Güney Çin Denizi Konferansı İletişim, İtidal ve Denizcilikte Daha Güçlü Dayanıklılık Çağrısı Yaptı

9 dakikalık okuma
South China Sea Conference Urges Communication, Restraint and Stronger Maritime Resilience

Giderek kalabalıklaşan bir denizde riskleri yönetmek

Güney Çin Denizi’nde daha fazla gemi, sahil güvenlik botu, balıkçı filosu, araştırma gemisi ve mürettebatsız sistem faaliyet gösterdikçe, küçük bir karşılaşmada mürettebatın diğer geminin niyetini değerlendirmek için çok az zamanı kalabiliyor. Hà Nội’de düzenlenen 18. Güney Çin Denizi Uluslararası Konferansı’nda yetkililer ve uzmanlar, bu tür karşılaşmaların krize dönüşmesini önlemek için iletişim, şeffaflık, itidal ve uluslararası hukuka saygının şart olduğunu söyledi.

İçindekiler
  1. Giderek kalabalıklaşan bir denizde riskleri yönetmek
  2. İletişim neden kriz çıkmadan kurulmalı?
  3. Ortak hukuki referans olarak UNCLOS
  4. Bağlantısallık dayanıklı altyapıya bağlı
  5. Anlaşmazlıklara rağmen işbirliği ilerleyebilir
  6. ASEAN’ın rolü ve bölgesel mekanizmaların sınırları
  7. Bilinmesi Gerekenler

7 ve 8 Ekim’de “Rekabet, Bağlantısallık ve İşbirliği: Güney Çin Denizi ve Bölgesel Deniz Düzeni” temasıyla düzenlenen iki günlük konferans, konferans raporlarına göre 30’dan fazla ülke ve bölgeden yaklaşık 50 konuşmacı ile 300’e yakın delegeyi bir araya getirdi. Politika yapıcılar, diplomatlar, askerî temsilciler ve akademisyenler, bölge ekonomilerinin bağlı olduğu deniz yollarını ve altyapıyı korurken anlaşmazlıkların nasıl yönetilebileceğini ele aldı.

Việt Nam’da Doğu Denizi olarak bilinen Güney Çin Denizi, Pasifik ve Hint okyanuslarını birbirine bağlıyor. Deniz yollarından mal ve enerji taşınıyor; suları ise milyonlarca insanın geçim kaynağını oluşturuyor. Konferansın temel kaygısı, stratejik rekabetin hızlı teknolojik değişim ve deniz kaynakları üzerindeki artan baskıyla aynı anda yaşanması ve yanlış anlamaların çatışmaya dönüşmesini önlemek için mevcut sürenin daralmasıydı.

Việt Nam Diplomasi Akademisi Başkanı Dr. Nguyễn Hùng Sơn, denizin yalnızca bir dizi toprak anlaşmazlığından ibaret olmadığını; barış, istikrar, uluslararası hukuk ve küresel müşterekleri ilgilendiren ortak bir mesele olduğunu söyledi. Bağlantısallığın derinleşmesinin, aksaklıkları tek bir noktadan uzak ekonomilere yayabileceği uyarısında bulundu. Denizde yaşanan bir sorun nakliye maliyetlerini, enerji tedarikini ve geçim kaynaklarını etkileyebilir; dijital altyapının zarar görmesi ise çok daha uzak yerlerdeki bağlantıları kesintiye uğratabilir.

Katılımcılar ayrıca iklim değişikliği, kirlilik ve balıkçılık üzerindeki baskının güvenlik kaygılarını nasıl artırdığını değerlendirdi. Otomasyon ve yapay zekâ limanları ve denizcilik faaliyetlerini değiştirirken, denizaltı kabloları ülkeler arasında kritik verileri taşıyor. Bu nedenle konferans temasının üç unsuru olan rekabet, bağlantısallık ve işbirliği pratikte kesişiyor: Devletler yetki alanları konusunda anlaşmazlık yaşarken güvenilir taşımacılık, iletişim ve sağlıklı deniz ekosistemleri konusunda ortak çıkarlara sahip olabiliyor.

Konferansta stratejik değişim, deniz kuvvetlerinin modernizasyonu, insansız sistemler, enerji güvenliği ve siber güvenlik konularında görüşmeler yapıldı. Delegeler ayrıca limanlara, seyrüsefer sistemlerine, denizcilik veri platformlarına ve denizaltı kablolarına yönelik riskleri inceledi. Sonraki oturumlarda deniz hukuku, ASEAN mekanizmaları, Davranış Kuralları müzakereleri, ulusal yetki alanlarının ötesindeki biyolojik çeşitlilik ve limanlar ile kıyı topluluklarının dayanıklılığının ele alınması planlandı.

Reklam

İletişim neden kriz çıkmadan kurulmalı?

Vietnam Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakan Yardımcısı Nguyễn Thị Hoàng Vân, hükümetlerin uzun süredir devam eden anlaşmazlıkların hemen çözülebileceğini varsaymaması gerektiğini söyledi. Vân’a göre birçok risk, doğrudan iletişim, şeffaflık ve pratik güven artırıcı önlemlerle yine de yönetilebilir. Bu ayrım önemli: Güven artırıcı önlemler karşılıklı iddiaları çözmez, ancak bir karşılaşmayı daha öngörülebilir kılabilir ve bir kazanın ya da yanlış değerlendirmenin daha geniş bir krizi tetikleme ihtimalini azaltabilir.

Hint-Pasifik’ten sorumlu kıdemli askerî temsilci Kanada Korgenerali Derek A. Macaulay da zamanlamanın önemine dikkat çekti. Yakın karşılaşmalar hızla gelişebilir; mürettebatın hareketleri yorumlayıp nasıl karşılık vereceğine karar vermek için yalnızca kısa bir süresi olabilir. Gerilim yükselmeden iletişim kanallarının kurulmuş olması gerektiğini, çünkü acil bir durumun ortasında bu kanalların doğaçlama biçimde oluşturulamayacağını söyledi.

Konferans görüşmelerinde olayları önlemeye yönelik düzenlemelerin genişletilmesi, acil iletişim hatlarının iyileştirilmesi ve denizdeki faaliyetlere ilişkin bilgi paylaşımı önerileri yer aldı. Bazı uzmanlar sahil güvenlik kuvvetleri için Denizde Plansız Karşılaşmalar Kuralları (CUES) geliştirilmesini önerdi. Bu tür mevcut deniz kuvvetleri kılavuzları, gemilerin beklenmedik biçimde karşılaşması halinde ortak usuller sunmayı amaçlıyor. Benzer uygulamaların sahil güvenlik birimlerine de yayılması, karşılaşmaların çoğunda donanma gemileri yerine kolluk kuvvetlerine bağlı gemilerin yer alması gerçeğine yanıt verebilir.

Deniz sahası farkındalığı (MDA) da önleyici yaklaşımın bir diğer parçası. Bu kavram, gemi hareketleri ve olası tehlikeler de dâhil olmak üzere denizde yaşananlara ilişkin yeterince doğru bir tablo oluşturup paylaşmayı ifade ediyor. Daha iyi farkındalık, yetkililerin bir kazayı kasıtlı bir eylemden ayırt etmesine ve arama kurtarma ya da kolluk müdahalelerini koordine etmesine yardımcı olabilir. Bununla birlikte konferans katılımcıları, politika farklılıkları, güven, kaynaklar ve hassas verileri paylaşma isteğinin bilgi paylaşımını sınırlayabileceğine dikkat çekti.

Avustralya Dışişleri ve Ticaret Bakan Yardımcısı Michelle Chan, zamanında ve karşılıklı bilgi paylaşımının belirsizliği azaltabileceğini ve hükümetlerin gerilimin tırmanma riskini düşüren kararlar almasına yardımcı olabileceğini söyledi. Bu anlamda şeffaflık, önleyici güvenlik işlevi görüyor. Devletlerin tüm anlaşmazlıklarda uzlaşmasını gerektirmiyor; olayları yeterince doğru anlayarak itidalli biçimde karşılık vermelerine yardımcı olabiliyor.

Reklam

Ortak hukuki referans olarak UNCLOS

Konuşmacılar, denizdeki faaliyetleri düzenleyen geniş kapsamlı hukuki çerçeve olarak 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne (UNCLOS) defalarca işaret etti. Sözleşme, deniz yetki alanlarını ve devletlerin bu alanlardaki hak ve yükümlülüklerini, seyrüsefer ve okyanus kaynaklarının kullanımına ilişkin kurallarla birlikte belirliyor. Ülkelerin egemenlik ve yetki alanları konusunda ihtilaf yaşadığı bir bölgede ortak hukuki referans, siyasi anlaşmazlıklar çözüme kavuşmasa bile öngörülebilirliği destekleyebilir.

Vân, hakların sorumluluklarla birlikte geldiğini ve kuralların gerçek davranışlara yön verdiğinde önem kazandığını söyledi. Ayrıca ASEAN-Çin’in Doğu Denizi’nde Tarafların Davranışlarına İlişkin Bildirisi’nin uygulanmasını ve etkili, kapsamlı bir Davranış Kuralları’nın (COC) hazırlanmasına yönelik müzakerelerin sürdürülmesini destekledi. Bildiri, tarafların davranışlarını yönetmeye yönelik siyasi bir taahhüt niteliğinde; önerilen COC ise ihtilaflı sulardaki taraflar için daha ayrıntılı beklentiler belirlemeyi amaçlıyor.

Filipinler Dışişleri Bakan Yardımcısı Leo M. Herrera-Lim, UNCLOS’un ve 2016 Güney Çin Denizi tahkim kararının bölgesel davranışlara yön vermesi gerektiğini söyledi. UNCLOS kapsamında oluşturulan tahkim heyetinin verdiği karar, Filipinler’in gündeme getirdiği hukuki soruları ele almıştı. Filipinler kararı nihai ve bağlayıcı kabul ediyor; konferansta Avustralya da bu tutumu destekledi. Çin ise heyetin yargı yetkisini ve kararını reddediyor. Karara ilişkin bu anlaşmazlık, hukuki taahhütlerin ve olayları yönetmeye yönelik pratik kanalların bölgesel diplomaside neden merkezi önem taşıdığını gösteriyor.

İsveç Dışişleri Bakanlığı hukuk danışmanı Martin Ratcovich Leopardi, UNCLOS’u deniz bölgelerinde öngörülebilirliği ve istikrarı artıran bir çerçeve olarak nitelendirdi. Leopardi’ye göre sözleşmenin değeri Güney Çin Denizi’nin ötesine uzanıyor: Ortak hukuki kurallar, küçük ve orta büyüklükteki devletlere tutumlarını ortaya koymak ve başkalarıyla işbirliği yapmak için bir temel sağlayabilir. Ortak bir başlangıç noktası siyasi farklılıkları ortadan kaldırmaz, ancak devletlere hak ve sorumlulukları yalnızca göreli güce dayanmayan bir zeminde tartışma imkânı verir.

Konferans katılımcıları, kriz yönetiminin tüm yükünün COC gibi tek bir araca bırakılmaması konusunda uyarıda bulundu. İkili acil iletişim hatları, sahil güvenlik düzenlemeleri, ASEAN öncülüğündeki diyalog ve operasyonel usuller dâhil tamamlayıcı önlemlere ihtiyaç olduğunu savundular. Bir davranış kuralları üzerinde müzakereler zaman alabilir; bu görüşmeler sürerken pratik önlemler acil riskleri ele alabilir.

Reklam

Bağlantısallık dayanıklı altyapıya bağlı

Deniz güvenliği, yalnızca Güney Çin Denizi’yle sınırlı bir mesele olarak değil, ağ genelini ilgilendiren bir konu olarak ele alındı. Deniz yolları, Malakka Boğazı ve Hürmüz Boğazı gibi diğer stratejik geçitlere bağlanıyor. Bir kritik geçiş noktasındaki aksama gemileri rotalarını değiştirmeye zorlayabilir, sigorta ve nakliye maliyetlerini artırabilir ve enerji tedariki üzerinde baskı yaratabilir. Etkiler, öngörülebilir deniz taşımacılığına bağlı gıda, gübre, imalat ve diğer sektörlere yayılabilir.

Ağ bağlantılı riskler su altındaki altyapı için de geçerli. Denizaltı kabloları uluslararası veri trafiğinin ezici çoğunluğunu taşırken, açık deniz enerji tesisleri ve limanlar ticareti ve enerji sistemlerini destekliyor. Bir kablonun zarar görmesi, fiziksel arıza etkilenen topluluklardan çok uzakta meydana gelse bile sınır ötesi iletişimi aksatabilir. Konferans görüşmelerinde daha güçlü izleme, korumaya ilişkin açık sorumluluklar, farklı kablo güzergâhları ve hasarlı sistemleri hızla onarma kapasitesi çağrısı yapıldı.

Filipinli yetkililer deniz güvenliğini ulaştırma, telekomünikasyon, enerji, siber güvenlik, afet yönetimi ve diplomasiyle ilişkilendiren eşgüdümlü bir yaklaşım çağrısında bulundu. Altyapının büyük bölümü özel şirketler tarafından inşa edildiği ya da işletildiği için hükümetlerle şirketlerin nasıl işbirliği yapabileceği de değerlendirildi. Hassas varlıkların haritalandırılması, erken uyarı sistemlerinin iyileştirilmesi ve yedek parçaların hazır bulundurulması ele alınan önlemler arasındaydı.

Uzmanlar ayrıca tedarik zincirlerini ve taşımacılıkta dayanıklılığı güçlendirecek daha kapsamlı adımlar önerdi: Enerji kaynaklarını ve deniz rotalarını çeşitlendirmek, rezerv tutmak, altyapıyı güçlendirmek ve kriz çıkmadan müdahale planları hazırlamak. Bu önlemler her türlü aksaklığı önleyemez, ancak tek bir olayın tüm ağı etkilemesini sınırlayabilir.

Vân, Việt Nam için dört öncelik belirledi: UNCLOS’u ve anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözümünü desteklemek, hayati deniz yollarını korumak, kritik altyapıyı güçlendirmek ve işbirliğini genişletirken riskleri yönetmek. Bu öncelikleri, modern altyapı, deniz bilimleri ve çevrenin korunması dâhil, sürdürülebilir ve dayanıklı bir deniz ekonomisi geliştirme hedefiyle ilişkilendirdi.

Anlaşmazlıklara rağmen işbirliği ilerleyebilir

Konuşmacılar, çözüme kavuşmamış iddialara rağmen hükümetlerin pratik ilerleme sağlayabileceği alanları belirledi. Arama kurtarma, balıkçıların güvenliği, afet müdahalesi, deniz bilimleri, balıkçılık yönetimi, çevrenin korunması, bilgi paylaşımı ve eğitim ortak çıkar alanları arasında sayıldı. Bu tür işbirliği, denizde çalışan insanlara doğrudan fayda sağlarken kurumlar arasında düzenli temas alışkanlıkları da oluşturabilir.

Herrera-Lim, denizcilik ve okyanus konularına ilişkin ortak çalışma grubu, 2024 tarihli olayları önleme ve yönetme mutabakatı, sahil güvenlik diyaloğu ve tehlike altındaki denizciler ile balıkçılara insani yardım dâhil olmak üzere Filipinler ile Việt Nam arasındaki işbirliğine dikkat çekti. Acil iletişim hatları, karşılıklı liman ziyaretleri, subay değişim programları ve bilimsel ve çevresel çalışmalar, diplomatik taahhütleri düzenli temaslara dönüştüren pratik adımlar olarak gösterildi.

Delegeler ayrıca Việt Nam ile Çin arasında Tonkin Körfezi’nde balıkçılık alanındaki mevcut işbirliğini hukuk, politika ve teknolojinin bir araya getirilmesine örnek olarak değerlendirdi. Konferansın kapanış görüşmelerinde işbirliğinin aşamalı biçimde büyüyebileceği vurgulandı: Tek tek girişimler kalıcı usullere, ortak standartlara ve daha güçlü kurumsal kapasiteye dönüşebilir.

Teknoloji; izleme, arama kurtarma ve deniz kaynaklarının daha iyi yönetilmesi yoluyla bu çalışmaları destekleyebilir. Katılımcılar ayrıca yeni sistemlerin uluslararası hukuka uygun biçimde işlemesi, şeffaf süreçlere ve güvenilir verilere dayanması ve ülkelerin veri konusundaki çıkarlarına saygı göstermesi gerektiği uyarısında bulundu. Yeni mekanizmalara yönelik önerilerin yanı sıra mevcut düzenlemelerin güçlendirilmesi de öncelik olarak sunuldu.

Reklam

ASEAN’ın rolü ve bölgesel mekanizmaların sınırları

ASEAN öncülüğündeki kurumlar, Güneydoğu Asya ülkeleri, diyalog ortakları ve büyük güçler için bir araya gelme olanağı sağlıyor. Chan, bu kurumların diyalog alışkanlıkları oluşturabileceğini ve sorumlu davranış beklentilerini pekiştirebileceğini söyledi. Avustralya da Güneydoğu Asya Denizcilik Ortaklıkları programını bölgesel deniz güvenliği kapasitesine ve deniz farkındalığına destek olarak gösterdi.

Konferans görüşmelerinde ASEAN’ın güven artırıcı önlemler, bilgi paylaşımı ve bölgesel beklentilerin belirlenmesinde daha etkin rol üstlenmesi; bunu yaparken ikili, çok taraflı ve küçük grup düzenlemeleriyle eşgüdüm sağlaması çağrısında bulunuldu. ASEAN Bölgesel Forumu ile ASEAN Savunma Bakanları Toplantısı-Artı (ADMM-Plus), daha geniş yapının parçası olarak belirtilen mekanizmalar arasındaydı. Katılımcılara göre daha kapsayıcı bir deniz düzeni, küçük ve orta büyüklükteki devletlere söz hakkı vermeli ve işbirliğinin birbirinden kopuk ya da dışlayıcı gruplara bölünmesini önlemeli.

Kurumların yapabileceklerinin de sınırları var. ASEAN üyeleri ve dış ortaklar aynı tutumları paylaşmıyor; COC müzakerelerinde yükümlülükler, kapsam ve uluslararası hukukla uyum gibi zor konular bulunuyor. Katılımcılar ayrıca büyük güçler arasındaki stratejik rekabetin sürmesinin muhtemel olduğunu kabul etti. Etkili devletleri itidalli davranmaya ve denizdeki koşulları değiştirebilecek zorlayıcı eylemlerden kaçınmaya çağırdılar.

Konferansın kapanış mesajını veren Diplomasi Akademisi Başkanı Nguyễn Hùng Sơn, bölgesel barışın yalnızca her anlaşmazlığın hızla çözülmesine bağlı olmadığını söyledi. Devletlerin ayrıca davranışları daha öngörülebilir kılan kurallara, aksaklıklara dayanabilecek sistemlere ve anlaşmazlıklar sürerken bile devam eden pratik işbirliğine ihtiyacı var.

Bilinmesi Gerekenler

  • 18. Güney Çin Denizi Uluslararası Konferansı 7 ve 8 Ekim’de Hà Nội’de düzenlendi; konferansa 300’e yakın delege ve yaklaşık 50 konuşmacı katıldı.
  • Katılımcılar, deniz olaylarının tırmanma riskini azaltmak için hükümetlere iletişim kanallarını açık tutma, zamanında bilgi paylaşma ve itidalli davranma çağrısında bulundu.
  • UNCLOS, denizcilik faaliyetlerine ilişkin ortak hukuki çerçeve olarak sunulurken ASEAN-Çin Davranış Kuralları müzakerelerinin ilerletilmesi de istendi.
  • Delegeler deniz yolları, limanlar, açık deniz enerji tesisleri ve denizaltı kablolarına yönelik risklere dikkat çekerek dayanıklılığın ve kriz hazırlıklarının güçlendirilmesi çağrısında bulundu.
  • Arama kurtarma, sahil güvenlik işbirliği, deniz bilimleri, balıkçılık yönetimi ve çevrenin korunması, bölgesel işbirliği için belirlenen pratik alanlar arasındaydı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir