5 kg’lık uydu iki teknolojiyi test ediyor
Singapur’un CRIMSON-1 uydusu, Dünya’nın yaklaşık 520 km üzerinde esnek perovskit güneş hücrelerini ve yapay zekâyı test ediyor. Böylece laboratuvarda geliştirilen iki teknoloji; enerji, ısı ve iletişim kapasitesinin ciddi biçimde kısıtlı olduğu bir ortama taşınıyor. Uzay aracı 5 kg ağırlığında, 30 cm x 10 cm x 10 cm boyutlarında ve bir yıl sürmesi planlanan bir görev için tasarlandı.
İçindekiler
- 5 kg’lık uydu iki teknolojiyi test ediyor
- Güneş modülünü farklı kılan ne?
- Dayanıklılık neden verimlilik kadar önemli?
- Maliyet iddiası yörünge verileriyle desteklenmeli
- Yapay zekâ, iletimden önce yararlı görüntüleri seçecek
- Hesaplama kendi enerji ve ısı ihtiyacını doğuruyor
- Görevi kimler geliştirdi, uzaya gönderdi ve mümkün kıldı?
- Singapur’un finansman programı geliştirmeyi uzay testlerine bağlıyor
- Dönüm noktaları ve sonraki adımlar
- Önemli Noktalar
Nanyang Teknoloji Üniversitesi (NTU), Singapur’un 14. uydusunun, California’daki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü’nden Transporter-18 görevi kapsamında SpaceX Falcon 9 roketiyle fırlatıldığını duyurdu. Fırlatma, California’da 1 Ekim’de, Singapur’da ise 2 Ekim’de gerçekleşti. CRIMSON-1, roketin taşıdığı 130 uzay aracı arasında, kalkıştan yaklaşık 55 dakika sonra uzaya bırakıldı.
Görev kapsamında birbirinden ayrı iki deney yürütülüyor. Deneylerden biri, NTU araştırmacıları ile Singapur Ulusal Üniversitesi’nden (NUS) ayrılarak kurulan Singfilm Solar şirketinin geliştirdiği perovskit güneş hücrelerinin dayanıklılığını ve elektrik üretimini ölçecek. Diğer deneyde, Dünya’ya iletilmeden önce yapay zekânın yararlı bilgileri tespit edip edemeyeceğini sınamak için uydu görüntüleri uzay aracında işlenecek.
Önemli bir ayrım şu: deneysel perovskit hücreleri uydunun ana güç kaynağını oluşturmuyor. Yeni hücreler yanlarında test edilirken CRIMSON-1’e geleneksel galyum arsenit paneller güç sağlıyor. Deneyin uzaya gönderilmesi, kanıt toplamak için bir fırsat sunuyor; perovskitlerin mevcut uzay aracı güç sistemlerinin yerini almaya hazır olduğunu kanıtlamıyor.
NTU, CRIMSON-1 görev duyurusunda, araştırmacıların yörüngedeki güneş enerjisi performansının yanı sıra yoğun iş yükleri altında bilgisayar sisteminin ısı yönetimini ve enerji tüketimini de inceleyeceğini belirtiyor. Bu deneylerin sonuçları henüz açıklanmadı.
Güneş modülünü farklı kılan ne?
Perovskitler, güneş ışığını elektriğe dönüştürmekte kullanılabilen, belirli bir kristal yapısına sahip malzemelerdir. Bu malzemelerin cazibesi, verimli güneş hücrelerinin ince ve hafif biçimde, yaygın olarak bulunan malzemeler kullanılarak üretilebilmesi olasılığından kaynaklanıyor. Uzay araçlarında güç sisteminin kütlesini azaltmak, diğer ekipmanlar için daha fazla kapasite bırakabilir.
Singfilm Solar’ın deneysel modülü esnek ve ultra ince cam üzerine inşa edilmiş. Şirketin kurucusu olan NUS Yardımcı Doçenti Hou Yi, CRIMSON-1’in bu esnek modülün ilk uzay uçuşu ve Singapur’da üretilmiş bir güneş modülünün yörüngeye ilk yerleştirilmesi olduğunu söylüyor. NTU’ya göre görev, Singfilm teknolojisinin de ilk uzay uçuşu.
