Tayvan’daki Matai'an Selinin Üzerinden Bir Yıl Geçti: Yerli Topluluklar Toprak Kaybı ve Tamamlanmamış Bir İyileşme Süreciyle Karşı Karşıya

13 dakikalık okuma
A Year After Taiwan's Matai'an Flood, Indigenous Communities Face Land Loss and an Unfinished Recovery

773,9 hektar toprak altında kaldı; iyileşme betonun ötesinde ölçülüyor

23 Eylül 2025’teki selin 19 kişinin ölümüne, beş kişinin kaybolmasına yol açmasının üzerinden bir yıl geçti. Tayvan’ın Guangfu ilçesinde Matai'an Deresi boyunca yaşayan Yerli topluluklar şimdi başka bir sarsıntıyla karşı karşıya: Selden korunma projeleri, nerede yaşayacaklarını, hangi topraklara sahip olacaklarını ve yeniden çiftçilik yapıp yapamayacaklarını kalıcı olarak değiştirebilir.

İçindekiler
  1. 773,9 hektar toprak altında kaldı; iyileşme betonun ötesinde ölçülüyor
  2. Dağ gölü yıkıldığında ne oldu?
  3. Yeni setler taşkın yollarının tümünü çözmüyor
  4. Bazı sakinler taşınmak isterken bazıları zorla yerinden edilmekten korkuyor
  5. Arazi kamulaştırması, kuşaklar boyu süren çiftçiliği etkiliyor
  6. Yeniden ekime başlamak, gelirin yeniden sağlanması anlamına gelmiyor
  7. Orman planları, hasarlı tarlalar için farklı bir gelecek öngörüyor
  8. Yeni tarım arazileri yatırım ve güvence altına alınmış erişim gerektiriyor
  9. Araştırmacılar değişmeye devam eden nehri izliyor
  10. Katılım ve hükümetin sorumlulukları hâlâ netleşmedi
  11. Önemli Noktalar

Yürütme Yuanı, 773,9 hektar tarım arazisinin tortuyla gömüldüğünü hesapladı. Verimler hâlâ düşük seyrederken arazilerin yalnızca yaklaşık üçte biri yeniden ekime açıldı. Yukarı havzada yaklaşık 230 milyon metreküp dengesiz malzeme bulunuyor. Su Kaynakları Ajansı, daha geniş bir nehir koridoru projesinin parçası olarak tortunun geçici depolanması için 340 hektarlık alanı kamulaştırmayı planlıyor. Ayrı planlar ise güney kıyısındaki ağır hasarlı tarım arazilerini ormana dönüştürmeyi öngörüyor.

Bu önlemler gerçek bir tehlikeye karşı geliştiriliyor. Şiddetli yağış tortuyu mansaba taşıyabilir, nehir yatağını yükseltebilir ve taşkın sularının kaplayabileceği alanı daraltabilir. Buna rağmen bölge sakinleri, inşaatın drenaj, taşınma, tazminat ve Yerli halkın katılımına ilişkin yanıtlar netleşmeden hızla ilerlediğini söylüyor.

21 Eylül 2026’da altı topluluktan bölge sakinleri, afet bölgesinden getirdikleri tortuyla Yürütme Yuanı’na gitti. Verdikleri mesaj, nehrin yeniden inşasının kendi hayatlarının yeniden kurulmasından ayrı düşünülemeyeceğiydi. Bazı haneler yakındaki daha güvenli bir yere taşınmak için destek istiyor. Diğerleri ise ilk selden sağ kurtulan evlerinin yeni savunma hatlarının güzergâhında kaldığı için yıkılmasından endişe ediyor.

Dağ gölü yıkıldığında ne oldu?

Ragasa Tayfunu’nun dış sirkülasyonundan kaynaklanan yağışlar, Matai'an Deresi’nin yukarısındaki doğal barajın yıkılmasına yol açtı. Heyelan barajı, kopan kaya ve toprağın bir nehri kapatmasıyla oluşur. Bu engelin arkasında bir göl meydana gelir; su üzerinden akmaya başladığında baraj hızla aşınabilir.

İlk tahminlere göre yıkılma 23 Eylül günü saat 15.50 civarında başladı. Yaklaşık 15,4 milyon metreküp suyun, çoğu yaklaşık 30 dakika içinde olmak üzere, dışarı aktığı tahmin edildi. Oluşan kanalın derinliği 80 metreye ulaşmış olabilir. İlk açıklamalarda en yüksek debinin beklenenin yaklaşık dört katı olduğu da öne sürüldü; ancak bu tahmin kesinleşmiş bir ölçüm olarak sunulmadı.

Reklam

Bilgiler ortaya çıktıkça can kaybı ve kayıp sayıları da değişti. İlk açıklamalardan birinde İçişleri Bakanı Liu Shyh-fang’a atfen 15 kişinin öldüğü, 17 kişinin kayıp olduğu bildirildi; diğer ilk haberlerde kayıp sayısı 31’e kadar çıktı. Yıl dönümü açıklamasında 19 ölüm ve beş kayıp kaydediliyor. Bu rakamlar değişmeyen tek bir can kaybı sayısını değil, haberleştirmenin farklı aşamalarını yansıtıyor.

Acil durumun uzun süreli bir yeniden inşa anlaşmazlığına nasıl dönüştüğünü önemli tarihler gösteriyor:

  • 23 Eylül 2025: Baraj yıkıldı; sel suları ve enkaz Guangfu’ya ve yakındaki topluluklara ulaştı.
  • 2 Ekim 2025: Yerli temsilciler yeniden yerleşim planlamasına katılım, gönüllüler için güvenli koşullar ve uygun barınma talep etti.
  • 15 Mayıs 2026: Şiddetli yağış, Madana Deresi’nin bir inşaat açıklığından geçerek evleri basmasına yol açtı.
  • Temmuz 2026: Bavi Tayfunu yaklaşırken Kalotongan sakinleri eski Dongfu İlkokulu’na tahliye edildi.
  • Ağustos 2026: Yürütme Yuanı, heyelan göllerini yasal bir afet kategorisi olarak tanımaya yönelik yasa değişikliği taslağını onayladı.
  • 21 Eylül 2026: Altı topluluk; toprak, konut, geçim kaynakları ve yeniden inşa kararları konusunda Yürütme Yuanı’na dilekçe verdi.

Yeni setler taşkın yollarının tümünü çözmüyor

Atomo, Matai'an Deresi ile Hualien Nehri’nin birleştiği noktanın yakınında bulunuyor. Bölge sakinleri, karşı karşıya oldukları tehlikenin bir kısmını 1990’larda inşa edilen ve nehir koridorunu daraltarak topluluklarını doğrudan sel sularının önüne koyan kuzey setine bağlıyor.

2025’teki afette nehir yakınındaki evleri kalın çamur kapladı. Bazı sakinler onarım çalışmalarını bıraktı. Diğerleri gündüz evlerinde çalışıp gece geçici barınma yerlerinde uyudu. Evlerine dönenler bile yağış şiddetlendiğinde tahliyeye hazır bekledi.

Kıyı Sıradağları’ndan gelen dört kolun Hualien Nehri’yle birleştiği noktada da tortu birikti. Su Kaynakları Ajansı, ana nehirden gelen suyun yukarı doğru geri basmasını önlemek için aşağı havzadaki kollarda tarama yapıyor ve setler inşa ediyor. Ancak 15 Mayıs’taki taşkın, inşaat sürerken hanelerin ne kadar savunmasız kaldığını gösterdi: Su bir açıklıktan içeri girerek yeni onarılmış evleri ve yeni mobilyaları ıslattı.

Kalotongan’da benzer, ancak farklı bir sorun yaşanıyor. Topluluğun bazı kesimleri Eylül 2025’te yaklaşık bir kat yüksekliğinde su altında kaldı. Sakinler, Hualien Nehri’nin yatağının yakındaki Luomo Deresi’nden daha yüksekte olduğunu söylüyor. Bir set nehir suyunun içeri girmesini önleyebilir; ancak yerleşim içindeki yağmur suyunun tahliyesini de zorlaştırabilir.

Reklam

Su Kaynakları Ajansı, set tamamlandıktan sonra gerekli olacak pompa istasyonu ya da taşkın havuzunun il yönetimince planlanması gerektiğini belirtiyor. Bu görev dağılımı pratikte çözülmemiş bir sorunu ortaya çıkarıyor: Bir toplulukta biriken suyun güvenilir bir tahliye yolu yoksa dışarıdan gelen suya karşı koruma eksik kalır.

Bölge sakinleri, taşkının İl Yolu 193’ü keserek tahliyeyi engellemesinden de endişe ediyor. Mansapta, Jianying Köprüsü çevresinde ve aynı yol üzerinde yaşayanlar, yukarı havzada güçlendirilecek savunma hatlarının kendi maruz kaldıkları riski nasıl etkileyeceğinin açıklanmasını istiyor.

Bazı sakinler taşınmak isterken bazıları zorla yerinden edilmekten korkuyor

Kalotongan sakini, Li Yu-lan olarak da bilinen Dongi, topluluğun 20 yılı aşkın süre önce ilk kez taşınma konusunu gündeme getirdiğini söylüyor. Hâlâ net bir plan yok. Sakinler, mevcut yerleşimlerinden 500 metreden daha yakında bulunan Dongfu İlkokulu’nun yanındaki, kullanılmayan Taiwan Sugar Corporation arazisini olası bir taşınma yeri olarak önerdi.

Bu öneri, hanelerin topluluklarından uzağa dağılmadan tehlikeli bölgeden taşınmasına imkân verebilir. Hualien İl Yönetimi konuyu Guangfu İlçe yetkililerine iletti. Üzerinde uzlaşılmış bir yerleşim alanı ya da takvim açıklanmadı.

Başka yerlerde ise taşınma, sakinlerin talep ettiği bir seçenek değil, kabul etmeleri gerekebilecek bir karar. Xiangcaochang bölgesinde yaşayan Li Lan-hsiang ve Meng Ying-hua, Eylül 2025’te su altında kalmayan bazı evlerin önerilen ikinci güney savunma hattı için yıkılabileceğini söylüyor. Güzergâhın ve alternatiflerin açıklanmasını, taşınma kaçınılmazsa da yaşayacakları belirli bir yer gösterilmesini istiyorlar.

Toplulukların bir arada kalmasının önemi, afetten yalnızca birkaç gün sonra dile getirildi. Fata'an Yardımlaşma Grubu temsilcisi Kulas Umo, Yerli halkın kendilerine hazır bir plan sunulmasını beklemek yerine yeniden yerleşim sürecini şekillendirmeye katılması gerektiğini savundu.

Yeniden yerleşime ilişkin orta vadeli ya da uzun vadeli görüşmelere Yerli halkın sesini de katmak gerekir. Planlar bizim katılımımız olmadan kesinleştirilirse onları edilgen biçimde kabul etmekten başka seçeneğimiz kalmaz.

Morakot Tayfunu deneyimine değinen Kulas Umo, Yerli toplulukların dağıtılmasının kültürel bütünlüğü zayıflattığı ve ruh sağlığını etkilediği uyarısında da bulundu. Dolayısıyla anlaşmazlık, yalnızca yeni binalar yapılmasıyla değil, toplulukların nerede yaşayacağı ve sürekliliğiyle ilgili.

Arazi kamulaştırması, kuşaklar boyu süren çiftçiliği etkiliyor

Su Kaynakları Ajansı, kuzeydeki yönetim koridorunu iç kesimlere doğru 740 metre genişletmeyi ve tortunun geçici olarak depolanması için 340 hektarlık alanı kamulaştırmayı öneriyor. Güneyde ise 200 metre genişletilecek bir koridor içinde ikinci bir set planlıyor.

Reklam

Bölge sakinleri, kuzey kıyısındaki Yerli halk rezerv arazilerinin yaklaşık yüzde 90’ının önerilen kamulaştırma alanında kaldığını söylüyor. Bir zamanlar taşkın ovasının parçası olan bu tarlalar kuşaklar boyunca ekildi. 1990’larda setlerin inşa edilmesinin ardından sakinler, arazilerin Yerli halk rezerv arazisi olarak tescil edilmesi için mücadele etti.

Ajans, özel mülkiyetteki arazilerin piyasa fiyatları üzerinden kamulaştırılacağını belirtiyor. Ancak rezerv arazilerinde çiftçilik yapan bazı kişiler, hükümetin başvuru süreçleri geciktiği için mülkiyet hakkı elde edemedi. Bu durum, kamulaştırma sırasında haklarının nasıl tanınacağı konusunda belirsizlik yaratıyor.

Toprak sahipleri, yalnızca nakit ödeme almak yerine etkilenen arazilerin başka topraklarla takas edilmesini önerdi. Su Kaynakları Ajansı, bu tür takasların yetkisi dışında olduğunu söylüyor. Bölge sakinleri ayrıca, sahipleri onay vermeden ya da süreçleri tam olarak anlamadan özel arazilerde inşaat ve tortu depolama çalışmalarına başlandığını öne sürüyor.

Tortu yönetiminin ölçeği, alana neden ihtiyaç duyulduğunu açıklıyor; ancak anlaşmazlıkları çözmüyor. Ajans, afetten bu yana 22,95 milyon metreküp tortu tarandığını bildiriyor. Yıllık tarama miktarı şu anda yaklaşık 10 milyon metreküp; buna karşılık dışarı taşınabilen malzeme yaklaşık 3 milyon metreküp. Bu rakamlara göre yılda yaklaşık 7 milyon metreküp tortunun depolanması ya da başka bir yere taşınması gerekecek.

Ayrı bir açıklamada kalan miktar 7 milyon ton olarak veriliyor. Ton kütleyi, metreküp ise hacmi ölçer; tortunun yoğunluğu bilinmeden bu rakamlar eşdeğer kabul edilemez. Toz, gürültü ve ağır inşaat araçlarının trafiği şimdiden yakındaki haneleri etkiliyor.

Yeniden ekime başlamak, gelirin yeniden sağlanması anlamına gelmiyor

Hasar gören 773,9 hektarın 555,3 hektarı Yürütme Yuanı tarafından genel olarak etkilenmiş, 218,6 hektarı ise ağır hasarlı olarak sınıflandırıldı. Sınıflandırmada yaklaşık 50 santimetrelik tortu derinliği sınır kabul edildi. Ağır hasarlı kategorisi toplam alanın yaklaşık yüzde 28’ini oluşturuyor.

Nehir yönetim koridorunda kalan araziler çıkarıldığında, genel olarak etkilenen kategorideki yaklaşık 380 hektarın yeniden ekime açılması için destek gerekiyor. Tarımsal iyileştirme programı, 20 santimetreden az hafif tortu birikimi ile 20 ila 50 santimetre arasındaki orta düzey birikimi birbirinden ayırıyor. Çiftçiler organik gübre desteği ya da Hualien İlçe Tarımsal Araştırma ve Yayım İstasyonu’ndan yardım talep edebiliyor.

İstasyonda doçent araştırmacı olan Ni Li-feng, yaklaşık 170 hektarı kapsayan başvurular yapıldığını bildirdi. İlk haritalama, hafif hasarlı yaklaşık 150 hektar ve orta düzeyde hasarlı 50 hektar bulunduğunu gösterdi. Toplam 200 hektar eden bu tahmin, başvuru rakamından yüksek ve saha kontrolleriyle doğrulanması gerekiyor. Nihai hâliyle uzlaştırılmış bir envanter olarak değerlendirilmemeli.

Reklam

İstasyon, hafif etkilenen toprakların iyileştirilmesini Ekim 2026’da tamamlamayı hedefliyor. Daha derin çalışma ve ekskavatör gerektiren orta düzeyde etkilenen alanların ise 2027 sonuna kadar tamamlanması bekleniyor.

Çiftçi Lo Jen-ming’in eski pirinç tarlaları 20 ila 40 santimetre tortu altında kaldı, sulama altyapısı da hasar gördü. Toprağa organik madde ekledikten sonra mısır yetiştirmeyi denedi. Verim düşük kaldı ve hanesini geçindirmek için geçici işlerde çalıştı.

Lo, toprağın iyileşmesinin en az üç yıl süreceğini tahmin ediyor ve gübre sübvansiyonlarının devam etmesini istiyor. Deneyimi, yeniden ekime açılmış sayılan bir tarlanın sahibini geçindirecek duruma gelmesinin uzun sürebileceğini gösteriyor. Bölgede bildirilen, hasarlı tarım arazilerinin yaklaşık üçte biri olarak tanımlanan 200 hektardan biraz fazla alanın yeniden ekime açılmış olması, çiftçilik gelirlerinin toparlandığını göstermiyor.

Orman planları, hasarlı tarlalar için farklı bir gelecek öngörüyor

Nehir yönetim koridoru dışındaki ağır hasarlı tarım arazilerinin yaklaşık 163 hektarının yeniden kullanıma açılması zor görülüyor. Bazı araziler sekiz metreye varan tortunun, kütük ve taşlarla karışmış hâlinin altında kaldı. Malzemenin tümünü kaldırmak zor; alkalin yapıdaki toprak da hemen ekime uygun değil.

Güney kıyısındaki ağır hasarlı tarım arazilerinin kamulaştırılıp ağaçlandırılması planlanıyor. Kırsal Kalkınma ve Toprak-Su Koruma Ajansı; anma meydanı, taşkın suyunu tutacak alçak ve çimenli bir alan ile bisiklet ve dinlenme yolları içeren bir orman anıt parkı planlıyor. Sonraki ağaçlandırma çalışmalarını 141 hektarlık alanda Orman ve Doğa Koruma Ajansı yürütecek. Bu rakam, tarıma elverişsiz olduğu belirlenen 163 hektarın tamamını değil, ağaçlandırma görev alanını ifade ediyor.

1,5 hektarlık ağaçlandırma denemesi Mart 2026’da tamamlandı. Daha uzun ağaçların alçak bitki örtüsü ve yerli çalılarla bir arada kullanılacağı, yaklaşık 0,5 hektarlık başka bir deneme Mart 2027’de planlanıyor. Hedeflenen işlevler arasında taşkın tamponu oluşturmak ve rüzgârla savrulan tortuyu azaltmak bulunuyor.

Kuzey kıyısında ise genel bir kamulaştırma yerine ağırlıklı olarak sübvansiyonlu ağaç dikimi öngörülüyor. Bildirilen üst sınır, altı yıl boyunca hektar başına 600 bin Yeni Tayvan doları (NT$). Ancak ilk yıl 250 bin, ikinci yıldan altıncı yıla kadar her yıl 60 bin Yeni Tayvan doları ödeneceği belirtilen takvim, toplamda 550 bin Yeni Tayvan doları ediyor. Aradaki fark açıklanmıyor.

Çiftçi Huang Chun-lung parkla ilgili görüş alışverişi yapılmasını istiyor ve ormancılık ödemelerinin pirinç gelirinin yerini tutup tutamayacağını sorguluyor. Daha önce pirinçten hektar başına yıllık gelirin yaklaşık 300 bin Yeni Tayvan dolarına ulaştığını, ilk yıldan sonra ormancılık desteğinin ise yılda 60 bin Yeni Tayvan doları olduğunu belirtiyor. Bu ödeme, açıklanan pirinç gelirinin yaklaşık beşte birine denk geliyor; ancak gelir ile sübvansiyon kâr açısından eşdeğer ölçüler değil.

Reklam

Yeni tarım arazileri yatırım ve güvence altına alınmış erişim gerektiriyor

Tarım Bakanlığı, yerinden edilen çiftçiler için kamuya ait ya da kamu işletmesindeki arazileri belirledi; kira ve ekim desteği sağlanacak. Yıllık kira desteği hektar başına en fazla 40 bin Yeni Tayvan doları olacak ve 2030 sonuna kadar sürecek.

Çiftçi Yang Chin-wen, mısır ekmek için Danong Dafu yakınlarında Taiwan Sugar’a ait 6,8 hektarlık araziyi kiraladı. Dört ay süren taş temizliği, alanın yalnızca yaklaşık üçte birini tamamlamaya yetti. Tüm alanın hazırlanmasının bir yıl süreceğini tahmin eden Yang, gelecekte araziye erişimin belirsiz olmasının yaptığı yatırım ve harcadığı emeği boşa çıkarabileceğinden endişe ediyor.

Pangcah Çiftliği’ni işleten Su Hsiu-lien, başlangıçtaki 4,7 hektarın ikisinden azında yeniden ekime başladı. Yaklaşık 1,2 hektar, aşırı derecede gömüldüğü için yeniden kullanıma açılamadı. Çalışmaları arasında organik gübre kullanımı, toprak iyileştirme, organik soya fasulyesi yetiştiriciliği ve Endüstriyel Teknoloji Araştırma Enstitüsü’nün katkısıyla kurulan damla sulama sistemi bulunuyor.

Su, hasarlı toprakta yetişebildiğini gördüğü, evlilik fasulyesi olarak bilinen yerli bir ürünü yetiştirmeyi de sürdürüyor. Bu çalışma, tarımsal iyileşmeyi kültürel aktarım ile ilişkilendiriyor. Yalnızca başka araziler sağlanması, çiftçilerin alışık oldukları ürünleri ve uygulamaları sürdürüp sürdüremeyeceğini ya da gelir elde edip edemeyeceğini yanıtlamıyor.

Araştırmacılar değişmeye devam eden nehri izliyor

Temmuz 2026’ya kadarki izleme verilerine göre, ilk çökme alanında yaklaşık 130 milyon metreküp, kalan baraj ve kanal kesiminde ise 100 milyon metreküp tortu bulunuyor. Ulusal Tayvan Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nden doçent Yang Che-ming, en dengesiz bölgenin kalan baraj alanı olduğunu belirtiyor.

Ulusal Yang Ming Chiao Tung Üniversitesi’nin araştırması iki temel riske dikkat çekiyor: Yeni çökmeler, 8 milyon metreküpe kadar su tutabilecek başka bir göl oluşturabilir ya da hareket eden tortu kanal yatağını yükselterek taşkın taşıma kapasitesini azaltabilir. Eylül ayındaki hava görüntülerinde eski göl alanının yeniden nehir kanalına dönüştüğü görüldü; ancak bu, söz konusu tehditleri ortadan kaldırmadı.

Ulusal Cheng Kung Üniversitesi, Guangfu’da bir bilim istasyonu kurdu. Araştırmacılar 100’den fazla noktadan 1.000 kilogramdan fazla tortu topladı ve geçici çelik köprüye otomatik tortu yoğunluğu izleme sistemi yerleştirdi. Ölçümlerin, simülasyonları geliştirmesi ve köylerin risk haritalarını oluşturması amaçlanıyor.

Ulusal Chung Hsing Üniversitesi’nde orijinal ölçeğin ellide biri büyüklüğünde kurulan bir model, 2025’teki yıkılmada hem yukarı havzadaki taşmanın aşağı doğru aşındırması hem de aşağı kesimden yukarıya doğru ilerleyen aşınmanın etkili olduğunu gösterdi. Uzun bir doğal baraj, bu nedenle iki yönden işleyen süreçlerle hızla yıkılabilir.

21 Haziran 2026’da Wanli Deresi’nde bir heyelan gölü oluşmasının ardından izleme sistemlerinin sınırları bir kez daha ortaya çıktı. 28 Haziran’da yerleştirilen ölçüm cihazı, kırmızı alarm tahliyeyi çoktan başlatmışken gölün yüzde 60’tan az dolu olduğunu gösterdi. Tayvan, 8 Temmuz’da konuşlandırılabilir ikinci bir su ölçer satın alana kadar ilk cihazın onarıma ihtiyaç duyduğu sırada kullanılabilecek yedek bir cihaz yoktu.

Reklam

Araştırmacılar, barajdaki gerilim ve su seviyesi değişimlerini tespit etmek için fiber optik sistemleri deniyor. Bu yöntemler henüz geliştirme aşamasında. Daha iyi ölçümler belirsizliği azaltabilir; ancak tek bir sonucu kesin biçimde öngöremez ya da ihtiyati tahliye gereğini ortadan kaldıramaz.

Katılım ve hükümetin sorumlulukları hâlâ netleşmedi

21 Eylül’de verilen dilekçe Fata'an, Tafalong, Atomo, Kalotongan, Cirakayan ve Cihafayan’dan geldi. Toplulukların gençlik ittifakı; Yerli halkın sürece erken katılımını, anlaşılır dilde açık bilgi paylaşımını, kamuya ait ve Taiwan Sugar’a ait arazilerin incelenmesini, kamulaştırmaya alternatiflerin değerlendirilmesini, sorumlulukların eşgüdümünü ve konut desteğinin sürdürülmesini talep etti.

Dilekçede ayrıca drenaj riskleri, tortu analizi, mühendislik gereklilikleri ve alternatifler açıklanmadan acil olmayan kamulaştırma ve taşınma süreçlerinin başlatılmaması istendi. Bölge sakinleri, acil koruma önlemleri ile gelecekteki arazi kullanımını belirleyecek kalıcı projeleri birbirinden ayırıyor.

Ulusal Chengchi Üniversitesi profesörü Kuan Da-wei, ikinci savunma hattının ve mansap üzerindeki olası etkilerinin açıklanmasını istedi. Akademisyenler Li Ming-chih ve Lin Chun-ju ise kamulaştırmaya alternatifleri ve Yerli Halklar Temel Yasası’nın 21. maddesi kapsamındaki danışma ve rıza süreçlerinin uygulanma olasılığını gündeme getirdi.

Bayındırlık Komisyonu Bakan Yardımcısı Lee Yi-te, kapsamlı mühendislik planlamasının Sinotech Engineering Consultants’a verildiğini ve topluluklarla ilgili kurumların sürece katılacağını söyledi. Yerli Halklar Konseyi Bakan Yardımcısı Ljaucu ise danışma ve rıza süreçlerinin gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesi için yalnızca iki başvuru yapıldığını belirtti. Bu konu açıklığa kavuşturulana kadar kalıcı projelerin ya da kamulaştırmanın durdurulması konusunda uzlaşma sağlanmadı.

Uzmanlar, idari sınırları aşan nehir havzasını kapsayan özel bir bölge planı için Mekânsal Planlama Yasası’nın 8. maddesinden yararlanılmasını da önerdi. Yıl dönümü açıklamasında ele alınan ilk yıl boyunca arazi planlama idaresinde bu seçeneğe ilişkin herhangi bir görüşme başlamamıştı.

Yürütme Yuanı’nın ağustosta hazırladığı afet yasası değişikliği hâlâ bir taslak; yürürlüğe girmiş kesinleşmiş bir değişiklik değil. Taslak, heyelan göllerinden sorumlu kurumu Tarım Bakanlığı olarak belirleyecek. Mecliste oylama tarihi verilmedi. Bölge sakinleri taşınma, arazi takası, drenaj tesisleri ve kalıcı geçim desteğinin takvimi konusunda hâlâ kesin yanıtlar alamadı.

Önemli Noktalar

  • Yıl dönümü açıklamasına göre 23 Eylül 2025’teki selde 19 kişi öldü, beş kişi kayboldu.
  • Yukarı havzada yaklaşık 230 milyon metreküp tortu bulunuyor; bu durum taşkın ve çökme risklerini sürdürüyor.
  • Hasarlı 773,9 hektar tarım arazisinin yaklaşık üçte biri yeniden ekime açıldı; gelir ve verimler hâlâ etkileniyor.
  • Kuzeyde önerilen tortu depolama alanı için 340 hektar gerekecek; güneydeki ayrı tarım arazisi planları kamulaştırma ve ağaçlandırmayı içeriyor.
  • Bölge sakinleri net drenaj ve taşınma planları, kamulaştırmaya alternatifler ve Yerli halkın sürece anlamlı katılımını talep ediyor.
  • Toprak iyileştirme çalışmaları 2027’ye uzanırken alternatif tarım arazileri için kira desteğinin 2030’da sona ermesi planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir