Altı çalışan için beş anayasal hak ihlali tespit edildi
Sri Lanka İnsan Hakları Komisyonu, Ampara bölgesindeki Kalmunai Kuzey Üs Hastanesi'nin sağlık asistanı olarak çalışan altı Müslüman kadının dini kıyafetlerini kısıtlayarak beş anayasal korumayı ihlal ettiğine hükmetti. Komisyonun 12 Ekim tarihli kararı, kadınlara hastaneye dönme seçeneği sunulmasını ve dini kıyafetlerin resmi üniformalarla birlikte giyilmesine izin veren ulusal kurallar çıkarılmasını öngörüyor.
İçindekiler
- Altı çalışan için beş anayasal hak ihlali tespit edildi
- Anlaşmazlık nasıl gelişti?
- Üniforma savunması neden geçersiz bulundu?
- Anayasal hak ihlali tespitleri ne anlama geliyor?
- Taciz ve tayinler için ayrı adımlar gerekiyor
- Hastaneden yapması istenenler
- Kimlik tespiti korunarak ulusal genelge çıkarılması
- Önceki kısıtlamalar açıklığın neden önemli olduğunu gösteriyor
- Çözüme kavuşmayan konular
- Önemli noktalar
Uyuşmazlık, Doğu Eyaleti'ndeki Ampara bölgesinde bulunan devlet hastanesine yeni atanan 36 sağlık asistanından altısının şikâyetiyle ilgiliydi. İşe alınanlardan dokuzu Müslüman kadındı. Üçü hastane yetkililerinin talimatı üzerine ek kıyafetlerini çıkardı, altısı ise bunu reddetti. Komisyon, talimata uyan üç kadının da gerekçe gösterilmeden başka yere tayin edildiğini tespit etti.
Kadınlar, üniformalarının üzerine giydikleri başörtülerini, uzun kollu kıyafetlerini ve pantolonlarını çıkarmalarının istendiğini, talimata uymadıkları takdirde devam çizelgesini imzalayamayacaklarının söylendiğini belirtti. Kıyafetlerini değiştirmek, başka yere tayin edilmeyi kabul etmek ya da istifa etmek arasında seçim yapmaya zorlandıklarını anlattılar.
Komisyon, hastanenin 1989 ve 2022 tarihli kamu yönetimi genelgelerine dayandırdığı savunmayı reddetti; bu genelgelerin hiçbirinde tartışmalı dini kıyafetlerin açıkça yasaklanmadığını tespit etti. Kıyafetlerin meşru bir amacı tehdit ettiğine dair kanıt bulunmadığını belirten komisyon, aynı bölgedeki başka bir devlet hastanesinde benzer kıyafetlere izin verildiğine de dikkat çekti.
Karar, üniformaya ilişkin bir anlaşmazlığın ötesine geçiyor. İstihdama erişimi, taciz iddialarını, disiplin soruşturması yapılmadan gerçekleştirilen tayinleri ve belirli bir kadın grubuna uygulanan kuralların ayrımcı etkisini ele alıyor. Komisyon, açık bir ayrımcı niyet bulunduğuna dair kanıt saptamamasına rağmen muameleyi ırk, din ve cinsiyete dayalı ayrımcılık olarak nitelendirdi.
Kararın uygulanıp uygulanmadığı henüz belli değil. İlerleme raporları için verilen son tarihe ilişkin haberler de farklılık gösteriyor: Çoğu kaynak 11 Kasım 2026 tarihini verirken bir kaynak 19 Kasım 2026 tarihini bildiriyor.
Anlaşmazlık nasıl gelişti?
Kadınlar atamalarını Sağlık Bakanlığı'ndan aldı. Komisyonun bulgularına ilişkin haberlerde, hastanedeki ilk iş günlerinin 6 Ağustos 2026 olduğu ve oryantasyon sırasında talimatlar verildiği belirtiliyor. Daha önce yayımlanan bir haberde ise 10 Ağustos'taki vardiya öncesinde başörtülerini çıkarmalarının istendiği aktarılıyor. Bu tarihler farklı olaylara işaret ediyor olabilir, ancak aradaki ayrım doğrulanmış değil.
Kadınlara danışmanlık yapan avukat Mubarack Azzam, 13 Ağustos'ta komisyona beş şikâyet sunulduğunu söyledi. Bu sayı, ekim ayında açıklanan bulgularda belirtilen altı şikâyetçiden farklı. Önceki haberde şikâyette bulunanların sayısı dokuz olarak aktarılmıştı; kararda ise Müslüman 9 personel ile hak ihlalleri incelenen 6 kadın birbirinden ayrı tutuluyor.
Aktarılan gelişmelerin sıralaması şöyle:
- 6 Ağustos 2026: Komisyonun bulgularına ilişkin haberlere göre yeni atanan asistanlar göreve başladı.
- 10 Ağustos: Daha önce yayımlanan bir haberde, bu tarihte vardiya öncesinde başörtülerinin çıkarılmasının istendiği belirtiliyor.
- 13 Ağustos: Azzam, beş şikâyet sunulduğunu ve temel haklar başvurusu için hazırlık yapıldığını söyledi.
- 12 Ekim: Komisyon, hastanenin altı kadının haklarını ihlal ettiğine ilişkin bulgularını açıkladı.
- Kasım 2026: İlerleme raporları istendi; haberlerde 11 Kasım ve 19 Kasım tarihleri yer aldı.
Azzam'ın temel haklar başvurusuna ilişkin sözleri, kamu makamlarının ihlallerine itiraz etmek için Yüksek Mahkeme'ye yapılabilecek ayrı bir başvuru yoluyla ilgiliydi. Böyle bir başvuruya hazırlanılmış olması, başvurunun yapıldığını veya mahkemenin uyuşmazlık hakkında karar verdiğini göstermez.
Üniforma savunması neden geçersiz bulundu?
Hastane temsilcileri, Kalmunai Bölge Ofisi'ndeki komisyona kamu yönetimi genelgelerini uyguladıklarını ve diğer çalışanlardan gelen şikâyetlere yanıt verdiklerini söyledi. Hastane başkanı Chandrasekaram Rajan ise ayrıca 2000 yılında yayımlanan bir üniforma yönergesine atıfta bulundu.
Rajan, yönergeyi tüm sağlık çalışanları için geçerli ortak bir standart olarak savundu ve yönergenin:
kast, etnik köken, din veya dil ayrımı gözetmeksizin herkese eşit uygulandığını
söyledi.
Komisyon, Kalmunai'de uygulanan kısıtlamalar konusunda farklı bir sonuca vardı. İlgili 1989 ve 2022 tarihli genelgelerin dini başörtülerini veya ek, tesettüre uygun kıyafetleri yasaklamadığını tespit etti. Hastanenin yorumunu keyfi, makul olmayan ve ayrımcı olarak nitelendirdi.
2000 tarihli yönergeye ve iki genelgeye yapılan atıflar birbirinden farklı. Haberlerde, 2000 tarihli yönergenin kararda incelenen belgelerle nasıl bir ilişkisi olduğu açıklanmıyor. Bu nedenle üç belgenin de aynı şartları içerdiği varsayılamaz.
Yakındaki hastanede benzer kıyafetlere izin verilmesi de önem taşıdı. Bu durum, dini kıyafetlerle resmi üniformanın aynı bölgede başka bir yerde birlikte giyildiğini, dolayısıyla bu kıyafetlerin temelde birbiriyle uyumsuz görülmediğini gösterdi. Komisyon, Kalmunai'deki çalışanların kıyafetlerinin meşru bir amacı tehlikeye attığına dair kanıt bulmadı.
Anayasal hak ihlali tespitleri ne anlama geliyor?
Komisyon, Sri Lanka Anayasası'nın 10, 12(1), 12(2), 14(1)(e) ve 14(1)(g) maddelerinin ihlal edildiğini tespit etti. Bu hükümler birlikte dinî inancı, eşitliği, ayrımcılığa karşı korunmayı, dini uygulamayı ve yasal bir işte çalışma özgürlüğünü güvence altına alıyor.
10. madde düşünce, vicdan ve din özgürlüğünü koruyor. 14(1)(e) maddesi, din veya inancın uygulama ve ibadet yoluyla ifade edilmesi anlamına gelen dışavurumunu güvence altına alıyor. Bu olayda kıyafet anlaşmazlığı, kadınların işlerini yaparken dini inançlarını ifade edebilme imkânıyla ilgiliydi.
12(1) maddesi kanun önünde eşitliği ve kanunun eşit korumasından yararlanmayı güvence altına alırken, 12(2) maddesi ayrımcılığa karşı koruma sağlıyor. 14(1)(g) maddesi ise yasal bir mesleği icra etme özgürlüğüyle ilgili. Dolayısıyla bulgular hem dini kıyafetleri hem de kadınların istihdamı üzerindeki sonuçları ele alıyor.
Komisyonun kesişimsel ayrımcılık nitelemesi, muamelenin kadınları kimliklerinin birbiriyle örtüşen yönleri üzerinden, bu olayda ırk, din ve cinsiyet temelinde etkilediği anlamına geliyor. Komisyonun bu sonuca varması için yöneticilerin açıkça ayrımcı bir amaç ifade ettiğinin kanıtlanması gerekmedi. Komisyon, kısıtlamaların etkisinin ayrımcı olduğu sonucuna vardı.
Bu karar, kamu makamlarına tavsiyelerde bulunan bir insan hakları komisyonu kararıdır; Yüksek Mahkeme'nin yayımlanmış bir hükmü değildir. Nelerin karara bağlandığını, nelerin idari işlem gerektirdiğini değerlendirirken bu ayrım önem taşıyor.
Taciz ve tayinler için ayrı adımlar gerekiyor
Şikâyetçiler sözlü taciz ve yıldırma iddialarında bulundu. Hastane yetkililerinin, kıyafet talimatlarına uymaya alternatif olarak başka yere tayin, başka çalışanlarla karşılıklı tayin veya istifa seçenekleri sunduğunu söylediler. Komisyon, disiplin soruşturması yapılmadan başka yere tayin edilmelerinin anayasal korumalarını ihlal ettiğini tespit etti.
Bulgularda, kadınların yardım istemesinden sonraki davranışlara da yer veriliyor. Kadınlar komisyona başvurduktan sonra hastane disiplin işlemi tehdidi içeren bir yazı gönderdi ve diğer çalışanların mesai saatlerinde, hastane yerleşkesinde onlara karşı protesto düzenlemesine izin verdi.
Bu olaylar, davayı kıyafetlere ilişkin ilk talimatın ötesine taşıyor. Talimata itiraz ettiklerinde çalışanlara nasıl davranıldığı ve şikâyetleri incelenirken işyerine erişimlerinin sürüp sürmediği de ele alınıyor.
Komisyona göre ek kıyafetlerini çıkaran üç Müslüman personel de gerekçe gösterilmeden başka yere tayin edildi. Dolayısıyla talimata uymaları, asıl işyerlerinde kalabileceklerini garanti etmedi.
Komisyon, taciz iddiaları hakkında kapsamlı ve tarafsız bir soruşturma yapılmasını tavsiye etti. Bu tavsiye, sorumluluğu belirli çalışanlara yükleyen tamamlanmış bir soruşturmayla karıştırılmamalı. Böyle bir soruşturmanın sonucu henüz bildirilmedi.
Hastaneden yapması istenenler
Komisyon, hastane müdürü Dr. K. Sukunan'a dört tavsiyede bulundu. Tavsiyeler; kıyafet kurallarının açıklığa kavuşturulmasını, kötü muamele iddialarının soruşturulmasını ve şikâyetçilere geri dönme seçeneği sunulmasını kapsıyor.
- İdari personele, çalışanların başörtüsü, uzun kollu kıyafet ve pantolonları belirlenen üniformalarıyla birlikte giyebileceğini açıklayan yazılı talimatlar vermek.
- Hastane personelinin taciz ettiği yönündeki iddialar hakkında kapsamlı ve tarafsız soruşturma yürütmek.
- Altı şikâyetçiye Kalmunai Kuzey Üs Hastanesi'nde işe dönme seçeneğini yazılı olarak sunmak.
- Geri dönen şikâyetçilerin tartışmaya konu olan dini kıyafetleri giymesine izin vermek.
Önerilen dönüş, kadınlara sunulan bir seçenektir; hastanede yeniden çalışmaya başlamalarını zorunlu kılan bir talimat değildir. Yazılı teklif, geri dönmeleri hâlinde geçerli olacak şartların da kayda geçirilmesini sağlar.
Tekliflerin yapılıp yapılmadığı, kadınlardan herhangi birinin dönmek isteyip istemediği veya hastanenin yazılı açıklamayı yayımlayıp yayımlamadığı haberlerde belirtilmiyor. Kararın birer kopyası Sağlık Bakanı'na ve Kamu Yönetimi Bakanlığı Sekreteri'ne gönderildi.
Kimlik tespiti korunarak ulusal genelge çıkarılması
Komisyon ayrıca Kamu Yönetimi Bakanlığı'ndan, kimlikleri açıkça tespit edilebilir kaldığı sürece kamu çalışanlarının temel üniformalarıyla birlikte dini kıyafet giymesine izin veren yeni bir genelge çıkarmasını istedi. Birçok haberde teklifin, 26 Haziran 2019 tarihli 13/2019 sayılı Kamu Yönetimi Genelgesi örnek alınarak hazırlandığı belirtiliyor.
Genelge, devlet kurumlarına bir politikayı nasıl uygulayacaklarını bildiren idari bir talimattır. Ulusal düzeyde bir talimat, Kalmunai ile komisyonun atıfta bulunduğu diğer hastane arasında yaşandığı gibi, farklı hastanelerin veya birimlerin kıyafet kurallarını birbiriyle çelişen biçimlerde yorumlamasının önüne geçebilir.
Kimlik tespiti koşulu, tavsiyenin merkezinde yer alıyor. Hicab saçları ve boynu örterken peçe yüzü örter. Komisyonun önerisi, görevlilerin kişileri tanıyabilmesi şartını korurken dini kıyafetlere izin veriyor. Bu öneri, kimlik tespiti ihtiyacını gözetmeksizin her türlü örtünmeye izin verildiği şeklinde yorumlanmamalı.
Hak savunucuları, kamu hizmetlerinde ve kamusal alanlarda hicap kullanımına ilişkin ulusal bir politika oluşturulması için Cumhurbaşkanı Anura Kumara Dissanayake'ye daha önce başvurmuştu. Taleplerinde şu ifadeyi kullanmışlardı:
ülke genelinde uygulanacak, açık ve tek bir politika belirlemek
Kalutara'daki Hak Savunucuları Grubu'ndan Ravi Alwis de tekrarlanan anlaşmazlıkların önüne geçmek için ulusal bir politika çağrısında bulundu. Komisyonun tavsiyesi, Kamu Yönetimi Bakanlığı'na değerlendirebileceği somut bir idari adım sunuyor; ancak yeni bir genelgenin yayımlandığı veya ne zaman çıkarılacağının kesinleştiği bildirilmedi.
Önceki kısıtlamalar açıklığın neden önemli olduğunu gösteriyor
Sisterhood Initiative'in Aralık 2024'te yayımlanan toplumsal cinsiyet temelli İslamofobi analizi, kamu istihdamında ve eğitimde Müslüman kadınları etkileyen önceki kısıtlamaları ele alıyor. Bu, bir devlet kararı değil, sivil toplum kuruluşunun değerlendirmesidir.
Analizde, 2019 tarihli bir genelgenin kamu hizmetlerinde hicap, peçe ve abayayı kısıtladığı; Müslüman kadın hakları savunucularının ve İnsan Hakları Komisyonu'nun girişimlerinin ardından genelgenin yürürlükten kaldırıldığı belirtiliyor. Bu geçmiş, kaldırılmış bir kısıtlamayla bugün uygulanan üniforma kurallarının birbirinden ayrılması gerektiğini gösteriyor.
Analiz ayrıca 2019 Paskalya Pazar saldırılarının ardından yüzü örten peçelere geçici kısıtlamalar getirildiğini, yasak kaldırıldıktan sonra da peçeyi yasaklayan duyuruların sürdüğünü ve daha sonra yasağın yeniden getirilmesinin önerildiğini aktarıyor. Eski Kamu Güvenliği Bakanı Sarath Weerasekera'nın adı, önerilen bir kabine kararıyla bağlantılı olarak geçiyor.
Kıyafet anlaşmazlıkları eğitimi de etkiledi. Aralık 2024 tarihli analizde, kimlik doğrulamanın hicapla bağlantılı olup olmadığına dair endişeler nedeniyle Trincomalee'deki 70 Müslüman kız öğrencinin İleri Düzey Sınavı sonuçlarının verilmediği belirtiliyor. Ayrı bir haberde ise komisyonun, sonuçların yaklaşık 70 kız öğrenciden esirgenmesinin haklarını ihlal ettiğine 26 Haziran'da hükmettiği aktarılıyor. Bu haberlerin ilişkisi, aynı süreçleri anlatıp anlatmadıkları da dahil olmak üzere, net değil.
Sisterhood Initiative, Müslüman toplumu içindeki baskılara da değiniyor. Bunlar arasında Akurana Camisi yetkililerinin 2023'te olası bir güvenlik tehdidi gerekçesiyle ramazan ayında abayaya, yüzü örten peçelere ve cami ziyaretlerine karşı tavsiyesi yer alıyor. Analizin daha geniş kapsamı, durmuş durumdaki evlilik hukuku reformunu ve aktivistler Bisliya Bhutto ile Juwairiya Mohideen'e yönelik tacizi de içeriyor. Bunlar ayrı konular olsa da Müslüman kadınları etkileyen meselelerin tek bir dini topluluklar arası anlaşmazlığa indirgenemeyeceğini gösteriyor.
Çözüme kavuşmayan konular
Komisyon, dini kıyafetlere yönelik keyfi kısıtlamaların düşmanca işyerleri yaratabileceği, topluluklar arasındaki gerilimi artırabileceği ve ulusal uzlaşma çabalarını zayıflatabileceği uyarısında bulundu. Kalmunai'deki bulgular somut bir örneği ele alıyor: Devlet işlerine atanan kadınlar, komisyonun kanunda öngörülmediğini tespit ettiği kısıtlamalarla karşılaştı.
Uygulamadaki sonuç, birbirinden ayrı birkaç adıma bağlı. Hastanenin kıyafet kurallarına ilişkin yazılı açıklama, işe dönüş teklifleri ve taciz soruşturması tavsiyelerine yanıt vermesi gerekiyor. Bakanlığın ise ulusal genelge önerisini değerlendirmesi gerekiyor. Bulguların açıklanmış olması, bu adımların tamamlandığı anlamına gelmiyor.
Raporlama için verilen son tarihin de açıklığa kavuşturulması gerekiyor. Ulusal genelge tavsiyesine odaklanan haberler dahil birçok kaynakta 11 Kasım 2026 tarihi yer alıyor. Hastane hakkındaki bulgıları daha ayrıntılı aktaran bir haberde ise 19 Kasım 2026 tarihi veriliyor. Geçerli tarih doğrulanmadıkça bu tutarsızlık açıkça belirtilmeli.
Karar, kadınların hakları ve hastanenin üniforma kurallarını yorumlayışı konusundaki komisyon tutumunu ortaya koyuyor. Bu tutumun kadınların yeniden işe dönme seçeneklerine kavuşmasını ve devlet kurumlarında tutarlı kurallar uygulanmasını sağlayıp sağlamayacağı, hastane ile bakanlığın vereceği yanıtlara bağlı.
Önemli noktalar
- İnsan Hakları Komisyonu, Kalmunai Kuzey Üs Hastanesi'nin altı Müslüman sağlık asistanının beş anayasal güvencesini ihlal ettiğini tespit etti.
- Yeni atanan 36 asistandan dokuzu Müslüman kadındı. Kıyafet talimatlarına uyan üç kadın da gerekçe gösterilmeden başka yere tayin edildi.
- Komisyon, atıfta bulunulan 1989 ve 2022 tarihli genelgelerin tartışmalı dini kıyafetleri yasaklamadığını tespit etti.
- Komisyon; kıyafet kurallarının yazılı olarak açıklığa kavuşturulmasını, tarafsız bir taciz soruşturması yürütülmesini ve şikâyetçilere yazılı işe dönüş teklifi sunulmasını tavsiye etti.
- Önerilen ulusal genelge, çalışanların kimlikleri açıkça tespit edilebilir kalırken üniformalarıyla birlikte dini kıyafet giymelerine izin verecek.
- Kararın uygulanıp uygulanmadığı doğrulanmadı. İlerleme raporlarının 11 Kasım mı yoksa 19 Kasım 2026'da mı sunulacağı konusunda haberler farklılık gösteriyor.






