85,22 milyon bahtın geri ödenmesi istenirken Thai PBS denetim bilgilerinin açıklanmasına itiraz ediyor

10 dakikalık okuma
Thai PBS challenges audit disclosure as reports seek 85.22 million baht in repayments

5,09 milyar bahtlık harcama incelemesinden iki ayrı anlaşmazlık çıktı

7 Ekim 2026 tarihli olduğu bildirilen bir Devlet Denetleme Ofisi mektubunda, Thai PBS politika kurulundan direktör Vanchai Tantivitayapitak hakkında işlem yapması ve program sözleşmeleri ile sunucu ve konuklara yapılan ödemeler nedeniyle 85.222.935,65 bahtın geri alınması için harekete geçmesi isteniyor. Thai PBS, bulgular hakkında resmî bildirim almadığını ve sürece dahil olan kişileri tanımlayan bilgilerin açıklanmasına itiraz ettiğini söylüyor.

İçindekiler
  1. 5,09 milyar bahtlık harcama incelemesinden iki ayrı anlaşmazlık çıktı
  2. Denetim mektubunda ne isteniyor?
  3. 85,22 milyon ile 230,20 milyon baht neden farklı tutarlar?
  4. Hangi ihale ve ödeme kuralları tartışma konusu?
  5. Yapım şirketleri mercek altında
  6. Thai PBS, bilgi sızıntısının soruşturulmasını istiyor
  7. Zaman çizelgesi ve tartışmalı süreler
  8. Mali geri ödeme ve finansman değişikliği önerisi
  9. Reform planları uygulamada sınanacak
  10. Öne Çıkanlar

Geri ödenmesi istenen tutar, 2023-2025 mali yıllarında program üretimi için yapılan sözleşmelerden kaynaklanan 15,84 milyon baht ile 2025 mali yılında sunucu, program yöneticisi, konuk ve katılımcılara yapılan 69.382.935,65 bahtlık ödemeden oluşuyor. Daha geniş kapsamlı incelemede, 2022-2025 mali yıllarında yapılan 5.094,56 milyon bahtlık harcama ele alındı.

Artık dosyada iki ayrı soru var: Yayın kuruluşu ihale ve ödeme kurallarına uydu mu; Thai PBS resmî yanıtını sunamadan önce denetim bilgileri usulsüz biçimde mi açıklandı? Paranın geri alınması yönündeki bildirilen bir tavsiye de çalışanların isimlerinin açıklanması da mahkemenin herhangi birini suçlu bulduğu anlamına gelmiyor.

Daha sonraki bir haberde, Devlet Denetleme Ofisinin iddia edilen bilgi sızıntısını soruşturmak üzere bir komite kurduğu, çalışmaların 12-18 Ekim 2026'da Bangkok'ta düzenlenen IMF ve Dünya Bankası Yıllık Toplantıları'nın ardından başlamasının beklendiği belirtiliyor. Bu gelişmeyi aktaran haberlerde soruşturmanın herhangi bir sonucu açıklanmadı.

Denetim mektubunda ne isteniyor?

Denetleme genel müdüründen Thai PBS politika kurulu başkanına gönderildiği belirtilen 7 Ekim tarihli mektupta, yasalara ve kurum içi kurallara uyulmadığına ilişkin iddialar yer alıyor. Mektup, program üretiminde belirli bir ihale yönteminin kullanılmasını ve ölçütleri, usulleri, koşulları ve ücret tarifelerini belirleyen kurallar olmaksızın yapılan ödemeleri konu alıyor.

Bildirildiğine göre mektupta, kuruldan yetkisi dahilinde Vanchai hakkında işlem yapması ve belirtilen zarar tutarının geri alınmasını sağlaması isteniyor. Ayrıca 10 çalışan veya diğer personel hakkında disiplin işlemi yapılması yönünde ayrı tavsiyeler bulunuyor. Direktör ile bu 10 çalışan toplam 11 kişi ediyor; bazı haberlerin işlemle karşı karşıya olanların yalnızca 10 kişi olduğunu belirtmesi nedeniyle bu ayrım önem taşıyor.

Haberlerde personelle ilgili dosyalar, program ihaleleriyle bağlantılı üç kişi ve ücret onaylarıyla bağlantılı yedi kişi olarak ayrılıyor. Ancak geri ödemenin kişiler arasında nasıl paylaştırılacağı, sorumluluğun ortak olup olmayacağı ya da kurulun önerilen tutarı kabul edip etmediği açıklanmıyor.

Reklam

Thai PBS genel müdür yardımcısı Piset Chiyasak, yayın kuruluşunun resmî raporu almadığı için dolaşımdaki iddiaları doğrulayamadığını söylüyor. Piset'e göre denetim bulguları eksiklikleri saptayıp düzeltici adımlar öneriyor; kendiliğinden ceza vermiyor veya hukuki sorumluluğu karara bağlamıyor.

85,22 milyon ile 230,20 milyon baht neden farklı tutarlar?

Denetimle ilgili daha geniş kapsamlı bir haberde, eksikliklerle bağlantılı 230,20 milyon bahtlık harcamadan söz ediliyor. Bu tutar, aynı 15,84 milyon bahtlık üretim sözleşmelerine ek olarak 2023-2025 mali yıllarında yapılan 214,36 milyon bahtlık ücret ödemelerini kapsıyor.

Geri ödeme talebinde ise ücretler için daha dar bir dönem, yalnızca 2025 mali yılı esas alınıyor ve tutar yaklaşık 69,38 milyon baht olarak belirtiliyor. Dolayısıyla bu iki toplam aynı talebe ilişkin birbirinin yerine kullanılabilecek tahminler olarak değerlendirilmemeli. Biri sorgulanan harcamaların daha geniş bir bölümünü, diğeri ise zarar olarak geri alınması istendiği bildirilen belirli tutarı ifade ediyor.

Bildirilen rakamlara göre ücretler, 85,22 milyon bahtlık geri ödeme talebinin yaklaşık yüzde 81,4'ünü oluşturuyor. İstenen geri ödeme, incelenen 5.094,56 milyon bahtın yaklaşık yüzde 1,67'sine; daha geniş kapsamlı 230,20 milyon bahtlık tutar ise yaklaşık yüzde 4,52'sine karşılık geliyor.

Bu karşılaştırmalar, sorgulanan harcamaların göreli büyüklüğünü gösteriyor; kanıtlanmış yolsuzluk tutarını değil. Daha büyük tutarı aktaran haberde, bu konularda yolsuzluk yapıldığının ortaya konmadığı belirtiliyor. Harcama kurallarına uyulmaması düzeltici adımlar gerektirebilir; ancak bu, her ödemenin zimmete geçirildiğini veya her alıcının hukuka aykırı davrandığını kanıtlamaz.

Hangi ihale ve ödeme kuralları tartışma konusu?

İhale iddialarında, 2017 tarihli Kamu İhale ve Mal Tedariki İdaresi Yasası'nın 56. maddesinin birinci fıkrasının (2)(c) bendi gösteriliyor. Bildirilen endişe, belirli program sözleşmelerinin kullanılan özel ihale yöntemine uygun olup olmadığı.

Basitçe ifade etmek gerekirse bu yöntem, yasal olarak tanımlanmış koşullar altında kurumun açık rekabete başvurmak yerine belirli bir tedarikçiye teklif götürmesine olanak tanıyor. Temel mesele, gerekli koşulların sağlanıp sağlanmadığı ve usulüne uygun biçimde belgelenip belgelenmediği. Belirli bir yapım şirketinin seçilmiş olması tek başına usulsüzlük kanıtı değil.

Ücretlerle ilgili konu ise farklı. İddialar, sunucu, program yöneticisi, konuk ve program katılımcılarına, yeterince belirlenmiş kurum içi kurallar olmadan ödeme yapıldığı üzerinde duruyor. Bu tür kurallar, kimin ödeme alabileceğini, kimin onay verebileceğini, ücretin nasıl belirleneceğini ve hangi belgelerin gerektiğini düzenliyor.

Reklam

Thai PBS, ihale ve idari süreçlerinin şeffaf olduğunu savunuyor; yolsuzluk ve usulsüzlük iddialarını reddediyor. Yönetim, sözleşmelerin e-GP olarak bilinen devlet elektronik ihale sistemi üzerinden yapıldığını, programların üretilip yayımlandığını söylüyor. Programların teslim edilmesi ve elektronik bir sistemin kullanılması önemli olgular olsa da seçilen ihale yönteminin veya ödeme onaylarının tüm yasal gereklilikleri karşılayıp karşılamadığını tek başına açıklığa kavuşturmuyor.

Yapım şirketleri mercek altında

Sözleşmelerle ilgili haberlerde Alka Link Co Ltd'nin toplam 28,06 milyon baht değerinde dokuz sözleşme aldığı belirtiliyor. Gazeteci Karuna Buakamsri'nin şirkette yüzde 45 hissesi olduğu aktarılıyor. İşler arasında uluslararası meseleleri ele alan Flashpoint adlı programın bölüm başına 230.000 baht olarak bildirilen yapım ücreti ve Tob Jote için sunuculuk çalışmaları yer alıyor.

Karuna, lisans ve uluslararası habercilik maliyetlerine dikkat çekerek yapım işinin değerini savundu. Bölüm başına ücretin makul ya da aşırı olup olmadığını bağımsız biçimde ortaya koyacak ayrıntılı bir maliyet karşılaştırması sunulmadı.

Sözleşme haberlerinde iki şirket daha yer alıyor. Kafae Dam Co Ltd, toplam değeri 26,23 milyon bahtı aşan en az 27 proje aldı. Deneyimli gazeteci Suthichai Sae Yoon'un şirketin direktörü ve yüzde 69 hisseyle en büyük hissedarı olduğu belirtiliyor. Khon Khom Khit Co Ltd ise toplam 2,2 milyon baht değerinde en az dört sözleşme aldı; sunucu Wisut Khomwatcharapong şirketin direktörü ve yüzde 50 hissedarı olarak tanımlanıyor.

Son iki şirket için belirtilen tutarlar toplamda yaklaşık 28,43 milyon baht ediyor. Bu sözleşme toplamları, bildirilen zarar talebine eklenmemeli: haberler, listelenen tüm sözleşmelerin 15,84 milyon bahtlık ihale iddiasına dahil olduğunu ortaya koymuyor. Şirket sahipliği ve sözleşme alınmış olması da tek başına uygunsuz nüfuzu, çıkar çatışmasını veya hukuka aykırı davranışı kanıtlamıyor.

Thai PBS, bilgi sızıntısının soruşturulmasını istiyor

Thai PBS, denetim ayrıntılarının ve isimlerin kamuoyuna nasıl ulaştığının incelenmesi için Devlet Denetim Komisyonu başkanına başvurdu. Bazı İngilizce haberlerde komisyonun adı Ulusal Denetim Komitesi olarak aktarılıyor. İlk haberlerde başvuru yapılmasının planlandığı belirtilirken sonraki haberlerde, Vanchai'nin mektubu da dahil olmak üzere başvurunun yapıldığı bildiriliyor.

Yayın kuruluşu, ulusal denetim mevzuatının 35. maddesine ve denetlenen bir kurumun denetim politikaları ya da standartlarıyla bağdaşmadığını düşündüğü bir sürece itiraz etme hakkına ilişkin ilgili komisyon duyurusuna atıfta bulunuyor. Şikâyette, iddia edilen açıklama kapsamında 2018 tarihli Devlet Denetimi Organik Yasası'nın 104. maddesi de gündeme getiriliyor. Bu hükmün ihlal edilip edilmediği henüz belirlenmedi.

Başvuruda dört konuda açıklık isteniyor:

  • Denetim süreci devam ederken bilgi ve isimlerin açıklanıp açıklanmadığı.
  • Hangi gizlilik önlemlerinin uygulandığı ve resmî bildirim yapılmadan önce bilgilerin sosyal medyaya nasıl ulaştığı.
  • Herhangi bir açıklamanın kasıtlı davranıştan mı yoksa ihmalden mi kaynaklandığı ve sorumlunun kim olduğu.
  • Yanlış anlamaların nasıl düzeltilebileceği ve Thai PBS ile ilgili kişilerin uğradığı zararın nasıl giderileceği.
Reklam

Piset, adı açıklanan kişilerin hakları konusunda 1997 tarihli Resmî Bilgi Yasası'na da atıfta bulunuyor. Bilgilerin zamanından önce yayımlanmasının itibarları zedelediğini ve çalışanların moralini bozduğunu savunuyor. Genel müdür yardımcısı bu endişeyi şöyle dile getirdi:

"Bilgilerin zamanından önce açıklanması, çalışanları yanıt verme fırsatı bulamadan suçluymuş gibi gösterme ve morallerini bozma riski taşıyor," dedi.

Thai PBS denetime karşı çıkmadığını, resmî raporu aldıktan sonra yararlı tavsiyeleri değerlendireceğini söylüyor. Bilgilerin açıklanmasına ilişkin şikâyet, harcama iddialarını açıklığa kavuşturmuyor; tıpkı harcama iddialarının bilgileri kimin açıkladığını ortaya koymaması gibi.

Zaman çizelgesi ve tartışmalı süreler

Haberlerde harcama dönemleri, yazışmalar ve planlanan soruşturma adımlarına ilişkin bir zaman çizelgesi aktarılıyor. Ayrıca bildirim sonrasında işlem yapmak için tanınan süre konusunda önemli bir görüş ayrılığı bulunuyor.

  • 2022-2025 mali yılları: Daha geniş kapsamlı harcama incelemesinde 5.094,56 milyon baht ele alındı.
  • 2023-2025 mali yılları: Sorgulanan program ihalelerinin toplamı 15,84 milyon baht; daha geniş kapsamlı ücret incelemesinin toplamı 214,36 milyon baht oldu.
  • 2025 mali yılı: 69.382.935,65 bahtlık ücret ödemesi, bildirilen geri ödeme talebinin bir bölümünü oluşturdu.
  • 7 Ekim 2026: Denetleme genel müdürünün mektubunun bu tarihte düzenlenerek Thai PBS politika kurulu başkanına gönderildiği bildirildi.
  • 8 Ekim 2026: Thai PBS, bulgular hakkında resmî bildirim almadığını söyledi.
  • 12-18 Ekim 2026: IMF ve Dünya Bankası Yıllık Toplantıları'nın Bangkok'taki Queen Sirikit Ulusal Kongre Merkezi'nde yapılması planlandı. Bilgi sızıntısı soruşturmasının da toplantıların ardından başlaması bekleniyordu.

Haberler, 60 gün içinde işlem başlatılması gerektiği konusunda hemfikir. Ancak işlemlerin tamamlanma süresi konusunda ayrışıyor: Mektubu aktaran haberlerde 120 gün, başka bir haberde ise bildirimden sonra 240 gün olduğu belirtiliyor.

Kesinleşmiş resmî belgeler olmadan bu tutarsızlık giderilemiyor. Sürelerin yalnızca mektubun düzenlendiği tarihten değil bildirimden itibaren işlemeye başladığı belirtildiği için tebellüğ tarihi de önem taşıyor. Thai PBS bildirimi alıp almadığını tartışmalı bulduğundan, tamamlanma için kesinleşmiş bir takvim tarihi yok. Bilgi sızıntısı komitesinin bulgularını ne zaman açıklayacağı da belirtilmiyor.

Mali geri ödeme ve finansman değişikliği önerisi

Denetim anlaşmazlığı, yayın kuruluşunun tütün ve alkolden alınan özel vergilerle sağlanan finansmanının olağan devlet bütçesi ödenekleriyle değiştirilmesi tartışmalarıyla aynı döneme denk geliyor. Önerilen değişiklikler, dört kuruluşu etkileyen bir paketin parçası; Bhumjaithai milletvekillerinin değişiklik istediği bildiriliyor.

Reklam

Bildirildiğine göre Thai PBS, yıllık üst sınırı 2 milyar baht olan özel vergilerden yılda yaklaşık 1,9-2 milyar baht alıyor. Piset, bu paranın mali disiplin ve ihale yasalarına uygun şekilde harcandığını, Devlet Denetleme Ofisi ve diğer düzenleyici kurumlarca denetlendiğini söylüyor. Yayın kuruluşunun, kuruluş yasası uyarınca Temsilciler Meclisi ve Senatoya yıllık faaliyet raporları sunması da gerekiyor.

Finansman değişikliğine karşı çıkanlar, yıllık bütçe onayının yayın kuruluşunu siyasi baskıya açık hâle getirebileceğini savunuyor. Değişikliği destekleyenler ise mevcut harcamaların değerini ve hesap verebilirliğini sorguluyor. Piset, denetim anlaşmazlığının hükümetin finansman önerisiyle bağlantılı olup olmadığı konusunda yorum yapmadı. Haberler, aralarında nedensel bir bağ olduğunu ortaya koymuyor.

Bildirilen mali sonuçlara göre net açık, 2021-2024 mali yılları arasında yılda 155 milyon ila 275 milyon baht arasında değişti; 2025 mali yılında ise 69,05 milyon baht net fazla verildi. Program yapım ve satın alma maliyetleri, 2021 mali yılındaki 1.085 milyon bahttan 2025 mali yılında 858,36 milyon bahta geriledi. Bu, 226,64 milyon bahtlık ya da yaklaşık yüzde 20,9'luk düşüş anlamına geliyor.

Amortisman giderlerinin de gerilediği bildiriliyor. Rakamlar, iyileşen sonucun ne kadarının faaliyet değişikliklerinden, ne kadarının muhasebe giderlerinden kaynaklandığını ayrı ayrı göstermiyor. Fazla verilmiş olması kurallara uyulup uyulmadığı sorusunu yanıtlamıyor; denetim iddiaları da tek başına farklı bir finansman modelinin daha iyi sonuç vereceğini göstermiyor.

Reform planları uygulamada sınanacak

Vanchai, ilk aşaması Ekim 2026'da başlayacak ve 2027-2029 dönemini kapsayacak bir reform programı önerdi. Mart 2027'ye kadar olan ilk aşamada yinelenen görevlerin azaltılması, personel yapısının gözden geçirilmesi, yapay zekânın 10 süreçte denenmesi ve bütçe bilgilerinin daha fazla açıklanması öngörülüyor.

Nisan 2027-Mart 2028 döneminde, içerik üretimi ve dağıtımını bütünleştiren bir süreç olan One Content Workflow ile kurumsal kaynak planlama sisteminin (ERP) yaygınlaştırılması planlanıyor. ERP yazılımları finans, satın alma ve kaynak yönetimi gibi işlevleri ortak bir sistemde bir araya getiriyor. Aynı aşamada One Archive ve bir yapay zekâ platformu da yer alıyor.

Nisan 2028-Eylül 2029 arasındaki son aşamada yayın ve medya yönetim sistemlerinin birbirine bağlanması ve VIPA'nın ulusal bir yayın platformu olarak geliştirilmesi hedefleniyor. Bunlar, sorgulanan harcamaların şimdiden ele alındığının kanıtı değil; önerilen kurumsal değişiklikler.

Asıl sınav, reformların açık ücret kuralları, ihale tercihlerinin belgelenmiş gerekçeleri ve izlenebilir onay süreçleri sağlayıp sağlamayacağı olacak. Haberlerde yeni ödeme kurallarının ne zaman yürürlüğe gireceği, başarının nasıl ölçüleceği veya ilerlemenin nasıl açıklanacağı belirtilmiyor. Şimdilik yanıt bekleyen konular, kurulun resmî denetim bulgularına vereceği karşılık, kişisel sorumluluk hakkında varılacak kararlar ve bilgi sızıntısı soruşturmasının sonucu.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Bildirilen denetim mektubunda, program ihaleleri ve 2025 mali yılındaki ücret ödemelerinden oluşan 85.222.935,65 bahtın geri alınması isteniyor.
  • Daha geniş kapsamlı 230,20 milyon bahtlık tutar, daha uzun bir dönemdeki sorgulanan harcamaları kapsıyor ve geri ödeme talebiyle aynı değil.
  • Haberlerde direktör ile 10 çalışanın haklarında işlem önerildiği belirtiliyor; hukuken suçlu oldukları kanıtlanmış değil.
  • Thai PBS, resmî bulguları almadığını söylüyor ve bilgi ve isimlerin açıklanması hakkında soruşturma açılmasını istedi.
  • Devlet Denetleme Ofisinin, çalışmalarına Bangkok'taki 12-18 Ekim 2026 toplantılarının ardından başlaması beklenen bir bilgi sızıntısı komitesi kurduğu bildiriliyor.
  • Haberler, bildirimin ardından işlemlerin 120 gün mü yoksa 240 gün içinde mi tamamlanması gerektiği konusunda ayrışıyor.
  • Finansman değişiklikleri ve kurumsal reformlar, tartışmalı denetim bulgularını açıklığa kavuşturmayan ayrı kararlar.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir