Yurt dışı ilişkiler bütçesi, yurt içi harcamalar nedeniyle inceleme altında
Güney Kore polisi, eski Cumhurbaşkanı Yoon Suk Yeol döneminde, Güney Kore'ye diplomatik destek sağlamak amacıyla kullanılması gereken yaklaşık 170 milyon wonun büyük bölümünün Cumhurbaşkanlığı Ulusal Güvenlik Ofisi'nin katıldığı yurt içi toplantılar, danışmanlıklar ve yemekler için harcandığı iddiaları üzerine Ulusal İstihbarat Servisi'nde iki kez arama yaptı.
İçindekiler
- Yurt dışı ilişkiler bütçesi, yurt içi harcamalar nedeniyle inceleme altında
- Program nasıl onaylandı?
- Harcama dökümü ne gösteriyor?
- Yemekler, danışmanlıklar ve kurum içi toplantı giderleri
- Güvenceler ve hukuki soru
- Milletvekili sorgulama ve paranın geri alınmasını talep ediyor
- Teşkilat ve Kim'in avukatları ne dedi?
- Ayrı bir arama seçim iddialarıyla ilgiliydi
- Öne Çıkanlar
Seul Büyükşehir Polis Teşkilatı'nın yolsuzlukla mücadele soruşturma birimi, belgeler ve bilgisayar kayıtlarına el koydu; teşkilatın eski Planlama ve Koordinasyon Ofisi başkanı da dahil olmak üzere görevdeki ve eski yaklaşık 20 istihbarat çalışanını sorguladı. Sorgulananların sayısına ilişkin haberlerde küçük farklılıklar var; bazıları 20 kişi derken, diğerleri yaklaşık 20 ya da birkaç düzine kişiden söz ediyor.
Harcamalar, Temmuz 2022 ile Haziran 2023 arasındaki 50 faaliyeti kapsıyordu. İstihbarat teşkilatının iç soruşturmasını inceleyen Demokrat Parti milletvekili Yoon Kun young'ın ofisine göre, faaliyetlerin yalnızca sekizinde yabancılarla fiilen temas kuruldu. Otuz sekizi yurt içindeki temasları ya da danışmanlık çalışmalarını kapsarken, üçü akademik konferanslara destek sağladı; biri de başka bir kategoriye girdi.
Ulusal İstihbarat Servisi'nin (NIS), Lee Jae Myung yönetimi dönemindeki iç incelemesinde programın ilk planından saptığı ve sınırlı sonuç verdiği kanaatine vardığı bildirildi. Ancak teşkilat, hukuki durumun belirsiz olduğunu düşündüğü için başka bir işlem yapmadı.
Bu ayrım davanın merkezinde yer alıyor: Bir programın başarısız olduğuna ya da farklı bir amaca hizmet ettiğine dair iç tespit, tek başına suç işlendiğini göstermez. Polis, teşkilatın bütçesini başka bir devlet kurumunun giderlerini karşılamak için hukuka aykırı biçimde kullanıp kullanmadığını araştırıyor. Bu bütçe davasında cezai sorumluluk tespit edildiğine dair bir açıklama yapılmadı.
Program nasıl onaylandı?
Girişim, Güney Kore'yi desteklemek üzere nüfuzunu artırmayı amaçlayan bir program olarak tanımlandı. Belirtilen amacı, Ulusal Güvenlik Ofisi'nin olağan yurt içi faaliyetlerini finanse etmek değil, yurt dışında diplomatik destek sağlamaktı.
İktidar partisinin Ulusal Meclis İstihbarat Komitesi'ndeki önde gelen üyesi Yoon Kun young, programın oluşturulmasına ilişkin iki kesin tarih verdi. Yoon, NIS'in planı hazırlayıp 8 Temmuz 2022'de Ulusal Güvenlik Ofisi'ne sunduğunu söyledi. Dönemin istihbarat teşkilatı başkanı Kim Kyou hyun ise planı 18 Temmuz'da onayladı.
Dönemin Ulusal Güvenlik Danışman Yardımcısı Kim Tae hyo'nun ardından gelen faaliyetleri yönettiği öne sürülüyor. Teşkilatın incelemesi, Haziran 2023'te sona eren yaklaşık bir yıllık harcamaları tespit etti. Bildirilen kronoloji şöyle:
- 8 Temmuz 2022: Yoon'un anlatımına göre NIS program planını hazırlayıp Ulusal Güvenlik Ofisi'ne sundu.
- 18 Temmuz 2022: Dönemin NIS Başkanı Kim Kyou hyun planı onayladı.
- Temmuz 2022-Haziran 2023: 50 faaliyet için yaklaşık 170 milyon won harcandı.
- Ekim: Demokrat Parti milletvekili Park Sun won, polis soruşturmasını başlatan şikâyeti sundu. Haberlerde başvuru tarihine ilişkin farklı bilgiler yer alıyor.
- Ocak ve eylül: Her iki ayı da açıkça belirten haberlere göre polis NIS'te arama yaptı.
Şikâyetin tarihine ilişkin bilgiye ihtiyatla yaklaşmak gerekiyor. İki haberde tarih Ekim 2025 olarak verilirken, diğerlerinde yalnızca önceki yılın ekim ayı deniyor. Benzer şekilde bazı haberler ikinci aramanın önceki ay yapıldığını aktarırken, diğerleri eylül ayını belirtiyor. Bu ifadeler, aramaların hangi yıl yapıldığına dair tutarlı ve kesin bir tarih ortaya koymuyor.
Harcama dökümü ne gösteriyor?
Faaliyetlerin sayısı, programın yönü hakkında tek başına toplam harcamadan daha net bir fikir veriyor. 50 faaliyetin sekizi, yani yüzde 16'sı yabancılarla temasları kapsıyordu. Yurt içindeki temaslar ve danışmanlık çalışmaları 38 faaliyetle yüzde 76'lık paya sahipti. Akademik konferanslara destek yüzde 6, kalan kategori ise yüzde 2 düzeyindeydi.
Harcama tutarları farklı bir dağılım gösteriyor. Yoon'un verdiği bilgilere göre yabancılarla temas ve danışmanlıklar için yaklaşık 12,8 milyon won, yurt içindeki akademik konferanslar için yaklaşık 90 milyon won, yurt içindeki uzmanlarla yapılan danışmanlıklar içinse yaklaşık 66 milyon won harcandı.
Bildirilen 170 milyon wonluk toplam esas alındığında, yabancılarla temas ve danışmanlıkların bütçedeki payı yaklaşık yüzde 7,5 oldu. Yurt içindeki akademik konferanslar, 50 faaliyetin yalnızca üçünü oluşturmasına rağmen yaklaşık yüzde 53'lük pay aldı. Yurt içindeki uzmanlara yönelik danışmanlıklar ise yaklaşık yüzde 39'a karşılık geldi.
Bu rakamlar yaklaşık değerlerdir. Belirtilen üç tutarın toplamı 168,8 milyon won ediyor; bu, yuvarlanmış toplamın biraz altında. Kalan faaliyet kategorisi için ayrı bir harcama tutarı verilmedi. Bu nedenle rakamlar, denetimden geçmiş eksiksiz bir hesap dökümü olarak değerlendirilmemeli.
170 milyon wonun 50 faaliyete bölünmesiyle bulunan faaliyet başına ortalama harcama yaklaşık 3,4 milyon won. Ancak bu ortalama büyük farklılıkları gizliyor: Üç akademik konferans faaliyetine, 38 yurt içi danışmanlık faaliyetinin toplamından daha fazla para harcandı. Bu nedenle bütçenin tamamını yemek harcaması olarak nitelemek, ayrıntılı dökümün desteklemediği bir iddia olur.
Yemekler, danışmanlıklar ve kurum içi toplantı giderleri
Yoon'un ofisinin tespit ettiği örnekler arasında bir gazeteciyle önemli diplomatik ve güvenlik konularının ele alındığı görüşme, bir şirketin başkan yardımcısının katıldığı ekonomik güvenlik danışma toplantısı, Kore Uluslararası Çalışmalar Derneği'nin düzenlediği yarı iletkenler konulu görüşme ve emekli bir profesörle yapılan yemek yer alıyor.
Bildirilen diğer giderler arasında Ulusal Güvenlik Ofisi'nin kendi toplantıları için alınan kumanya paketleri ile gazeteciler, iş insanları, eski üst düzey yetkililer ve profesörlerle yapılan yemekler de bulunuyor. Yoon, NIS çalışanlarının Kim Tae hyo'ya eşlik ettiğini ve Güvenlik Ofisi'nin kendi bütçesinden karşılaması gereken giderleri ödediğini öne sürüyor.
Bu örneklerde konu başlığı ile bütçenin sorumluluğunu birbirinden ayırmak gerekiyor. Yarı iletkenler üzerine bir görüşme ya da ekonomik güvenlik danışmanlığı ulusal güvenlikle ilgili olabilir. İddia, yalnızca yurt içindeki uzmanlara danışıldığı değil; belirli bir NIS programı için onaylanan paranın başka bir ofisin giderlerini karşılamakta kullanıldığı yönünde.
Bir haberde, şikâyetçi Park Sun won'a atfedilen, yabancılarla yürütülmesi amaçlanan hiçbir iş birliği projesinin hayata geçmediği iddiası da yer alıyor. Buna karşılık Yoon'un verdiği rakamlarda yabancılarla fiilen temas kurulan sekiz faaliyet bulunuyor. Bu ifadeler farklı şeyleri ölçüyor: Bir toplantı yapmak, mutlaka bir iş birliği projesini tamamlamak anlamına gelmiyor. Bu sekiz temasın sonuçlarına ilişkin ayrıntı verilmedi.
Güvenceler ve hukuki soru
Programda bildirildiğine göre üç koşul vardı: Nakit para aktarılmaması, harcamaların yalnızca bir NIS çalışanı eşliğinde yapılması ve yalnızca başka bir kurumla ya da özel sektörle çalışılırken harcama yapılması.
Bu koşulların, Lee Myung bak ve Park Geun hye yönetimlerini kapsayan, NIS'in özel faaliyet fonlarına ilişkin önceki davalardan farklılığı ortaya koymayı amaçladığı bildiriliyor. Yoon, mevcut iddiaların da cezai soruşturmaya tabi tutulması gerektiğini savunurken bu davalardaki mahkûmiyet kararlarına atıfta bulundu.
Ancak bir istihbarat çalışanının eşlik ederek ödeme yapması, söz konusu giderin NIS'e ait olup olmadığını tek başına açıklığa kavuşturmaz. Temel soru, ödemenin neyi finanse ettiği ve teşkilatın bunu ödeme konusunda yasal yetkisinin bulunup bulunmadığıdır.
Park'ın şikâyetinde Ulusal Maliye Kanunu'nun 47. maddesine atıfta bulunuluyor. Haberlerde bu hüküm, bir merkezi devlet kurumu başkanının başka bir kuruma tahsis edilen bütçe ödeneklerini kullanmasını genel olarak yasaklayan bir düzenleme olarak aktarılıyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, iddia ayrı devlet bütçelerinin birbirinin yerine kullanılıp kullanılmadığıyla ilgili.
Yasanın bu davaya nasıl uygulanacağı henüz netleşmiş değil. Polis, ödemelerin meşru NIS programı giderleri mi yoksa Ulusal Güvenlik Ofisi'ne yetkisiz destek mi olduğunu belirlemek zorunda. Bildirilen güvenceler, onay süreci ve gerçek harcama kayıtları bu değerlendirmede önem taşıyor; ancak bunların hiçbiri tek başına yanıtı ortaya koymuyor.
Milletvekili sorgulama ve paranın geri alınmasını talep ediyor
Yoon Kun young, istihbarat teşkilatının iç incelemesinden daha sert bir tutum benimsedi. Milletvekili, harcamaların hukuka aykırı olduğunu ve nakit aktarımından kaçınmanın temel sorunu çözmediğini savunuyor. Sosyal medya paylaşımında iddia edilen davranışı şöyle niteledi:
Bu eylemler açıkça hukuka aykırı.
Bu, bir mahkeme kararı değil, Yoon'un suçlaması. Yoon ayrıca NIS personelinin Kim Tae hyo'nun giderlerini karşılamak için fiilen ödeme kartlarını taşıdığını öne sürdü ve yaklaşık 170 milyon wonun geri alınmasını istedi.
Yoon, Kim Tae hyo ya da Kim Kyou hyun'un yüz yüze sorgulanmadığını da iddia etti. Soruşturmanın yavaş ilerlemesini eleştiren milletvekili, konuyu Ulusal Meclis Kamu Yönetimi ve Güvenlik Komitesi ile İstihbarat Komitesi'nin denetimlerinde gündeme getireceğini söyledi.
İki ismin sorgulanacağına, haklarında suçlama yöneltileceğine ya da paranın iadesine ilişkin kesinleşmiş bir tarih açıklanmadı. Paranın geri alınması çağrısı, tamamlanmış bir tahsilat değil, bir talep olarak duruyor; parlamentodaki bir sonraki oturumun tarihi de belirtilmedi.
Teşkilat ve Kim'in avukatları ne dedi?
NIS'in bildirilen iç incelemesi, birbirine karıştırılmaması gereken iki tespiti bir araya getiriyor. Teşkilat, programın onaylanan plandan farklı yürütüldüğü ve az sonuç verdiği kanaatine varırken, harcamaların hukuka uygunluğunu belirsiz kabul etti.
Yoon, incelemeyi bütçenin Kim Tae hyo'nun yurt içindeki temaslarını yürütmek için kullanıldığı iddiasını destekleyen bir bulgu olarak yorumluyor. Aktarıldığı şekliyle teşkilatın daha sınırlı tespiti, amaca ve sonuçlara ilişkin kaygıyı ortaya koyuyor; bir suç işlendiğine dair açıklanmış bir sonuca işaret etmiyor.
Kim Tae hyo'nun, bütçe iddiaları hakkında avukatlarına soru yöneltildiğinde ayrı bir ayaklanma davası kapsamında tutuklu olduğu belirtildi. Hukuk ekibi, o davaya odaklandığını ve bu konu hakkında bilgi sahibi olmadığını söyledi.
Bu yanıt, harcamalara ilişkin esasa dair bir açıklama sunmuyor; ancak itiraf olarak da değerlendirilmemeli. Ayrı yargı süreçleri, bütçe soruşturmasında suçluluğu kanıtlamıyor. Polis, ödemelerden kimin sorumlu olduğuna ilişkin nihai bir karar açıklamadı.
Ayrı bir arama seçim iddialarıyla ilgiliydi
NIS, Seul'ün Gangseo bölgesinde 2023'te yapılan ilçe belediye başkanlığı seçimine ilişkin ayrı bir soruşturma kapsamında da arandı. Bu soruşturma, teşkilatın seçimden kısa süre önce, oy sayım sonuçlarının siber saldırılara açık olabileceğini belirten güvenlik incelemesi bulgularını açıklamasını konu alıyor.
İddialara göre üst düzey istihbarat yetkilileri açıklamanın zamanını belirleme sürecine katıldı ve açıklamanın bazı bölümleri gerçeği yansıtmıyordu. Bu soruşturmayı başlatan şikâyeti de Park Sun won sundu.
Haberlerde seçim iddialarıyla ilgili aramanın ocak ayında yapıldığı belirtiliyor. Aynı teşkilatın, aynı şikâyetçinin ve aynı ayın söz konusu olması, davalar arasındaki farkı gölgelememeli: Biri 2022 ve 2023'teki bütçe harcamalarını, diğeri ise seçim güvenliğiyle ilgili bir açıklamayı konu alıyor. Bir davadaki iddialar, diğerinin kanıtı olarak kullanılmamalı.
Öne Çıkanlar
- Seul polisi, Ulusal Güvenlik Ofisi'ne bütçeden usulsüz destek sağlandığı iddiasıyla NIS'te iki kez arama yaptı; görevdeki ve eski yaklaşık 20 çalışanı sorguladı.
- Program kapsamında Temmuz 2022 ile Haziran 2023 arasındaki 50 faaliyet için yaklaşık 170 milyon won harcandı.
- Yoon Kun young'ın ofisine göre faaliyetlerin sekizinde yabancılarla temas kuruldu; 38'i yurt içindeki temasları ya da danışmanlık çalışmalarını kapsadı.
- Bildirilen harcamalar arasında yurt içindeki akademik konferanslar, uzman danışmanlıkları, yemekler ve Güvenlik Ofisi'nin kurum içi toplantıları için alınan kumanya paketleri yer aldı.
- NIS'in, programın plandan saptığı ve sınırlı sonuç verdiği kanaatine vardığı; ancak harcamaların hukuka uygunluğunu belirsiz gördüğü bildirildi.
- Polis, Ulusal Maliye Kanunu'nun 47. maddesinin ihlal edildiği iddialarını soruşturuyor. Cezai sorumluluğa ilişkin nihai bir tespit açıklanmadı.
- Yoon, daha fazla sorgulama yapılmasını ve paranın geri alınmasını talep etti; ancak iade emri ya da bir sonraki duruşma için kesin tarih açıklanmadı.






