Bangladeş, İşçiler 30.000 Taka Asgari Ücret Talep Ederken Hazır Giyim Ücret Kurulu Kurmak İçin Harekete Geçti

10 dakikalık okuma
Bangladesh Moves to Form Garment Wage Board as Workers Demand Tk30,000

Ekim ayındaki aday gösterme süreci yeni ücret incelemesini başlatıyor

Bangladeş Çalışma ve İstihdam Bakanlığı, Dakka'nın Uttara bölgesinde art arda üçüncü gün yol protestoları düzenlenmesinin ardından, yeni bir hazır giyim ücret kurulu için fabrika sahipleri ve işçi temsilcilerinden 15 Ekim 2026'da aday göstermelerini istemeyi planlıyor. İşçiler, mevcut 12.500 takaya kıyasla aylık asgari ücretin 30.000 taka olmasını talep ediyor.

İçindekiler
  1. Ekim ayındaki aday gösterme süreci yeni ücret incelemesini başlatıyor
  2. Yol kapatmalar talebi kamuoyunun gündemine taşıdı
  3. Müzakereleri belirleyen tarihler
  4. Üç yıllık kural neden tartışmalı?
  5. Hane giderleriyle ölçülen ücret artışı
  6. İşverenler kurulu destekliyor, ancak maliyetlere dikkat çekiyor
  7. Kurulda işçileri kim temsil edecek?
  8. Ücret yapısı tek bir toplamdan ibaret değil
  9. Ekimde kurul oluşturulması neden sıkışık bir takvim yaratıyor?
  10. Öne Çıkanlar

Bakanlığın üst düzey yetkilileri, adaylık yazılarını göndermeye 14 Ekim'de yapılan toplantıda karar verdi. Çalışma Bakanı Abdur Rahman Tarafder, hükümetin isimleri aldıktan sonra kurulu hızla oluşturabilmesi için iki taraftan da mümkün olan en kısa sürede isim bildirmelerinin isteneceğini söyledi. Kurulun ertesi hafta kurulup kurulamayacağı sorulduğunda kesin bir tarih vermedi.

30.000 taka talebi, asgari ücrete 17.500 taka, yani yüzde 140 zam yapılması anlamına geliyor. Böylece ücret mevcut düzeyinin 2,4 katına çıkacak. İşçiler diğer ücret ve ödeneklerde de artış istiyor; dolayısıyla müzakereler en düşük aylık ücretin ötesine uzanacak.

Hükümet, son barikat eyleminden önce de ilke olarak bir kurul oluşturulmasını kabul etmişti. 7 Ekim tarihli bir haberde, Çalışma Bakanı Ariful Haque Chowdhury, Tarafder, Bangladeş Hazır Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği Başkanı Mahmud Hasan Khan ile Bangladeş Örme Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği Başkanı Mohammad Hatem'in katıldığı toplantı aktarılmıştı. Tarafder, adaylıklar ulaştığında kurulun ekim ayında oluşturulabileceğini söylemişti.

İlk aşamada temsilcilerin seçilmesi gerekiyor. Daha kapsamlı anlaşmazlık ise ücretlerin ne kadar artırılacağı, değiştirilmiş yasal inceleme süresinin ne zaman başlayacağı ve yeni yapının Aralık 2023'teki ücret artışının üçüncü yıl dönümüne yetişip yetişmeyeceği konusunda.

Reklam

Yol kapatmalar talebi kamuoyunun gündemine taşıdı

Birden fazla hazır giyim fabrikasında çalışan işçiler, 14 Ekim'de Uttara'daki yolları kapatarak trafiği aksattı ve uzun süreli sıkışıklığa yol açtı. Polis Uttara Trafik Birimi Müdür Yardımcısı Shahjahan Hossain, protestocuların o sabah önce Azampur yakınlarında bir yolu kapattığını, ardından havaalanına doğru ilerleyerek Havalimanı Yolu'nu trafiğe kapattığını söyledi.

Hossain, eylemlerin saat 12.30 civarındaki seyrini anlattı. İşçilerin pazartesi gününden beri gösteri yaptığını belirterek çarşamba günkü yol kapatmanın ücret ve ödenek talepleriyle ilgili art arda üçüncü gün protesto olduğunu söyledi.

Bangladeş Hazır Giyim İşçileri Birlik Konseyi Başkanı Towhidur Rahman, hükümetin aday gösterme sürecini başlatma kararını memnuniyetle karşıladı. Aralık yaklaşırken kurul hâlâ oluşturulmayı beklediği için sürecin daha önce başlaması gerektiğini de söyledi.

Gösteriler, diğer sektörlerde ücret taleplerinin arttığı bir dönemde düzenleniyor. Hükümet eylülde kamu çalışanları için yeni bir ücret tarifesi açıkladı; bu tarife tamamen uygulandığında toplam aylık ücret 33.000 takayı aşacak. Bu açıklama, hazır giyim işçilerinin 30.000 taka talebi için siyasi bir arka plan oluşturuyor; ancak iki ücret yapısı farklı işleri ve ödeme düzenlemelerini kapsıyor.

Müzakereleri belirleyen tarihler

Bangladeş'in mevcut hazır giyim ücret yapısı Kasım 2023'te duyuruldu ve aynı yıl 1 Aralık'ta yürürlüğe girdi. Duyuru ile uygulama arasındaki fark, bir sonraki incelemeye ilişkin tartışmalarda hem kasımın hem de aralığın neden öne çıktığını açıklıyor.

Mevcut anlaşmazlığa yol açan başlıca gelişmeler şöyle:

  • Aralık 2018: Hazır giyim sektöründe asgari ücret aylık 8.000 taka olarak belirlendi.
  • Nisan 2023: Bu tutarı gözden geçirmek üzere yeni bir ücret kurulu oluşturuldu.
  • Kasım 2023: Hükümet, asgari ücreti 12.500 taka olarak açıkladı ve ücret kademelerini yediden beşe indirdi.
  • 1 Aralık 2023: Gözden geçirilen ücret yürürlüğe girdi.
  • 2025 sonu: Çalışma Yasası'nda yapılan değişiklikle olağan ücret inceleme süresi beş yıldan üç yıla indirildi.
  • 7 Ekim 2026: Hükümetin başka bir kurul oluşturma yönündeki ilke kararı kamuoyuna duyuruldu.
  • 12-14 Ekim 2026: İşçiler Uttara'da art arda günlerde yol protestoları düzenledi.
  • 15 Ekim 2026: Bakanlık, kurul üyeliği için aday isimleri isteyen yazıları göndermeyi planladı.

2023'teki artış asgari ücrete 4.500 taka, yani yüzde 56,25 zam getirdi. İşçiler, yaşam maliyetlerindeki artışın önceki kazanımın büyük bölümünü erittiğini savunurken, bugünkü talep hem taka hem de yüzde olarak çok daha yüksek.

Reklam

Üç yıllık kural neden tartışmalı?

Bangladeş Çalışma Yasası'nda yapılan değişiklik, sektörler genelindeki asgari ücret inceleme süresini beş yıldan üç yıla indirdi. İşçi liderleri süreyi Aralık 2023'te yürürlüğe giren hazır giyim ücret artışından başlatıyor ve bir sonraki incelemenin Aralık 2026'da yapılması gerektiğini söylüyor.

Fabrika sahipleri ise daha kısa sürenin yasa değişikliğinin kabul edildiği tarihten itibaren hesaplanması gerektiğini savunuyor. Bu yaklaşım, sektöre bir sonraki olağan inceleme öncesinde daha fazla zaman tanıyacak. Anlaşmazlığın odağında, yeni kuralın önceki yasa yürürlükteyken geçmiş olan süreye uygulanıp uygulanamayacağı var.

Bangladeş İşçi Dayanışma Merkezi'nin icra direktörü Kalpona Akter, önerilen kurulu memnuniyetle karşıladı ancak hükümetin çok geç harekete geçtiğini savundu:

Bu adımı memnuniyetle karşılıyoruz ancak çok daha önce atılmalıydı; değiştirilmiş Çalışma Yasası, yeni ücretin üç yıl içinde belirlenmesini gerektiriyor. Bu süre gelecek aralıkta dolacak.

Bangladeş Örme Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği Başkanı Hatem ise bu yorumu reddetti:

Bazı kişiler değiştirilmiş Çalışma Yasası'nı yanlış yorumluyor; çünkü yasada yapılan hiçbir değişiklik geriye dönük olarak uygulanamaz.

