Kazakistan’daki ÖEB’lere 11,5 Trilyon Tenge Yatırım Çekildi, Sanayi Üretimi 15,9 Trilyona Ulaştı

10 dakikalık okuma
Kazakhstan SEZs Draw 11.5 Trillion Tenge as Industrial Output Reaches 15.9 Trillion

561 Proje, Üretimde Altın Rafinerisi Öne Çıkıyor

Sanayi ve İnşaat Bakanlığının açıkladığı verilere göre, Kazakistan’daki özel ekonomik bölgeler (ÖEB) tamamlanan 561 projeyle 11,5 trilyon tenge yatırım çekti, 38 binden fazla istihdam yarattı ve 15,9 trilyon tenge değerinde ürün üretti. Bu üretimin 1,1 trilyon tengelik bölümünü ihracat oluşturdu.

İçindekiler
  1. 561 Proje, Üretimde Altın Rafinerisi Öne Çıkıyor
  2. En Güncel Toplamlar 2025’le Nasıl Karşılaştırılıyor?
  3. İhracat, Üretim Değerinin Yaklaşık Yüzde 7’sini Oluşturuyor
  4. Polipropilen Sanayiye Yeni Bir Ürün Kazandırıyor
  5. Altın ve Sanayi Boruları Farklı Alanlarda Rol Oynuyor
  6. Tekstilde Pamuktan Nihai Ürüne Geçiliyor
  7. Mısır İşlemede İlk Aşama 500 Bin Tonluk Kapasiteyle Başlıyor
  8. Resmî Bölge Sayıları Neden Farklı?
  9. Altyapı ve Denetim Önemini Koruyor
  10. Bir Sonraki Değerlendirmede Neler Açıklığa Kavuşmalı?
  11. Öne Çıkanlar

Açıklanan en büyük katkı, Astana Yeni Şehir bölgesindeki Tau-Ken Altyn kıymetli metaller rafinerisinden geliyor. Rafinerinin bildirilen üretim değeri 8,8 trilyon tengeyi aşıyor. Rakamlar aynı raporlama dönemini kapsıyorsa bu, ülke genelindeki toplamın yüzde 55’inden fazlasına karşılık geliyor. Üretim toplamının ne ölçüde geniş kapsamlı bir sanayi büyümesini yansıttığını değerlendirirken bu yoğunlaşma önem taşıyor.

Bakanlık, 2025 ve 2026’da kurulan dört bölgenin de aralarında bulunduğu 18 özel ekonomik bölgeden oluşan bir ağ tanımlıyor. Ancak bu bölgeleri koordine eden kurum QazIndustry, resmî internet sitesinde 17 bölge listeliyor. İki açıklamada da bu farkın nedeni belirtilmiyor veya ortak bir referans tarihi verilmiyor.

En güncel rakamlar, 10 Ekim 2026 tarihli bir raporda yer alıyor. Raporda, bölge ağının genelinde birikimli olarak hesaplanan toplamlar ile farklı dönemlere ait münferit fabrika verileri bir araya getiriliyor. Örneğin Kazakhstan Petrochemical Industries Inc.’in 366,2 milyar tengelik üretimi özellikle 2026’nın ilk yarısını kapsıyor. Bu nedenle ülke geneline ilişkin toplamlar yalnızca o altı ayda gerçekleşen üretim veya yatırım olarak değerlendirilmemeli.

Genişleme; petrokimya, kıymetli metaller, sanayi boruları, pamuklu tekstil ve mısır işleme alanlarını kapsıyor. Birkaç fabrika henüz yalnızca ilk aşamasında faaliyet gösteriyor. Bu nedenle gerçekleşmiş üretim ile inşaatın ilerleyen aşamalarından sonra beklenen kapasite ve istihdamı birbirinden ayırmak gerekiyor.

Reklam

En Güncel Toplamlar 2025’le Nasıl Karşılaştırılıyor?

Başbakan Olcas Bektenov başkanlığında 9 Eylül 2025’te yapılan hükûmet toplantısında, Sanayi ve İnşaat Bakanı Yersayın Nagaspayev bölge sisteminde yapılacak reformları ele aldı. O dönemde bölgelerde yaklaşık 10 trilyon tenge değerinde 532 proje başlatılmıştı.

En güncel 561 proje sayısı, önceki rakamdan 29 fazla; bu da yaklaşık yüzde 5,5’lik bir artış anlamına geliyor. 11,5 trilyon tengelik yatırım, daha önce yuvarlanarak açıklanan rakamın yaklaşık 1,5 trilyon tenge, yani yüzde 15 üzerinde. Bu karşılaştırmalar proje portföyünün genişlediğini gösterse de eklenen her projenin veya yatırım taahhüdünün iki açıklama arasında gerçekleştiğini kanıtlamıyor.

Eylül 2025 verilerine göre, yabancı ortaklı 85 proje bulunuyor ve doğrudan yabancı yatırım yaklaşık 800 milyar tengeye ulaşıyordu. Bu 85 proje, o tarihte bildirilen 532 projenin yaklaşık yüzde 16’sını oluşturuyordu. En güncel açıklamada aynı kapsamda bir döküm yer almadığından yabancı ortaklı projelerin payının artıp artmadığı belirlenemiyor.

Ana tarihler, açıklamaların nasıl bir araya geldiğini gösteriyor:

  • 3 Temmuz 2019: 469 sayılı Hükûmet Kararı’yla QazIndustry, özel ekonomik ve sanayi bölgelerinin tek koordinatörü olarak belirlendi.
  • 2021: QazIndustry, bölgelerde yıllık üretimin 1,2448 trilyon tengeye, yatırımın ise 905,3 milyar tengeye ulaştığını bildirdi.
  • 9 Eylül 2025: Hükûmet, başlatılmış 532 projelik portföyle birlikte bölge reformlarını görüştü.
  • Aralık 2025: Turkistan Tokyma pamuklu tekstil kompleksinin ilk aşaması faaliyete geçti.
  • 2026’nın ilk yarısı: Kazakhstan Petrochemical Industries Inc. 366,2 milyar tenge değerinde ürün üretti.
  • 10 Ekim 2026: Bölge ağında bildirilen güncel toplamlar 561 projeye ve 11,5 trilyon tenge yatırıma ulaştı.

İhracat, Üretim Değerinin Yaklaşık Yüzde 7’sini Oluşturuyor

1,1 trilyon tengelik ihracat, bildirilen 15,9 trilyon tengelik üretimin yaklaşık yüzde 6,9’una karşılık geliyor. Bu oran, yurt dışına satılan ürünlerin fiziki miktarını değil, parasal değerler üzerinden yapılan bir hesabı ifade ediyor.

Veriler, bakanlığın yurt dışı satışları artırma fırsatı olarak sunduğu birkaç büyük fabrikaya rağmen, kayıtlı üretim değerinin nispeten küçük bir bölümünün ihracattan geldiğini gösteriyor. Hangi bölgelerin veya ürünlerin bu ihracatı sağladığına ilişkin bir döküm bulunmuyor; geçmişe ait karşılaştırılabilir bir ihracat toplamı da verilmiyor.

Bir başlıkta kullanılan 16 trilyon tengelik üretim rakamı, ayrı bir tahmin değil, eşlik eden açıklamada yer alan 15,9 trilyon tengelik tutarın yuvarlanmış hâli. Daha önemli belirsizlikler, raporlama dönemleri ve mevcut üretim ile gelecekteki kapasite arasındaki dengeyle ilgili.

Reklam

Polipropilen Sanayiye Yeni Bir Ürün Kazandırıyor

Atyrau Bölgesi’ndeki Kazakhstan Petrochemical Industries Inc., kısaca KPI, Ulusal Sanayi Petrokimya Teknoparkı özel ekonomik bölgesinde ülkenin ilk gaz kimya kompleksini işletiyor. Kompleksin tasarım kapasitesi yılda 500 bin ton polipropilen.

Polipropilen; ambalaj, elyaf ve imal edilmiş parçalar gibi ürünlerde kullanılan bir plastik. Üretimi, hidrokarbon hammaddesini daha fazla işlem görmeden satmak yerine sanayi malzemesine dönüştürüyor. Bakanlık, kompleksi Kazakistan’ın petrol ve gaz kimya kümesini geliştirme yolunda bir adım olarak nitelendiriyor.

KPI, 2026’nın ilk yarısında 366,2 milyar tenge değerinde üretim kaydetti. Bu rakam, belirli bir döneme ait parasal üretim değerini ortaya koyuyor; ancak açıklamada kaç ton üretildiği, kapasitenin ne kadarının kullanıldığı veya ne kadarının ihraç edildiği belirtilmiyor.

Hedeflenen faydalar arasında iç talebin bir bölümünü karşılamak ve ihracat olanaklarını artırmak bulunuyor. Yıllık kapasite rakamı tek başına bu hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığını gösteremez. Kapasite, bir tesisin tasarlanan üretim miktarını ifade eder; gerçek üretim ise çalışma süresine, hammadde bulunabilirliğine ve talebe bağlıdır.

Altın ve Sanayi Boruları Farklı Alanlarda Rol Oynuyor

Astana Yeni Şehir özel ekonomik bölgesinde bulunan Tau-Ken Altyn, yılda 25 ton rafine altın ve 50 ton gümüş üretebiliyor. Rafine işlemi, kıymetli metallerdeki safsızlıkları gidererek sonraki kullanım veya satış için gereken standartlara ulaşmalarını sağlıyor.

Tesisin birikimli üretim değeri 8,8 trilyon tengeyi aştı. ÖEB’lerde ülke genelinde kaydedilen 15,9 trilyon tengelik üretimle karşılaştırıldığında bu, çok büyük bir katkı. Ancak açıklamada iki toplam için aynı başlangıç tarihi belirtilmiyor ve rafinerinin yıllık üretim miktarları verilmiyor. Dolayısıyla payı, belirli bir yıldaki katkısının kesin ölçümü olarak değil, koşullu bir karşılaştırma olarak değerlendirmek gerekiyor.

Kıymetli metaller ton başına yüksek değer taşıyor. Parasal üretim toplamındaki ağırlıkları, istihdamda, fiziki üretimde veya bölgelerde faaliyet gösteren işletme sayısında benzer bir paya sahip oldukları anlamına gelmiyor.

Saryarka bölgesinde faaliyet gösteren SMIT Central Asia, petrol ve gaz operasyonları, kamu hizmetleri ve enerji sektörü için boru ve bağlantı parçaları tedarik ediyor. Fabrikanın yıllık kapasitesi 30 bin ton; bildirilen birikimli üretim değeri ise 33,64 milyar tenge.

Ürünleri arasında uluslararası kalite gerekliliklerini karşıladığı belirtilen ısı yalıtımlı boru hattı sistemleri de bulunuyor. Bu ürünler, altın rafinerisinden farklı bir sanayi ihtiyacını karşılıyor: sıvı ve ısı taşıyan şebekeler için ekipman sağlıyor. Açıklamada hangi standartların kastedildiği belirtilmiyor ve fabrikaya ait ayrı bir ihracat rakamı verilmiyor.

Reklam

Tekstilde Pamuktan Nihai Ürüne Geçiliyor

Turkistan Bölgesi’ndeki Turan özel ekonomik bölgesinde yer alan Lihua Group’a ait Turkistan Tokyma pamuklu tekstil kompleksinin ilk aşaması Aralık 2025’te açıldı. Bu aşamada 430 kişiye istihdam sağlandı.

Kompleksin tam kapasiteyle yılda 11.400 ton iplik, 47,3 milyon metrekare kumaş, 2 milyon nevresim takımı ve 4 milyon battaniye üretmesi bekleniyor. Bunlar, tamamlanmış kompleks için belirlenen üretim seviyeleri; faaliyete geçen ilk aşamanın gerçekleşmiş üretim miktarları değil.

Proje, imalatın birkaç aşamasını birbirine bağlıyor. Pamuk ipliğe, iplik kumaşa, kumaş ise nihai ev tekstili ürünlerine dönüştürülüyor. Bu aşamaların daha fazlasının Kazakistan içinde gerçekleştirilmesi, ülke pamuğunun yalnızca tarımsal hammadde olarak değil, mamul ürün hâlinde satılmasına olanak veriyor.

Bakanlık ihracat artışını hedefler arasında gösteriyor; ancak açıklamada tam kapasiteye ulaşma tarihi ya da mevcut tekstil üretimi ve yurt dışı satış rakamları yer almıyor. Doğrulanan istihdam 430 kişi; tamamlanmış kompleks için ayrıca bir istihdam hedefi belirtilmiyor.

Mısır İşlemede İlk Aşama 500 Bin Tonluk Kapasiteyle Başlıyor

Jambıl Bölgesi’ndeki Fufeng Group bünyesinde bulunan Shengtai Biotech, Jibek Joly özel ekonomik bölgesinde mısır işleme tesisinin ilk aşamasını devreye aldı. Bu aşama, yılda 500 bin ton mısır işlemek üzere tasarlandı.

Planlanan ürünler arasında nişasta, amino asitler ve yem katkı maddeleri yer alıyor. İşleme, mahsulün bileşenlerini ayırarak veya dönüştürerek başka sektörlerin kullandığı girdiler elde edilmesini sağlıyor ve mısırın işlenmemiş tahılın ötesinde ürünlere dönüşmesinin önünü açıyor.

Proje, tarımsal hammaddelerin işlenmesini ve katma değeri daha yüksek ürünlerin ihracatını artırmayı amaçlıyor. Katma değer, yalnızca mahsulün satış fiyatını değil, işleme yoluyla yaratılan değeri ifade ediyor. Açıklamada bu değere ilişkin bir hesaplama yapılmıyor ve doğrulanmış ihracat destinasyonları belirtilmiyor.

Tüm aşamalar tamamlandığında yaklaşık 1.500 kalıcı istihdam yaratılması planlanıyor. Bu rakam, tamamlanmış kompleks için bir istihdam hedefi; ilk aşamada hâlihazırda çalışan kişi sayısı değil. Kalan aşamaların ne zaman tamamlanacağına ilişkin bir takvim verilmiyor.

Reklam

Resmî Bölge Sayıları Neden Farklı?

QazIndustry’nin resmî bölge genel bakışı, kurumu Kazakistan’daki özel ekonomik ve sanayi bölgelerinin koordinatörü olarak tanımlıyor. Ülke genelinde faaliyet gösteren 17 özel ekonomik bölge ve 67 sanayi bölgesi listeleniyor. Bakanlığın en güncel özel ekonomik bölge sayısı ise 18.

Bu iki kategori ayrı ayrı listeleniyor. Ek açıklama olmadan 67 sanayi bölgesi, özel ekonomik bölge sayısına eklenmemeli veya aynı üretim toplamlarının kapsamına giriyormuş gibi değerlendirilmemeli.

QazIndustry, sorumluluklarını bölgeleri geliştirmek ve tanıtmak, yatırımcılar açısından cazibelerini artırmak, yönetim şirketleriyle bölgelerdeki işletmelere destek vermek, hukuki düzenlemeleri ve iş süreçlerini iyileştirmek olarak açıklıyor. Kurumun koordinasyon görevi, 3 Temmuz 2019 tarihli 469 sayılı Hükûmet Kararı’yla oluşturuldu.

Bakanlığın rakamı, internet sitesindeki listeden farklı bir raporlama tarihini yansıtıyor olabilir; ancak bu açıklama doğrulanmış değil. 2025 ve 2026’da yeni kurulduğu belirtilen dört bölgenin ülke geneline ilişkin özette ayrı ayrı adları verilmediğinden iki sayıyı doğrudan uzlaştırmak mümkün olmuyor.

Altyapı ve Denetim Önemini Koruyor

QazIndustry’nin 2021 yıllık raporunda, 1.244,7 milyar tengelik hedefe karşılık 1.244,8 milyar tenge üretim kaydedildiği belirtiliyor. Raporda ayrıca 905,3 milyar tenge yatırım ve bölge altyapısı için devlet bütçesinden ayrılan 387,1 milyar tenge bildiriliyor.

Altyapı, farklı tamamlanma aşamalarındaydı; altı bölge veya belirtilen alt bölge tamamen tamamlanmış olarak listelendi. Raporda aynı zamanda, raporlama döneminde 226 katılımcının kayıt yaptırdığı ve bunların yüzde 42’den fazlasının Astana Yeni Şehir’le ilişkili olduğu kaydedildi. Bu katılımcı verileri, tamamlanmış yatırım projelerine ilişkin en güncel sayıyla doğrudan karşılaştırılamaz.

Raporda her özel ekonomik bölgenin incelemeden geçirildiği belirtiliyor. Önerilen değişiklikler arasında bölge rejimlerinin süresinin yeniden değerlendirilmesi, teşvik koşullarının gözden geçirilmesi, imalat ürünlerinin ihracatına odaklanarak yönetimin iyileştirilmesi ve proje uygulamalarının daha sıkı denetlenmesi yer aldı.

Bu konular Eylül 2025’teki hükûmet toplantısında yeniden gündeme geldi. Hükûmet, kapsamlı bir performans incelemesinin yinelenmesini, yatırımcı yükümlülüklerinin daha sıkı izlenmesini ve yabancı şirketlerin belirli bölgeleri yönetmesine olanak tanıyacak bir çerçeve oluşturulmasını planladı.

Sanayi ve İnşaat Bakanı Yersayın Nagaspayev, önerilen reformların amacını şöyle açıkladı:

"Hedefimiz, yönetim modellerini iyileştirerek, yabancı yatırımcılarla ortaklıkları genişleterek ve yükümlülüklerin etkin biçimde izlenmesini sağlayarak daha rekabetçi bir ortam yaratmak," dedi Nagaspayev.

İnceleme ve izleme önerilerinin yinelenmesi, yatırım çekmenin yanı sıra uygulamayı da önemli bir konu hâline getiriyor. En güncel proje toplamları, önerilen yönetim çerçevesinin kabul edilip edilmediğini veya sonraki performans incelemesinde hangi sonuçlara ulaşıldığını ortaya koymuyor.

Reklam

Bir Sonraki Değerlendirmede Neler Açıklığa Kavuşmalı?

En güncel veriler, sanayi portföyünün genişlediğini belgeliyor; ancak ortak raporlama dönemleri, bölge bazında yıllık üretim, ihracat destinasyonları, fabrika kapasite kullanım oranları ve hâlâ geliştirilmekte olan projelerde hâlihazırda kaç kişinin çalıştığı gibi çeşitli konuları açıklığa kavuşturmuyor.

2021’deki yıllık üretim rakamı, en güncel 15,9 trilyon tengelik toplamla büyümeyi doğrudan hesaplamak için kullanılamaz. İlk rakam tek bir yıldaki üretimi ölçüyor; ikincisi ise başlangıç tarihi belirtilmeden birikimli sonuç olarak sunuluyor. Bunları eşdeğer dönemlermiş gibi karşılaştırmak, verilerin ortaya koyduğundan daha büyük bir artış varmış izlenimi yaratır.

Eylül 2025 toplantısında, pil malzemeleri, alaşımlar, yarı iletken bileşenler ve kalıcı mıknatıs işleme alanlarını kapsayan kritik malzemelere yönelik en az üç büyük proje planı da bölge reformlarıyla birlikte ele alındı. Bu planlar daha geniş bir sanayi gündemine işaret ediyor; ancak açıklama, bu projelerin en güncel 561 bölge projesine dâhil olduğunu ortaya koymuyor.

Gelecekte yapılacak bir oturum, inceleme raporunun yayımlanma tarihi veya tekstil ve mısır işleme komplekslerinin tam kapasiteye ulaşma tarihi belirtilmiyor. Bir sonraki anlamlı değerlendirmede, tamamlanmış yatırımlar ve gerçekleşen üretim hedeflerden ayrılmalı; resmî bölge sayısındaki fark da açıklığa kavuşturulmalı.

Öne Çıkanlar

  • Bakanlık, tamamlanmış 561 proje, 11,5 trilyon tenge yatırım ve 38 binden fazla istihdam bildiriyor.
  • Kaydedilen üretim toplamı 15,9 trilyon tenge; bunun 1,1 trilyon tengelik, yaklaşık yüzde 6,9’luk bölümü ihracattan oluşuyor.
  • En güncel proje sayısı, Eylül 2025’te bildirilen 532 projeden 29 fazla.
  • Tau-Ken Altyn 8,8 trilyon tengeden fazla üretim bildiriyor; ancak karşılaştırılabilir raporlama dönemleri belirtilmiyor.
  • KPI, 2026’nın ilk yarısında 366,2 milyar tenge değerinde ürün üretti.
  • Tekstil ve mısır işleme kompleksleri ilk aşamalarını faaliyete geçirdi; tam üretim ve istihdam hedeflerine ise henüz ulaşılmadı.
  • Bakanlık 18 özel ekonomik bölge sayarken QazIndustry’nin resmî genel bakışında 17 bölge listeleniyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir