Planlı kesintiler Yangon’un günlük elektrik arzını yeniden şekillendiriyor
Yetkililer talebi sınırlı üretim kapasitesiyle dengelemeye çalışırken Yangon’da planlı elektrik rotasyonları başladı; kent A ve B gruplarına ayrıldı. Açıklanan plana göre her gruba gündüz dörder saatlik dilimlerle elektrik veriliyor. Program, elektrik üretimine ve şebekenin durumuna bağlı olarak değişebilir.
İçindekiler
- Planlı kesintiler Yangon’un günlük elektrik arzını yeniden şekillendiriyor
- Elektrik neden şimdi kısıtlanıyor?
- Program kent sakinleri için ne anlama gelecek?
- Plan, diğer bölgelerdeki koşullarla nasıl karşılaştırılabilir?
- Kesintilerin sağlık ve ekonomi üzerindeki maliyetleri
- Yetkililer hangi adımları attıklarını söylüyor?
- Özet
Rotasyon 5 Ekim’de yürürlüğe girdi. Yangon’da her iki gruba da gece 21.00 ile 05.00 arasında elektrik verilmesi planlanıyor. Gündüz saatlerinde, 05.00 ile 21.00 arasında arz gruplar arasında dönüşümlü sağlanıyor. Yangon Elektrik Tedarik Kurumu (YESC), fiili elektrik arzı saatlerinin koşullardaki değişikliklere göre ayarlanabileceğini bildirdi.
Bu uygulama, Elektrik ve Enerji Bakanlığının açıkladığı daha kapsamlı bir yük yönetimi planının parçası. Yetkililer, şiddetli El Niño koşullarıyla bağlantılı olağan dışı yüksek sıcaklıkların elektrik kullanımını artırdığını, ülke kurak mevsime girerken hidroelektrik santrallerinin rezervuar seviyelerine ilişkin kaygıların da baskıyı artırdığını söylüyor.
Uygulama tüm tüketiciler için aynı değil. YESC, sanayi bölgelerine, sıvılaştırılmış doğal gazla üretilen elektriği kullanan Myaungtagar Sanayi Bölgesi’ndeki işletmelere ve temel kamu hizmeti veren devlet dairelerine günün her saati elektrik verilmeye devam edileceğini belirtiyor. Yangon Bölgesi’nin doğu, batı, güney ve kuzey kesimlerinin geri kalanında ise açıklanan programa göre gündüz dönüşümlü elektrik verilecek, gece saatlerinde yük kesintisi uygulanmayacak.
Elektrik neden şimdi kısıtlanıyor?
Sıcak havalarda haneler ve işletmeler vantilatör ve klima kullandıkça elektrik talebi artıyor. Tüketim, santrallerin ve iletim şebekelerinin güvenilir biçimde sağlayabileceği miktarı aştığında elektrik kurumları sistem üzerindeki yükü sınırlamak için arzı kısıtlayabiliyor. Talebin bu şekilde planlı olarak azaltılmasına yük yönetimi deniyor.
Bakanlık, rotasyonların elektrik tüketimini mevcut üretim kapasitesi sınırları içinde tutmayı ve daha geniş çaplı bir sistem arızası riskini azaltmayı amaçladığını söylüyor. Ani bir dengesizlik, üretim ünitelerinin devre dışı kalmasına veya yüksek gerilim hatlarında arızalara yol açabilir. Ciddi bir olayda sorunlar birbirine bağlı şebeke bölümlerine yayılıp geniş çaplı kesintiyi tetikleyebilir.
Myanmar elektriğinin büyük bölümünü, depolanan ya da akan suyu kullanarak üretim yapan hidroelektrik santrallerinden sağlıyor. Rezervuarlar genellikle muson yağışlarından yararlansa da kurak mevsim çoğunlukla ekimden mayısa kadar sürüyor. Bakanlık, önümüzdeki aylarda hidroelektrik santrallerinin rezervuarlarındaki su seviyelerinin düşebileceği uyarısında bulunarak depolanan suyun dikkatli yönetilmesi gerektiğini belirtti.
El Niño, tropikal Pasifik’in orta ve doğu kesimlerindeki yüzey sularının olağan dışı ısınmasıyla bağlantılı, tekrar eden doğal bir iklim örüntüsü. Pasifik bölgesinin çok ötesindeki yağış ve sıcaklık düzenlerini değiştirebiliyor. Kaynaklarda aktarılan tahminler ve resmî uyarılar, önümüzdeki dönemin olağan dışı sıcak geçeceğine işaret ediyor. Myanmar’daki hava durumu yetkilileri de olağan dışı yağış, fırtına, kuraklık ve içme suyu sıkıntısı olasılığı konusunda uyarıda bulundu. Hava koşullarının etkileri bölgeye ve mevsime göre değişebildiğinden elektrik planı hem sıcakların yol açtığı mevcut talebi hem de gelecekteki üretime ilişkin kaygıları dikkate alıyor.
Program kent sakinleri için ne anlama gelecek?
Haneler için bir takvim, kesintileri daha öngörülebilir kılabilir; ancak elektriğin belirtilen saatte mutlaka verileceğini garanti etmez. YESC, rotasyonun üretim ve şebeke koşullarına göre değişebileceğini söyledi. Düzensiz elektrik arzıyla zaten baş etmeye çalışan kent sakinleri, yemek pişirme, cihazları şarj etme ve diğer ev işlerini elektriğin değişken olduğu saatlere göre sürekli yeniden planlamak zorunda kalabilir.
Ek haberlerde görüşlerine yer verilen kent sakinleri, yeni uygulama başlamadan önce bile bazı kentlerde günde yalnızca birkaç saat elektrik alabildiklerini anlattı. Monywa’da bir kent sakini, aylık elektrik faturası yaklaşık 30 bin ila 40 bin kyat olduğu hâlde kesintilerin sık yaşandığını söyledi. Kesintiler sırasında evin içindeki sıcağı anlatan sakin, yakın zamanda yapılan bir onarımın ardından bölgenin iki gün elektriksiz kaldığını belirtti.
Yangon’da yaşayan bir kişi, pilavı elektriğin kısa süreliğine geldiği saatlere göre pişirdiğini, bazen yemekleri gün doğmadan hazırladığını anlattı. Bu anlatım, özellikle yüksek sıcaklıkların evleri rahatsız edici hâle getirdiği, yemek pişirmenin ve gıdaları saklamanın zorlaştığı dönemlerde güvenilmez elektrik arzının günlük ev işlerini nasıl etkilediğini gösteriyor.
Küçük işletmeler de soğutma, makine kullanımı ve günlük faaliyetler için öngörülebilir elektrik arzına ihtiyaç duyuyor. Ek haberde görüşlerine yer verilen kent sakinleri, elektrik gerektiren bazı küçük işletmelerin faaliyetlerini durdurduğunu ve artan maliyetlerin fiyatları yükselttiğini söyledi. Yangon ve Ayeyarwady’deki su tedarikçileri ve dükkân sahipleri de uzun süreli kesintilerin işletme giderlerini artırdığı ve şişe su ile buz tedarikini aksatabildiği uyarısında bulundu.
Plan, diğer bölgelerdeki koşullarla nasıl karşılaştırılabilir?
Yangon için açıklanan dörder saatlik rotasyon, Myanmar’daki her hanenin ne kadar elektrik alacağını gösteren bir ölçüt değil. Ülke genelindeki durum bölgelere göre değişiyor ve bazı bölgelerde koşulların daha ağır olduğu bildiriliyor. Ayeyarwady Bölgesi’yle ilgili ayrı bir haberde, bazı yerlerde iki saat elektrik verilip altı saat kesinti uygulandığı; bu rotasyonun geçerli olduğu bölgelerde kent sakinlerinin günde yaklaşık altı saat elektrik alabildiği aktarıldı.
Aynı haberde, Elektrik ve Enerji Bakanlığının verilerine göre Ayeyarwady’deki hanelerin yalnızca yaklaşık yüzde 28’inin şebeke elektriğine erişebildiği belirtildi. Güvenilir şebeke hizmeti olmayan haneler için kısıtlamalar; buzdolabı, vantilatör ve diğer temel hizmetlere erişimdeki mevcut sıkıntıları daha da artırıyor.
Myanmar’da elektrik kesintileri, kimi zaman planlı kimi zaman habersiz biçimde yaşanarak gündelik hayatın tekrarlayan bir parçası hâline geldi. Ek haberlerde, bazı bölgelerde 2022’den bu yana her gün uzun süreli kesintiler yaşandığı ve Mart 2025’teki depremin ardından geniş çaplı elektrik kesintileri olduğu aktarılıyor. Bu anlatımlar, ülkenin elektrik sorunlarının yalnızca kısa süreli bir sıcak hava dönemine bağlanamayacağını gösteriyor.
Ülkenin elektrik arzı, altyapıdaki hasarlardan ve daha geniş ekonomik ve insani baskılardan da etkileniyor. Yetkililer hasar gören tesisleri onarmak ve güneş enerjisi ile hidroelektrik projeleri üzerinden üretimi artırmak için çalıştıklarını söylüyor. Bu projeler kapasiteyi artırabilir ancak mevcut açığı hemen kapatamaz; hidroelektrik üretimi de suyun bulunabilirliğine bağlı olmaya devam ediyor.
Kesintilerin sağlık ve ekonomi üzerindeki maliyetleri
Aşırı sıcaklarda elektrik kesintileri rahatsızlıktan ibaret olmayabilir. Vantilatör ve klima, insanların kapalı alanlarda sıcağa maruz kalmasını azaltmaya yardımcı olurken soğutma sistemleri ilaçları ve çabuk bozulan gıdaları koruyor. Yaşlılar, hastalar ve kalabalık evlerde yaşayanlar, özellikle sıcak geceler sürdüğünde soğutma imkânı olmadığında daha fazla zorluk yaşayabilir.
Bir haberde aktarılan Climate Impact Lab tahminine göre, şiddetlenen El Niño koşullarında Myanmar’da Eylül 2026 ile Şubat 2027 arasında sıcağa bağlı 1.000’den fazla ölüm görülebilir. Bu bir tahmindir, doğrulanmış bir ölüm sayısı değildir ve gerçekleşip gerçekleşmeyeceği hava koşulları ile diğer etkenlere bağlıdır. Yine de özellikle güvenilir soğutma imkânı veya güvenli içme suyuna erişimi olmayanlar açısından şiddetli sıcakların doğurabileceği sağlık risklerinin altını çiziyor.
Elektrik sıkıntısı gelirleri ve temel hizmetleri de etkiliyor. Elektriğe ihtiyaç duyan işletmeler çalışma saatlerini azaltmak, maliyetli yedek ekipman kullanmak veya artan giderlerini müşterilere yansıtmak zorunda kalabilir. Jeneratörler ve bataryalar bir ölçüde koruma sağlayabilir, ancak maddi imkânları sınırlı haneler için bunlara erişmek daha güçtür. Bu nedenle elektrik arzı güvenilir olmadığında yük eşit dağılmıyor: yedek sistemleri olanlar bazı hizmetleri sürdürebilirken diğerleri uzun süre sıcağa ve kesintiye uğrayan günlük rutinlere maruz kalıyor.
Yetkililer hangi adımları attıklarını söylüyor?
Bakanlık, güneş enerjisi ve hidroelektrik projeleriyle ek üretim kapasitesi oluşturmak ve hasarlı elektrik altyapısını onarmak için çalıştığını söylüyor. Ayrıca, depolardaki suyun önümüzdeki kurak aylar dikkate alınarak yönetileceğini ve planlamanın 2027’deki bir sonraki yağışlı mevsime kadar arzı korumayı amaçladığını belirtiyor.
Bu önlemler sorunun farklı yönlerini ele alıyor. Onarımlar kaybedilen kapasiteyi geri kazandırabilir; yeni güneş enerjisi ve hidroelektrik projeleri de tamamlandıklarında üretimi artırabilir. Rotasyonlar ise bazı bölgelerin elektrik kullanabildiği saatleri sınırlayarak talebi hemen yönetiyor. Bu yaklaşımın etkisi, ne kadar elektrik bulunduğuna, şebekenin bunu iletip iletemediğine ve programların ne ölçüde tutarlı uygulandığına bağlı olacak.
Bakanlık, mevcut üretimle tüketimi dengeleyerek dönüşümlü dağıtımın mümkün olan en düşük düzeyde tutulacağını söyledi. Yangon’da yaşayanlar için yayımlanan dörder saatlik gündüz dilimleri ve gece arzı bir çerçeve sunuyor; ancak kurumun programın değişebileceğine ilişkin uyarısı, takvimin koşullara bağlı olduğunu gösteriyor.
Özet
- Yangon’da A ve B grupları için dörder saatlik gündüz elektrik rotasyonları 5 Ekim’de başladı.
- Açıklanan programa göre, şebeke koşullarındaki değişikliklere bağlı olarak her iki gruba da gece 21.00 ile 05.00 arasında elektrik veriliyor.
- Yetkililer kısıtlamaların nedeni olarak sıcakların artırdığı talebi, sınırlı üretimi ve hidroelektrik santrallerinin rezervuar seviyelerine ilişkin kaygıları gösteriyor.
- Sanayi bölgeleri, Myaungtagar’da LNG ile çalışan ve belirtilen şartları karşılayan işletmeler ile temel kamu hizmeti veren devlet daireleri günün her saati elektrik alacak.
- Diğer bölgelerde koşullar farklı; Ayeyarwady’nin bazı kesimlerinde iki saat elektrik, altı saat kesinti uygulandığı bildiriliyor.
- Kent sakinleri ve işletmeler, güvenilmez elektrik arzının ev rutinlerini aksattığını, işletme giderlerini artırdığını ve sıcağa maruz kalma riskini ağırlaştırabildiğini söylüyor.