Bu iddialarda, tek tek güneş hücreleriyle birlikte çalışacak şekilde tasarlanmış hücre gruplarından oluşan modül arasındaki farkı gözetmek gerekiyor. NTU, perovskit hücreleri daha önce 2023’te ARCADE uydusuyla uzaya göndermişti. Dolayısıyla CRIMSON-1, üniversitenin uzayda herhangi bir perovskit hücresini test etme yönündeki ilk girişimi olarak tanımlanmamalı.
Yeni deney, önceki çalışmaları esnek bir modüle ve Singfilm ile geliştirilen teknolojiye taşıyor. Deneyin değeri, yörüngeden elde edilecek ölçümlere bağlı olacak. Bunlar arasında, modülün fırlatmadan ve uzay koşullarına uzun süre maruz kaldıktan sonra da kullanılabilir düzeyde elektrik üretimini sürdürüp sürdürmediği yer alıyor.
Dayanıklılık neden verimlilik kadar önemli?
Uzayda kullanılacak güneş hücreleri birbirinden çok farklı iki sınamaya dayanmalı: roket fırlatmasının mekanik zorlamaları ve sonrasında karşılaşılan çalışma koşulları. CRIMSON-1, alçak Dünya yörüngesinde fiziksel dayanıklılığı, dönüşüm verimliliğini ve gerçek elektrik üretimini değerlendirecek.
Planlanan değerlendirme; radyasyona, vakuma ve sıcaklık döngülerine maruz kalmayı kapsıyor. Sıcaklık döngüsü, uzay aracı farklı aydınlatma koşullarından geçerken sıcaklığın tekrar tekrar değişmesi anlamına geliyor. Bu değişimler malzemeler ve bağlantılar üzerinde baskı oluşturabilir; radyasyon da hem güneş hücrelerini hem elektronik aksamı etkileyebilir.
NTU Rektör Yardımcısı ve Rektör Christian Wolfrum, görevin güneş enerjisi araştırmalarını ve yapay zekâ hesaplamalarını, bu teknolojilerin amaçlandığı gibi çalışıp çalışmadığını belirlemek için gereken ortama taşıdığını söyledi:
Bu teknolojiler ancak gerçek uzay koşullarında doğrulanabilir. NTU’nun uydu programı da otuz yıldır bunu yapıyor. CRIMSON-1, 14. görevimiz.
Bir yıl sürecek testlerle, uzaya yerleştirildikten kısa süre sonra alınan tek bir ölçüm yerine, zaman içindeki performansa ilişkin kanıt elde edilmesi amaçlanıyor. NTU, kabul edilebilir güç üretimi, verimlilik kaybı veya malzeme bozulmasına ilişkin sayısal hedefler açıklamadı.
Maliyet iddiası yörünge verileriyle desteklenmeli
Perovskitlerin ekonomik açıdan cazibesi yüksek, ancak bu görevde kanıtlanmış bir tasarruf değil, şimdilik bir olasılık. Uzayda kullanılan galyum arsenit güneş hücrelerinin fiyatı watt başına 250 ila 450 ABD doları arasında gösteriliyor. Dünya’da kullanılan geleneksel silikon hücrelerin fiyatı ise watt başına 1 ABD dolarının altında.
Bu rakamlara göre, verilen galyum arsenit fiyatları silikon için belirtilen ölçütün 250 ila 450 katından fazla. Bu karşılaştırma, teknolojiler arasındaki maliyet farkını ortaya koyuyor ancak birbirinin yerine kullanılabilecek ürünleri doğrudan kıyaslamıyor. Karasal kullanım için üretilen bir hücrenin düşük fiyatlı olması, uzay aracının çalışma gerekliliklerini karşılayabileceğini göstermiyor.
CRIMSON-1’deki perovskit modülün üretim maliyeti, watt başına fiyat olarak açıklanmadı. Bu nedenle görevden hareketle bir uydu operatörünün modülü kullanarak ne kadar tasarruf edeceği henüz hesaplanamaz. Güvenilirlik, kullanılabilir güç üretimi ve sisteme entegrasyon maliyetleri de önem taşıyacak.
Singfilm, 2024’te bir perovskit güneş paneli için yüzde 22,6 güç dönüşüm verimliliği bildirdi. Dönüşüm verimliliği, gelen güneş ışığının ne kadarının elektriğe dönüştürüldüğünü ifade ediyor. Bu oran şirketin geliştirme çalışmalarına ilişkin bir fikir veriyor, ancak yörüngede alınmış bir ölçüm veya CRIMSON-1 yükü için açıklanmış bir performans sonucu değil.
NTU’nun bu alandaki araştırmaları, perovskit malzemelerdeki elektrik yüklerinin alışılmadık derecede uzun mesafeler boyunca hareket edebildiğini gösteren 2013 tarihli bir Science makalesine dayanıyor. Bu bulgu, perovskitlerin yüksek güneş enerjisi verimliliğini açıklamaya yardımcı oldu. Sonraki çalışmalar, performans ve kararlılığı artırmayı amaçlayan daha büyük modüllere ve prototiplere yöneldi. CRIMSON-1 ise teknolojinin laboratuvar dışındaki koşullarda da yararlı özelliklerini koruyup koruyamayacağını sınayacak.
Yapay zekâ, iletimden önce yararlı görüntüleri seçecek
CRIMSON-1, yapay zekâyla donatılmış Singapur’un ilk nanosatelliti olarak tanımlanıyor. Bilgisayar deneyi, bulutsuz görüntüleri seçmek ve olası orman yangınları ya da petrol sızıntılarını tespit etmek de dahil olmak üzere, görüntüleri uzay aracında analiz edip filtreleyecek.
Bu, uçta yapay zekâ olarak adlandırılıyor: tüm ham verileri uzaktaki bir bilgisayara göndermek yerine, verinin toplandığı yere yakın bir noktada işlem yapmak. Bu örnekte uç nokta uydunun kendisi. Amaç, Dünya’daki insanların incelemesi için her görüntüyü göndermek yerine, yararlı görüntüleri veya olası olay uyarılarını iletmek.
Uydu iletişim kapasitesi sınırlı. Görüntüleri yörüngede filtrelemek, iletilen ham veri miktarını ve yerde gereken elle ayıklama işini azaltabilir. Görev bu yaklaşımı sınayacak; kanıtlanmış bir afet tespit hizmeti duyurmuyor.
Tespit doğruluğu, yanlış alarm oranı veya iletilen veride ölçülen azalma henüz açıklanmadı. Bir yangın ya da sızıntı olabileceğine ilişkin yapay zekâ tespiti, olayın doğrulandığı anlamına gelmiyor. Bu seçimin operasyonel kullanıma yetecek ölçüde güvenilir olup olmadığını değerlendirmek için deney sonuçlarını görmek gerekecek.
Hesaplama kendi enerji ve ısı ihtiyacını doğuruyor
Küçük bir uzay aracında görüntü işlemek bir ödünleşim gerektiriyor. Dünya’ya daha az bilgi göndermek iletişim kapasitesinden tasarruf sağlayabilir, ancak yapay zekâ çalıştırmak elektrik tüketiyor ve ısı üretiyor. CRIMSON-1 araştırmacıları, yoğun iş yükleri altında bilgisayar sisteminin bu iki konuyu nasıl yönettiğini inceleyecek.
Isı yönetimi vakumda özellikle önemli; uzay aracı, Dünya’daki bir bilgisayar gibi çevresindeki havayı kullanarak kendini soğutamıyor. Tasarımın, ısıyı yapı boyunca taşıması ve ışınım yoluyla dışarı atması gerekiyor. Deney, seçilen bilgisayar donanımının bu ortamda nasıl çalıştığını ortaya koymaya yardımcı olacak.
Bu nedenle güneş enerjisi ve bilgisayar deneyleri bağlantılı mühendislik kısıtlarını ele alıyor, ancak birbirinden ayrı deneyler olma özelliklerini koruyor. Daha fazla hesaplamayı bünyesinde yapacak gelecekteki uzay araçlarının bunu destekleyebilecek güç sistemlerine ihtiyacı olacak. CRIMSON-1, kendi çalışma gücünü yerleşik panellerden alırken gelecekte kullanılabilecek bir güneş enerjisi teknolojisini test ediyor.
Hou, gelecekteki uydulara ve uzaydaki olası yapay zekâ veri merkezlerine güneş enerjisi sağlamayı, daha fazla araştırılması gereken alanlar olarak gösterdi. CRIMSON-1, faal bir yapay zekâ veri merkezi değil ve görev, perovskit modülün böyle bir merkeze güç sağlayabileceğini ortaya koymuyor. Görevi, daha sonraki tasarımlara yön verebilecek ölçümleri sunmak.
Görevi kimler geliştirdi, uzaya gönderdi ve mümkün kıldı?
Uzay aracının mühendisliğini, fırlatma hazırlıklarını, görev kontrolünü ve yörüngedeki operasyonları bir araya getiren göreve NTU’nun Uydu Araştırma Merkezi liderlik ediyor. NTU, araştırmacılarının fırlatma entegratörü Exolaunch ile çalıştığını belirtiyor. Exolaunch, fırlatma kapasitesi, görev yönetimi, entegrasyon ve uzaya bırakma hizmetleri sağladı. CRIMSON-1, Exolaunch’ın EXOpod Nova sistemiyle yörüngeye yerleştirildi.
Uzay aracının nasıl üretildiğine ilişkin haberlerde farklı ifadeler kullanılıyor. Bir haberde, NTU’nun yapay zekâ teknolojisi ve deneysel güneş hücreleri uzay aracına dahil edilerek üretimin Singapurlu Satoro Space şirketi tarafından yapıldığı belirtiliyor. Bir başka haberde ise uzay aracının NTU Uydu Araştırma Merkezi tarafından üretildiği ifade ediliyor. NTU’nun duyurusunda merkezin göreve liderlik ettiği ve yerel sanayi ortaklarının katıldığı belirtiliyor, ancak üretim işlerinin nasıl paylaşıldığı açıklanmıyor.
Infocomm Medya Geliştirme Kurumu (IMDA), Uluslararası Telekomünikasyon Birliği aracılığıyla uydu frekans spektrumunu ve yörünge kaynaklarını temin ederek görevi destekledi. Spektrum, uydu ile Dünya’daki istasyonlar arasındaki iletişimde kullanılan radyo frekanslarını ifade ediyor.
Üniversitenin geçmişindeki dönüm noktaları arasında, Singapur’da üretilen ilk uydu X-SAT’ın 2011’de fırlatılması da bulunuyor. NTU’ya göre 13. görev olan VELOX-AM, Temmuz 2023’te fırlatıldı; görevini tamamladıktan sonra Ağustos 2026’da yörüngeden çıkarıldı. CRIMSON-1, uzay araçları geliştirme, test etme ve işletme programını sürdürüyor.
Singapur’un finansman programı geliştirmeyi uzay testlerine bağlıyor
CRIMSON-1, Singapur Ulusal Uzay Ajansı’nın (NSAS) Uzaya Erişim Programı aracılığıyla desteklediği ilk projeler arasında. Program, Singapur’un 2022’den bu yana uzay araştırmaları ve ulusal kapasite geliştirme için 210 milyon Singapur doları ayırdığı Uzay Teknolojisi Geliştirme Programı’nın bir parçası.
Hükümetin Uzay Teknolojisi Geliştirme Programı sayfasında, 17 Mart 2026’da yapılan güncellemeye göre Uzay Teknolojisi ve Sanayisi Ofisi’nin 2024’te ilave 60 milyon Singapur doları temin ettiği belirtiliyor. Sayfada, STDP 2.0’ın 2025’ten itibaren sürdüğü ifade ediliyor. Ancak bu 60 milyon Singapur dolarının program için belirtilen 210 milyon Singapur dolarına yeniden eklenmesi gerektiği ortaya konmuyor.
Programın üç finansman kategorisi bulunuyor: teknoloji geliştirme, doğrulama ve deneyler ile uzaya erişim. Son kategori, bir teknolojinin uzayda çalıştığına dair belgelenmiş geçmiş anlamına gelen uçuş geçmişi oluşturmak için gereken testleri destekliyor. Güneş hücreleri, gelişmiş malzemeler, bilgisayar sistemleri ve diğer faydalı yükler örnekler arasında sıralanıyor.
Yerel üniversiteler, araştırma kuruluşları ve sanayi ortakları başvurabiliyor. Yabancı kuruluşların yerel ortaklar bulması gerekiyor. Uzaktan algılama ve uydu iletişimi öncelikli alanlar arasında. NSAS ayrıca yörüngede uzay aracı bakımı, uzayda üretim ve uzay yaşam bilimleri konularını da araştırıyor.
CRIMSON-1 açısından uçuş geçmişi, araştırmayla olası ticari kullanıma geçiş arasındaki bağı kuruyor. Fırlatmanın tamamlanması bir dönüm noktası. Bir modülün veya bilgisayar sisteminin yörünge koşullarında çalışmayı sürdürdüğüne ilişkin kanıt elde edilmesi ise potansiyel müşterilerin değerlendirebileceği ayrı bir dönüm noktası.
Dönüm noktaları ve sonraki adımlar
Görev, on yılı aşkın güneş enerjisi araştırmasını ve uydu geliştirme çalışmalarını bir araya getiriyor. Bu ilerleyişin başlıca tarihleri şöyle:
- 2011: Singapur’da üretilen ilk uydu X-SAT fırlatıldı.
- 2013: NTU araştırmacıları, perovskit malzemelerde elektrik yüklerinin taşınmasına ilişkin bulgularını Science dergisinde yayımladı.
- 2022’den itibaren: Singapur, Uzay Teknolojisi Geliştirme Programı için 210 milyon Singapur doları ayırdı.
- 2023: NTU, ARCADE uydusuyla perovskit hücreleri uzaya gönderdi; VELOX-AM temmuzda fırlatıldı.
- 2024: Singfilm, güneş panelinde yüzde 22,6 dönüşüm verimliliği bildirdi; hükümet uzay teknolojisi geliştirme çalışmaları için 60 milyon Singapur doları ek kaynak sağladı.
- Ağustos 2026: NTU’ya göre VELOX-AM görevini tamamladıktan sonra yörüngeden çıkarıldı.
- California’da 1 Ekim, Singapur’da 2 Ekim: CRIMSON-1, bir yıl sürmesi planlanan görev için fırlatıldı.
NTU’nun duyurusunda fırlatma günü ve ayı veriliyor, ancak yıl açıkça belirtilmiyor. 1 Ekim ve 2 Ekim tarihleri, iki ayrı fırlatmayı değil, California ile Singapur arasındaki saat farkını yansıtıyor.
Sıradaki önemli dönüm noktası, performans verilerinin elde edilmesi. İlk sonuçların açıklanacağı tarih ya da güneş hücrelerindeki bozulmanın, yapay zekâ doğruluğunun veya bilgisayarın güç tüketiminin raporlanmasına yönelik bir takvim duyurulmadı.
NTU ile Japon teknoloji şirketi Fusic, bundan ayrı olarak yerde kullanılacak yapay zekâ sistemlerini araştırıyor. Bu sistemlerin görev planlaması, yer istasyonlarının tahsisi, rutin operasyonlar ve teknik sorunların daha erken tespiti için kullanılması hedefleniyor. Bu çalışma uyduların Dünya’dan yönetilmesini ele alırken CRIMSON-1, uzay aracında görüntü işlemeyi test ediyor.
Önemli Noktalar
- CRIMSON-1, NTU’nun 14. uydusu. 5 kg ağırlığındaki uzay aracı, Dünya’nın yaklaşık 520 km üzerinde yörüngeye yerleştirildi.
- Bir yıl sürmesi planlanan görevde perovskit güneş hücreleri ve yapay zekâyla görüntü işleme test ediliyor.
- Uydunun ana güç kaynağı galyum arsenit paneller; perovskit hücreler deneysel faydalı yükler.
- Esnek Singfilm modülü ultra ince cam üzerine kurulu. NTU, perovskit hücreleri daha önce 2023’te ARCADE uydusunda test etmişti.
- Araştırmacılar güneş hücrelerinin dayanıklılığını ve enerji üretimini; ayrıca bilgisayarın ısı yönetimini ve elektrik tüketimini ölçecek.
- Singapur’un Uzaya Erişim Programı, 2022’den bu yana uzay teknolojisi geliştirme için ayrılan 210 milyon Singapur dolarlık bütçenin bir parçası olarak görevi destekliyor.
- Yörüngedeki performans sonuçları veya ilk sonuçların açıklanacağı tarih henüz duyurulmadı.






