Nepal Merkez Bankası Tasarısı, Hükümetin Yetkileri ve Kısalan Görev Süreleri Nedeniyle Bağımsızlık Kaygılarını Artırıyor

10 dakikalık okuma
Nepal Central Bank Bill Raises Independence Concerns Over Government Powers and Shorter Terms

Önerilen üç değişiklik merkez bankasının özerkliğini tartışmaya açıyor

Nepal parlamentosunun Finans Komitesi, Nepal Rastra Bankası Kanunu'nda merkez bankası yöneticilerinin güvence altındaki görev süresini beş yıldan üç yıla indirecek, hükümetin para birimi, bankacılık ve finans konularında talimat verme yetkisini koruyacak ve hükümetin ekonomi politikasını desteklemeyi merkez bankasının açık bir hedefi hâline getirecek değişiklikleri onayladı.

İçindekiler
  1. Önerilen üç değişiklik merkez bankasının özerkliğini tartışmaya açıyor
  2. Mevcut yasa gerçekte ne öngörüyor?
  3. Önerilen politika öncelikleri nasıl değişti?
  4. Hükümetin talimat verme yetkisi neden önemli?
  5. İsteğe bağlı uzatmayla daha kısa güvence altındaki görev süresi
  6. Maliye müsteşarının yönetim kurulundaki yeri görüş ayrılığı yaratıyor
  7. Yetkililer reformun amacını savunuyor
  8. Daha geniş reform, bağımsızlığın ötesine uzanıyor
  9. Yasama süreci ve henüz çözüme kavuşmayan konular
  10. Öne Çıkanlar

Komite, raporunu Nepal'in Bikram Sambat takvimine göre 31 Bhadra 2083'te onayladı. Komitenin değişiklikleri, hükümetin sunduğu ve talimat verme yetkisini kaldırıp beş yıllık görev sürelerini koruyacak tasarıdaki hükümlerden ayrılıyor. Komitenin önerdiği düzenlemeye göre hükümet, performans temelinde başkanın, başkan yardımcılarının ve yönetim kurulu üyelerinin görev sürelerini iki yıl uzatabilecek.

Aradaki fark önemli: Beş yıllık güvence altındaki bir atama, hükümet onayına bağlı olası bir uzatmayla birlikte üç yıllık bir atamaya dönüşecek. Komitedeki eleştirmenler, merkez bankası yöneticilerinin tam da tepki çekecek kararlar almaları gereken dönemde hükümete daha bağımlı hâle gelebileceğini savunuyor.

Komite raporu henüz yasalaşmış değil. Tartışma şimdi, tasarı ilerlerken parlamentonun bu hükümleri koruyup korumayacağı, değiştirip değiştirmeyeceği ya da reddedip reddetmeyeceği üzerinde yoğunlaşıyor. Nihai oylama için herhangi bir tarih belirtilmedi.

Tartışma, reformun açıklanan amacı ile önerilen sonucu arasındaki farkı da ortaya koyuyor. Maliye Bakanlığı, değişikliği başlangıçta merkez bankasının özerkliğini güçlendirme, finansal denetimi iyileştirme ve yasayı dijital bankacılığa uyarlama aracı olarak sunmuştu. Komitenin bazı üyeleri ise onaylanan hükümlerin siyasi denetimi artıracağını söylüyor.

Mevcut yasa gerçekte ne öngörüyor?

Merkez bankasının yayımladığı Nepal Rastra Bankası Kanunu, hükümetin ekonomi politikasıyla iş birliğini zaten zorunlu kılıyor. Ancak 4(2). madde bu iş birliğini bir koşula bağlıyor: Bankanın yasal hedeflerini olumsuz etkilememesi gerekiyor.

Reklam

Mevcut hedefler, yalnızca enflasyonu düşük tutmaktan daha kapsamlı. 4(1). madde; fiyat istikrarını ve ödemeler dengesi istikrarını korumaya yönelik para ve döviz politikalarını, finansal hizmetlere erişimi ve bankacılık ile finans sistemindeki istikrarı, finans sistemine duyulan kamu güvenini ve güvenli, sağlam ve verimli bir ödeme sistemini kapsıyor. Ödemeler dengesi istikrarı, ticaret ve diğer uluslararası ödemeler dâhil olmak üzere bir ülkenin dünyanın geri kalanıyla yaptığı finansal işlemlerle ilgilidir.

Hükümetin bankanın yönetiminde resmî bir yeri de zaten var. 9. madde, hükümet ile merkez bankası arasındaki ilişkilerin Maliye Bakanlığı üzerinden yürütülmesini şart koşuyor. 14. madde ise başkan, maliye bakanlığı müsteşarı, iki başkan yardımcısı ve hükümet tarafından atanan üç yöneticiden oluşan yedi üyeli bir yönetim kurulu oluşturuyor.

18. madde, başkan, başkan yardımcıları ve yöneticiler için beş yıllık görev süresi belirliyor. 29. madde, para ve döviz politikasını oluşturma sorumluluğunu yönetim kuruluna veriyor. Bu hükümler tartışmanın başlangıç noktasını belirliyor: Banka kurumsal açıdan hükümetten ayrı değil, ancak tanımlanmış hedefleri, sorumlulukları ve atama süreleri var.

Önerilen politika öncelikleri nasıl değişti?

Hükümetin sunduğu tasarıda önerilen 4. madde, fiyat istikrarını ilk sıraya koyuyordu. Bankacılık, finans ve dış sektör istikrarı, fiyat istikrarını olumsuz etkilemeden sağlanacaktı. Ayrı bir alt madde ise hükümetin ekonomi politikasının ancak önceki hedeflere zarar vermemesi koşuluyla desteklenmesini gerektiriyordu.

Bu yapı bir öncelik sıralaması oluşturuyordu. Hükümetle iş birliği zorunluydu, ancak bir hükümet politikası bankanın birincil sorumluluklarıyla çatıştığında banka bu sorumluluklara dayanabiliyordu. Para politikası para, kredi ve faiz oranlarıyla; maliye politikası ise hükümetin vergi, harcama ve borçlanma kararlarıyla ilgilidir. Bu iki alanın eşgüdümü gerekir, ancak kısa vadeli öncelikleri farklı olabilir.

Rastriya Swatantra Partisi milletvekili ve Finans Komitesi Başkanı Dr. Krishnahari Budhathoki, hükümet politikalarını desteklemeye ilişkin ifadenin değiştirilmesini önerdi. Komite sonunda üç hedefi onayladı: fiyat istikrarını korumak, bankacılık, finans ve dış sektör istikrarını korumak ve hükümetin ekonomi politikasının uygulanmasını desteklemek.

Reklam

Dolayısıyla kaygı, hükümetle iş birliğinin yasada ilk kez yer alması değil. Bu zaten mevcut. Tartışmalı değişiklik, bildirildiğine göre söz konusu iş birliğini bankanın diğer hedeflerine tabi kılan açık güvencenin kaldırılması. Üç sorumluluğun aynı düzeyde sıralanması, aralarında çatışma olduğunda bankaya daha az net bir yasal yol haritası bırakabilir.

Bu, her hükümet ekonomi politikasının para politikası kararlarının otomatik olarak önüne geçeceği anlamına gelmiyor. Nihai metnin nasıl şekilleneceği ve başka güvencelerin korunup korunmayacağı önemli. Ancak muhaliflerin bu değişikliği bankanın rolünün rutin biçimde yeniden ifade edilmesinden daha önemli görmesinin nedeni bu.

Hükümetin talimat verme yetkisi neden önemli?

Hükümetin sunduğu tasarı, hükümete Nepal Rastra Bankasına para birimi, bankacılık ve finans konularında talimat verme yetkisi tanıyan 106(c) maddesini yürürlükten kaldırmayı öneriyordu. Değişiklik tasarısının 68. maddesi, mevcut Kanun'un 91. maddesiyle birlikte bu hükmün de kaldırılmasını öngörüyordu.

Nepal Komünist Partisi UML milletvekili Guruprasad Baral, 68. maddenin çıkarılmasını isteyen bir değişiklik önergesi sundu. Finans Komitesi ise sonunda 106(c) maddesini korumaya ve hükümetin sunduğu tasarıda kaldırılması öngörülen talimat verme yetkisini sürdürmeye karar verdi.

Rastriya Swatantra Partisi milletvekili Nitima Bhandari Karki bu kararı savundu. Mevcut hükmün sorun yaratmadığını, merkez bankası faaliyetlerini hükümet politikalarını, planlarını ve programlarını destekleyecek biçimde düzenlemek için korunmasının uygun olduğunu söyledi. Ayrıca bu hükmün korunmasını, hükümetin ekonomi politikasını desteklemenin merkez bankasının hedefi hâline getirilmesi kararıyla ilişkilendirdi.

Eleştirmenler bu iki unsurun birlikte bulunmasına dikkat çekiyor. Hükümet politikasını destekleme yükümlülüğü ile talimat verme yetkisinin bir arada olması, yürütmeye merkez bankası kararlarını etkilemek için iki ayrı yasal yol sunabilir. Mevcut bir yetkiyi korumak yeni bir yetki oluşturmaktan farklıdır; ancak bankanın hedeflerini değiştirmek, bu yetkinin işlediği bağlamı değiştirebilir.

İsteğe bağlı uzatmayla daha kısa güvence altındaki görev süresi

Hükümetin sunduğu tasarı, mevcut beş yıllık görev süresini değiştirmiyordu. Rastriya Swatantra Partisi milletvekili Sunil Khadka, başkan, başkan yardımcıları ve yöneticiler için dört yıllık görev süresi önerdi. Komite ise performansa dayalı olası iki yıllık uzatmayla birlikte üç yıllık sürede karar kıldı.

Reklam

Dolayısıyla görev süresinin güvence altındaki bölümü, mevcut beş yıla kıyasla iki yıl, yani yüzde 40 kısalacak. Uzatma alan bir kişi görevde toplam beş yıl kalabilecek, ancak son iki yıl ilk atama kararına değil, hükümetin vereceği yeni bir karara bağlı olacak.

UML milletvekili ve komite üyesi Prof. Dr. Pushpa Kandel, görev süresini uzatmak isteyen bir başkanın hükümetin gözüne girmek zorunda hissedebileceği gerekçesiyle bu düzenlemeye karşı çıktığını söyledi. İtirazı, başkanın toplamda kaç yıl görev yapabileceğinden çok, görev süresinin yenilenmesinin yaratacağı teşvikle ilgili.

Nepali Kongresi komite üyesi Khadga Shahi, iki yıllık daha kısa bir görev süresinin de değerlendirildiğini ve muhalefetin üç yıl üzerinde uzlaşılmasına katkı sağladığını söyledi. Ayrıca banka dışından üç başkan yardımcısı atanmasının da öneriler arasında bulunduğunu belirtti. Bunlar, tartışmalara ilişkin kendi anlatımıdır; söz konusu önerilerin her birinin onaylanan raporda yer aldığının teyidi değildir.

Shahi, görev süresi değişikliğinin hâlihazırda atanmış bir başkanın daha erken görevden alınmasını sağlamak amacı taşıdığını öne sürdü. Bu iddia, hükümetin niyetini kanıtlamıyor. Anlatımda, daha kısa görev sürelerinin mevcut yöneticilere mi yoksa yalnızca gelecekteki atamalara mı uygulanacağı açıklanmıyor; bu ayrım, değişikliğin hemen yaratacağı etkiyi değerlendirmek açısından önemli.

Maliye müsteşarının yönetim kurulundaki yeri görüş ayrılığı yaratıyor

Maliye müsteşarının yönetim kurulundaki yeri de anlaşmazlık konularından biri. Nepal Komünist Partisi milletvekili Parshuram Tamang, müsteşarın yönetim kurulundan çıkarılması önerisinin Maliye Bakanlığı tarafından kabul edilmediğini ve komitenin onayladığı değişikliklere girmediğini söyledi.

Başkan Dr. Bishwanath Paudel, komitenin ilk görüşmeleri sırasında farklı bir tutum sergiledi. Mevcut yönetim kurulu üyeliği ve yeterlilik koşullarının korunmasını destekledi. Maliye Bakanlığının bankaya müdahale etmediğini, müsteşarın yönetim kurulunda bulunmasının iletişimi ve çalışmaların verimliliğini artırdığını söyledi.

Bu görüşler farklı sorulara yanıt veriyor. Paudel, düzenlemenin nasıl işlediğine dair kendi deneyimini anlattı. Muhalifler ise gelecekteki bir hükümetle ilişkiler daha az iş birliğine dayalı olduğunda bile yasal yapının bankayı koruması gerektiğini savundu. İletişimin sorunsuz yürümüş olması, hükümetin ne kadar resmî yetkiye sahip olması gerektiği sorusunu tek başına yanıtlamıyor.

Reklam

Tamang ayrıca bir para politikası komitesi kurulmasını, bankanın yıllık raporunu parlamentoya sunmasını ve hükümetin talimat verme yetkisinin kaldırılmasını önerdi. Komite raporu onayladığında yazılı olarak muhalefet şerhi koyduğunu ve parlamentodaki görüşmeler sırasında özerklik konusunu gündeme getirerek değişiklik isteyeceğini söyledi.

Yetkililer reformun amacını savunuyor

Maliye Bakanı Dr. Swarnim Wagle, 1 Shrawan 2083'teki ilk komite görüşmesinde değişikliğin, yasanın temel yapısını ve hedeflerini önemli ölçüde değiştirmeden daha açık, düzenli ve güncel koşullara uygun hâle getirilmesi amacı taşıdığını söyledi.

Wagle, merkez bankası yetkililerinin atanması ve görevden alınması için belirli prosedürler oluşturulmasının, olağan kamu hizmeti yönetiminde görülebilen siyasi baskı veya keyfî nakil ve görevden alma riskini azalttığını savundu. Değişikliğin yönetim kurulunun görev ve yetkilerini de netleştirdiğini söyledi.

Paudel ayrıca, 10 yıl deneyim şartı dâhil olmak üzere önerilen ek yeterlilik koşullarına pratik olmadığı gerekçesiyle karşı çıktı. Emeklilik sonrasında uygulanacak bir bekleme süresini de gereksiz buldu. Bu tür bir süre, genellikle çıkar çatışmalarını sınırlamak amacıyla görevden ayrılan kişilerin belirli işlerde çalışmasını veya atanmasını kısıtlıyor. Bu konular, hükümetin talimat yetkisi ve yenilenebilir görev süreleri tartışmasından ayrı olarak işe alım ve meslekî davranışları ilgilendiriyor.

Eski parlamento sekreteri Dr. Som Bahadur Thapa, tartışmalı komite değişikliklerinin yalnızca milletvekillerine bağlanmaması gerektiğini savundu. Ona göre hükümetlerin, yasama sürecinde hangi hükümlerin korunacağı üzerinde önemli bir pratik etkisi var. Tamang da Maliye Bakanlığının bazı önerilere karşı çıkmasının, yürütmenin mevcut sonucu desteklediğine işaret ettiğini savundu. Bunlar, adı belirtilen katılımcı ve gözlemcilerin değerlendirmeleridir; tüm müzakerelere ilişkin belgesel kanıt değildir.

Daha geniş reform, bağımsızlığın ötesine uzanıyor

Maliye Bakanlığının daha önce hazırladığı taslak, değişikliği 2082/083 mali yılı bütçesi, Nepal Rastra Bankasının 2022-2026 dönemini kapsayan dördüncü stratejik planı ve para politikası taahhütleriyle ilişkilendiriyordu. Daha güçlü özerklik, daha etkili denetim ve kurumsal sorumlulukların netleştirilmesi reform hedefleri arasında gösterilmişti.

Taslak ayrıca fiziksel şubeleri veya ağları olmadan dijital kanallar üzerinden finansal işlem yapan lisanslı kuruluşlar olarak tanımlanan dijital bankaların tanınmasını öneriyordu. Dijital para konusunu ele almayı, finansal kuruluş tanımlarını güncellemeyi, muhasebe ve raporlamayı iyileştirmeyi ve zor durumdaki banka ve finans kuruluşlarının çözüme kavuşturulmasına yönelik düzenlemeleri netleştirmeyi amaçlıyordu.

Reklam

Önerilen diğer değişiklikler, riske dayalı denetimin yanı sıra eyalet yönetimleri, yerel makamlar, kooperatifler ve işletmelerle eşgüdümü kapsıyordu. Riske dayalı denetim, tüm kurumlara aynı şekilde yaklaşmak yerine, kayıp veya istikrarsızlığa yol açma olasılığı daha yüksek görülen kurum ya da faaliyetlere daha fazla düzenleyici kaynak ayrılması anlamına geliyor.

27. maddede önerilen bir değişiklik, görevdeki başkanın ölmesi, istifa etmesi, görevden uzaklaştırılması, yurt dışına çıkması, izin kullanması veya başka bir nedenle çalışamaması hâlinde başkan vekili olarak kıdemli başkan yardımcısının hükümet tarafından belirlenmesini gerektirecekti. Bu hüküm, kalıcı atamanın süresinden ayrı bir konu olan liderlik sürekliliğini ele alıyor.

Özerklik tartışması, bu daha kapsamlı reformların nasıl işleyeceğini belirleyebilir. Dijital finans veya banka denetimine ilişkin daha açık kurallar, yönetici teşviklerinin ve hükümetle ilişkinin yeniden düzenlendiği bir kurum tarafından uygulanmaya devam edecek. Ancak ilk taslakta yer alan önerilerin tamamı, komite raporunun nihai hükümleri olarak değerlendirilmemeli.

Yasama süreci ve henüz çözüme kavuşmayan konular

Değişiklik, ekonomik reformları destekleyen bir kredi programı olan Uluslararası Para Fonunun Genişletilmiş Kredi Kolaylığı kapsamındaki Nepal taahhütleriyle de bağlantılı. Reform anlatımında, merkez bankasının özerkliğini güçlendirmek, maliye müsteşarını yönetim kurulundan çıkarmak ve hükümetin talimat verme yetkisini kaldırmak bu taahhütlerin unsurları olarak aktarılıyor. Komitenin önerdiği metnin program koşullarını karşılayıp karşılamadığı burada açıklanmıyor.

Süreç, önerinin özerklik odaklı bir taslaktan tartışmalı bir komite raporuna nasıl dönüştüğünü gösteriyor. Belirtilen tarihler Nepal'in Bikram Sambat takvimine göredir:

  • Maliye Bakanlığı bir taslak hazırladı ve yasama sürecinde ilerlemeden önce kamuoyunun görüşlerini aldı.
  • Finans Komitesi, 1 Shrawan 2083'te Maliye Bakanı Swarnim Wagle ve Başkan Bishwanath Paudel'in katılımıyla ilk görüşmesini yaptı.
  • Komite, 31 Bhadra 2083'te hükümetin talimat verme yetkisini koruyan ve olası iki yıllık uzatmayla birlikte üç yıllık görev süresi öneren raporu onayladı.
  • Tamang, yazılı muhalefet şerhi sunduğunu ve parlamentoda ek değişiklikler isteyeceğini söyledi.

Nihai parlamento oylamasının tarihi, görev süresi uzatımlarına ilişkin ayrıntılı performans ölçütleri veya mevcut yöneticiler için açık bir geçiş düzenlemesi belirtilmedi. Bu belirsizlikler önemli; çünkü atama güvenceleri, performansı kimin değerlendireceğine, hangi ölçütlerin uygulanacağına ve kuralların mevcut yöneticileri etkileyip etkilemeyeceğine bağlı.

Temel tercih artık net: Parlamento, açık sınırları koruyarak hükümetle iş birliğini sürdürebilir ya da politika desteğinin, talimat yetkilerinin ve takdire bağlı görev süresi uzatımlarının birlikte işlediği bir yapıyı kabul edebilir. Komitenin onayı tartışmayı ilerletti, ancak yasanın nihai hâlini belirlemedi.

Öne Çıkanlar

  • Mevcut Kanun beş yıllık görev süresi öngörüyor ve hükümet politikasının desteklenmesini bankanın hedeflerinin korunması koşuluna bağlıyor.
  • Finans Komitesi, performansa dayalı olası iki yıllık uzatmayla birlikte üç yıllık görev süresi öneriyor.
  • Komite, hükümetin bankaya para birimi, bankacılık ve finans konularında talimat verme yetkisini korudu.
  • Komitenin önerdiği metinde hükümetin ekonomi politikasını desteklemek, merkez bankasının açık bir hedefi hâline gelecek.
  • Başkan Bishwanath Paudel'in savunduğu düzenlemeyle maliye müsteşarı yönetim kurulunda kalacak.
  • Birçok milletvekili değişikliklere karşı çıkıyor ve komite raporu henüz yasalaşmış değil.
  • Nihai oylamanın tarihi, uzatma ölçütleri ve mevcut yöneticilere nasıl işlem yapılacağı belirtilmedi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir