Sri Lanka’nın 2027 Bütçe Tasarısı Cari Harcamaları Artırırken Sermaye Ödeneklerini Düşürüyor

10 dakikalık okuma
Sri Lanka’s 2027 Budget Bill Lifts Recurrent Spending as Capital Allocations Fall

4,99 Trilyon Rs’lik Harcama Planında Cari Giderler Öne Çıkıyor

Sri Lanka’nın 2027 yılı Ödenek Yasası Tasarısı, devlet harcamalarını 4.992.773.388.000 Rs olarak öngörüyor. Cari harcamalar yaklaşık beşte bir artarken sermaye harcamaları yüzde 5,4 düşüyor. Bu dağılım, planlanan harcamaların daha büyük bölümünün varlıklara ve kalkınma projelerine yatırım yerine devletin devam eden giderlerine ayrıldığını gösteriyor.

İçindekiler
  1. 4,99 Trilyon Rs’lik Harcama Planında Cari Giderler Öne Çıkıyor
  2. Daha Büyük Bütçe, Daha Az Sermaye Harcaması
  3. En Büyük Ödenekler Nereye Gidiyor?
  4. Yatırım Payıyla Ulaştırma Öne Çıkıyor
  5. Sağlık ve Eğitim Ödenekleri Artıyor, Ancak Cari Giderler Ağırlıkta
  6. Eyalet Finansmanı ile Kamu Yönetimi Ayrı Kalemler
  7. Arazi Uyuşmazlıkları Sürerken Güvenlik Harcamaları Artıyor
  8. Borçlanma Üst Sınırı Neden Bütçe Açığı Değil?
  9. Oylamalar 20 Kasım ve 14 Aralık’ta Yapılacak
  10. Öne Çıkanlar

Resmî ödenek yasası tasarısı, 1 Ocak-31 Aralık 2027 dönemi için cari harcamaları 3.240,242388 milyar Rs, sermaye harcamalarını ise 1.752,531 milyar Rs olarak belirliyor. Bu tutarlar, toplamın sırasıyla yaklaşık yüzde 64,9’unu ve yüzde 35,1’ini oluşturuyor.

Çalışma Bakanı ve Maliye ve Planlama Bakan Yardımcısı Dr. Anil Jayantha, tasarıyı 7 Ekim 2026’da parlamentoya sundu. Maliye portföyünü de yürüten Cumhurbaşkanı Anura Kumara Dissanayake’nin bütçe konuşmasını 12 Kasım’da yapması planlanıyor. Bu konuşmayla ikinci görüşme başlayacak ve hükümetin bütçe teklifleri açıklanacak.

Tasarı ayrıca 3.800 milyar Rs’lik borçlanma üst sınırı öngörüyor. Bu rakama vadesi dolan borçların yenilenmesiyle bağlantılı borçlanmalar da dahil. Dolayısıyla bu tutar, yıllık bütçe açığını kapatmak için gereken yeni finansman miktarı olarak değerlendirilmemeli.

Bu ayrım tasarının tamamı açısından önemli: Bir bakanlığın ödeneği mutlaka yatırım bütçesi değildir; borçlanma limiti, bütçe açığı tahmini anlamına gelmez ve tasarı henüz onaylanmış bir harcama yasası değildir. Parlamentonun tasarının ilkelerini tartışması, bakanlık ödeneklerini incelemesi ve kabul edilmesi için oylama yapması gerekiyor.

Hükümetin ilk görüşmeye ilişkin duyurusu, toplam harcama tutarını doğruluyor ve tasarının 2027 boyunca harcama ve borçlanmaya yasal çerçeve oluşturduğunu belirtiyor.

Reklam

Daha Büyük Bütçe, Daha Az Sermaye Harcaması

Toplam harcamaların 2026’da yaklaşık 4.545 milyar Rs’den 2027’de yaklaşık 4.992,8 milyar Rs’ye çıkacağı bildiriliyor. Bu rakamlara göre artış yaklaşık 447,8 milyar Rs, yani yüzde 9,9. 2026 toplamı yuvarlanmış olduğundan karşılaştırma yaklaşık değerler üzerinden yapılıyor.

Toplam bütçe büyürken cari harcamalarda bildirilen yaklaşık beşte birlik artış, sermaye harcamalarındaki yüzde 5,4’lük düşüşle tezat oluşturuyor. Cari harcamalar genel olarak maaş, malzeme, bakım ve transferler gibi süreklilik arz eden giderleri kapsıyor. Sermaye harcamaları ise genellikle faydası içinde bulunulan yılın ötesine uzanan varlıkları ve kalkınma çalışmalarını finanse ediyor.

Bu iki kategori farklı amaçlara hizmet ediyor. Cari ödeneklerin artırılması kamu hizmetlerinin sürdürülmesini destekleyebilirken sermaye ödenekleri inşaat, ekipman ve diğer yatırımları karşılayabilir. Ancak bir hizmetin iyileşip iyileşmeyeceğini bu kategorilerden hiçbiri tek başına göstermez; sonuç, satın alınanlara ve planlanan harcamaların uygulanıp uygulanmadığına da bağlıdır.

Bildirilen sermaye ödeneği, resmî bütçe sunumundaki rakamdan farklı; ancak alternatif bir tutar ya da uzlaştırma açıklanmıyor. 12 Kasım’daki konuşma henüz yapılmadığından, karşılaştırmada hangi sunumun esas alındığı da belirsiz. Bu nedenle tasarıdaki 1.752,531 milyar Rs’lik sermaye toplamı, bütçe belgeleri arasında uzlaştırılmış bir toplam değil, belirtilen tutardır.

En Büyük Ödenekler Nereye Gidiyor?

En yüksek ödeneğin yaklaşık 856,8 milyar Rs ile Maliye, Planlama ve Ekonomik Kalkınma Bakanlığına ayrıldığı bildiriliyor. Başka bir kaynakta bu tutar 856,9 milyar Rs olarak veriliyor. Bu küçük fark, üzerinde uzlaşılmış kesin bir tutar gibi ele alınmak yerine haberlerdeki bir tutarsızlık olarak korunmalı.

Resmî cetvel, 102 numaralı, Maliye, Planlama ve Ekonomik Kalkınma Bakanı başlığı altında daha dar kapsamlı bir döküm sunuyor. Faaliyet giderlerine 233,26534 milyar Rs cari ve 35,4585 milyar Rs sermaye ödeneği ayrılıyor. Kalkınma faaliyetlerine ise 12 milyon Rs cari, 9,02 milyar Rs sermaye ödeneği veriliyor. Bu kalemlerin toplamı yaklaşık 277,756 milyar Rs olduğundan, yalnızca 102 numaralı başlık daha geniş kapsamlı bakanlık ödeneğiyle karıştırılmamalı.

Reklam

Diğer büyük ödenekler, maliye portföyü dışındaki harcamaların ölçeğini gösteriyor. Resmî cetvelde Eyalet Konseylerine 659,95 milyar Rs; Kamu Yönetimi, Eyalet Konseyleri ve Yerel Yönetimler Bakanlığına ise 651 milyar Rs ayrılıyor. Sağlık ve Kitle İletişim Bakanlığının ödeneği yaklaşık 590,5 milyar Rs. Ulaştırma, Karayolları ve Kentsel Kalkınma Bakanlığı 500 milyar Rs ile onu izliyor.

Savunmaya 458 milyar Rs, Eğitim, Yükseköğretim ve Mesleki Eğitim Bakanlığına 328 milyar Rs ayrılıyor. Tarım, Hayvancılık, Arazi ve Sulama Bakanlığının ödeneğinin 218 milyar Rs olduğu bildiriliyor. Bu toplamlar planlanan finansmanı gösteriyor; gerçekleşmiş harcamayı ya da hizmet sunumundaki ölçülmüş bir değişimi değil.

Yatırım Payıyla Ulaştırma Öne Çıkıyor

Ulaştırma, Karayolları ve Kentsel Kalkınma Bakanlığı, tasarıda ayrıntıları verilen ödenekler arasında en belirgin yatırım profillerinden birine sahip. Bakanlığa ayrılan toplam 500 milyar Rs’nin 432 milyarı sermaye, 68 milyarı cari harcama.

Dolayısıyla sermaye harcamaları bakanlık ödeneğinin yüzde 86,4’ünü oluşturuyor. Bakanlığa ayrılan 432 milyar Rs, tasarının toplam 1.752,531 milyar Rs’lik sermaye bütçesinin de yaklaşık yüzde 24,7’sine denk geliyor. Böylece planlanan devlet sermaye harcamalarının neredeyse dörtte biri bu portföye ayrılıyor.

Bu yoğunlaşma, ülke genelindeki sermaye harcamalarındaki düşüşün bakanlıkların tümüne eşit biçimde yansıtılamayacağını açıklamaya yardımcı oluyor. Toplam sermaye harcamaları azalırken Ulaştırma Bakanlığı büyük bir yatırım ödeneğini koruyor. Rakamlar hangi münferit projelerin sürdürüleceğini, inşaat takvimlerini veya ödeneklerinin değişip değişmediğini göstermiyor.

Tarım, enerji ve konut alanlarına da cari harcamalardan daha fazla sermaye ödeneği ayrıldığı bildiriliyor. Ancak bu portföyler için kesin kategori toplamları burada belirtilmediğinden, yatırım payları Ulaştırma Bakanlığındakiyle aynı temelde hesaplanamıyor.

Sağlık ve Eğitim Ödenekleri Artıyor, Ancak Cari Giderler Ağırlıkta

Sağlık ve Kitle İletişim Bakanlığına 470,499998 milyar Rs cari ve 120 milyar Rs sermaye ödeneği ayrılıyor. Toplam ödenek yaklaşık 590,5 milyar Rs. Cari harcamalar bu tutarın yaklaşık yüzde 79,7’sini, sermaye harcamaları ise yüzde 20,3’ünü oluşturuyor.

2026’da sağlık için bildirilen 514 milyar Rs’lik ödenekle karşılaştırıldığında, önerilen toplam yaklaşık 76,5 milyar Rs daha yüksek; artış yüzde 14,9. Karşılaştırmada önceki yıla ilişkin bildirilen tutar ile 2027 bakanlık toplamı kullanılıyor. Ancak artışın ne kadarının belirli bir hastaneye, programa ya da medya kuruluşuna gideceğini ortaya koymuyor.

Reklam

Eğitim, Yükseköğretim ve Mesleki Eğitim Bakanlığına 250 milyar Rs cari, 78 milyar Rs sermaye ödeneği veriliyor. Toplam 328 milyar Rs’lik ödenek, 2026 için bildirilen 301 milyar Rs’nin 27 milyar Rs üzerinde; artış yaklaşık yüzde 9.

Sermaye harcamaları eğitim ödeneğinin yaklaşık yüzde 23,8’ini oluşturuyor. Dolayısıyla hem sağlık hem eğitim için önerilen toplamlar, 2026’da bildirilen ödeneklerden daha yüksek; ancak 2027 finansmanının büyük bölümü devam eden giderlere ayrılıyor. Kategori dökümü, personel sayısını, ekipman alımlarını ya da ödeneklerin kurumlar arasındaki dağılımını göstermiyor.

Eyalet Finansmanı ile Kamu Yönetimi Ayrı Kalemler

Tasarı, Eyalet Konseylerini Kamu Yönetimi, Eyalet Konseyleri ve Yerel Yönetimler Bakanlığından ayrı listeliyor. Eyalet Konseylerine 574,95 milyar Rs cari ve 85 milyar Rs sermaye ödeneği, toplamda 659,95 milyar Rs ayrılıyor. Kamu Yönetimi Bakanlığının cari ödeneği 608 milyar Rs, sermaye ödeneği 43 milyar Rs; toplamı ise 651 milyar Rs.

Bu iki ödenek toplamda 1.310,95 milyar Rs’ye, önerilen toplam harcamaların yaklaşık yüzde 26,3’üne denk geliyor. Her iki kalemde de cari harcamalar ağırlıkta: Eyalet Konseylerinde yaklaşık yüzde 87,1, Kamu Yönetiminde ise yüzde 93,4.

Bakanlığın adında Eyalet Konseyleri geçmesine rağmen bu ödenek ayrı tutulduğu için, iki kalem arasındaki ayrım önemli. Bakanlığın ödeneği, eyaletlere ayrılan ayrı finansman kalemlerinin yerine kullanılamaz. Ayrı ödenekler oldukları açıkça belirtilirse ikisini birlikte göstermek, toplam ölçeği anlamaya yardımcı olabilir.

Parlamentonun bütçe usulüne ilişkin kılavuzu, Anayasa’nın 154R maddesi uyarınca Maliye Komisyonunun eyaletlere yapılacak finansman dağılımını önermede rolü olduğunu açıklıyor. Komisyon tavsiyelerinde nüfusu, gelir düzeyini ve eyaletler arasındaki eşitsizlikleri dikkate alıyor. Toplam eyalet ödeneği, bu unsurların her eyalete ayrılan kaynağa nasıl yansıdığını tek başına göstermiyor.

Arazi Uyuşmazlıkları Sürerken Güvenlik Harcamaları Artıyor

Savunma Bakanlığına 388 milyar Rs cari ve 70 milyar Rs sermaye ödeneği ayrılıyor. Toplam 458 milyar Rs’lik ödenek, 2026 için bildirilen 455 milyar Rs’nin 3 milyar Rs üzerinde; artış yaklaşık yüzde 0,7. Önerilen savunma bütçesinin yaklaşık yüzde 84,7’si cari harcamalardan oluşuyor.

Kamu Güvenliği ve Parlamento İşleri Bakanlığına 230,5 milyar Rs ayrıldığı bildiriliyor. Bu tutar savunma ödeneğiyle birlikte 688,5 milyar Rs’ye, yani önerilen toplam harcamaların yaklaşık yüzde 13,8’ine ulaşıyor. Bu ortak ödenek, 328 milyar Rs’lik eğitim bütçesinin yaklaşık 2,1 katı. Ancak bu portföyler farklı görevler yürütüyor ve güvenlik portföyü parlamento işlerini de kapsıyor.

Reklam

Kamu güvenliği ödeneğinin önceki yılla karşılaştırılması konusunda haberlerde farklı rakamlar yer alıyor. Bir kaynak, 193 milyar Rs’den 230,5 milyar Rs’ye yükseliş bildiriyor; bu yaklaşık yüzde 19,4’lük artışa denk geliyor. Başka bir kaynak ise 183 milyar Rs’den yuvarlanmış 230 milyar Rs’ye yükseliş veriyor; artış yaklaşık yüzde 25,7. Başlangıç rakamları farklı olduğundan, doğrulanmış tek bir artış oranı belirlenemiyor.

Savunma ödeneği, kuzeydeki askeri arazi kontrolüyle ilgili süregelen uyuşmazlıkların yaşandığı bir dönemde geliyor. Savunma Bakan Yardımcısı Aruna Jayasekara’nın Temmuz 2026’da parlamentoya, Valikamam North Yüksek Güvenlik Bölgesi içindeki 1.661 dönümlük arazinin iade edilmek yerine kalıcı olarak kamulaştırılacağını söylediği bildirildi. Myliddy’deki arazi sahiplerinin üst üste 23 hafta boyunca haftalık protestolar düzenlediği aktarıldı.

Hükümetin silahlı kuvvetlerin büyüklüğünü azaltma taahhüdüne rağmen askeri personel alımının da sürdüğü bildiriliyor. Bütçe toplamları, personel hedeflerini ortaya koymuyor veya tartışmalı araziyle bağlantılı harcamaları belirlemiyor. Bu nedenle söz konusu meseleler, ödenek rakamlarının doğrudan gösterdiklerinden ayrı değerlendirilmelidir.

Borçlanma Üst Sınırı Neden Bütçe Açığı Değil?

Tasarıya göre, hükümler kapsamında izin verilen borçlanmanın ödenmemiş bakiyesi 2027 boyunca veya mali yılın sonunda hiçbir zaman 3.800 milyar Rs’yi aşamaz. Bu, tasarı kapsamındaki borçlanmaya ilişkin yasal bir sınırdır; yıllık bütçe açığının 3.800 milyar Rs olacağı anlamına gelmez.

Bütçe açığı, belirli bir dönemdeki harcamalar ile gelirler arasındaki farkı ifade eder. Borçlanma, vadesi gelen borçların yenilenmesi için de kullanılabilir. Örneğin eski bir krediyi geri ödemek için yeni kredi kullanılması borçlanma yetkisi gerektirir; ancak bu işlem, yeni harcamalar için aynı miktarda ek finansman sağlandığı anlamına gelmez.

Bu ayrım, üst sınırın bütçe açığı ya da Sri Lanka’nın toplam kamu borcu gibi yanlış yorumlanmasını önler. Borçlanma hükmü ile harcama toplamı farklı soruları yanıtlar; tek başlarına gerekli gelir tutarını veya nihai finansman açığını ortaya koymazlar.

Ödenekler, Dissanayake’nin açıklayacağı vergi paketinin tamamını da belirtmiyor. Haberlere göre Cumhurbaşkanlığı için ayrılan ödenek 2026’daki 8,2 milyar Rs’den 11,2 milyar Rs’ye yükseliyor; ancak karşılaştırmanın nasıl kurulduğu net değil. Başbakanlık ödeneğinin ise 898 milyon Rs’den 1,02 milyar Rs’ye çıkacağı bildiriliyor. Bu daha küçük kalemler gelir ve finansmanla ilgili daha geniş soruları yanıtlamıyor.

Oylamalar 20 Kasım ve 14 Aralık’ta Yapılacak

Parlamentonun bütçe programı, ikinci görüşme için yedi, komite aşaması için 19 gün ayrıldığını belirtiyor. Süreç, bütçenin ilkelerinin ele alınmasıyla başlayacak; son oylamadan önce bakanlık harcama kalemleri incelenecek.

  • 18 Eylül 2026: Tasarı ekini içeren Gazete’nin tarihi; Gazete 21 Eylül’de yayımlandı.
  • 7 Ekim 2026: Anil Jayantha tasarıyı ilk görüşme için sunuyor.
  • 12 Kasım 2026: Dissanayake’nin bütçe konuşmasını yapması planlanıyor.
  • 13-20 Kasım 2026: İkinci görüşme için ayrılan yedi tartışma günü; oylamanın 20 Kasım saat 18.00’de yapılması planlanıyor.
  • 21 Kasım-14 Aralık 2026: Komite aşaması için ayrılan 19 tartışma günü; üçüncü görüşme oylamasının 14 Aralık saat 18.00’de yapılması planlanıyor.
  • 1 Ocak 2027: Tasarının kapsadığı mali yılın başlangıcı.
Reklam

Parlamentonun programındaki bir maddede ikinci görüşme oylamasının tarihi 20 Kasım 2025 olarak yazıyor. Programın geri kalanında 2026 tarihleri kullanılıyor; hükümetin ilk görüşme duyurusu da Kasım 2026 takvimini doğruluyor. Bu münferit tarih, programın geri kalanıyla tutarsız.

Bütçe görüşmeleri sırasında parlamentonun pazar günleri ve resmî tatiller dışında, cumartesi günleri de dahil olmak üzere her gün saat 09.30’da toplanması planlanıyor. Programda görüşmeler için 11.00-18.00 saatleri ayrılıyor.

Parlamentonun açıkladığı usule göre tasarının sunulması ilk görüşme, bütçe konuşmasının yapılması ise ikinci görüşmenin başlangıcıdır. Bu aşamada kabul edilmesi halinde tasarı, harcama kalemlerinin incelenmesi için tüm milletvekillerinden oluşan komiteye gönderilir. Değişiklik yapılarak ya da yapılmadan nihai olarak kabul edilmesi, sonraki yılın ödeneklerine yetki verir.

Parlamentonun kılavuzu, Anayasa’nın 148. maddesi uyarınca kamu maliyesi üzerindeki denetimin parlamentoya ait olduğunu ve 150. madde kapsamında Konsolide Fondan para çekmek için gereken yetkilendirmeyi açıklıyor. Kılavuz ayrıca Ödenek Yasası Tasarısı’nın reddedilmesinin, Anayasa’nın 48(2). maddesi uyarınca Kabinenin düşmesine yol açacağını belirtiyor. Bu nedenle planlanan oylamalar hem harcama yetkisine hem de hükümetin görevini sürdürmesine ilişkin kararlar olacak.

Öne Çıkanlar

  • 2027 için önerilen toplam harcama 4.992,773388 milyar Rs.
  • Cari harcamalar yaklaşık beşte bir artarak 3.240,242388 milyar Rs’ye çıkarken sermaye harcamaları yüzde 5,4 düşerek 1.752,531 milyar Rs’ye geriliyor.
  • Ulaştırmaya 432 milyar Rs sermaye ödeneği ayrılıyor; bu, ülke genelindeki sermaye bütçesinin yaklaşık dörtte biri.
  • Savunma ve kamu güvenliği için toplam 688,5 milyar Rs ayrıldığı bildiriliyor; bu tutar önerilen harcamaların yaklaşık yüzde 13,8’i.
  • 3.800 milyar Rs’lik borçlanma üst sınırına yeniden finansman da dahil; bu tutar yıllık bütçe açığı değil.
  • Bütçe konuşmasının 12 Kasım 2026’da yapılması, oylamaların ise 20 Kasım ve 14 Aralık’ta gerçekleştirilmesi planlanıyor.
  • Tasarı parlamentodaki görüşmelere, olası değişikliklere ve onaya tabi olmaya devam ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir