Mahkeme Kararlarına ve Yeni Hizmet Planlarına Rağmen Nepal’de Ruh Sağlığı Hizmetlerindeki Açık Sürüyor

13 dakikalık okuma
Nepal's Mental Health Care Gap Persists Despite Court Orders and New Service Plans

Bakım ihtiyacı olan yaklaşık her beş kişiden dördü hizmet alamıyor

Krishna Prasad Paudel, Nepal Sağlık Hizmetleri Dairesi başkan vekili, ruh sağlığı hizmetine ihtiyaç duyanların yaklaşık yüzde 80’inin gerekli hizmetlere erişemediğini, yalnızca yaklaşık yüzde 20’sinin ihtiyaç duyduğunda bu hizmetleri alabildiğini söylüyor. Nepal’de ruh sağlığı krizi, hastalık yaşayan kişilerin sayısı kadar tedaviye erişimle de ilgili.

İçindekiler
  1. Bakım ihtiyacı olan yaklaşık her beş kişiden dördü hizmet alamıyor
  2. Ulusal araştırmada tam olarak ne ölçüldü?
  3. Maliyet ve belirsizlik tedaviye erişimi engelliyor
  4. Şehirlerin dışına açılım başladı, ancak hizmet kapsamı eşit değil
  5. Sınırlı bütçeyle kapsamlı bir yanıt verilmesi gerekiyor
  6. Yıllarca süren gecikmelerin ardından mahkeme talimatları ve mevzuat gündemde
  7. İntiharı önlemek için güvenilir kayıtlara ve sevk hizmetlerine ihtiyaç var
  8. 1166 hattı bakıma erişim sağlıyor
  9. Gençlere yönelik araştırma, zorlu deneyimlerle ruh sağlığı riskini ilişkilendiriyor
  10. Hakların korunması yerel topluluklara da ulaşmalı
  11. Öne Çıkanlar

Bu açığın boyutunu ortaya koyan en güçlü ulusal veri, Nepal Sağlık Araştırma Konseyinin Ulusal Ruh Sağlığı Araştırması. Araştırma, Ocak 2019 ile Ocak 2020 arasında yedi ilin tamamında 15.088 kişiden veri topladı. Yetişkinlerin yüzde 10’unun yaşamlarının bir döneminde ruhsal bozukluk yaşadığını, yüzde 4,3’ünün ise önceki ay içinde ölçülen dönemde güncel bir bozukluğa sahip olduğunu ortaya koydu. 13-17 yaş arası ergenlerde yaşam boyu yaygınlık yüzde 5,2’ydi.

Bu oranlar farklı şeyleri ifade ediyor. Tedavi açığına ilişkin yüzde 80, bakıma ihtiyaç duyan kişilerle ilgili; Nepal nüfusunun yüzde 80’iyle değil. Yetişkinlerdeki yaşam boyu oran da her 10 yetişkinden birinin araştırma sırasında bozukluk yaşadığı anlamına gelmiyor.

Paudel, Sağlık Gazetecileri Forumu tarafından düzenlenen bir etkinlikte yetersiz finansman, sınırlı toplum temelli hizmetler ve intihar vakalarının eksik bildirilmesini başlıca engeller olarak sıraladı. 2026 Dünya Ruh Sağlığı Günü çevresinde yayımlanan haberlerde, mevzuat, hastane yatakları ve yeni intihar riski rehberlerine ilişkin hükümet taahhütlerinden söz ediliyor. Haberlerde ayrıca ülkenin ruh sağlığı yapılarını yeniden kurmaya yönelik Yüksek Mahkeme kararının uygulanmasında yaşanan gecikmelerin sürdüğü belirtiliyor.

Temel mesele, bu taahhütlerin büyük şehirlerin dışında da eğitimli personel, uygun fiyatlı tedavi ve ayrımcılığa karşı korumayla desteklenen güvenilir hizmetlere dönüşüp dönüşemeyeceği. Önceki resmî değerlendirmeler ilerleme kaydedildiğini belgeliyor, ancak hizmet ağının ne kadarının hâlâ geliştirilmesi gerektiğini de gösteriyor.

Reklam

Ulusal araştırmada tam olarak ne ölçüldü?

Ulusal araştırmaya Nepal’in 77 ilçesinin 68’inde yaşayan 9.200 yetişkin ve 5.888 ergen katıldı. Araştırmanın büyüklüğü ve kapsamı, onu küçük ön çalışmalardan ya da belirli yaş gruplarına yönelik araştırmalardan elde edilen verilere kıyasla daha güçlü bir ulusal temel hâline getiriyor.

Buna rağmen farklı yaygınlık oranları da dolaşımda. Ayrı bir kaynak, Nepal takvimine göre 2077 tarihli ulusal bir sağlık araştırmasına yüzde 4’lük bir oran atfediyor; ölçümünü ya da hangi nüfusu kapsadığını açıklamadan çok daha geniş bir yüzde 30 tahmini de aktarıyor. Yayımlanmış bir akademik inceleme, pilot ruh sağlığı araştırmasından yüzde 12,9’luk bir oran bildiriyor. Bu oranların hiçbiri, tamamlanan ulusal araştırmada yetişkinler için bulunan yüzde 10’luk yaşam boyu ya da yüzde 4,3’lük güncel yaygınlık oranıyla aynı şekilde değerlendirilmemeli.

Bu ayrım planlama açısından önemli. Yaşam boyu ölçüm, durumu iyileşmiş kişiler de dâhil olmak üzere araştırma ölçütlerini geçmişte herhangi bir zamanda karşılayan herkesi kapsıyor. Güncel ölçüm ise daha dar bir dönemi ele alıyor. Bu oranların hiçbiri sıkıntı yaşayan herkesin sayısını vermiyor; zorlu deneyimler yaşamış olmak da tek başına ruhsal bozukluk anlamına gelmiyor.

Ulusal araştırma, coğrafi ve demografik farklılıklar da ortaya koydu. Yetişkinlerde yaşam boyu yaygınlık, o dönemde 1. Bölge olarak adlandırılan yerde yüzde 13,9’la en yüksekti; güncel yaygınlık ise yüzde 5,9’la Bagmati’de zirveye çıktı. 40-49 yaş grubundaki yetişkinlerde yaşam boyu ve güncel yaygınlık sırasıyla yüzde 13,3 ve yüzde 6,3 ile en yüksek düzeydeydi.

Maliyet ve belirsizlik tedaviye erişimi engelliyor

Araştırmanın tedavi tablosuna göre belirtileri veya teşhis edilmiş bir bozukluğu olan yetişkinlerin yüzde 40,1’i belirtilerini biriyle konuştu. Yalnızca yüzde 3,5’i bir sağlık uzmanıyla görüştü. Tedavi aradığını bildirenlerin oranı yüzde 22,7, reçete edilen tedaviye uyum oranı ise yüzde 21,1 olarak kaydedildi. Bunlar araştırmada ölçülen ayrı göstergeler; birbiriyle çarpılması gereken ardışık yüzdeler değiller.

Uygulamaya dönük engeller kayda değer düzeydeydi: Katılımcıların yüzde 24,9’u profesyonel bakıma nereden ulaşacağını bilmediğini, yüzde 19,5’i masrafları karşılayamadığını, yüzde 14’ü ise işten zaman ayırmakta zorlandığını bildirdi. Araştırmada belirtilerin yardım almadan düzeleceğini düşünmek ya da sorunları tek başına çözmek istemek gibi tutumlar da belirlendi.

Reklam

Önceki 12 ayda tedaviye yapılan ortalama harcama 16.053 Nepal rupisi (NPR), ulaşım masrafı 4.146 NPR, diğer bağlantılı giderler ise 3.460 NPR oldu. Bu tutarlar toplamda 23.659 NPR’ye ulaşıyor. Ulaşım ve diğer giderler toplam maliyetin yaklaşık yüzde 32’sini oluşturuyor. Bu da bakım almanın yükünü yalnızca bir muayenenin fiyatının yansıtmadığını gösteriyor.

Yetişkinler, psikiyatristlerden daha sık uzmanlık eğitimi almamış doktorlardan yardım aldı: oranlar sırasıyla yüzde 8,8 ve yüzde 6,5’ti. İnanç şifacılarına başvuranların oranı yüzde 6,7’ydi. Araştırmada, ruh sağlığının rutin bakıma entegre edilmesi; genel tıp ve hemşirelik personelinin de uzman gözetiminde bu rahatsızlıkları yönetebilecek şekilde hazırlanması önerildi.

Şehirlerin dışına açılım başladı, ancak hizmet kapsamı eşit değil

Dünya Sağlık Örgütünün Nepal hizmet değerlendirmesi, başlangıç noktasının sınırlı olduğunu belgeliyor: 2021’de sağlık kuruluşlarının yalnızca dörtte biri, çoğunlukla büyük şehirlerde, ruh sağlığı hizmeti sunuyordu. Bu hizmetleri sunan kuruluşların da yalnızca yüzde 16’sında önceki iki yıl içinde ruh sağlığı eğitimi almış bir çalışan vardı.

2022 değerlendirmesine göre, birinci basamak ve ilçe hastanelerindeki ruh sağlığı hizmetleri 77 ilçenin 35’ine, yani toplamın yaklaşık yüzde 45’ine yayıldı. Bu 35 ilçedeki hastanelerin her birinde en az bir doktor eğitim aldı. Program yöneticileri, birinci basamak hizmeti sunanlar ve kadın toplum sağlığı gönüllüleri dâhil olmak üzere 2022’de 1.700’den fazla sağlık çalışanı ruh sağlığı eğitimi aldı.

Dünya Sağlık Örgütünün Nepal temsilcisi Dr. Rajesh Sambhajirao Pandav, kurumun açıklamasında daha geniş erişim ihtiyacını şöyle ifade etti:

Nepal’deki ruhsal bozuklukların boyutu, ülkede etkili, uygun fiyatlı ve kaliteli ruh sağlığı hizmetlerinin güçlendirilip yaygınlaştırılmasının aciliyetini ortaya koyuyor.

Bu rakamlar kapasitenin genişlediğini gösteriyor; ancak söz konusu ilçelerdeki tüm hastaların kesintisiz tedavi alabildiğini kanıtlamıyor. Dünya Sağlık Örgütü ayrıca Aralık 2022’ye kadar izlenen 13 genel hastanenin üçünde yatarak tedavi gören hastalara yönelik akut ruh sağlığı hizmetleri kurulduğunu bildirdi.

Reklam

2020 yılı kaynak verilerini kullanan bir akademik hizmet incelemesi, 200 psikiyatrist, hasta kabul eden 25 psikiyatri tesisi ve 500 psikiyatri yatağı bulunduğunu kaydetti. Daha sonraki haberlerde kayıtlı psikiyatrist sayısı yaklaşık 274-300 olarak veriliyor; ancak tarihler ve tanımlar arasındaki farklılıklar kesin bir karşılaştırma yapılmasını engelliyor. İncelemede toplum programlarının eksiklikleri arasında yetersiz klinik gözetim ve ilaç tedarikindeki düzensizlik de sıralandı.

Sınırlı bütçeyle kapsamlı bir yanıt verilmesi gerekiyor

Paudel, ruh sağlığı programlarından sorumlu birimin de bünyesinde bulunduğu Epidemiyoloji ve Hastalık Kontrol Dairesinin eğitimleri, toplum faaliyetlerini ve Ruh Sağlığı Açığını Kapatma Eylem Programı’nı (mhGAP) yaklaşık 520 milyon NPR’lik daire bütçesinden finanse etmesi gerektiğini söylüyor. Bu, ruh sağlığına özel olarak ayrılmış bir bütçe değil.

Yaygın olarak mhGAP adıyla bilinen Ruh Sağlığı Açığını Kapatma Eylem Programı, ruh sağlığı uzmanı olmayan çalışanların bakım sunmasını destekliyor. Programın amacı, değerlendirme ve temel tedaviyi insanların yaşadığı yerlere daha yakın hâle getirmek; daha uzmanlaşmış bakım gerektiğinde ise sevk sağlamak. Eğitimin güvenilir tedaviye dönüşebilmesi için sürekli gözetim, ilaç ve işleyen sevk hizmetleri gerekiyor.

Akademik incelemede, ruh sağlığı harcamalarının 2020’de sağlık bütçesinin yüzde 0,2’sini oluşturduğu kaydedildi. Bu oran 2008’de yüzde 0,8’di. Dolayısıyla bütçeden ayrılan pay önceki düzeyinin dörtte birine inmiş, oran olarak yüzde 75 azalmıştı. Ancak bu yüzdeler tek başına harcamaların rupiler cinsinden azalıp azalmadığını ortaya koymuyor.

Daha geniş sağlık bütçesine ilişkin haberlerde farklı oranlar veriliyor. Gazeteciler forumunda Paudel’in yaptığı açıklamaları aktaran haberde, hükümetin üç yönetim düzeyinde yüzde 10’luk hedef belirleyen stratejisine rağmen sağlık yatırımlarının fiilen yaklaşık yüzde 5’te kaldığı belirtiliyor. Başka bir haberde ise Paudel’in hükümetin en az yüzde 10 ayırdığını söylediği aktarılıyor. Akademik incelemenin tarihsel tablosunda 2020 için yüzde 6,15 oranı yer alıyor. Dönem ya da bütçe tanımlarındaki farklılıklar bu değişkenliğin bir bölümünü açıklayabilir, ancak güncel ve tutarlı bir oran ortaya konmuş değil.

Paudel, finansman stratejisindeki “kademeli olarak” ifadesinin de yüzde 10’luk hedefin beklenen artışı sağlamamasına yol açtığını belirtti. Bazı ruh sağlığı faaliyetleri ortak kuruluşların desteğiyle sürdürülüyor; bu nedenle sürdürülebilir yaygınlaşma için kamu finansmanının düzeyi belirleyici önem taşıyor.

Reklam

Yıllarca süren gecikmelerin ardından mahkeme talimatları ve mevzuat gündemde

Nepal takvimine göre 2081 Mangsir ayının 17’sinde, Miladi takvimle 2 Aralık 2024’te Yüksek Mahkeme, 12 talimat içeren bir karar aldı. Bunlar arasında 1996’da kabul edilen 2053 tarihli Ulusal Ruh Sağlığı Politikası’nın gözden geçirilmesi ve ruh sağlığı haklarını hayata geçirecek yeterli stratejileri içeren bir politikanın oluşturulması da vardı.

Karar, federal düzeyde özel bir daire, illerde şubeler ve yerel düzeyde irtibat görevlileri kurulmasını istedi. Ayrıca federal ve il yönetimlerine bağlı hastanelerin, yatan hastalar ve muayeneye gelenler için psikiyatristler, psikologlar, psikiyatri hemşireleri, sosyal hizmet uzmanları ve psikoterapistlerin yer aldığı hizmetleri geliştirmesine hükmetti.

Koshish Nepal İcra Direktörü Matrika Devkota, ayrı bir federal dairenin bulunmamasını programların uygulanmasının önündeki engellerden biri olarak gösterdi. Avukat Sharmila Parajuli ise hazırlık aşamasındaki ruh sağlığı yasa tasarısının mahkeme talimatları doğrultusunda her üç yönetim düzeyinde yapılar kurulmasını öngörmesi gerektiğini savundu.

Sağlık ve Gıda Hijyeni Bakanı Nisha Mehta, 2026 Dünya Ruh Sağlığı Günü dolayısıyla bakanlıkta düzenlenen etkinlikte, Bakanlar Kurulunun bir ruh sağlığı konsept belgesini onayladığını ve bu belge temelinde mevzuat hazırlanacağını söyledi. Ayrıca kapasitesi 100 yatağı aşan hastanelerde ruh sağlığı yatakları ayrılacağı taahhüdünde bulundu. Konsept belgesinin onaylanması hazırlık niteliğinde bir adım; yasanın kabul edildiği anlamına gelmiyor.

Süreç, politikaları uygulamaya dönüştürmek için yinelenen girişimleri gösteriyor:

  • 1996: Nepal, daha sonra akademik incelemede yetersiz uygulandığı belirtilen ilk Ulusal Ruh Sağlığı Politikası’nı kabul etti.
  • Aralık 2020: Ulusal Ruh Sağlığı Stratejisi ve Eylem Planı başlatıldı.
  • Şubat 2021: Nepal, Dünya Sağlık Örgütünün Ruh Sağlığı Özel Girişimi’ne katıldı.
  • 10 Ekim 2022: Hükümet, Ulusal Ruh Sağlığı Bakımını Güçlendirme Programı’nı onayladı.
  • 2 Aralık 2024: Yüksek Mahkeme politika, kurumlar, personel ve haklarla ilgili talimatlar verdi.
  • 2026 Dünya Ruh Sağlığı Günü: Haberlerde mevzuat ve hastane yataklarına ilişkin taahhütlerden ve yeni intihar riski rehberinin yayımlanmasından söz edildi.

İntiharı önlemek için güvenilir kayıtlara ve sevk hizmetlerine ihtiyaç var

Paudel, yılda yaklaşık 7.200 kişinin intihar sonucu hayatını kaybettiğini ve oranın 100.000 kişide 24 olduğunu belirtti. Sürdürülebilir kalkınma amaçlarıyla bağlantılı olarak bu oranı 5’in altına indirme hedefinden söz etti. Hedef, yüzde değil, 100.000 kişi başına düşen bir oran. 24’ten 5’in altına inmek, yüzde 79’dan fazla bir azalma gerektirir.

Reklam

Paudel, geriye yaklaşık üç buçuk yıl kaldığından söz etti; ancak gazeteciler forumundaki etkinliğin tarihi belirtilmediği için bu açıklama kesin bir son tarih ortaya koymuyor. Dünya Sağlık Örgütünün küresel ruh sağlığı eylem planı ise intihar oranlarının 2030’a kadar en az üçte bir azaltılmasını öngörüyor. Bu küresel ölçütle Paudel’in verdiği ulusal oran farklı hedefleri ifade ediyor.

Eksik bildirim, ilerlemenin ölçülmesini zorlaştırıyor. Paudel, ölümlerin çoğunun polise ya da sağlık kurumlarına ulaşmadığını söyledi. Akademik incelemede ulusal bir intihar kayıt sisteminin bulunmadığı belirtilirken daha sonraki bir Birleşmiş Milletler açıklamasında kayıt sistemi için bir prototipten ve pilot uygulama planlarından söz edildi. Pilot uygulama önerisi, işleyen bir ulusal kayıt sisteminin bulunduğunu doğrulamıyor.

2026 Dünya Ruh Sağlığı Günü etkinliğinde yayımlanan 2083 tarihli İntihar Riskinin Değerlendirilmesi ve Yönetimi Ulusal Rehberi; riskin belirlenmesi, şiddetinin değerlendirilmesi, güvenlik planı oluşturulması, ilk desteğin verilmesi ve ileri tedavi için sevk süreçlerini düzenlemeyi amaçlıyor. Sağlık Hizmetleri Dairesi, uygulamanın eğitim, teknik destek ve izleme çalışmalarıyla desteklenerek yedi ilin tamamındaki sağlık yapıları ve yerel yönetimler üzerinden yürütüleceğini belirtiyor.

Rehber, intihar ve kendine zarar verme vakalarına ilişkin kayıtların iyileştirilmesini de istiyor. Bu açıklamalarda mevzuat için kesin bir takvim, uygulamanın tamamlanacağı bir son tarih ya da ulusal kayıt sisteminin ne zaman tamamlanacağına ilişkin doğrulanmış bir tarih bulunmuyor.

1166 hattı bakıma erişim sağlıyor

Birleşmiş Milletlerin ulusal yardım hattına ilişkin açıklamasında, Nepal’in intiharı önleme hattı 1166’nın 5 Mayıs 2021’de tam kapasiteyle çalışmaya başladığı belirtiliyor. Lalitpur’un Lagankhel bölgesindeki Ruh Hastanesi’nde hizmet veren hat, Dünya Sağlık Örgütünden teknik ve mali, Nepal Kültürlerarası Psikososyal Örgütü’nden ise operasyonel destek aldı.

Danışmanlar acil riski değerlendiriyor, arayanların desteğe ulaşmasına yardımcı oluyor, gerektiğinde sevk düzenliyor ve takip aramaları yapıyor. Açıklamada çevrim içi erişimin genişletilmesi ve ulusal bir intiharı önleme kaynak merkezinin kurulması planlarından da söz ediliyor. Bu gelişmeler, yardım hattını sürekli tedavinin yerine geçen değil, hizmetlere erişim sağlayan bir kanal hâline getiriyor.

İki resmî kaynakta toplam arama sayıları farklı veriliyor. Birleşmiş Milletler açıklamasında 31 Mart 2022’ye kadar 3.000’den fazla arama kaydedildiği, bunların yaklaşık dörtte birinin intihar ya da başka ruh sağlığı sorunlarıyla ilgili olduğu belirtiliyor. Dünya Sağlık Örgütünün hizmet değerlendirmesinde ise intihar düşünceleri ya da ruh sağlığı sorunları yaşayan kişilerden Kasım 2022’ye kadar 1.764 arama alındığı kaydediliyor. Farklı kategorileri kapsıyor olabilirler, ancak kaynaklar bu farkı açıklamıyor; dolayısıyla bu rakamlar toplam aramalardaki eğilimi ortaya koyamaz.

Dünya Sağlık Örgütü, Kasım 2022’ye kadar aralarında 20.000 çocuk ve 3.000 sağlık çalışanının da bulunduğu 40.000’den fazla kişiye psikososyal destek verildiğini bildirdi. Bagmati’de 120 okuldaki 116 okul hemşiresi ve 269 öğretmen; duygusal beceriler, tarama ve ilk müdahale konularında eğitim aldı.

Reklam

Gençlere yönelik araştırma, zorlu deneyimlerle ruh sağlığı riskini ilişkilendiriyor

Mart-Eylül 2025 arasında yürütülen ayrı bir hane araştırmasında Bagmati, Madhesh ve Sudurpashchim’de 16-29 yaş arası 6.055 kişi incelendi. Aralarında Subash Thapa, Nancy Ross ve Santosh Giri’nin de bulunduğu araştırmacılar çalışmayı Charles Sturt Üniversitesi’nin finansmanıyla yürüttü.

Katılımcıların yüzde 62,4’ü çocukluk döneminde en az bir olumsuz deneyim yaşadığını, yüzde 10,4’ü ise dört ya da daha fazla olumsuz deneyim yaşadığını bildirdi. Bu deneyimler arasında istismar, ihmal, aile içi şiddet ve ailede madde kullanımı vardı. Bu, katılımcıların yüzde 62,4’ünün ruhsal bozukluğu olduğu anlamına gelmiyor.

Araştırmada katılımcıların yüzde 24,3’ünde kaygı, yüzde 6’sında depresyon, yüzde 9,8’inde psikolojik sıkıntı ve yüzde 1,9’unda intihar girişimi öyküsü kaydedildi. Dört ya da daha fazla olumsuz deneyim bildirenlerin intihar girişiminde bulunma olasılığı, hiçbir deneyim bildirmeyenlere kıyasla 9,6 kat yüksek bulundu. Dört ya da daha fazla deneyim yaşayan grupta kaygı yaygınlığı yüzde 44,9 iken hiçbir deneyim bildirmeyenlerde yüzde 18,8’di; aradaki fark 26,1 yüzde puandı.

Zorbalık, incelenen dört sonucun tümüyle güçlü bir ilişki gösterdi. Sosyal destek ve dayanıklılık, yani zorluklarla başa çıkma kapasitesi, koruyucu etkenler olarak görüldü. Araştırmacılar, özellikle ekonomik açıdan dezavantajlı gençlere ve genç kadınlara yönelik destekle birlikte okullarda ve birinci basamak sağlık hizmetlerinde erken tespit yapılmasını önerdi.

Araştırma deneyimleri ve sonuçları tek bir zaman noktasında ölçtüğü için çocukluk dönemindeki olumsuz deneyimlerin daha sonraki ruh sağlığı sorunlarına neden olduğunu kanıtlayamaz. Araştırmanın üç ili ve haneleri kapsaması ulusal sonuçlara varılmasını da sınırlandırıyor; evsiz ya da kurumlarda yaşayan gençleri kapsam dışında bırakmış olabilir.

Hakların korunması yerel topluluklara da ulaşmalı

Ulusal İnsan Hakları Komisyonu, ayrımcılık olmadan uygun fiyatlı, erişilebilir ve kaliteli ruh sağlığı hizmetleri sunulması çağrısında bulundu. Komisyonun izleme çalışmasında, ruhsal sorunlardan etkilenen kişilerin sesinin ve deneyimlerinin çoğu zaman göz ardı edildiği, bu kişilerin ihmal, istismar ve hak ihlallerine açık bırakıldığı belirlendi.

Komisyon, toplum temelli danışmanlık çalışanlarının ciddi biçimde yetersiz olduğunu saptadı ve üç yönetim düzeyinin tamamını yerel psikososyal destek sağlamaya çağırdı. Komisyon ayrıca Nepal Anayasası’nın onur hakkına ilişkin 16. maddesine, ayrımcılığa karşı korumayı düzenleyen 18(2). maddesine ve sağlık hakkını düzenleyen 35. maddesine; 2018’de kabul edilen 2075 tarihli Halk Sağlığı Hizmetleri Yasası’yla birlikte atıfta bulundu.

Mahremiyet ve tedavi kararlarına anlamlı katılım hakkı da bu talebin parçası. Paudel’in sel, heyelan ve depremlere ilişkin uyarısı, hastane bakımının ötesindeki ihtiyaçlara da işaret ediyor. Politika açısından temel zorluk; sağlık hizmetlerini toplum desteği, afet müdahalesi, eğitim ve sosyal korumayla ilişkilendirirken taahhüt edilen kurumların personel ve finansmana sahip olmasını sağlamak.

Öne Çıkanlar

  • Nepal’de ruh sağlığı bakımına ihtiyaç duyanların yaklaşık yüzde 80’inin bu hizmetlerden yararlanamadığı tahmin ediliyor.
  • Ulusal araştırmada yetişkinlerde yaşam boyu ruhsal bozukluk yaygınlığı yüzde 10, güncel yaygınlık ise yüzde 4,3 olarak bulundu.
  • Dünya Sağlık Örgütü, 2022’ye kadar hizmetlerin 77 ilçenin 35’ine yayıldığını; buna karşın personel ve eğitim alanında önemli açıklar bulunduğunu belgeledi.
  • Yüksek Mahkemenin 2024 tarihli kararı, politikanın gözden geçirilmesi, özel kurumların kurulması ve hastane hizmetlerinin genişletilmesi çağrısında bulundu.
  • 2026 Dünya Ruh Sağlığı Günü çevresinde yayımlanan haberlerde yeni intihar riski rehberinden ve mevzuat ile yataklara ilişkin taahhütlerden söz ediliyor; ancak kesin tamamlanma tarihleri verilmiyor.
  • 1166 yardım hattı kriz anında bakım ve sevk desteği sunuyor; önleme için sürekli tedavi, toplum desteği ve güvenilir kayıtlar da gerekiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir