Moğolistan, Oyu Tolgoi’den Beklenen 3 Trilyon Tugrik Temettünün Kullanımı İçin Halkın Görüşünü Alıyor

10 dakikalık okuma
Mongolia Seeks Public Input on Spending 3 Trillion Tugrik in Expected Oyu Tolgoi Dividends

Madencilik gelirinden gelecek ödeme, tasarruflarla kamu yatırımlarını karşı karşıya getiriyor

Moğolistan, Oyu Tolgoi temettülerinden 2027’de elde edilmesi beklenen 3 trilyon tugrikin nasıl kullanılacağını vatandaşlara soruyor. Başbakan Uchral Nyam-Osor, tutarın üçte birinin tasarrufa ayrılmasını, geri kalanının ise elektrik, okullar, sınır kapıları ve üretim alanlarında harcanmasını öneriyor. Görüş alma süreci, 14 Ekim 2026 saat 09.00’da e-Mongolia ve E-Zasag dijital platformlarında başlayıp 28 Ekim saat 22.00’de sona erecek.

İçindekiler
  1. Madencilik gelirinden gelecek ödeme, tasarruflarla kamu yatırımlarını karşı karşıya getiriyor
  2. Madende revize edilen koşullar temettü ödemelerini nasıl öne çekebilir?
  3. Halkın görüşüne başvurulmasına giden tarihler
  4. Üçte birini tasarrufa ayırmak ya da tamamını vatandaşların hesaplarına yatırmak
  5. Yatırımların en büyük payı elektrik ve ısıtmaya ayrılıyor
  6. Bölgesel okullar, öğrenci yurtları ve daha temiz ısıtma
  7. Üretim ve sınır kapıları listenin büyük bölümünü tamamlıyor
  8. Büyüyen bütçe temettü üzerinde baskı oluşturuyor
  9. Diğer enerji planları, taleplerin boyutunu ortaya koyuyor
  10. Öne Çıkanlar

Hükümet, beklenen geliri ve yatırım önerilerini 2027 yılı bütçe taslağına dahil etti. Vatandaşların yanıtları, Moğolistan parlamentosu olan Devlet Büyük Huralı’nın çalışma grubuna iletilecek. Dolayısıyla görüş alma süreci, milletvekillerinin hem harcama önerilerini hem de sosyal ve temel altyapı ihtiyaçlarını kapsayan ilgili yasa tasarısını değerlendirmesi gereken bütçe sürecinin bir parçası.

Uchral, 1 trilyon tugrikin Ulusal Varlık Fonu Kanunu kapsamında birikim fonuna aktarılmasını öneriyor. Kalan 2 trilyon tugrik ise kamu yatırımlarına ayrılacak. Uchral, Moğolistan’ın maden zenginliğini dikkatle kullanması, fiyatları yükseltecek harcamalardan kaçınması ve gelecek nesillere borç yerine miras bırakması gerektiğini savunuyor.

Ana muhalefetteki Demokrat Parti’nin parlamento grubu farklı bir yaklaşım istiyor. Parti üyeleri, kanunun devlete ait şirketlerin temettülerinin vatandaşların adına açılmış tasarruf hesaplarına yatırılmasını gerektirdiğini savunuyor. Hesaplamalarına göre temettü, vatandaş başına yaklaşık 835 bin tugriğe denk geliyor.

Tercih, bir inşaat projeleri listesinin ötesine uzanıyor. Moğolistan, beklenen madencilik gelirinin ne kadarının kişisel tasarrufa, ne kadarının ortak hizmetlere ayrılacağına karar veriyor. Bu karar, enflasyonun yüzde 12,5 olarak açıklandığı ve hükümetin kamu harcamalarında kayda değer bir artış aradığı bir dönemde alınıyor.

Temettü, bir şirketin kârından hissedarlarına dağıttığı ödemedir. Moğolistan’ın bütçe teklifi, projenin finansman ve yönetim maliyetlerini azaltmak ve dağıtımları öne çekmek üzere yapılan müzakerelerin ardından, devletin Oyu Tolgoi hisselerinden gelir elde edeceği varsayımına dayanıyor.

Reklam

Madende revize edilen koşullar temettü ödemelerini nasıl öne çekebilir?

Moğolistan ile Rio Tinto, yaklaşık iki yıl süren müzakerelerin ardından 11 Eylül’de Oyu Tolgoi hissedarlar anlaşmasını değiştirmek üzere uzlaştı. Revize edilen mali koşulların temettüleri daha erken alınabilir hâle getirmesi hedefleniyor. Moğolistan’ın 2027 bütçesine en az 3 trilyon tugrik tutarında beklenen gelir dahil edildi.

Hissedar kredisine uygulanan faiz oranının SOFR artı 6,5 puandan SOFR artı 4 puana düşürülmesi öngörülüyor. SOFR, gösterge faiz oranıdır. Bu orana bir marj eklenmesi, borçlunun ödeyeceği tutarı belirler; dolayısıyla değişiklik marjı 2,5 puan azaltıyor.

Yönetim ücretinin de yarıya indirilmesi öngörülüyor. Moğolistan, hissedar kredisi faizinde yaklaşık 22 trilyon, yönetim ve mükerrer maliyetlerde ise 8 trilyon tugrik olmak üzere toplam maliyet düşüşünü yaklaşık 30 trilyon tugrik olarak hesaplıyor. Ücretlerin düşmesi, diğer mali yükümlülükler ve hissedar dağıtımları için proje içinde daha fazla kaynak bırakacak.

11 Eylül’deki anlaşmanın Moğolistan’a 13 trilyon tugrik fayda sağlayacağı da belirtilmişti. Bütçe ise daha küçük ve belirli bir tutara, 2027’de beklenen 3 trilyon tugrik temettüye odaklanıyor. Harcama planları görüşülürken temettü konusundaki çalışma grubu müzakereleri hâlâ sürüyordu; nihai ödeme takvimi ve daha büyük fayda tahmininin ayrıntılı olarak nasıl ele alınacağı açıklanmadı.

Halkın görüşüne başvurulmasına giden tarihler

Temettü önerisi, Moğolistan’ın varlık fonu politikası ve Oyu Tolgoi ile mali ilişkilerinde yapılan bir dizi değişikliğin ardından geldi. Öne çıkan tarihler şöyle:

  • 2024: Parlamento, Moğolistan’ın egemen varlık fonu çerçevesini oluşturan yasayı kabul etti.
  • Şubat 2026: Hükümet, stratejik maden yataklarından sağlanan faydaların yüzde 60’ının varlık fonuna aktarılması için şirketlerle ön anlaşmaya vardı.
  • 10 Eylül 2026: Moğolistan, devlete ait işletmelerdeki hisselerin satış olanaklarını değerlendirmek üzere BlackRock Financial Markets Advisory ile mutabakat zaptı imzaladı.
  • 11 Eylül 2026: Moğolistan ve Rio Tinto, Oyu Tolgoi’nin mali koşullarını değiştirme konusunda uzlaştı.
  • 15 Eylül 2026: Parlamento, bütçenin başlıca gündem maddeleri arasında olduğu sonbahar oturumunu açtı.
  • 14 Ekim 2026, saat 09.00: Temettü harcamalarına ilişkin halkın görüşüne başvurma süreci başladı.
  • 28 Ekim 2026, saat 22.00: Görüş alma süreci sona erecek ve sonuçlar parlamento çalışma grubuna iletilecek.

Hükümet, kabine toplantısında önerilen yatırımları sunduktan sonra halkın görüşünü almaya karar verdi. Projeler bütçe taslağında zaten yer alıyor; dolayısıyla bu süreç, parlamentoda değerlendirilen önerileri etkileme fırsatı sunuyor.

Reklam

Üçte birini tasarrufa ayırmak ya da tamamını vatandaşların hesaplarına yatırmak

Uchral’ın birikim fonuna aktarılmasını önerdiği 1 trilyon tugrik, beklenen temettünün yaklaşık yüzde 33,3’ünün korunması anlamına geliyor. Kalan yüzde 66,7 ise sosyal hizmetler ve temel altyapıya ayrılacak. Egemen varlık fonu, çoğunlukla doğal kaynaklardan elde edilen gelirleri kullanarak ülke servetini elinde tutan ve yöneten bir kamu fonudur.

Demokrat Parti milletvekilleri, Ulusal Varlık Fonu Kanunu’nun temettünün bunun yerine bireysel tasarruf hesaplarına aktarılmasını öngördüğünü savunuyor. Kişi başına yaklaşık 835 bin tugrik olarak hesaplanan tutar, dağıtımına onay verilmiş bir ödemeyi değil, destekledikleri paylaşım biçimini ifade ediyor.

Stratejik yataklardan sağlanan faydaların yüzde 60’ını varlık fonuna aktarmaya yönelik şubat ayındaki ön anlaşma, tartışmaya bir başka politika taahhüdü daha ekliyor. Bu düzenleme daha geniş bir maden geliri kategorisini kapsarken mevcut görüş alma süreci, Oyu Tolgoi’den 2027’de elde edilmesi beklenen temettü ve bunun önerilen kullanımıyla ilgili.

BlackRock Financial Markets Advisory ile imzalanan eylül ayındaki mutabakat zaptı, varlık fonu tartışmasını devlete ait işletmelerde daha kapsamlı reform çabalarıyla ilişkilendiriyor. Çerçeve, hisselerin yurt içi ve uluslararası piyasalarda satılmasını değerlendiriyor. Dolayısıyla maden gelirlerinin nasıl tasarruf edileceği sorusu, kamu şirketlerinin nasıl finanse edilmesi ve yönetilmesi gerektiğiyle ilgili sorularla aynı dönemde ele alınıyor.

Haneler açısından birbiriyle yarışan öneriler farklı türde faydalar sunuyor. Kişisel tasarruf hesaplarına kaydedilen para, vatandaşlara maden gelirlerinde bireysel pay veriyor. Elektrik, ısıtma ve eğitime yapılacak yatırımlar ise bu gelirlerin bir bölümünü toplulukların yararlandığı hizmetlere yönlendiriyor.

Yatırımların en büyük payı elektrik ve ısıtmaya ayrılıyor

Hükümetin altyapı yasa tasarısı, önerilen 2 trilyon tugriklik yatırım paketinin yaklaşık yüzde 40’ını enerjiye ayırıyor. Harcama önerisinde, 300 megavat kapasiteli yeni Termik Santral VI için 789,7 milyar tugrik ile mevcut santrallerdeki onarım ve modernizasyon çalışmaları yer alıyor.

Yeni santralin, ekipmanlarının da yenilenmesi planlanan Termik Santral III’ün yanına kurulması öneriliyor. Megavat, güç kapasitesini ölçer. 300 megavatlık rakam yeni santralin hedeflenen üretim kapasitesini ifade ederken 789,7 milyar tugriklik tahsis yalnızca bu santrali değil, birden fazla enerji projesini kapsıyor.

Hükümet, 10 il merkezinde yarım kalan ısıtma santrali projelerinin sürdürülüp sürdürülmemesi gerektiğini de soruyor. Daha önceki bir açıklamada dokuz il santralinden söz edilmiş ve tamamlanma maliyetlerinin yüzde 30’unun temettü gelirleriyle karşılanması önerilmişti. Bu nedenle, milletvekilleri kaynak dağılımına karar verirken görüş alınan planlarda kesin bir proje listesine ihtiyaç duyulacak.

Moğolistan’ın enerji sorunları elektrik üretiminin ötesine geçiyor. Ülke, rafine petrol ürünlerinin yüzde 95’inden fazlasını Rusya’dan ithal ediyor. 2026 yaz ve sonbaharında yaşanan yakıt sıkıntısı, China National Petroleum Corporation ile görüşmeleri beraberinde getirdi. Eylül ayındaki görüşmelerde 10 bin ton rafine petrol, 4 bin ton jet yakıtı ve 3 bin ton motorin ithalatı ele alındı.

Yakıt tedariki ile elektrik üretimi farklı yatırımlar gerektiriyor. Önerilen termik santral elektrik kapasitesini artırmayı hedeflerken Çin’den yapılacak alımlar ulaşım ve havacılık yakıtı tedarikini çeşitlendirecek.

Reklam

Bölgesel okullar, öğrenci yurtları ve daha temiz ısıtma

Eğitime, 2 trilyon tugriklik yatırım paketinin yaklaşık yüzde 29’u ayrılacak. Ayrıntılı öneriler arasında Cambridge müfredatını uygulayan okullar, uzmanlaşmış ortaöğretim okulları ve altı kırsal bölgede toplam 300 yatak kapasiteli öğrenci yurtları için 257 milyar tugrik bulunuyor.

Daha önceki planda her bölgede Cambridge müfredatlı iki okul ve bir uzmanlaşmış ortaöğretim okulu öngörülüyordu. İlgili bütçe teklifinde ayrıca bölgesel okullar ile uluslararası programlar sunan okullar için 15 yeni yurt sıralanıyor. Yurtlar, okula her gün gidip gelemeyecek kadar uzakta yaşayan öğrencilere barınma olanağı sağlıyor.

Enerjiyi daha verimli kullanması, modern teknoloji içermesi ve kendi kazan dairesi olmadan faaliyet göstermesi amaçlanan 100 okul için 315,7 milyar tugrik daha öneriliyor. Görüş alma sürecinde okulların bu modele dönüştürülmesinden söz edilirken ilgili bütçe açıklamasında 100 yeşil ve akıllı okulun inşası yer alıyor.

Eğitime ayrılan iki kalem toplam 572,7 milyar tugrik ediyor. Bu tutar, önerilen 2 trilyon tugriklik yatırım paketinin yaklaşık yüzde 28,6’sına denk geliyor ve eğitim için belirtilen yüzde 29’luk payla büyük ölçüde örtüşüyor. Rakamlar, okul binaları, barınma ve enerji iyileştirmelerinin elektrik altyapısının ardından temettü gelirinin planlanan en büyük kullanım alanlarından birini oluşturduğunu gösteriyor.

Bölgesel odak, faydaların nasıl dağıtılacağı açısından önem taşıyor. Öneri, eğitim yatırımlarını başkent dışına yönlendiriyor ve sınıf olanaklarını barınma imkânlarıyla bir araya getiriyor. Böylece harcama tartışması, okulların nerede bulunduğu kadar öğrencilerin bu okullara nasıl ulaşabileceğini de ele alabiliyor.

Üretim ve sınır kapıları listenin büyük bölümünü tamamlıyor

Tarım üretimi ve ithal ürünlerin yerine geçecek imalat için 82,2 milyar tugrik ayrılacak. Önerilen çalışmalar arasında veteriner ilaçları ve aşı üreten fabrikaların yanı sıra deri işleme tesisleri bulunuyor. İthal ürünlerin yerine yerli üretimin geçmesi, Moğolistan’ın şu anda yurt dışından satın aldığı malları ülke içinde üretmesi anlamına geliyor.

Hükümet ayrıca Arts Suuri, Khavirga ve Khangi sınır kapılarında kapasiteyi ve ihracata erişimi artırmak üzere 170,8 milyar tugrik öneriyor. Daha önceki bir taslakta iki sınır kapısının yenilenmesinden söz edilirken görüş alma teklifinde üç kapı yer alıyor. Bu tesisler, malların gümrükten geçerek ulusal sınırı aştığı noktalardır.

Enerji, iki eğitim programı, üretim ve sınır kapılarını kapsayan beş yatırım kaleminin toplamı 1,6154 trilyon tugrik. Tasarrufa ayrılan 1 trilyonla birlikte adı belirtilen kalemlerin toplamı 2,6154 trilyon tugrik ediyor; böylece beklenen temettünün 384,6 milyar tugriki, bu beş kalemde belirtilen yatırım tutarlarının dışında kalıyor.

Daha kapsamlı bütçe açıklamasında kalan kategoriler arasında sağlık ve çevre harcamaları da yer alıyor. Dolayısıyla kalem kalem açıklanan rakamlar vatandaşlara programın önemli bir bölümünü gösterirken nihai bütçenin, önerilen 2 trilyon tugriklik yatırım tahsisinin tamamının nasıl dağıtılacağını ortaya koyması gerekecek.

Reklam

Büyüyen bütçe temettü üzerinde baskı oluşturuyor

Hükümetin bütçe teklifinde 2027 harcamaları 43,6 trilyon tugrik olarak belirtilirken, teklifin başka bir açıklamasında toplam tutar 41,3 trilyon, bütçe açığı ise 2,3 trilyon tugrik olarak veriliyor. Harcama teklifinin 2026 için onaylanan tutardan 10 trilyon tugrik fazla olduğu belirtiliyor.

Bu harcama rakamlarına göre 2026 için onaylanan tutar 33,6 trilyon tugrik oldu; önerilen artış yaklaşık yüzde 29,8’e denk geliyor. Oyu Tolgoi’den beklenen 3 trilyon tugriklik temettü, önerilen 43,6 trilyon tugriklik harcamanın yaklaşık yüzde 6,9’unu oluşturacak. Bu, çok daha büyük bir bütçe içindeki kayda değer yeni bir gelir kalemi.

