On gün kayıp kaldılar, ardından terör suçlamaları geldi
Üç Vietnamlı insan hakları savunucusu, hak örgütlerinin kaçırılma olarak nitelendirdiği bir kaybolma olayının ardından Vietnam’da terör ve belge sahteciliği suçlamalarıyla karşı karşıya. Anlaşmazlığın odağında 18 Eylül 2026’da yaşananlar var: Yakınları iki kişiden son olarak o sabah Kamboçya’nın Kaoh Andaet ilçesinde haber aldı. Vietnam ise üçünün de 250 kilometreden fazla uzaktaki My Quy Tay sınır kapısında saat 21.50’de tutuklandığını söylüyor.
İçindekiler
- On gün kayıp kaldılar, ardından terör suçlamaları geldi
- Yolculuk ve gerçekleşmeyen dönüş uçuşu
- Sınır geçişi anlatımı neden tartışmalı?
- Suçlamalar ne anlama geliyor?
- Dış dünyayla iletişim kuramadan alınan itiraflar
- İnsülin, gözaltı yerleri ve Son’un savunmasız durumu
- Aileler iletişim kurmaya çalışırken Avustralya devreye girdi
- Önceki davalar daha kapsamlı inceleme çağrılarını güçlendiriyor
- Yetkililerden neyi ortaya çıkarmaları isteniyor?
- Öne Çıkanlar
Vietnam Kamu Güvenliği Bakanlığı, iletişimin kesilmesinden on gün sonra, 28 Eylül’de tutuklamaları duyurdu. Bakanlık, Nguyen Duc Thuan, Hiep Tran ve Thai Cong Truong Son’un terör faaliyetlerinde bulunmak üzere sahte belgeler kullanarak Vietnam’a yasa dışı yollardan girdiğini öne sürdü. Aileleri ve Thuan ile Hiep’in üyesi olduğu demokrasi örgütü Viet Tan bu anlatımı reddediyor.
52 yaşındaki Thuan, Oslo’da yaşayan Norveç vatandaşı ve eczacı. 51 yaşında olduğu belirtilen, Ho Pham Hiep Huy adıyla da bilinen Hiep ise Melbourne’da yaşayan Avustralya vatandaşı ve bilişim teknolojileri uzmanı. 46 yaşında olduğu bildirilen Son, Kamboçya’da ikamet eden etnik bir Vietnamlı. Hak örgütleri, diğer iki kişinin yararlandığı yabancı konsolosluk korumasından onun yararlanamadığına dikkat çekiyor.
Dünya İşkenceye Karşı Örgüt ile Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu ortaklığındaki İnsan Hakları Savunucularının Korunması Gözlemevi, acil müdahale çağrısı yaptı. Gözlemevi, kaybolma, gözaltı ve kovuşturmayı meşru savunuculuk faaliyetlerini cezalandırmayı amaçlayan ihlaller olarak nitelendiriyor. Vietnam ise davanın suç teşkil eden eylemlerle ilgili olduğunu savunuyor ve Güvenlik Soruşturma Ajansının soruşturmayı sürdürdüğünü belirtiyor.
Acil kaygılar, tartışmalı sınır geçişinin ötesine uzanıyor. Diyabet hastası olan Thuan’ın her gün insülin kullanması gerekiyor. Aileleri ve savunucuları doğrudan iletişim, avukatlara erişim ve konsolosluk ziyaretleri için girişimlerde bulunuyor. Gözaltı yerleriyle ilgili çelişkili açıklamalar ise temel bir başka soruyu yanıtsız bırakıyor.
Yolculuk ve gerçekleşmeyen dönüş uçuşu
Thuan ve Hiep, Vietnamlı insan hakları aktivistleriyle görüşmek üzere 15 Eylül’de Bangkok’tan Phnom Penh’e uçtu. İçişleri Bakanlığının aktardığı Kamboçya göç kayıtlarına göre ülkeye Techo Uluslararası Havalimanı’ndan giriş yaptılar. İki kişinin de ülkeden ayrıldığına dair kayıt bulunmuyor.
CIVICUS Monitor’ün aktardığı aile açıklamasında dönüş yolculuğuna ilişkin kesin bilgiler yer alıyor: 19 Eylül saat 10.30’da Kamboçya Havayollarının KR701 sefer sayılı uçuşuyla Bangkok’a gideceklerdi. Aileleri, havayolunun ikisinin de uçağa binmediğini doğruladığını söyledi. Viet Tan sözcüsü Duy Hoang da 19 Eylül’deki uçuşlarını kaçırdıklarını belirtti.
Ayrılış tarihiyle ilgili haberler farklılık gösteriyor. İki haberde 18 Eylül’deki uçuşun kaçırıldığı belirtilirken aile açıklamasında tarih 19 Eylül olarak veriliyor. Ayrıntılı aile seyahat programı, son bilinen iletişimlerinin ertesi sabahı yola çıkmayı planladıkları anlatımını desteklese de bu tutarsızlık kesinleşmiş kabul edilmemeli.
- 15 Eylül: Thuan ve Hiep Bangkok’tan Kamboçya’ya geldi.
- 18 Eylül: İkilerinden son haber o sabah Takeo eyaletindeki Kaoh Andaet ilçesinden alındı. Vietnam, üçünün de o akşam My Quy Tay’da tutuklandığını söylüyor.
- 19 Eylül: Aile açıklamasına göre Thuan ve Hiep’in KR701 sefer sayılı uçakla Bangkok’a dönmesi planlanıyordu ancak uçağa binmediler.
- 22 Eylül: Avustralya Büyükelçiliği, Hiep’in kaybolması üzerine Kamboçya polisinden müdahale istedi.
- 25 Eylül: Viet Tan kayıp kişi ilanı yayımladı.
- 28 Eylül: Vietnam tutuklamaları ve ceza soruşturmasını kamuoyuna duyurdu.
- 7 Ekim: Kamboçya, erkekleri tutukladığını veya teslim ettiğini reddetti. Hak örgütlerinden oluşan bir koalisyon serbest bırakılmaları çağrısı yaptı.
Sınır geçişi anlatımı neden tartışmalı?
Kaoh Andaet ile My Quy Tay arasındaki mesafe, Gözlemevinin Vietnam’ın anlatımına kuşkuyla yaklaşmasının başlıca nedenlerinden biri. Bu yerler Kamboçya-Vietnam sınırının farklı kesimlerinde bulunuyor. Mesafe tek başına kaçırılma yaşandığını kanıtlamıyor ancak son bildirilen iletişim ile tutuklama yeri arasındaki açıklanmamış yolculuğa işaret ediyor.
Hiep’in eşi Chloe Dang, kocasının Vietnam’a gitme niyeti olmadığını söyledi. Onunla Bangkok’ta buluşup Avustralya’ya dönüş uçuşuna binmeyi bekliyordu. Viet Tan da Phnom Penh’den ayrılma planının, erkeklerin o gece bilerek Vietnam’a girdiği iddiasıyla çeliştiğini belirtiyor.
Viet Tan temsilcisi Phong Nguyen suçlamaları reddederek iddia edilen kaçırılmayı sınır ötesi baskı olarak nitelendirdi.
Viet Tan temsilcisi Phong Nguyen, “Bu suçlamaları kesinlikle reddediyoruz; bunlar tamamen uydurmadır,” dedi.
Kamboçya İçişleri Bakanlığı, Kamboçyalı yetkililerin Thuan ve Hiep’i tutukladığını veya Vietnam’a teslim ettiğini reddediyor. Bakanlık, Avustralya Büyükelçiliğinin yardım istemesinin ardından Ulusal Polisin arama ve soruşturma için özel bir ekip görevlendirdiğini belirtiyor. Ayrıca göç kayıtlarında çıkış bilgisi bulunmamasının yetkilileri arama çalışmalarını sürdürmeye yönelttiğini kaydediyor.
Özellikle Vietnam yasa dışı sınır geçişi iddiasında bulunduğundan, çıkış kaydının olmaması kaçırılmayı kanıtlamaz. Kamboçya’nın inkârı da erkeklerin Vietnam makamlarının eline nasıl geçtiğini açıklamıyor. Çelişen anlatımların çözüme kavuşması için izledikleri güzergâhın, olaya karışan kişilerin ve transfer için herhangi bir yasal dayanak bulunup bulunmadığının belirlenmesi gerekiyor.
Suçlamalar ne anlama geliyor?
Gözlemevine göre erkekler, Vietnam Ceza Kanunu’nun beş ila 15 yıl hapis öngören 299(2). maddesi uyarınca terör suçlamasıyla ve iki ila beş yıl hapis öngören 341(2). maddesi uyarınca mühür ve belge sahteciliği suçlamasıyla karşı karşıya. Bunlar ayrı suçlar için öngörülen ceza aralıkları; toplamda kesinleşmiş bir ceza değil. Yüksek Halk Savcılığı, haklarında kovuşturma başlatılmasını ve tutuklu yargılanmalarını onayladı.
Kamu Güvenliği Bakanlığı, erkeklerin Viet Tan üyeliğini ve terör faaliyetlerinde bulunmak üzere sahte belgelerle Vietnam’a girdiklerini itiraf ettiğini öne sürdü. Soruşturmanın devam edeceğini ve davanın Vietnam yasalarına göre yürütüleceğini belirtti. Davayla ilgili haberlerde henüz bir duruşma veya yargılama tarihi açıklanmadı.
Vietnam, Viet Tan’ı 2016’da terör örgütü ilan etti. Örgüt, çalışmalarını demokrasi için barışçıl savunuculuk olarak tanımlıyor. Thuan ve Hiep’in üyeliği tartışma konusu değil: Aileleri ve ortak hak örgütleri açıklaması ikisini de üye olarak tanımlıyor. Tartışmalı olan, Vietnam’ın faaliyetlerini nasıl nitelendirdiği ve terör eylemi gerçekleştirmek üzere sınırı geçtikleri iddiası.
Hostage Aid Worldwide tarafından yayımlanan Media Defence’in çağrı duyurusu, Vietnam dışındaki hiçbir ülkenin örgütü terör örgütü olarak tanımadığını belirtiyor. Duyuruda ayrıca BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisinin Viet Tan’ı demokratik reformu savunan barışçıl bir örgüt olarak nitelendirdiği aktarılıyor. Bu duyuru, söz konusu suçlamalar hakkında yargı kararı değil, savunuculuk tutumunu ve bir çağrıyı kayda geçiriyor.
Dış dünyayla iletişim kuramadan alınan itiraflar
Gözlemevi, erkeklerin avukatlara, yakınlarına veya konsolosluk temsilcilerine erişimleri olmadan tutuldukları sırada sözde itiraflarının alındığı konusunda kaygılı. Dış dünyayla iletişimin kesildiği bu tür gözaltı, kişinin durumunu veya sorgulama koşullarını doğrulamayı zorlaştırıyor.
Örgüt, bunun işkence veya başka kötü muamele riskini artırdığı uyarısında bulunuyor. Vietnamlı savunucular ve muhaliflerden zorla itiraf alındığına ilişkin sivil toplum örgütleri ile BM insan hakları mekanizmalarının tekrarlanan bulgularına ve kaygılarına atıfta bulunuyor. Bu kaygılar, bu davada işkence yapıldığını kanıtlamıyor.
Vietnam’ın 2015’te onayladığı BM İşkenceye Karşı Sözleşmesi’nin 15. maddesi, işkence sonucu alındığı belirlenen ifadelerin, işkenceyle suçlanan bir kişi aleyhinde ifadenin alındığını kanıtlamak amacıyla kullanılması dışında, delil olarak kabul edilmemesini öngörüyor. Gözlemevi, her türlü kötü muamele iddiasının soruşturulmasını ve işkence ya da zorlamayla alınan ifadelerin delil olarak kullanılmamasını talep ediyor.
Hukuki anlaşmazlık, zorla kaybetme meselesini de kapsıyor. Zorla kaybetme; devlet görevlilerinin veya devletin yetkilendirmesi ya da onayıyla hareket eden kişilerin birini özgürlüğünden yoksun bırakmasının ardından gözaltını kabul etmemesi veya kişinin akıbetini ya da bulunduğu yeri gizlemesi anlamına geliyor. Gözlemevi, on gün boyunca bilgi verilmemesinin erkekleri hukuki korumadan mahrum bıraktığını ve bu tanıma uyduğunu savunuyor. Bu iddia hakkında bağımsız bir karar açıklandığına dair bilgi yok.
Aileler, BM Zorla veya İrade Dışı Kaybetmeler Çalışma Grubuna başvurdu. Ayrı olarak Media Defence, Thuan ve Hiep için BM Keyfi Gözaltı Çalışma Grubuna acil çağrı sundu. Bunlar, kaybolma ve gözaltının yasallığı konularını ele alan farklı BM mekanizmaları. Başvurulardan herhangi biri hakkında karar verildiği belirtilmiyor.
İnsülin, gözaltı yerleri ve Son’un savunmasız durumu
Thuan’ın sağlık ihtiyaçları, erişim sağlanmasını özellikle acil kılıyor. Freedom House tarafından yayımlanan ortak hak örgütleri açıklamasında, her gün insülin kullanması gerektiği ve tedavinin kesilmesinin yaşamını ciddi tehlikeye atacağı belirtiliyor. Açıklama, aile ve avukatlarıyla görüşebilmesinin yanı sıra ilaçlarının kesintisiz verilmesini ve tıbbi bakım almasını talep ediyor.
Gözlemevinin Norveç ve Avustralya büyükelçiliklerinden alınan bilgi olarak aktardığına göre erkekler Ho Chi Minh Kenti’ndeki Chi Hoa Hapishanesi’nde tutuluyordu. Avustralyalı yetkililerin Dang’a verdiği bilgilere dayanan daha sonraki bir haberde ise Hiep’in aynı kentteki B34 gözaltı merkezinde bulunduğu belirtiliyor. Aktarımlar, Hiep’in nakledilip nakledilmediğini veya yerlerden birinin yanlış bildirilip bildirilmediğini ortaya koymuyor.
Ortak açıklama, üç erkeğin de tutulduğu yerin açıklanmasını talep ediyor. Bu talep önemli; çünkü bir kent bilgisini öğrenmek veya dolaylı yoldan haber almak, bir aile üyesinin, avukatın ya da konsolosluk görevlisinin tutukluyu görüp durumunu değerlendirmesiyle aynı şey değil.
Son’un durumu hakkında daha az bilgi var. Açıklamada, Kamboçya’da yaşayan etnik bir Vietnamlı olduğu belirtiliyor ve yabancı konsolosluk korumasından yararlanamaması nedeniyle ciddi kaygı dile getiriliyor. Viet Tan’ın ilk iddiaları Thuan ve Hiep’e odaklanmıştı; bu nedenle ikisinin hareketlerine ilişkin anlatımın Son’un tutuklanmadan önceki güzergâhını da ortaya koyduğu varsayılmamalı.
Aileler iletişim kurmaya çalışırken Avustralya devreye girdi
Hiep, İnsan Ticaretiyle Mücadele Avustralya İttifakı’nı kurdu ve genç Vietnamlı kızların komşu ülkelere götürülerek ticaretinin yapılmasına karşı savunuculuk çalışmalarında bulundu. Aile açıklamasında ayrıca aktivistlere dijital güvenlik eğitimi verdiği ve zor koşullarla karşı karşıya olan gençlere yönelik programlarda çalıştığı belirtiliyor.
Thuan, Vietnam’daki siyasi tutukluların serbest bırakılması ve din özgürlüğü için kampanya yürüttü; Norveçli seçilmiş temsilciler, Norveç Dışişleri Bakanlığı ve hak örgütleriyle çalıştı. Eşi ve iki çocuğuyla Oslo’da yaşıyor ve Norveç’teki Katolik topluluğunda aktif. Tutuklu erkekler için Avustralya’da, Norveç’te ve Vietnam diasporası topluluklarında dua nöbetleri düzenlendiği bildirildi.
Dang, kocasının derhal ve koşulsuz serbest bırakılması çağrısında bulundu. Daha sonraki bir habere göre Avustralyalı yetkililer, tutuklanmasından üç haftadan uzun süre sonra ona Hiep’in tutulduğu yeri bildirdi. Doğrudan iletişim kuramamasını kişisel sözlerle anlattı.
Hiep’in eşi Chloe Dang, “Ondan haber alana ya da onu kendi gözlerimle görene kadar endişelenmeyi bırakmayacağım,” dedi.
Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, aileye konsolosluk desteği sağlandığını doğruladı. Dışişleri ve Ticaret Bakanlığı, Vietnamlı yetkililerden acil bilgi istediğini açıkladı. Dışişleri Bakanı Penny Wong, davayla ilgili kişisel girişimlerde bulunduğunu ancak kamuoyuna açıklama yaparken dikkatli davranacağını söyledi.
Bu açıklamalar diplomatik girişimlerin yapıldığını ortaya koyuyor, ancak bir konsolosluk ziyaretinin gerçekleştiğini doğrulamıyor. Ortak hak örgütleri açıklaması, Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi’ne atıfta bulunarak Avustralyalı ve Norveçli yetkililerin derhal ve düzenli erişimini, ayrıca gecikme veya ret durumlarında ailelere açık bilgi verilmesini talep ediyor.
Önceki davalar daha kapsamlı inceleme çağrılarını güçlendiriyor
Hak örgütleri bu davayı, sınır ötesi baskı olarak tanımlanan, bir hükümetin kendi sınırları dışında eleştirmenleri susturma veya cezalandırma girişimleri örüntüsünün parçası olarak değerlendiriyor. İddia edilen yöntemler arasında kaçırma, tehdit, zorla geri gönderme ve iade süreçlerinin kötüye kullanılması bulunuyor. Viet Tan, son yıllarda Vietnamlı yetkililerin yurt dışındaki eleştirmenleri ve savunucuları hedef aldığı 20 vakayı belgelediğini söylüyor. Bu, örgütün verdiği sayı; bağımsız olarak doğrulanmış toplam değil.
Ortak açıklamada, 2017’de eski Vietnamlı yetkili Trinh Xuan Thanh’ın Berlin’de kaçırılması ve bunun ardından Almanya’nın Vietnamlı diplomatları sınır dışı etmesi örnek gösteriliyor. Tayland’da Ocak 2019’da kaçırılan ve daha sonra Vietnam’da on yıl hapis cezasına çarptırılan gazeteci Truong Duy Nhat’tan da söz ediliyor.
Blogger Duong Van Thai, Nisan 2023’te Tayland’da kayboldu. Vietnam polisi daha sonra onu Laos’tan Vietnam’a yasa dışı girdiği gerekçesiyle tutukladığını açıkladı. Hak örgütleri, bu anlatımın kaçırılma olayını gizlediğini savunarak açıklamaya itiraz etti. Thai, 2024’te 12 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Benzerlik belirgin: Yurt dışında kaybolmanın ardından Vietnam’a yasa dışı giriş yapıldığı yönünde resmî bir iddia geldi.
Gözlemevi ayrıca, Ocak 2024’te terör suçlamasıyla gıyabında on yıl hapis cezasına çarptırılan ve işkence, kötü muamele ve zorla kaybetme uyarılarına rağmen 28 Kasım 2025’te Tayland’dan iade edilen Montagnard savunucusu Y Quynh Bdap’ın davasına atıfta bulunuyor. İddiaya konu gizli transferlerden farklı olarak bu davada bir iade süreci işletildi.
Viet Tan üyesi olan bir başka Avustralya vatandaşı Chau Van Kham, Ocak 2019’da Vietnam’da tutuklandı ve terörizmi finanse etme suçlamasıyla 12 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Dört yılın ardından 2023’te serbest bırakıldı. Davası, bir Avustralya vatandaşına terör suçlaması yöneltilmesi bakımından karşılaştırma imkânı sunuyor ancak onun Kamboçya’da kaybolduğu bildirilmemişti.
Yetkililerden neyi ortaya çıkarmaları isteniyor?
Gözlemevi, Tüm Kişilerin Zorla Kaybedilmeden Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme’ye taraf olan Kamboçya’nın kendi topraklarında yaşanan kaybolmaları soruşturmakla yükümlü olduğunu söylüyor. Ayrıca bir kişinin kaybolma veya işkenceyle karşılaşacağına inanmak için güçlü gerekçeler bulunan bir ülkeye geri gönderilmesinin yasak olduğunu vurguluyor. Geri göndermeme ilkesi olarak bilinen bu kural, kişi hakkındaki siyasi suçlamalardan bağımsız olarak transferlerde geçerli.
Gözlemevi, Kamboçya’dan üç erkeğin ülke topraklarından nasıl ayrıldığını belirlemesini, Kamboçyalı yetkililerin olaya katılıp katılmadığını veya göz yumup yummadığını soruşturmasını, gerektiğinde sorumluları yargılamasını ve bulguları yayımlamasını istiyor. Kamboçya’nın tutuklama veya teslim iddiasını reddetmesi bir suçlamaya yanıt veriyor ancak erkeklerin Vietnam makamlarının eline nasıl geçtiğini açıklamıyor.
Vietnam’dan istenenler ise erkeklerin derhal serbest bırakılması ve suçlamaların düşürülmesi, seçtikleri avukatlara ve ailelerine erişim, Thuan ve Hiep için konsolosluk erişimi, uygun tıbbi bakım ve özgürlüklerinden yoksun bırakılmaları ile kötü muamele iddialarına ilişkin tarafsız bir soruşturma. Ortak açıklama, Norveç ve Avustralya’ya davayı en üst siyasi düzeyde gündeme getirme ve serbest bırakılmaları için kamuoyu önünde çağrı yapma tavsiyesinde bulunuyor.
Gözlemevi ayrıca, BM İnsan Hakları Komitesinin Temmuz 2025’te yurt dışında zorla kaybetme iddiaları, siyasi saiklerle yapılan iadeler ve muhalefete karşı kullanılan terörle mücadele yasalarına ilişkin kaygılarına dikkat çekiyor. Kasım 2025’te kamuoyuna açıklanan BM Özel Usuller yazışmalarında, Güneydoğu Asya genelinde yaşanan ihlal uyarıları yinelendi ve devletlerin yabancı hükümetlerin kendi topraklarında ihlaller gerçekleştirmesini önleme yükümlülüğü hatırlatıldı.
Herhangi bir duruşma tarihi, Kamboçya soruşturması için son tarih veya BM başvurularına ilişkin karar tarihi açıklanmadı. Yanıt bekleyen daha temel sorular ise şunlar: Erkekler sınırdan hangi güzergâhtan geçti, şu anda nerede tutuluyor, dışarıdan ziyaret kabul ettiler mi ve Thuan’a kesintisiz insülin sağlanıyor mu?
Öne Çıkanlar
- Vietnam, Nguyen Duc Thuan, Hiep Tran ve Thai Cong Truong Son’u 18 Eylül 2026’da tutukladığını, davayı ise on gün sonra duyurduğunu söylüyor.
- Aileler ve hak örgütleri yasa dışı geçiş iddiasına itiraz ediyor ve erkeklerin Kamboçya’da kaçırıldığını belirtiyor.
- Kamboçya, Thuan ve Hiep’i tutukladığını veya teslim ettiğini reddediyor; göç kayıtlarında iki kişinin de ülkeden ayrıldığına ilişkin bilgi yok.
- Terör suçunun cezası beş ila 15 yıl hapis, belge sahteciliği suçunun cezası ise iki ila beş yıl hapis.
- Thuan’ın her gün insülin kullanması gerekiyor. Çelişkili aktarımlarda Chi Hoa Hapishanesi ve Hiep için B34 gözaltı merkezi belirtiliyor.
- Avustralya diplomatik girişimlerde bulunduğunu ve aileye destek sağlandığını doğruladı ancak konsolosluk erişimi teyit edilmedi.
- BM’ye başvurular yapıldı ve henüz duruşma tarihi açıklanmadı.






