14 Ekim'de pahalı spot rezerv işlemleri durduruluyor
Filipinler Enerji Düzenleme Komisyonu (ERC), piyasadan yedek güç satın alınmasının tüketici maliyetlerini artırdığı sonucuna varmasının ardından rezerv piyasası işlemlerinin 14 Ekim 2026 saat 00.05'ten itibaren askıya alınmasına karar verdi. Yalnızca Visayas'ta rezerv piyasası alımları 2025'te toplam 19,59 milyar Filipin pesosuna (P) ulaştı ve elektrik tarifelerine kilovatsaat (kWh) başına 1,29 P ekledi. Sözleşmeli rezervlerden kaynaklanan artış ise kWh başına 0,02 P oldu.
İçindekiler
- 14 Ekim'de pahalı spot rezerv işlemleri durduruluyor
- Hangi işlemler duruyor, hangileri devam ediyor?
- Kararın ardındaki bölgesel maliyet rakamları
- Daha düşük fiyat tavanı neden yetmedi?
- Rezerv açığını belirlemek için 30 gün
- Cebu'daki batarya sözleşmesi alternatif modeli gösteriyor
- Arz artmasına rağmen enerji fiyatları yükseldi
- İletim hatları fiyat farkını açıklamaya yardımcı oluyor
- Daha düşük rezerv bedelleri faturanın tamamını belirlemiyor
- 2024'teki yeniden başlatma sürecinden sonra ikinci askıya alma
- Öne Çıkanlar
Müdahale, elektrik spot piyasasının kendisini değil, spot rezervlerin ticari sevkiyatını ve uzlaştırmasını durduruyor. Onaylanmış sözleşmelerle sağlanan rezervler çalışmaya devam edecek. Filipinler Ulusal Şebeke Şirketi (NGCP), Filipinler Elektrik Piyasası Şirketi (PEMC) ve Filipinler Bağımsız Elektrik Piyasası İşletmecisi (IEMOP), altı ay içinde yeniden tasarlanmış bir rezerv piyasası önerisi sunmak zorunda.
Askıya alma kararı, ERC yeni bir karar alana kadar yürürlükte kalacak. Dolayısıyla altı aylık süre, işlemlerin yeniden başlayacağı kesin bir tarihe değil, teklif sunulmasına ilişkin son tarihe işaret ediyor. Düzenleyici kurum, kararın Enerji Bakanlığı'yla (DOE) koordinasyon içinde alındığını bildirdi.
ERC Başkanı ve Üst Yöneticisi Francis Saturnino C. Juan, kararın, tam piyasa işlemlerinin başlamasından bu yana özellikle Visayas'ta yüksek seyreden fiyatlara karşı geçici bir yanıt olduğunu söyledi.
Juan, "Bu, düzeltici ve geçici bir müdahaledir; rezerv piyasasından geri adım atıldığı anlamına gelmez," dedi.
Öncelikli amaç, şebekeyi dengelemek için yeterli yedek kapasiteyi korurken pahalı spot rezerv alımlarını yan hizmet bedellerinden çıkarmak. Bunun hane halkının toplam faturasını ne ölçüde düşüreceği, üretim maliyetlerine, kalan rezerv bedellerine ve faturadaki diğer kalemlere de bağlı olacak.
Hangi işlemler duruyor, hangileri devam ediyor?
Yan hizmetler, elektrik arzı ile talebini dengelemek için kullanılan yedek kapasite ve diğer hizmetlerden oluşuyor. Bir santral aniden devre dışı kaldığında veya talep değiştiğinde şebekenin yanıt vermesine yardımcı oluyor. Bu hizmetler, konut ve işyerlerinin ihtiyacını karşılamak üzere düzenli olarak satın alınan elektrikten farklı.
NGCP, bu hizmetleri rezerv piyasasından ya da yan hizmet tedarik anlaşmaları (ASPA) yoluyla temin edebiliyor. Anlaşmalar, sağlayıcılardan onaylanmış tarifeler üzerinden kapasite sağlıyor. Ocak 2024'te ticari faaliyetlerine başlayan rezerv piyasası, rezervlerin WESM üzerinden alınıp satılmasına olanak veriyor.
IEMOP Ticaret Operasyonlarından Sorumlu Başkan Yardımcısı Isidro E. Cacho Jr., ekim ayında alınan askıya alma kararının spot rezervler için geçerli olduğunu, sözleşmeli rezervlerin ise çalışmayı sürdüreceğini söyledi. Spot rezerv bileşeninin programlanması ve sevkiyatı duracak.
Geçici düzenlemelerin nasıl işleyeceğine ilişkin haberlerde farklı anlatımlar yer alıyor. Bazı haberlerde rezerv tedarikinin mevcut sözleşmeler kapsamındaki kapasiteyle sınırlı olacağı belirtiliyor. Başka bir haberde ise sözleşmelerin karşılamadığı ihtiyaçlar için maliyet geri kazanımı esasına göre ücretlendirilen, işletilmesi zorunlu kapasite de bir seçenek olarak gösteriliyor. Bu tür kapasitenin, rezerv piyasası fiyatı elde etmek yerine şebeke güvenilirliğini desteklemek amacıyla çalıştırılması gerekecek.
Bu ayrım önemli; çünkü spot alımların sona ermesi şebekenin rezerv ihtiyacını ortadan kaldırmıyor. Mevcut sözleşmeler ve belirlenebilecek diğer kapasite, bu operasyonel gereksinimi karşılamaya devam etmeli.
Kararın ardındaki bölgesel maliyet rakamları
ERC'nin incelemesi, 2025'te piyasa alımları ile sözleşmeli rezervler arasında önemli maliyet farkları olduğunu ortaya koydu. Luzon'da rezerv piyasasına 24,53 milyar P harcandı; bu tutar, ikili sözleşmelerle sağlanan yan hizmetlerin maliyetinin iki katı olarak tanımlandı. Visayas'ta harcama 19,59 milyar P, Mindanao'da ise 3,71 milyar P oldu.
Üç bölgedeki rezerv piyasası harcamaları toplamda 47,83 milyar P ediyor. Bunun yaklaşık yüzde 51'i Luzon'dan, yüzde 41'i ise Visayas'tan kaynaklandı. Toplam harcama Luzon'da en yüksek düzeyde olsa da Visayas verileri elektrik tarifeleri üzerindeki etkinin özellikle keskin olduğunu gösteriyor.
Visayas'ta kWh başına 1,29 P olan tarife etkisi, sözleşmeli rezervlere atfedilen kWh başına 0,02 P'nin 64,5 katı. Bölgedeki rezerv fiyatları kWh başına yaklaşık 21 P'ye ulaştı. Bir rezerv hizmetinin satın alma fiyatı ile tüketici faturasına yansıyan tutar farklı ölçütlerdir; bu nedenle 21 P, her hane halkının tükettiği her birim elektriğe eklenen tutar olarak değerlendirilmemeli.
Mindanao'daki karşılaştırma daha karmaşık. Rezerv piyasasının 3,71 milyar P'lik maliyeti, ASPA'lar yoluyla yapılan 3,90 milyar P'lik harcamadan 190 milyon P, yani yaklaşık yüzde 4,9 daha düşüktü. Buna rağmen ERC, piyasanın üç bölgenin tamamında tüketici tariflerini daha fazla etkilediğini söyledi. İlgili miktarlar ve maliyetlerin dağıtımına ilişkin ayrıntılar olmadan yalnızca toplam harcamaya bakarak faturalar üzerindeki göreli etki belirlenemez.
Ayrı bir ölçüme göre Mindanao'da rezerv fiyatları 2025'te kWh başına ortalama 21,11 P'ye ulaştı; 2024'ün sonlarında bu rakam 4,39 P'ydi. Bu, önceki düzeyin yaklaşık 4,8 katı. Bu rezerv fiyatları, Mindanao'da eylül ayında WESM'de oluşan kWh başına 12,61 P'lik enerji fiyatıyla karıştırılmamalı.
Daha düşük fiyat tavanı neden yetmedi?
Düzenleyiciler piyasayı askıya almadan önce rezerv teklif fiyatı tavanını megavatsaat (MWh) başına 32.000 P'den 25.000 P'ye indirdi. Bir MWh 1.000 kWh'ye eşit olduğundan, bu sınırlar kWh başına 32 P ve 25 P'ye karşılık geliyor. Yaklaşık yüzde 21,9'luk indirime rağmen ERC, sorunun çözülmediğini söyledi.
Düzenleyici kurum, fiyatlandırmanın yanı sıra sözleşmelere ilişkin bir soruna da dikkat çekti: Spot piyasadan yapılan yüksek ödemeler, sağlayıcıların daha düşük fiyatlarla kesin ASPA'lar imzalamasını caydırdı. Bu da rezerv ihtiyacının değişken piyasa alımlarına daha fazla bağımlı kalmasına yol açtı.
Fiyat tavanı, teklif edilebilecek en yüksek fiyatı belirler. Ancak tek başına sözleşmeler kapsamında yeterli kapasiteyi güvence altına almaz veya fiyatları bu sınıra yakın tutan koşulları ortadan kaldırmaz. Bu nedenle talep edilen yeniden tasarım, tavan fiyatın bir kez daha ayarlanmasının ötesine geçerek rezerv ihtiyacını, tedarik kurallarını ve maliyetlerin tüketicilere yansıtılma biçimini kapsıyor.
ERC ayrıca batarya depolama ve diğer esnek kapasite yatırımlarını desteklemek amacıyla, gelecekteki rezerv ihtiyacı tahminlerine dayalı tedarik yapılmasını istiyor. Zorluk, şebekenin ihtiyaç duyduğu kaynaklara öngörülebilir ödeme sağlarken askıya alma kararına yol açan yüksek tüketici bedellerinin tekrarlanmasını önlemek.
Rezerv açığını belirlemek için 30 gün
NGCP'ye, mevcut düzenlemelerin karşılamadığı rezerv ihtiyacını değerlendirmesi ve 30 gün içinde işletilmesi zorunlu kapasite belirlemesi talimatı verildi. Şirket ayrıca gelecekteki ihtiyaçları hesaba katan tahminler doğrultusunda toplam rezerv ihtiyacını karşılayacak sözleşmeler yapmalı.
Bu görev, NGCP, PEMC ve IEMOP'un ortaklaşa yürüteceği altı aylık yeniden tasarım çalışmasından ayrı. Daha kısa süre acil operasyonel açığı, daha uzun süre ise piyasanın yapısını ele alıyor.
Haberlerde aktarılan talimatlarda bu süreler için kesin takvim tarihleri belirtilmiyor ve askıya alma kararının sabit bir bitiş tarihi bulunmuyor. Karşılanmayan rezerv ihtiyacının boyutu, belirlenecek tesisler ve ortaya çıkacak maliyet geri kazanım ödemeleri henüz açıklanmadı.
Juan, ERC ile DOE'nin tedarik ve tüketici ücretlendirme kurallarını değiştirirken sözleşmeli ve işletilmesi zorunlu rezervleri korumayı amaçladığını söyledi. Ayrıca düzenleyici kurumun yeniden açılacak piyasaya ilişkin hedefini de dile getirdi.
Juan, "Piyasanın daha iyi bir tasarımla ve tüketicilerin karşılayabileceği bir fiyata güvenilir rezerv arzıyla daha güçlü biçimde geri dönebilmesi için şimdi askıya alıyoruz," dedi.
Cebu'daki batarya sözleşmesi alternatif modeli gösteriyor
ERC'nin Cebu'da verdiği ayrı bir onay, kurumun kesin rezerv sözleşmelerini yaygınlaştırma çabasını gösteriyor. Komisyon, Mactan'da, Lapu-Lapu City'de NGCP ile East Asia Utilities Corporation (EAUC) arasında yapılan beş yıllık bir ASPA'ya geçici yetki verdi.
EAUC'nin 44,72 MW'lık batarya enerji depolama sistemi, 13 MW'a kadar düzenleme rezervi ve 13 MW'a kadar arıza rezervi sağlayacak. Düzenleme rezervi, arz ve talepteki olağan değişikliklerin yönetilmesine yardımcı olurken arıza rezervi, üretimde ani bir kaybın ardından şebekeyi destekliyor. Bataryalar her iki ihtiyaca da hızlı yanıt verebiliyor.
Haberlerde aktarılan Visayas kesin rezerv kapasitesi, 67 MW'lık gereksinime karşı 40 MW düzenleme rezervi; 75 MW'lık gereksinime karşı ise 67,3 MW arıza rezerviydi. Bu rakamlar sırasıyla 27 MW ve 7,7 MW'lık açık anlamına geliyor. Kesin kapasite sözleşme kapsamında kullanılabilir olmalı ve sağlanamaması durumunda ceza uygulanmalı.
EAUC'nin 13 MW'lık düzenleme katkısının bu rakamlara tamamen eklenmesi ve tümüyle kullanılabilir olması halinde açık 14 MW'a iner. Arıza rezervi katkısı ise belirtilen 7,7 MW'lık açığı aşar. Ancak şebekenin ne kadar rezerv kullanabileceğini fiilî programlama ve kullanılabilirlik belirler.
Her iki hizmet için geçici tarife kWh başına 5,28 P; bu, Visayas rezerv piyasasının kWh başına yaklaşık 21 P'lik referans fiyatının dörtte biri. Karşılaştırma, hizmet için bildirilen fiyatın çok daha düşük olduğunu gösteriyor; ancak hane halkı faturalarında aynı oranda düşüşü garanti etmiyor.
Visayas'ta Ocak 2026'dan eylül başına kadar 123 sarı ve kırmızı uyarı verildi. Juan, ek kesin rezerv kapasitesinin uyarı ve kesinti olasılığını azaltabileceği için başvuruya öncelik tanındığını söyledi.
Arz artmasına rağmen enerji fiyatları yükseldi
Rezerv işlemlerinin dondurulması, enerji fiyatlarındaki artışla aynı döneme denk geliyor. Bu da daha düşük yan hizmet bedellerinin toplam faturada aynı oranda bir düşüş sağlamayabileceğini gösteriyor. 26 Ağustos-25 Eylül fatura döneminde sistem genelinde WESM fiyatı kWh başına 7,21 P'den 7,43 P'ye yükselerek yüzde 3,1 arttı.
Ortalama arz yüzde 2,4 artışla 20.209 MW'a, talep ise yüzde 1,8 artışla 14.188 MW'a çıktı. IEMOP enerji piyasası analisti Rica O. Cagnayo, fiyat hareketini üretim kesintilerine, şebeke kısıtlarına ve yüksek gerilimli doğru akım (HVDC) güç akışlarındaki değişikliklere bağladı.
Haberlerde ayrıca ortalama arz marjının 3.957 MW olduğu ve ağustos ayındaki 3.779 MW'a göre yükseldiği belirtiliyor. Bu marj, bildirilen arz ve talep toplamlarının basit farkı olan 6.021 MW'a eşit değil. Hesaplama yöntemi açıklanmadığından bu iki ölçüt birbirinin yerine kullanılmamalı.
Luzon'da fiyat yüzde 5,7 artışla kWh başına 4,90 P'den 5,18 P'ye yükseldi. Arz yüzde 4,3 artarak 15.114 MW'a, talep ise yüzde 2,6 artarak 9.899 MW'a çıktı. Arzın daha yüksek olmasına rağmen büyük santrallerdeki kesintiler fiyatları artırdı.
Visayas'ta arz 2.201 MW düzeyinde kaldı, talep ise yüzde 0,2 artışla 2.099 MW'a çıktı. Kesintiler, işletmeci müdahaleleri ve sarı-kırmızı uyarılar eşliğinde fiyatlar kWh başına 11,81 P'den 12,42 P'ye yükselerek yüzde 5,2 arttı. Kesintiler bölgede 777,2 MW'a kadar kapasiteyi kullanılamaz hale getirdi.
İletim hatları fiyat farkını açıklamaya yardımcı oluyor
Bir bölgedeki yeterli elektrik, ihtiyacı olan başka bir bölgeye her zaman ulaştırılamıyor. HVDC bağlantıları şebekeler arasında elektrik aktarımı sağlasa da işletme sınırları transferleri kısıtlayabiliyor ve daha ucuz elektriğin başka yerlerde fiyatları düşürmesini engelleyebiliyor.
Luzon-Visayas bağlantısı, eylül fatura döneminin yüzde 77,6'sında fiyat ayrışması koşullarında çalıştı. Sistem güvenliği nedeniyle kısıtlı işletme, dönemin yüzde 73,5'ini oluşturdu. Bu koşullar, ulusal ölçekte ortalama arz artmasına rağmen Visayas'ta enerji fiyatlarının Luzon'dakinden neden çok daha yüksek kaldığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Mindanao-Visayas bağlantısı, dönemin yüzde 92,82'sinde serbest akış koşullarında çalıştı; bu oran ağustosta yüzde 91,16'ydı. Daha güçlü elektrik aktarımı iki bölgenin fiyatlarının birbirine yaklaşmasını sağladı: Mindanao'da ortalama fiyat kWh başına 12,61 P ile Visayas'ın yalnızca 0,19 P üzerinde gerçekleşti.
Mindanao'da fiyat kWh başına 12,79 P'den yüzde 1,4 gerilerken kesintiler 1.022,6 MW kapasiteyi kullanılamaz hale getirdi. Arz ve talepteki değişimlere ilişkin haberlerde farklı rakamlar yer alıyor. Bir haberde arzın yüzde 0,2 düşüşle 2.190 MW'a, talebin ise yüzde 5 düşüşle 2.893 MW'a gerilediği belirtiliyor. Diğer haberde değişim yüzdeleri tersine çevrilerek arzın yüzde 5, talebin yüzde 0,2 düştüğü aktarılıyor. Her iki haber de arz ve talepte düşüş olduğunu bildiriyor; ancak kesin değişimlerin açıklığa kavuşturulması gerekiyor.
Cacho, büyük santrallerin yeniden devreye girmesinin Visayas'ta enerji fiyatlarını kWh başına 9-10 P düzeyine çekebileceğini, ancak düşüşün büyük olmayabileceğini söyledi. Bu öngörü, rezerv ticaretinin askıya alınmasının garanti edilmiş bir sonucu değil, enerji arzıyla ilgili.
Daha düşük rezerv bedelleri faturanın tamamını belirlemiyor
Cacho, spot rezerv ödemelerinin kaldırılmasının dağıtım şirketleri ile elektrik kooperatiflerine yansıtılan yan hizmet bedellerini düşürmesini bekliyor. Bunun iletim ücretlerine hemen yansıyacağını belirtti.
Cacho, "Rezerv piyasası için artık ödeme yapmak zorunda kalmayacağımızdan iletim ücretleri fiilen düşecek," dedi.
Sözleşmeli rezerv maliyetleri devam edecek ve işletilmesi zorunlu kapasite düzenlemeleri maliyet geri kazanım ödemelerine yol açabilecek. Ortalama bir hane halkı için ne kadar indirim sağlanacağı veya indirimin faturalara ne zaman yansıyacağı konusunda kesin bir açıklama yapılmadı.
Eylül ayı enerji verileri, spot piyasadaki payın azalmasının uzlaştırmada uygulanan spot fiyatın da düşeceği anlamına gelmediğini gösteriyor. Spot işlem hacminin toplam işlem miktarındaki payı yüzde 13,4'ten yüzde 12,2'ye düşerken geçerli spot uzlaştırma fiyatı kWh başına 8,48 P'den 9,32 P'ye yükseldi. Toplam işlem tutarı 13,94 milyar P'den 26,62 milyar P'ye çıktı.
Üretim kaynaklarının dağılımı da değişti. Elektrik üretiminin yüzde 28'i yenilenebilir kaynaklardan sağlandı. Kömürün payı yüzde 56'dan yüzde 51,7'ye gerilerken doğal gazın payı yüzde 17'ye, hidroelektriğin yüzde 11,3'e, güneş enerjisinin yüzde 5,3'e ve jeotermal enerjinin yüzde 8,3'e ulaştı. Bu değişimler kesintiler ve iletim kısıtlarıyla aynı dönemde yaşandı; dolayısıyla fiyat artışını tek başlarına açıklamıyor.
2024'teki yeniden başlatma sürecinden sonra ikinci askıya alma
Ekim ayında alınan karar, rezerv piyasasının ticari faaliyetlere başlamasından kısa süre sonra verilen önceki bir askıya alma kararının ardından geldi. Önceki kararın gerekçesi, kalıcı rezerv maliyetleri değil, fiyatlandırma yöntemine ilişkin ERC gerekliliklerine uyumun tamamlanmamış olmasıydı.
- Ocak 2024: Rezerv piyasası ticari faaliyetlere başladı.
- 26 Mart 2024: ERC, kararları kapsamındaki ASPA'lar çerçevesinde teklif edilen ve sevk edilen rezervler hariç, rezerv ticaretini askıya aldı.
- 26 Temmuz 2024: ERC'nin karar bildirimi, PEMC ve IEMOP'un talimatlara uymasının ardından askıya alma gerekçelerinin artık geçerli olmadığını belirtti.
- 30 Temmuz 2024: ERC, WESM Fiyat Belirleme Metodolojisi'nin faturalama ve uzlaştırmayı kapsayan 8. Bölümündeki askıya alma kararının kaldırıldığını duyurdu.
- 14 Ekim 2026 saat 00.05: IEMOP, spot rezerv işlemlerine ilişkin son askıya alma kararının başlayacağını bildirdi.
2024'teki süreçte IEMOP'a, şubat ve mart fatura dönemlerine ait rezerv ticareti tutarlarını yeniden hesaplaması ve mart ayı için kalan yüzde 70'lik kısmı düzeltmesi talimatı verildi. Dönemin ERC Başkanı Monalisa Dimalanta, operasyonları DOE'nin kontrol ettiğini, ERC'nin ise fiyatlandırma metodolojisini uyguladığını açıkladı; yeniden başlama tarihini DOE'nin duyurması bekleniyordu.
Filipinler Bağımsız Elektrik Üreticileri Birliği, 2024'te askıya alma kararının kaldırılmasını enerji güvenliğine doğru atılmış bir adım olarak memnuniyetle karşıladı. Birliğin başkanı Anne Escoro Montelibano, şebekeye bağlı kurulu kapasitesi 18.132 MW olan 28 enerji şirketini temsil ediyordu. Son askıya alma kararıyla yatırımcılar açısından öngörülebilirlik, uygun fiyat ve güvenilir rezerv tedariki, yeniden tasarımın temel başlıkları haline geldi.
Öne Çıkanlar
- Spot rezervlerin sevkiyatı ve uzlaştırılması 14 Ekim 2026 saat 00.05'ten itibaren, ERC yeni bir karar alana kadar askıda.
- Sözleşmeli rezervler çalışmayı sürdürüyor; karşılanmayan ihtiyaçlar için işletilmesi zorunlu kapasite de seçenek olarak gösteriliyor.
- Luzon, Visayas ve Mindanao'da rezerv piyasası alımları 2025'te toplam 47,83 milyar P'ye ulaştı.
- Visayas'ta rezerv piyasasının tarifelere etkisi kWh başına 1,29 P olurken sözleşmeli rezervlerin etkisi 0,02 P oldu.
- NGCP'nin rezerv ihtiyacını değerlendirmek için 30 günü var; NGCP, PEMC ve IEMOP ise altı ay içinde yeniden tasarım önerisi sunmalı.
- Cebu'daki batarya sözleşmesinde geçici tarife kWh başına 5,28 P; sistem, 13 MW'a kadar düzenleme ve 13 MW'a kadar arıza rezervi sağlayabiliyor.
- Eylül ayında WESM enerji fiyatı ülke genelinde kWh başına 7,43 P'ye yükseldi. Rezerv işlemlerinin durdurulmasının hane halkı faturalarında sağlayacağı tasarrufun miktarı ve zamanı henüz açıklanmadı.