Enflasyonun yüzde 12,5 olması, Uchral’ın harcamaların fiyatları yükseltmesine ilişkin uyarısını güncel kılıyor. Enflasyon, hanelerin ödediği fiyatların artması anlamına geliyor. İnşaat ve diğer kamu harcamaları da iş gücü, ekipman ve malzeme gerektiriyor; bu nedenle programın zamanlaması ve büyüklüğü, proje tercihi kadar önem taşıyor.

Demokrat Parti milletvekilleri, bütçedeki genişlemenin 2027 seçimlerine yönelik olduğunu öne sürdü. Parlamento, 68 milletvekilinin 30 ve 38 kişilik gruplara ayrıldığı belirtilen iktidardaki Moğolistan Halk Partisi içindeki bölünmelerin de gölgesinde çalışıyor. Parlamento çalışmalarının yürütülebilmesi için gerekli asgari katılım sayısı olan nisabın yakın zamanda sağlanamaması, bütçe sürecinin karşı karşıya olduğu siyasi güçlüğü gösteriyor.

Diğer enerji planları, taleplerin boyutunu ortaya koyuyor

Erdeneburen hidroelektrik projesi, Moğolistan’ın altyapı hamlesinin ölçeğini gösteren bir başka örnek. Cumhurbaşkanlığı Ofisi, eylüldeki ziyaretin ardından inşaatın yüzde 40’ının tamamlandığını duyurdu. Yaklaşık 288 milyon dolarlık Çin kredisiyle desteklenen projenin Khovd, Bayan-Ulgii, Uvs, Zavkhan ve Govi Altai illerine elektrik sağlaması amaçlanıyor.

Başbakan Yardımcısı Dorjkhand Togmid de ağustosta veri merkezlerine ilgi duyduklarını açıklayarak bu merkezleri yenilenebilir elektrik üretiminin artırılmasıyla ilişkilendirdi. Veri merkezleri, dijital bilgileri depolayan ve işleyen bilgisayarlara ev sahipliği yapıyor; bu da güvenilir elektrik ve soğutma için su talebi yaratıyor.

Girişimle ilgili tartışmalarda aktarılan Brookings tahminlerine göre tipik bir veri merkezi günde 300 bin galon, büyük bir tesis ise 5 milyon galona kadar su tüketiyor. OECD’nin 2025 tarihli bir araştırması, Moğolistan’da su kıtlığına ve su kaynaklarının eşitsiz dağılımına dikkat çekti. Bu tür planlar, temettü finansmanıyla yapılması önerilen santraller, okullar ve fabrikaların yanı sıra altyapı üzerinde ek baskı oluşturabilir.

Acil karar, 2027 yılı kaynak dağılımıyla ilgili. Vatandaşlar görüşlerini e-Mongolia veya E-Zasag üzerinden 28 Ekim saat 22.00’ye kadar iletebilecek. Ardından sonuçlar parlamento çalışma grubuna sunulacak. Milletvekilleri daha sonra tasarruf önerisinin, yatırım yasa tasarısının ve genel bütçenin nasıl bağdaştırılacağını değerlendirmek zorunda olacak.

Öne Çıkanlar

  • Moğolistan, finansman ve yönetim koşullarının değiştirilmesinin ardından Oyu Tolgoi’den 2027’de 3 trilyon tugrik temettü bekliyor.
  • Hükümet, 1 trilyon tugrikin tasarrufa ayrılmasını, 2 trilyon tugrikin ise kamu hizmetleri ve altyapıya yatırılmasını öneriyor.
  • Yatırım paketinin yaklaşık yüzde 40’ı enerjiye, yüzde 29’u eğitime ayrılacak.
  • Demokrat Parti milletvekilleri, temettünün tamamının vatandaşların adına açılmış tasarruf hesaplarına yatırılması gerektiğini savunuyor.
  • Halkın görüşüne başvurma süreci 14-28 Ekim 2026 tarihleri arasında yürütülecek; sonuçlar parlamento çalışma grubuna iletilecek.
  • Temettünün dağılımı; artan harcamaları, enflasyonu ve siyasi bölünmeleri de kapsayan daha geniş bir bütçe tartışmasının parçası.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir