Hanoi'deki imza töreni ticareti ve gözaltı anlaşmazlığını bir araya getiriyor
Vietnam ile Avrupa Serbest Ticaret Birliği'nin (EFTA) dört ülkesi, 2012'de başlayan müzakerelerin ardından 18 Ekim 2026 Pazar günü Hanoi'de bir serbest ticaret anlaşması imzalamaya hazırlanıyor. Anlaşma, 2025'te 4,8 milyar avro değerindeki ticari ilişkileri derinleştirirken Norveç de ziyareti, vatandaşlarından birinin gözaltına alınması konusunu gündeme taşımak için kullanıyor.
İçindekiler
- Hanoi'deki imza töreni ticareti ve gözaltı anlaşmazlığını bir araya getiriyor
- Anlaşma neleri kapsayacak?
- Müzakereler uzun bir aradan sonra nasıl tamamlandı?
- Vietnam'ın EFTA'ya sattıkları, aldıklarından çok daha fazla
- Gümrük vergileri farklı takvimlere göre düşürülecek
- Taraflar ihracatın yanı sıra yatırım da hedefliyor
- Vietnam şirketleri anlaşmadan yararlanmaya hazırlıyor
- Üç kişinin gözaltına alınması Norveç'in endişelerini Hanoi'ye taşıdı
- Norveç erişim ve sorunun hızla çözülmesini istiyor
- Öne Çıkanlar
İsviçre'nin dönüşümlü devlet başkanlığı görevini de yürüten Ekonomi Bakanı Guy Parmelin'in törene katılmasının beklendiğini, bakanlık sözcüsü çarşamba günü söyledi. Norveç Dışişleri Bakanlığı ile Hanoi'deki iki yetkili de imza töreninin planlandığını doğruladı. EFTA; İsviçre, Norveç, İzlanda ve Lihtenştayn'dan oluşuyor.
Norveç Dışişleri Bakan Yardımcısı Astrid Bergmål, Avustralya vatandaşı Ho Pham Hiep Huy ve Vietnam vatandaşı Thai Cong Truong Son ile birlikte gözaltına alınan Nguyen Duc Thuan'ın durumunu görüşmek üzere ziyarete katılacak. Vietnam, söz konusu kişilerin Kamboçya'dan ülkeye yasa dışı yollardan geçerken yakalandığını söylüyor. Vietnamlı yetkililerin üyesi olduklarını öne sürdüğü demokrasi yanlısı grup Viet Tan ise bu kişilerin Kamboçya'da kaçırıldığını belirtiyor.
Norveç, Thuan'a konsolosluk erişimi sağlamaya çalışırken imza töreni planlandığı gibi yapılacak. Böylece ziyaret, aynı diplomatik görüşmelerde iki acil önceliği bir araya getiriyor: on yılı aşkın süredir müzakere edilen ticari anlaşmayı tamamlamak ve Norveç Dışişleri Bakanlığının kamuoyunda endişeye yol açtığını söylediği gözaltı vakasını ele almak.
Anlaşma neleri kapsayacak?
EFTA'nın temmuz ayındaki müzakerelerin tamamlandığı duyurusu, mal ve hizmet ticareti, yatırım, fikrî mülkiyet, kamu alımları, sürdürülebilir kalkınma ve küçük işletmeleri kapsayan bir anlaşmayı tarif ediyor. Anlaşma ayrıca iş birliği ve kapasite geliştirme hükümleri içeriyor. Bu, kurumların ve şirketlerin anlaşmayı uygulamasına yardımcı olacak desteği ifade ediyor.
Gümrük vergileri, mallar sınırı geçtiğinde alınan vergilerdir. Bu vergilerin azaltılması, ithal ürünlerin maliyetini düşürebilir; ancak nihai fiyat nakliye ve işletme maliyetlerinin yanı sıra satıcıların kararlarına da bağlıdır. Anlaşma, bu vergileri kaldırmayı ya da azaltmayı ve ticaret prosedürlerini kolaylaştırmayı amaçlıyor.
Menşe kuralları, hangi ürünlerin anlaşmanın sağladığı avantajlardan yararlanabileceğini belirliyor. Örneğin, çeşitli ülkelerden gelen parçalar kullanılarak Vietnam'da monte edilen bir ürünün, tercihli gümrük uygulamasından yararlanabilmesi için Vietnam menşeli sayılmasını sağlayan koşulları karşılaması gerekiyor. İthal malzemelere bağımlı üreticiler açısından bu koşulların ayrıntıları önem taşıyor.
Anlaşma, sağlık ve bitki sağlığı önlemleri olarak bilinen gıda, hayvan ve bitki sağlığı kurallarını; ürün standartları ve test koşulları gibi teknik engelleri de ele alıyor. Kamu alımları, kamu kurumlarının yaptığı satın alımları kapsıyor. Fikrî mülkiyet hükümleri buluşlar, markalar ve yaratıcı eserler üzerindeki haklarla; ticari korunma önlemleri ise bazı zararlı ticaret uygulamalarına veya ithalattaki ani artışlara karşı kullanılan tedbirlerle ilgili.
Müzakereler uzun bir aradan sonra nasıl tamamlandı?
EFTA'nın Mayıs 2024 tarihli bilgilendirmesi, planlanan imza töreninden iki yıl önce önemli konuların hâlâ çözüme kavuşmadığını gösteriyor. O tarihe kadar 16 tur müzakere yapılmış; mal ticareti, fikrî mülkiyet ve sürdürülebilir kalkınma çözüme kavuşmamış konular arasında yer almıştı.
2 Mayıs'taki video konferansa EFTA adına Norveç Ticaret, Sanayi ve Balıkçılık Bakanlığında direktör olan Sveinung Røren, Vietnam adına ise Sanayi ve Ticaret Bakanlığında genel müdür olan Luong Hoang Thai başkanlık etti. Her iki heyet de çözümler üzerinde çalışmayı sürdürme konusunda anlaştı.
Müzakereler 2018'de tıkanmış ve ABD tarifeleri konusundaki küresel gerilimlerin ortasında 8 Eylül 2025'te Cenevre'de resmen yeniden başlatılmıştı. EFTA, müzakerelerin yeniden başlamasının ardından beş tur yapıldığını kaydederken Vietnam Sanayi ve Ticaret Bakanlığı süreç boyunca toplam 21 resmî müzakere oturumu düzenlendiğini bildiriyor.
- 2012: Vietnam ve EFTA müzakereleri başlattı.
- 2 Mayıs 2024: Heyet başkanları 16 turun ardından çözüme kavuşmamış konuları gözden geçirdi.
- 8 Eylül 2025: Müzakereler Cenevre'de yeniden başlatıldı.
- 22 Haziran 2026: Bakanlar düzeyindeki görüşmelerde kalan konular ele alındı.
- 2 Temmuz 2026: Taraflar müzakerelerin tamamlandığını duyurdu.
- 18 Ekim 2026: Yetkililer anlaşmayı Hanoi'de imzalamayı planlıyor.
EFTA, 22 Haziran'daki bakanlar toplantısının İzlanda'nın başkenti Reykjavík'te yapıldığını bildirirken Vietnam bakanlığı toplantının Lihtenştayn'da düzenlendiğini belirtiyor. Her iki kurum da müzakerelerin tamamlandığının 2 Temmuz'da duyurulduğunu kaydediyor.
Vietnam'ın EFTA'ya sattıkları, aldıklarından çok daha fazla
EFTA ile Vietnam Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, ikili ticaret hacmini 2025'te 4,8 milyar avro, Vietnam'ın ticaret fazlasını ise 2,5 milyar avro olarak açıklıyor. Ticaret fazlası, Vietnam'ın EFTA'ya sattığı malların bloktan aldığı mallardan fazla olduğu anlamına geliyor. Bu rakamlara İsviçre'nin altın ticareti dahil değil.
Yuvarlanmış bu toplamlar esas alındığında Vietnam'ın EFTA'ya ihracatı yaklaşık 3,65 milyar avro, ithalatı ise yaklaşık 1,15 milyar avro oldu. Bu hesaplama, toplam ticaret hacmiyle ihracat ve ithalat arasındaki farkın birlikte değerlendirilmesine dayanıyor. Buna göre Vietnam, iki taraf arasındaki mal ticaretinin değer bakımından yaklaşık dörtte üçünü sağladı.
Aynı hesaplama yöntemiyle Vietnam'ın ticaret fazlası on yıl önce 0,5 milyar avroydu. Fazlanın 2,5 milyar avroya yükselmesi beş kat artışa, yani 2 milyar avro ek fazlaya karşılık geliyor. Anlaşma, Vietnam ihracatının zaten önemli ölçüde büyüdüğü mevcut ticari ilişkilerin üzerine inşa edilecek.
Vietnam'ın 2025'te EFTA'ya en çok ihraç ettiği ürünler elektrikli makineler, ayakkabı, hazır giyim ve mekanik makineler oldu. EFTA'nın Vietnam'a başlıca ihracat kalemleri arasında elektrikli makineler, balık, ilaç ve mekanik makineler yer aldı. EFTA, Vietnam'dan ithal ettiği başlıca ürün gruplarının önceki on yılda yıllık ortalama yüzde 10'un üzerinde büyüdüğünü; elektrikli makine ve balık ihracatının da Vietnam'da benzer ölçüde güçlü artış gösterdiğini belirtiyor.
Gümrük vergileri farklı takvimlere göre düşürülecek
Vietnam hükümetinin haber portalına atfedilen rakamlara göre Vietnam, gümrük tarifesi satırlarının yüzde 86'sından fazlasındaki vergileri kaldırmayı ve EFTA'dan yapılan ithalatın yüzde 99,9'unu kapsama almayı taahhüt etti. Bazı indirimler anlaşma yürürlüğe girer girmez uygulanacak, diğerleri ise üç ila 15 yıla yayılarak kademeli biçimde devreye girecek.
Gümrük tarifesi satırı, gümrük tarifesi çizelgesindeki bir ürün kategorisidir. Kategori sayısının yüzde 86'sının kapsanmasına karşın ithalat değerinin yüzde 99,9'unun kapsanması, bu kategorilerin Vietnam'ın EFTA'dan şu anda satın aldığı malların değer bakımından neredeyse tamamını oluşturduğu anlamına geliyor. Farklı kategoriler, ticaret hacmi bakımından çok farklı büyüklükleri temsil edebilir.
Şirketlerin ürünlerine ilişkin tarifeyi incelemesi ve geçerli menşe koşullarını karşılaması gerekecek. İmza, takvimdeki bir sonraki adım; yürürlüğe giriş tarihi henüz açıklanmadı. Bu nedenle daha düşük vergiler bekleyen şirketlerin, belirli bir tasarrufun ne zaman başlayacağını hesaplayabilmesi için uygulama takvimini beklemesi gerekiyor.
Taraflar ihracatın yanı sıra yatırım da hedefliyor
Müzakerelerde EFTA sözcüsü olarak görev yapan Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, anlaşmayı uluslararası ticaretteki belirsizliklere karşı bir yanıt olarak sundu. Bakanlar toplantısında şöyle konuştu:
Küresel belirsizliğin hüküm sürdüğü bir dönemde, güvenilir ticaret ortaklarımızla bağları güçlendirmek her zamankinden daha önemli.
Eide, anlaşmanın mal ve hizmetlere erişimi iyileştireceğini, daha öngörülebilir iş koşulları yaratacağını ve ticari fırsatlar sunacağını söyledi. Bu hedefler, gümrük vergilerinin ötesine geçerek şirketlerin hizmet satarken, yatırım yaparken veya fikrî mülkiyetlerini korurken karşılaştıkları kuralları da kapsıyor.
Vietnam Sanayi ve Ticaret Bakan Yardımcısı Nguyen Sinh Nhat Tan, ortaklığın farklı güçlü yönlere sahip ekonomileri bir araya getirdiğini söyledi. Bakanlığın anlaşmaya ilişkin söyleşisinde EFTA'nın güçlü olduğu alanlar arasında teknoloji, finans, temiz enerji ve inovasyonu; Vietnam'ın öne çıkan alanları arasında ise imalat ve bölgesel ticarette giderek artan rolünü saydı.
Tan, Vietnam'ın ileri teknoloji, işleme sanayileri, temiz enerji ve iş gücünün geliştirilmesi alanlarında yatırım istediğini söyledi. Ayrıca 100 milyonu aşan nüfusunun ve yürürlükteki 17 serbest ticaret anlaşmasından oluşan ağının, Güneydoğu Asya'da varlığını büyütmek isteyen EFTA şirketleri açısından çekim unsurları olduğuna dikkat çekti.
Vietnam şirketleri anlaşmadan yararlanmaya hazırlıyor
Vietnam Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, anlaşmanın getirdiği yükümlülükleri şirketlere anlatmayı ve menşe kuralları, teknik düzenlemeler, ürün kalitesi, çevre koşulları ve sürdürülebilir kalkınma konularında eğitim vermeyi planlıyor. Tan, başarının pratik ölçütünün şirketlerin anlaşmayı kullanması ve bunun ekonomiye ve halka fayda sağlaması olacağını söyledi.
Bakanlık ayrıca anlaşılır kılavuzlar hazırlamayı, ticareti teşvik etmeyi ve şirketleri bir araya getiren toplantılar düzenlemeyi planlıyor. Bu hazırlıklar pratik bir soruna yanıt veriyor: Bir şirket koşulları anlayıp gerekli belgeleri sunamadığı sürece gümrük avantajı işe yaramıyor.
Tan, serbest ticaret anlaşmalarının kullanımını desteklemeye ve ihracatı teşvik fonuna ilişkin 26 Haziran 2026 tarihli 240/NĐ-CP sayılı Kararname'ye atıfta bulundu. Bakanlık, bu çerçeveyi hükümetin müzakere edilmiş taahhütleri gerçek satışlara ve yatırımlara dönüştürmeleri için şirketlere yardım etme çabasının bir parçası olarak sunuyor.
Üç kişinin gözaltına alınması Norveç'in endişelerini Hanoi'ye taşıdı
Vietnam Kamu Güvenliği Bakanlığı, Nguyen Duc Thuan, Ho Pham Hiep Huy ve Thai Cong Truong Son'un 18 Eylül'de Kamboçya'dan Vietnam'a yasa dışı yollardan geçmeye çalışırken yakalandığını söyledi. Yetkililer, terör suçlamalarını eylül ayının sonlarında duyurdu.
Bakanlık, söz konusu kişilerin ABD merkezli bir demokrasi yanlısı grup olan Viet Tan'a üye olduğunu söylüyor. Vietnam Komünist hükümeti grubu terör örgütü olarak tanımlıyor. Viet Tan ise üç kişinin Kamboçya'da kaçırıldığını belirtiyor.
Kamboçya İçişleri Bakanlığı, Kamboçya makamlarının aktivistleri gözaltına almadığını ve ülkeden ayrıldıklarına dair kayıt bulunmadığını söyledi. Bu açıklama, kişilerin Vietnam'ın kontrolüne nasıl geçtiği sorusunu yanıtsız bırakıyor. Vietnam'ın sınırda yakalama açıklaması ile Viet Tan'ın kaçırılma iddiası birbiriyle çelişiyor.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch), Kamboçya'da kaybolduğunu söylediği üç kişinin derhal serbest bırakılması çağrısını çarşamba günü yineledi. Ekim ayının başlarında onlarca uluslararası insan hakları örgütü, kişilerin Kamboçya'da kaçırıldığı ve Vietnam'da gözaltına alındığı iddialarını kınamıştı.
Norveç erişim ve sorunun hızla çözülmesini istiyor
Norveç Dışişleri Bakanlığı, Vietnam'dan Thuan'a konsolosluk erişimi sağlamasını istedi. Bu erişim, gözaltındaki yabancı bir vatandaşın ülkesini temsil eden yetkililerden yardım almasına imkân veriyor. Bakanlık, Vietnam'ın talebi kabul edip etmediğini açıklamadı.
Bakanlık, 15-19 Ekim tarihleri arasında planlanan ziyarette Bergmål'ın konuyu Vietnamlı yetkililerle gündeme getireceğini söyledi. Gözaltı vakasını öncelikli bir mesele olarak niteleyen bakanlık şöyle konuştu:
Bu konu Norveç'te kamuoyunda endişeye yol açıyor. Bu vakanın gereksiz gecikme yaşanmadan çözüme kavuşmasını umuyoruz.
Norveç Dışişleri Bakanlığı, Thuan'ın gözaltına alınmasının anlaşmayı etkileyip etkilemeyeceği sorusunu yanıtlamadı. Vietnam Dışişleri Bakanlığı ise yorum talebine hemen yanıt vermedi. Buna rağmen yetkililer pazar günkü imza törenini planlandığı gibi yapacaklarını doğrulamayı sürdürdü; böylece ticari tören ile Norveç'in konsolosluk görüşmeleri aynı ziyaret kapsamında yer aldı.
Şirketler açısından bir sonraki aşama imza, ardından da anlaşmanın uygulanma takvimi. Gözaltındaki kişiler ve aileleri içinse öncelikli konular konsolosluk yardımı alabilmek ve serbest bırakılma taleplerine verilecek yanıt.
Öne Çıkanlar
- Vietnam ve EFTA, serbest ticaret anlaşmasını 18 Ekim 2026'da Hanoi'de imzalamayı planlıyor.
- Müzakereler 2012'de başladı, Eylül 2025'te resmen yeniden başladı ve Temmuz 2026'da tamamlandı.
- İsviçre'nin altın ticareti hariç, ikili ticaret 2025'te 4,8 milyar avroya ulaştı; Vietnam 2,5 milyar avro fazla verdi.
- Anlaşma malları, hizmetleri, yatırımı, fikrî mülkiyeti, kamu alımlarını ve sürdürülebilir kalkınmayı kapsıyor.
- Norveç, gözaltındaki vatandaşı Nguyen Duc Thuan için konsolosluk erişimi istedi ve ziyarette vakayı gündeme getirecek.
- Vietnam, üç aktivistin Kamboçya'dan geçerken yakalandığını söylüyor; Viet Tan ise Kamboçya'da kaçırıldıklarını belirtiyor.
- Anlaşmanın yürürlüğe giriş tarihi açıklanmadı.