Tarafder, hükümet, işverenler ve işçilerin yer alacağı bir teknik komitenin konuyu değerlendireceğini söyledi. Komite uzlaşmaya varamazsa konu, aynı üç grubu bir araya getiren Ulusal Üçlü Danışma Konseyi'ne taşınacak. Anlaşmazlığın sürmesi hâlinde kararı üst düzey hükümet yetkilileri verecek.

Dolayısıyla takvim hem idari çalışmalara hem de değiştirilmiş yasanın nasıl uygulanacağına ilişkin karara bağlı. İşçi liderleri, işçilerin yeni ücretleri Ocak 2027'den itibaren alabilmesi için ücretlerin aralık ayına kadar belirlenmesini istiyor.

Hane giderleriyle ölçülen ücret artışı

Dakka'nın Tejgaon bölgesindeki Armana Apparels Limited'de çalışan hazır giyim işçisi Shompa Akter, 12.500 takanın dört kişilik bir aile için ne anlama geldiğini anlattı. Fabrikasında fazla mesai imkânı olmadığı için asgari aylık ücrete bağımlı.

Hazır giyim sektöründe 25 yıldır çalışan Akter, ailesinin durumunu şöyle açıkladı:

Hazır giyim fabrikamızda fazla mesai olmadığı için devletin belirlediği 12.500 takalık asgari ücreti alıyorum. Her şeyin fiyatı arttığı için bu parayla dört kişilik ailemi geçindirmek oldukça zor.

2023'teki 4.500 takalık ücret artışıyla birlikte kirası 1.000 taka yükseldi. Böylece başka gıda, ulaşım ya da giderlerdeki artışlar hesaba katılmadan, yalnızca kira bu zam miktarının yaklaşık yüzde 22'sini tüketti.

Akter, ücret artışının daha iyi sağlık hizmeti, gıda ya da barınma imkânı sağlamadığını söyledi. Deneyimi, alınan ücret artsa bile satın alınan ürün ve hizmetler pahalılaştığında ailenin geçim sıkıntısının sürebileceğini gösteriyor.

Reklam

Hazır Giyim İşçileri Sendika Merkezi, Dakka'daki Jatiya Basın Kulübü'nde düzenlenen bir seminerde daha kapsamlı bir hesap sundu. Merkeze göre 2018'de 8.000 takaya alınabilen mal ve hizmetler bugün 14.500 ila 15.000 takaya mal oluyor. Bu, söz konusu dönemde hazır giyim sektöründeki asgari ücretin yüzde 56,25 artmasına karşılık yaklaşık yüzde 81 ila 88'lik bir artış demek.

Mevcut 12.500 takalık asgari ücret, sendikanın bu mal ve hizmet sepeti için hesapladığı güncel maliyetin 2.000 ila 2.500 taka altında kalıyor. Bu hesap yayımlanmış ulusal bir enflasyon ölçümünden ziyade belirli bir mal ve hizmet grubunu kapsıyor; ancak ücret talebinin ardındaki baskıyı somut biçimde ortaya koyuyor.

Sendika, işçilerin gıda, kira, sağlık, eğitim ve ulaşım giderlerini karşılamakta zorlandığını, birçoğunun aşırı fazla mesaiye bel bağladığını söyledi. Ücret kararlarında yaşam maliyetinin, enflasyonun, verimliliğin ve sektörde yaratılan zenginliğin nasıl paylaşıldığının dikkate alınmasını istedi.

İşverenler kurulu destekliyor, ancak maliyetlere dikkat çekiyor

Fabrika sahipleri ücret kuruluna ihtiyaç olduğunu kabul ederken, ücret artışının zamanlamasına itiraz ediyor. Tarafder, işveren temsilcilerinin bakanlıkla yaptıkları görüşmelerde kurulun oluşturulmasına karşı çıkmadığını söyledi.

Bangladeş Hazır Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği Başkanı Mahmud Hasan Khan, Dakka'daki seminerde işverenlerin kurulu desteklediğini ve kurulun ne zaman oluşturulacağına hükümetin karar vereceğini söyledi. Ayrıca fabrikaların yeni ücret yapısını uygulamak için zamana ihtiyaç duyacağını belirtti.

Hatem, yüksek enflasyon döneminde ücret artışı talebinin haklı olduğunu kabul ederken fabrikaların ödeme gücünün de dikkate alınması gerektiğini savundu. Mevcut ücret yapısı altında birçok fabrikanın zaten kapandığını söyledi.

Hatem, hemen ücret artışına karşı çıkarken ihracat alıcılarının yarattığı baskıyı şöyle anlattı:

İhracat siparişleri şu anda azalırken çeşitli nedenlerle üretim maliyetleri de yükseliyor. Ancak alıcılardan buna karşılık gelen fiyatları alamıyoruz. Böyle bir durumda ücretler artırılırsa sektör ek yükü kaldıramaz.

Hatem'in uyarısı, ülke içindeki ücret tartışmasını yurt dışındaki alıcıların hazır giyim ürünleri için ödediği fiyatlara bağlıyor. Alıcı fiyatları sabit kalırken fabrika giderleri artarsa üreticiler aradaki farkı kazançlarından, tasarruflarından ya da üretimde yapacakları değişikliklerden karşılamak zorunda kalır.

Kalpona Akter, ihracatçıların alıcılarla daha iyi fiyatlar için pazarlık etme becerilerini geliştirmesi gerektiğini söyledi. Hükümete de temel ihtiyaç ürünlerinin fiyatlarını, kiraları ve işçileri etkileyen diğer giderleri denetleme çağrısı yaptı.

Reklam

Kurulda işçileri kim temsil edecek?

Hazır giyim ücret kurulu altı üyeden oluşuyor: dört daimi üyenin yanı sıra sektördeki işverenleri ve işçileri temsil eden iki geçici üye. Geçici işçi temsilcisinin seçilmesi, ücret müzakerelerine doğrudan katılacağı için işçi kuruluşlarının öncelikli konularından biri.

Nisan 2023'te oluşturulan kurul, işveren temsilcisi olarak eski Bangladeş Hazır Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği Başkanı Md Siddiqur Rahman'ı, işçi temsilcisi olarak ise Bangladeş Ulusal Hazır Giyim İşçileri Çalışanları Birliği Başkanı Sirajul Islam Rony'yi görevlendirdi. Daimi kurulun başkanlığını Kıdemli Bölge Hâkimi Liaquat Ali Molla yürütüyordu; diğer üyeler işverenleri, işçileri ve bağımsız bir görüşü temsil ediyordu.

Bangladeş Hazır Giyim İşçileri Dayanışma örgütü, yeni kurulda işçilerin gerçek anlamda temsil edilmesini talep etti. Taslim Akhter başkanlığında ve genel sekreter Mizanur Rahim Chowdhury'nin yönettiği Ulusal Basın Kulübü önündeki mitingde konuşmacılar, eski Avami Birliği hükümeti dönemindeki üç kurulda işçi ya da tarafsız temsilcilerin ağırlıklı olarak işverenlerin çıkarlarına hizmet ettiğini öne sürdü.

GWTUC'nin Başkanı Montu Ghosh'un yönettiği seminerde, Knowledge Hub Institute Trust Başkanı Khondaker Golam Moazzem işçileri kendi temsilcilerini seçmeye ve isimleri kamuoyuna duyurmaya çağırdı. Khan, mevcut birlik yönetiminin bu seçime müdahale etmeyeceğini söyledi.

Dayanışma mitinginde demokratik çalışma kuralları, sendika kaydının kolaylaştırılması ve adaletsiz çalışma uygulamalarına son verilmesi de istendi. Konuşmacılar, bu yıl yapılan bir değişiklikle sendika kaydı için işyerindeki işçilerin yüzde 20'sinin onayını alma şartının 20 işçinin onayıyla değiştirildiğini söyledi.

İşçi sayısının denetlenmesi, sertifika şartları, kayıt sürecinin 55 günden uzun sürmesi ve çalışmayan çevrimiçi sunucu gibi uygulamadaki engellerin devam ettiğini belirttiler. Bu şikâyetler, ücret müzakerelerini işçilerin örgütlenebilme ve kendilerini temsil edecek kişileri seçebilme imkânına bağlıyor.

Ücret yapısı tek bir toplamdan ibaret değil

Bangladeş'in hazır giyim asgari ücreti, temel ücret ile ödeneklerden oluşuyor. 2018'de yürürlüğe giren 8.000 takalık ücret yapısında 4.100 taka temel ücret, 2.050 taka kira, 600 taka sağlık gideri, 350 taka ulaşım ve 900 taka gıda ödeneği olarak belirlenmişti.

Bu dağılım, protestocuların 30.000 takalık asgari ücret talebinin yanı sıra diğer ücret ve ödeneklerde de değişiklik istemesini açıklamaya yardımcı oluyor. Yeni yapının toplam tutarın nasıl bölüştürüleceğine ve farklı kademelerdeki işçilerin nasıl ücretlendirileceğine karar vermesi gerekecek.

2023'teki değişiklikle kademe sayısı yediden beşe indirildi. Dakka'daki seminerde Moazzem, alt kademelerden birindeki bazı işçilerin 9.875 taka aldığını ve en düşük kademe için asgari ücreti 12.500 taka olarak gösterdiğini de söyledi. 9.875 takalık tutarın hangi sınıflandırmaya dayandığını açıklamadı.

Reklam

Daha önceki talepler bugünkü protesto hedefinden daha düşüktü. Bangladeş Hazır Giyim İşçileri Birlik Konseyi, yedi derneğin oluşturduğu bir platform olarak 2023'teki değişiklikten önce 22.000 takalık asgari ücret istemişti. Bugünkü 30.000 takalık talep, önceki hedefin 8.000 taka üzerinde.

Bangladeş Komünist Partisi'nin eski başkanı Mujahidul Islam Selim, seminerde işçilerin çıkarları ile sektörün çıkarlarının birbiriyle çelişmediğini savundu. Adil ücretler, daha iyi çalışma koşulları, beceri geliştirme ve teknoloji yatırımlarının zaman içinde rekabet gücünü artırabileceğini söyledi.

Ekimde kurul oluşturulması neden sıkışık bir takvim yaratıyor?

Ücret belirleme süreci kurulun oluşturulmasını, toplantıların yapılmasını, bir teklif hazırlanmasını, hükümet onayını ve resmî gazete bildiriminin yayımlanmasını kapsıyor. Bildirim, yeni yapıya resmiyet kazandıran yayımlanmış yasal duyuru niteliği taşıyor.

Önceki süreçlerde bu aşamaların tamamlanması yaklaşık altı ay sürdü. Ekimde oluşturulacak bir kurulun, işçi liderlerinin işaret ettiği aralık yıl dönümüne kadar yaklaşık iki ayı olacak. Bu da talep ettikleri takvimi önceki süreçten çok daha kısa hâle getiriyor.

Tarafder, kurulun ekim ayında oluşturulabileceği umudunu dile getirirken, önce bir komite kurulması ve başka hazırlıkların tamamlanması gerektiğini de söyledi. 15 Ekim'de gönderilmesi planlanan adaylık yazıları bu çalışmaları ilerletecek; ancak ücret müzakereleri ve onay süreci daha sonra devam edecek.

Hükümetin atacağı bir sonraki somut adım, işveren ve işçi temsilcilerinden isimleri almak. Ardından kurulun işçilerin artan hane giderleri, fabrikaların üretim maliyetleri, ücretlerin kademelere ve ödeneklere dağılımı ve tartışmalı yasal inceleme tarihi gibi farklı kaygıları ele alması gerekiyor. İşçilerin talebi 30.000 taka; nihai ücret tutarı ise müzakere edilecek.

Öne Çıkanlar

  • Bakanlık, Uttara'da art arda üç gün süren yol protestolarının ardından 15 Ekim 2026'da hazır giyim ücret kurulu için aday isimleri istemeyi planladı.
  • İşçiler, mevcut 12.500 takalık asgari ücrete yüzde 140 zam yapılarak aylık 30.000 taka olmasını talep ediyor.
  • Mevcut ücret, 8.000 takadan yüzde 56,25 artışla 1 Aralık 2023'te yürürlüğe girdi.
  • İşçi liderleri ile işverenler, değiştirilmiş üç yıllık inceleme süresinin ne zaman başladığı konusunda anlaşamıyor.
  • İşçiler artan hane giderlerine, işverenler ise azalan siparişlere, yükselen üretim maliyetlerine ve fabrika kapanışlarına dikkat çekiyor.
  • İşçi kuruluşları, işçilerin gerçek anlamda temsil edilmesini ve gözden geçirilmiş ücretlerin Ocak 2027'den itibaren ödenmesini istiyor.
  • Kurulun oluşturulma tarihi ve nihai ücret tutarı henüz belirlenmedi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir