Verimliliğin Merkezde Olduğu 130 Milyar Dolarlık Öngörü
National Innovation Centre (NIC) ve Japan International Cooperation Agency (JICA) tarafından, Boston Consulting Group’un (BCG) desteğiyle hazırlanan Vietnam AI Economy Report 2025’e göre yapay zekâ, 2040’a kadar Vietnam ekonomisine 120 ila 130 milyar dolar katkı sağlayabilir. Öngörü, yapay zekâ kullanan ürün ve hizmetlere yönelik yeni talebin yanı sıra işletmelerin ve kamu kurumlarının daha verimli çalışmasından elde edilecek kazanımları da kapsıyor.
İçindekiler
- Verimliliğin Merkezde Olduğu 130 Milyar Dolarlık Öngörü
- Ekonomik Rakamlar Aslında Neyi Ölçüyor?
- Kamu Hizmetleri Önemli Bir Sınav
- Üç Öncelik ve Bunları Destekleyen Temeller
- Geniş Mezun Havuzu Henüz Yapay Zekâ İş Gücü Demek Değil
- Girişimlerin Güçlenmesi İçin Sermaye ve Müşteri Gerekli
- Politika Çerçevesi ve Önemli Tarihler
- Daha Sonraki Kullanım Verileri İlerleme Gösteriyor, Kanıt Değil
- Getirileri İstihdam ve Güven Belirleyecek
- Öne Çıkan Noktalar
Vietnam Journal of Science and Technology’nin rapora ilişkin haberinde, tüketici talebinden elde edilecek gelir 45 ila 55 milyar dolar, verimlilikle bağlantılı maliyet tasarrufları ise 60 ila 75 milyar dolar olarak belirtiliyor. Bu rakamlar, verimlilik artışlarının fırsatın yeni satışlardan daha büyük bir bölümünü oluşturduğunu gösteriyor.
Raporu aktaran yayınlarda, ana tahminin 2040’a kadar Vietnam ekonomisinin yüzde 10 ila 12’sine karşılık geldiği de belirtiliyor. Bu, bugünkü katkıyı ölçen bir veri değil, bir öngörüdür. Toplamı yorumlarken gelir, tasarruf ve ekonomik değer için kullanılan farklı tanımlara dikkat etmek gerekiyor.
Dergi ve etkinliğe ilişkin haberlerin çoğuna göre rapor, 12 Haziran 2025’te Hanoi’de tanıtıldı. Bir haberde yayımlanma tarihi 13 Haziran olarak veriliyor. NIC Direktörü Vu Quoc Huy, raporu Vietnam’ın yapay zekâ ekonomisine ilişkin sektörleri, iş gücünü, altyapıyı ve politikaları kapsayan ilk kapsamlı genel bakış olarak nitelendirdi.
Uygulamadaki zorluk, başarılı yapay zekâ şirketleri kurmaktan daha büyük. Öngörülen ölçeğe ulaşmak için teknolojinin imalat, finans, sağlık, eğitim ve kamu hizmetlerinde yaygınlaşması; insanların doğrulayabileceği ve kurumların kullanıma alımını karşılayabileceği faydalı sonuçlar üretmesi gerekiyor.
Ekonomik Rakamlar Aslında Neyi Ölçüyor?
Öngörünün iki ana kanalı bulunuyor. İlki, yapay zekâ içeren ürün ve hizmetlere yönelik talepten elde edilen gelir. İkincisi ise otomasyon, tahmine dayalı analiz ve daha verimli operasyonlardan sağlanan tasarruflar dâhil olmak üzere verimlilik artışının değeri. Tahmine dayalı analiz, verilerdeki örüntülerden yararlanarak ne olabileceğini kestiriyor ve kuruluşların yalnızca tepki vermek yerine plan yapmasına yardımcı oluyor.
İkinci kanala ilişkin aktarımlar arasında farklılık var. Bilim ve teknoloji dergisi, maliyet tasarruflarını 60 ila 75 milyar dolar aralığında veriyor. Başka bir haberde aynı aralık, verimlilik artışından kaynaklanan kâr artışı olarak tanımlanıyor. Diğer haberlerde tasarruflar 60 ila 70 milyar dolar olarak belirtiliyor.
Bu ayrım önemli; çünkü gelir, maliyet tasarrufu ve kâr birbirinin yerine kullanılamaz. En düşük tüketici geliri tahmini olan 45 milyar dolar ile en düşük tasarruf tahmini olan 60 milyar dolar toplandığında 105 milyar dolar elde ediliyor. Dergideki haberde yer alan üst tahminler, 55 milyar dolar ve 75 milyar dolar, toplandığında ise 130 milyar dolara ulaşılıyor. Yayımlanan haberler, bu bileşen aralıklarının 120 ila 130 milyar dolarlık ana toplamla nasıl örtüştüğünü açıklamıyor.
Dolayısıyla rakamlar, ilave gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) ilişkin bütünüyle açıklanmış bir hesaplamadan ziyade ekonomik değerin potansiyel ölçeğini ve kaynaklarını ortaya koyuyor. Bunlar, ulusal üretimde garanti edilmiş bir artış ya da tamamı yapay zekâ geliştiricilerine aktarılacak bir gelir olarak yorumlanmamalı.
Kamu Hizmetleri Önemli Bir Sınav
Kamu yönetimi, eğitim ve sağlık, yapay zekâda kayda değer ilerleme potansiyeli taşıyan üç sektör olarak öne çıkıyor. Raporda sağlık uygulamalarının bölgeler arasındaki eşitsizlikleri azaltma, eğitim uygulamalarının eğitim verilerinden daha iyi yararlanma, kamu uygulamalarının ise kamu yönetimini iyileştirme potansiyeliyle bağlantı kuruyor.
Derginin haberinde, öncelikli ve kısa vadede ele alınabilecek daha geniş bir alan grubu sıralanıyor: kamu hizmetleri, çevre ve afet yönetimi, sağlık, finansal hizmetler ve ulaşım. İmalat ve finans da raporun sektör analizine ilişkin aktarımlarda yer alıyor.
Bu öncelikler, ekonomik öngörüyü insanların doğrudan yararlandığı hizmetlerle ilişkilendiriyor. Daha iyi kamu yönetimi veya daha etkin sağlık hizmetleri, tüketicinin yeni bir satın alım yapmasını gerektirmeden değer yaratabilir. Verimlilik unsurunun tahminlerde neden bu kadar öne çıktığını bu da açıklıyor.
Önerilen yaklaşım aşamalı: kısa sürede sonuç verebilecek uygulamaları belirlemek, işe yaradıklarını göstermek ve ardından kullanımlarını yaygınlaştırmak. Dergideki haberde, kanıtlanmış uygulamaların daha geniş ölçekte kullanılmasını sağlamanın yolları arasında, önerilen ulusal öncü işletme programı da dâhil olmak üzere kamu ve iş dünyası iş birliği gösteriliyor. Öneriler için bir uygulama takvimi veya ölçülmüş sonuçlar verilmiyor.
Üç Öncelik ve Bunları Destekleyen Temeller
Raporun önerileri üç doğrudan büyüme önceliğine odaklanıyor: kamu ve özel sektörde daha geniş kullanım, yapay zekâ girişimlerine destek ve uzman yetenek havuzunun büyütülmesi. Her biri ekonomik öngörünün farklı bir unsurunu ele alıyor. Kullanımın yaygınlaşması talep ve verimlilik kazanımları yaratıyor; girişimler uygulamalar geliştiriyor; nitelikli çalışanlar ise teknolojiyi geliştiriyor, uyarlıyor ve denetliyor.
Destekleyici öneriler arasında yapay zekâ okuryazarlığı, güvenilir verilere ve bilgi işlem altyapısına erişim ile net kurallar yer alıyor. Yapay zekâ okuryazarlığı, bu sistemlerin neler yapabileceğini, hangi durumlarda başarısız olabileceğini ve çıktılarının ne zaman kontrol edilmesi gerektiğini anlamak demek. Öneriler, bir yapay zekâ aracını tanımanın yeterli hazırlık olduğu varsayımıyla yetinmeyip riskler ve etik konusunda eğitimi de kapsıyor.
Aktarımlarda raporun yapısı farklı biçimlerde anlatılıyor. Bir haberde beş geniş sütun sıralanıyor: teknoloji, girişim ekosistemi, iş gücü, kaynaklar ve uluslararası iş birliği. Daha ayrıntılı aktarımlarda ise üç doğrudan büyüme önceliği ile bunları destekleyen üç temel unsur açıklanıyor. Bunlar, mutlaka birbiriyle çelişen politika programları değil, stratejinin farklı sunumları.
Veriye erişim somut bir sorun olarak öne çıkıyor. Öneriler, küçük işletmelerin, üniversitelerin ve araştırma kurumlarının kaliteli verilere erişiminin yanı sıra bilgi işlem kaynaklarının iyileştirilmesi çağrısında bulunuyor. Vietnam’ın ilk Ulusal Veri Merkeziyle bağlantılı ilerlemeye de değiniliyor. Kullanılabilir veri ve yeterli bilgi işlem kapasitesi olmadan yalnızca iş gücünü büyütmek, öngörülen kazanımları sağlamaya yetmez.
Geniş Mezun Havuzu Henüz Yapay Zekâ İş Gücü Demek Değil
Bilim ve teknoloji dergisine göre Vietnam’da bilgi teknolojileriyle ilgili dersler sunan 150’den fazla üniversite bulunuyor ve her yıl iş gücüne 60 binden fazla mezun katılıyor. Hanoi Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, yapay zekâ alanında lisans ve yüksek lisans programları açtı.
Bu rakamlar, kapsamlı bir eğitim altyapısına işaret ediyor; ancak Vietnam’ın her yıl 60 bin yapay zekâ uzmanı yetiştirdiği anlamına gelmiyor. Genel BT eğitimi ile ileri düzey yapay zekâ araştırması, geliştirme ve denetimi için gereken beceriler farklı ölçütlerdir.
Raporda, uluslararası standartları karşılayan lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyindeki yapay zekâ müfredatlarının yanı sıra geniş ölçekte eğitim verilmesi öneriliyor. Dergi, örnek olarak Japonya’nın GCI programını gösteriyor ve Hanoi Bilim ve Teknoloji Üniversitesi gibi öncü kurumlarla başlayarak uluslararası laboratuvarlar ve şirketlerle yapılandırılmış araştırma ortaklıkları kurulmasını öneriyor.
JICA Kıdemli Temsilcisi Kubo Yoshitomo, kurumun NIC ve Vietnam’ın önde gelen bilim ve teknoloji üniversiteleriyle somut girişimlere başladığını söyledi. Lansmana ilişkin haberlerde bu çalışmalar, JICA’nın gelişmekte olan ülkelerde dijital yeniliği hızlandırmak amacıyla 2022’de kurduğu DX Lab ile birlikte anılıyor. Haberlerde, yapay zekâ eğitiminin önerilen genişlemesine ilişkin kayıt veya finansman hedefleri belirtilmiyor.
Girişimlerin Güçlenmesi İçin Sermaye ve Müşteri Gerekli
Dergideki habere göre Vietnam, 2024’te hem yapay zekâ girişimlerinin sayısı hem de yapay zekâ odaklı yatırımlar bakımından Güneydoğu Asya’da ikinci sırada yer aldı. Bu sıralama sektördeki hareketliliğe işaret ediyor; ancak haberde şirket sayısı, yatırım toplamı veya sıralamada kullanılan yöntem açıklanmıyor.
Öneriler, bu hareketliliği yurt içinde ve uluslararası alanda rekabet edebilecek işletmelere dönüştürmeyi amaçlıyor. Bir yapay zekâ girişimi hızlandırma programı; işletme ve teknik mentorluk, yatırım fırsatları ve ortaklıklar sunacak. Ulusal fon programlarıyla da uygun koşullarda sermayeye erişimin iyileştirilmesi öneriliyor.
Bu önlemler, bir model geliştirmenin maliyetinden daha fazlasını ele alıyor. Bir girişimin ayrıca müşterilere, teknik desteğe ve uygulamasının bir kuruluşun günlük işleyişinde işe yaradığını gösterme fırsatlarına ihtiyacı var. Rapor, şirket kurmayı başlı başına bir amaç olarak görmek yerine girişimlerin gelişimini teknolojinin daha geniş ölçekte benimsenmesiyle ilişkilendiriyor.
BCG’de yönetici direktör ve ortak olan, Vietnam’da kamu sektörü ve sanayi ürünleri çalışmalarını yöneten Arnaud Ginolin, dijital ekonominin yıllık yüzde 20’ye varan büyümesine dikkat çekti. Başka bir haberde büyüme yüzde 20’nin üzerinde, diğerlerinde ise yüzde 20 olarak veriliyor. Tüm aktarımlar hızlı bir büyümeye işaret etse de dijital ekonomideki büyüme, yapay zekânın GSYH’ye katkısıyla aynı ölçüt değil.
Politika Çerçevesi ve Önemli Tarihler
Strateji, adı belirtilen çeşitli politika araçlarıyla birlikte yürütülüyor. 57-NQ/TW sayılı Karar, bilim, teknoloji, inovasyon ve ulusal dijital dönüşümle ilgili. 68-NQ/TW sayılı Karar, özel ekonomik sektörün gelişimini destekliyor. 193/2025/QH15 sayılı Ulusal Meclis Kararı ise bilim ve teknolojiyi ilerletmek için özel mekanizmaların pilot uygulamasını öngörüyor.
Dergi ayrıca 127/QD-TTg sayılı Karar’ı ulusal yapay zekâ stratejisi olarak tanımlıyor ve yapay zekânın 2030’a kadar stratejik ulusal öncelik olduğunu belirtiyor. Bu önlemler politika yönünü ortaya koysa da ekonomik öngörü, uygulamaya, yatırıma ve benimsenmeye bağlı.
- 2022: JICA, gelişmekte olan ülkelerde dijital yeniliği desteklemek amacıyla DX Lab’i kurdu.
- 2024: Vietnam, yapay zekâ girişimlerinin sayısı ve yapay zekâ odaklı yatırım bakımından Güneydoğu Asya’da ikinci sırada yer aldı.
- 12 Haziran 2025: Vietnam AI Economy Report 2025, Hanoi’de tanıtıldı. Bir haberde tarih 13 Haziran olarak veriliyor.
- 2026’nın ilk çeyreği: Daha sonraki bir haberde yapay zekâ kullanım oranı 2025’teki yüzde 23,5’e kıyasla yüzde 26,5 olarak belirtiliyor.
- 2030: Vietnam’ın stratejisinde yapay zekâ ulusal öncelik olarak tanımlanıyor.
- 2040: Raporda, yapay zekâ ekonomisinin 120 ila 130 milyar dolar değerinde olacağı öngörülüyor.
Haberlerde 2040 toplamına ulaşmak için yıllık ara hedefler, kapsamlı bir program bütçesi veya öngörüye göre ilerlemenin ölçüleceği bir takvim yer almıyor.
Daha Sonraki Kullanım Verileri İlerleme Gösteriyor, Kanıt Değil
Microsoft’un Global AI Diffusion Report’una atıfta bulunan daha sonraki bir haberde, Vietnam’da yapay zekâ kullanım oranı 2025’te yüzde 23,5 iken 2026’nın ilk çeyreğinde yüzde 26,5 olarak veriliyor. Bu, 3 yüzde puanlık, önceki orana göreyse yaklaşık yüzde 12,8’lik bir artış.
Aynı haberde Singapur’un kullanım oranı yüzde 63,4, Malezya’nınki yüzde 21,8, Filipinler’inki yüzde 20,1 ve Tayland’ınki yüzde 12,4 olarak belirtiliyor. Vietnam’ın oranı son üç ülkeden yüksek, Singapur’un ise 36,9 yüzde puan gerisinde. Bu karşılaştırmalar, yapay zekâ kullanımına ilişkin; yapay zekâdan sağlanan mali getiriyi ölçmüyor.
CRIF Forum Vietnam 2026’da NIC Direktör Yardımcısı Do Tien Thinh, kamu yönetiminde ve girişim ekosisteminde yapay zekânın yaygın biçimde kullanıldığını söyledi. Kamu görevlileri ve devlet memurlarından söz ederken şöyle dedi:
Kamu görevlileri ve devlet memurlarının yüzde 90’ından fazlası şu anda yapay zekâyı her gün kullanıyor.
Bu açıklama belirli bir çalışan grubuyla ilgili; daha geniş kapsamlı kullanım oranıyla doğrudan karşılaştırılamaz. Daha sonraki haberde yapay zekânın güncel ekonomik katkısı 40 ila 50 milyar dolar civarında gösteriliyor, ancak bu rakamın nasıl hesaplandığı açıklanmıyor. Bu nedenle 2040 öngörüsüne doğru ilerlemeyi ölçmek için güvenilir bir başlangıç noktası olarak kullanılamaz.
Benzer şekilde, NIC’in Google ve BCG ile yürüttüğü çalışmalar Vietnam’ın GSYH büyümesinin yaklaşık yüzde 30’unu dijital teknolojiyle ilişkilendiriyor. Bu kategori yapay zekânın yanı sıra başka teknolojileri de içeriyor. Bu, yapay zekânın GSYH’nin yüzde 30’unu oluşturduğu iddiası olmadığı gibi, 130 milyar dolarlık öngörünün bağımsız bir doğrulaması da değil.
Getirileri İstihdam ve Güven Belirleyecek
Verimlilik öngörüsünün iş gücü boyutu da var. Thinh, NIC ile çalışan şirketlerin yapay zekâyı benimserken önceki bir veya iki yılda görece az sayıda yeni BT çalışanı işe aldığını söyledi. Binlerce nitelikli BT çalışanı bulunan şirketlerin, teknolojinin ürettiği sonuçları kontrol edip doğrulamak için daha az kişiye ihtiyaç duyduğunu belirtti.
Bu anlatım, bazı işletmelerde işe alımların yavaşladığını gösteriyor; ülke genelinde kaybedilen işlerin ölçülmüş toplamını değil. Yine de mezun sayılarının hazırlık düzeyini ölçmek için neden yetersiz olduğunu ortaya koyuyor. Eğitim, otomatikleştirilmiş sonuçları doğrulamak için gereken muhakeme dâhil olmak üzere, işlerin nasıl değiştiğini ele almalı.
Daha sonraki haberde Vietnam’ın Yapay Zekâ Yasası’nın sistemleri yüksek, orta ve düşük riskli olarak sınıflandırdığı; altyapı, veri, iş gücü gelişimi ve ulusal yapay zekâ kalkınma fonuna yönelik mekanizmalar getirdiği belirtiliyor. Kontrollü test programlarının, yani deneme ortamlarının, bir ila üç yıl süreceği ve üç yıl daha uzatılabileceği de aktarılıyor. Haberde yasanın numarası veya yürürlük tarihi verilmiyor.
Verilerin güvenilirliği de bir başka kısıt. Dow Jones’un Asya Pasifik kurumsal çözümlerinden sorumlu yöneticisi Sachin B Singh, yapay zekâdan alınan bilgi veya yanıtların yüzde 40’ından fazlasının Reddit ve Wikipedia gibi kaynaklardan geldiğini öne süren bir araştırmaya atıfta bulundu. Araştırmanın yöntemi açıklanmadığından bu oran, yapay zekâ çıktılarının tümü için geçerli bir ölçüt olarak değerlendirilmemeli.
Singh’in pratik kaygısı, izlenebilirlikti: Kuruluşların bir yanıtın nereden geldiğini ve dayandığı bilginin güvenilir olup olmadığını belirleyebilmesi gerekiyor. Yalnızca metin üretmekle kalmayıp eyleme geçebilen sistemler olan ajantik yapay zekâ söz konusu olduğunda bu daha da önem kazanıyor. Ekonomik fırsat, yalnızca benimsenmeye değil, doğrulama ve hesap verebilirliğin sağlandığı faydalı otomasyona bağlı.
Öne Çıkan Noktalar
- Vietnam AI Economy Report 2025, 2040’a kadar 120 ila 130 milyar dolarlık ekonomik değer öngörüyor.
- Bilim ve teknoloji dergisi, tüketici gelirini 45 ila 55 milyar dolar; verimlilik tasarruflarını ise 60 ila 75 milyar dolar olarak veriyor.
- Diğer haberlerde tasarruflar için 70 milyar dolarlık daha düşük bir üst sınır belirtiliyor; bileşen aralıkları ana toplamla tam olarak örtüştürülmüyor.
- Öncelikli alanlar arasında kamu hizmetleri, sağlık, eğitim, finans, ulaşım ve çevre yönetimi bulunuyor.
- Vietnam’da BT dersleri sunan 150’den fazla üniversite var ve her yıl 60 binden fazla mezun veriliyor; bunların tamamı yapay zekâ uzmanı değil.
- Daha sonraki bir haberde, yapay zekâ kullanım oranı 2025’te yüzde 23,5 iken 2026’nın başında yüzde 26,5 olarak belirtiliyor.
- Bu öngörüyü ekonomik kazanımlara dönüştürmede finansman, uzmanlık becerileri, güvenilir veriler ve doğrulanmış sonuçlar önemini koruyor.






