Laoslu İpek Dokumacıları Geleneksel Zanaatı Filistin’le Dayanışma Eylemine Dönüştürüyor

6 dakikalık okuma
Lao Silk Weavers Turn Traditional Craft Into an Act of Solidarity With Palestine

Laos ile Filistin’i birbirine bağlayan iplikler

Viyentiyan’daki bir dokuma atölyesinde ipek iplikler, dirençle şekillenmiş iki geleneği bir araya getiriyor. Küçük bir Lao dokumacı grubu, tanıdık balık ağı motifini Lao kültüründe köklü bir yere sahip naga yılanı simgesiyle birleştirerek Filistin kefiyelerini el tezgâhında dokuyor. Her bir parçanın tamamlanması bir aydan uzun sürebiliyor.

İçindekiler
  1. Laos ile Filistin’i birbirine bağlayan iplikler
  2. Her bir atkı nasıl yapılıyor?
  3. Proje Lao dokumacıları için ne ifade ediyor?
  4. Filistin’le kurulan bağ neden karşılık buldu?
  5. Geçim kaynağı ve toplumsal hafıza olarak zanaat
  6. Bilinmesi gerekenler

The Silk Keffiyeh adlı proje Aralık 2024’te başladı. Kurucuları Souvixada Somsacksy ve vaftiz annesi, usta dokumacı Bouakham Phengmixay (Mae olarak tanınıyor), Lao tekstil üreticileri için çalışanların yönettiği bir geçim kaynağı oluştururken Filistinlilere de destek olmayı umuyor. Proje, fabrika istihdamının dokumacıları geleneksel üretimden uzaklaştırmasıyla daha az yaygın hâle gelen bir zanaatı gençlerin öğrenmesine de imkân tanıyor.

Kefiye, Filistin kimliği ve mirasıyla özdeşleşmiş kare bir atkıdır. Balık ağı deseni, Filistinlilerin denizle ve kıyı yaşamıyla bağını simgeliyor. Lao ipeğinden yapılan versiyonda bu desen, Lao kültürel geleneklerinde önemli bir yeri olan mitolojik naga yılanıyla iç içe geçiyor.

Somsacksy, geleneksel öykülerde naganın koruyucu bir figür olarak anlatıldığını söylüyor. Bu öykülerden birinde naga, geçmişteki Siyam fetihleri sırasında Lao halkının çevresine dolanarak onları koruyor ve dokuma bilgisini onlarla paylaşıyor. Bu iki simgenin bir araya gelmesi, atkıyı bir kopyadan fazlasına dönüştürüyor: Her iki geleneği de görünür kılarken iki kültürün simgelerini tek bir tekstil ürününde buluşturuyor.

Her bir atkı nasıl yapılıyor?

Kefiyeler, zaman ve deneyim gerektiren geleneksel Lao ipeğinden dokunuyor. Ekip ürünleri el tezgâhında hazırlıyor; tek bir atkının tamamlanması çoğu zaman bir aydan fazla sürüyor. Bu yavaş üretim temposu, işin karmaşıklığını ve kurucuların dokumacılığı fabrikada üretilen bir metaya indirgemek yerine uzmanlık gerektiren bir meslek olarak yaşatma hedefini yansıtıyor.

Mae, projeye onlarca yıllık deneyimini taşıyor. Projeye katılmadan önce bir tekstil fabrikasında 30 yılı aşkın süre çalıştı. Şimdi bilgilerini yeni kuşaklara aktarıyor. Katılımcıların geleneksel Lao tekstil dokumacılığını öğrenebildiği tam zamanlı bir ikamet programı da bu çabanın parçası.

İkamet programı, deneyimli dokumacılar için sürdürülebilir bir meslek yaratmaya yönelik daha kapsamlı bir girişimin parçası. Somsacksy, uzun vadeli hedefin Mae’nin dokumacılığı ücret karşılığında ve sürekli bir iş olarak öğretmesi, ömür boyu dokumacılık yapmış diğer kişilerin de benzer fırsatlara sahip olması olduğunu söylüyor. Proje mali sıkıntılar yaşasa da yakın zamanda tekstil fabrikasında çalışmış olan ve Pa Mai olarak tanınan Maiphon Vivongxay’i tam zamanlı dokumacı olarak işe aldı.

Ekip, ikamet programının yanı sıra tatreez nakış buluşmalarını da içeren haftalık etkinlikler düzenliyor. Tatreez, motiflerin ve desenlerin kültürel anlamlar taşıyabildiği ve bölgesel üslupları yansıttığı bir Filistin nakış geleneği. Proje, bu buluşmalarda Lao ve Filistin tasarımlarını bir araya getirerek tekstil eğitiminin yanı sıra kültürel alışverişe de alan açıyor.

Reklam

Proje Lao dokumacıları için ne ifade ediyor?

Mae ve Pa Mai için girişim, fabrika işinden küçük ve bağımsız bir üretim faaliyetine geçiş yolu sunuyor. Fabrika işi düzenli ücret sağlayabiliyor; ancak kişiye özgü teknikleri aktarmaya veya daha yavaş geleneksel yöntemleri sürdürmeye pek alan bırakmayabiliyor. Çalışanların yönettiği bir proje, dokumacıların işin nasıl öğretileceği ve yapılacağı konusunda daha fazla söz sahibi olmasını sağlıyor. Öte yandan satışlara ve bağışlara dayanması, mali istikrarı da zorlaştırıyor.

Pa Mai’nin yaşam öyküsü, projeyi Laos tarihinin zorlu bir dönemiyle ilişkilendiriyor. Laos’taki ABD savaşı sırasında büyüyen Pa Mai, hava saldırıları altında yaşarken geleneksel ipek dokumacılığını öğrendi. Öyküsü, bir zanaatı öğrenmenin gündelik pratiğini ülke genelindeki toplulukları etkilemeyi sürdüren çatışmanın sonuçlarıyla buluşturuyor.

ABD, 1964 ile 1973 arasında Laos üzerinde 580 binden fazla bombardıman görevi gerçekleştirdi ve iki milyon tondan fazla mühimmat bıraktı. Bombardımanın boyutu, ülkede misket mühimmatları da dâhil olmak üzere patlamamış mühimmatlardan oluşan büyük bir miras bıraktı. Bu silahlar geniş bir alana küçük bombacıklar saçar; bazıları çarpma anında patlamadığı için çatışmalar sona erdikten çok sonra da tehlike oluşturmaya devam eder.

Laos’a atılan misket mühimmatlarının yüzde 30’dan fazlasının patlamamış durumda kaldığı tahmin ediliyor. Savaşın 1975’te sona ermesinden onlarca yıl sonra da insanları öldürdü veya yaraladı; en büyük risk altındakiler arasında çocuklar da var. Tehlike, etkilenen bölgelerde günlük yaşamı şekillendirmeyi sürdürüyor; bir tarla, patika ya da metal parçası ölümcül bir düzeneği gizleyebiliyor.

Filistin’le kurulan bağ neden karşılık buldu?

Kefiye projesi, Laos’a da dikkat çekerken Lao izleyiciler arasında Filistin konusundaki farkındalığı artırıyor. Somsacksy, tekstil ürününü, özellikle Laos’u savaş dönemi deneyimi ya da patlamamış mühimmatlarla süren mücadelesiyle tanımayanlar için, iki halkın tarihini daha görünür kılmanın bir yolu olarak görüyor.

Somsacksy, Laos’un yıllarca süren bombardımanın ardından gösterdiği direnç ile Filistinlilerin yerinden edilme ve şiddet karşısındaki direnci arasında paralellik kuruyor. Bu karşılaştırma, iki tarihin aynı olduğu iddiası değil, bir dayanışma ifadesi. Her birinin kendine özgü nedenleri, siyasi bağlamı ve insani bedeli var. Korunma ve direnişin ortak dili, bu farklılıkları silmeden iki halk arasında bağ kurmanın bir yolunu sunuyor.

Gazze’deki insani kayıplar çocuklar açısından özellikle ağır oldu. Projenin anlatımında aktarılan UNICEF tahminlerine göre Ekim 2023’ten bu yana Gazze’de 64 binden fazla çocuk öldürüldü veya yaralandı. Bu rakamlar bir nüfus genelindeki büyük kaybı ortaya koyarken atkı, onu üreten ve takan kişiler için kişisel ve somut bir bağ noktası oluşturuyor.

Laos, Vietnam ve Kamboçya’daki Filistin Büyükelçisi Saadi Salama, proje hakkındaki haberleri kulaktan kulağa duyduktan sonra Mayıs 2026’da ikamet programını ziyaret etti. Somsacksy, büyükelçinin çok duygulandığını ve ekibi çalışmayı sürdürmeye teşvik ettiğini söyledi. Girişimi mali açıdan sürdürülebilir kılmanın hâlâ zor olduğu bir dönemde büyükelçinin tepkisinin kendisine güven verdiğini anlattı.

Geçim kaynağı ve toplumsal hafıza olarak zanaat

The Silk Keffiyeh birbiriyle yakından ilişkili iki hedef üzerinde çalışıyor: geleneksel Lao dokumacılığını yaşatmak ve Filistin’e destek sağlamak. İlk hedef, usta üreticilere ücret ödenmesine ve tekniklerin yeni öğrenicilere aktarılmasına bağlı. İkincisi ise projeyi görünür kılmaya ve atölyenin ötesinde anlayış geliştirmeye dayanıyor.

Bu birleşim, atkıya giysinin ötesinde bir rol kazandırıyor. Her bir parçada emeği belirli dokumacılara kadar izlenebilen el işçiliği ile Lao ve Filistin kültür tarihine göndermede bulunan motifler yer alıyor. Üretim süreci, kültürel alışverişi soyut bir fikir olarak ele almak yerine katılımcılara bu tarihleri üretim yoluyla konuşabilecekleri bir ortam da sunuyor.

Somsacksy, projeyi yaşamları çatışma ve insanlıktan çıkarma süreçleriyle şekillenen insanların deneyimlerini insani yönleriyle anlatmanın bir yolu olarak tanımlıyor. Ona göre Laos’un yıllarca süren bombardımandan sağ çıkması, Filistinlilerle dayanışma mesajı taşıyor. Çalışma, dokumacıların karşı karşıya olduğu mali baskıları ya da patlamamış mühimmatın Laos’ta yarattığı tehlikeleri ortadan kaldırmıyor. Ancak zanaat, gelir, eğitim ve siyasi duyarlılığın bir araya geldiği somut bir alan yaratıyor.

Bilinmesi gerekenler

  • The Silk Keffiyeh, Aralık 2024’te Viyentiyan’da kuruldu.
  • El tezgâhında dokunan her Lao ipek kefiyesinin tamamlanması bir aydan uzun sürebiliyor.
  • Tasarımlar, Filistin balık ağı desenini Lao naga simgesiyle birleştiriyor.
  • Kurucular Souvixada Somsacksy ve Bouakham Phengmixay, Filistin’e destek olmayı ve Lao dokumacıları için sürdürülebilir iş imkânları yaratmayı amaçlıyor.
  • Proje, dokumacılık alanında bir ikamet programı ve haftalık tatreez nakış etkinlikleri düzenliyor.
  • Laos, 1964-1973 bombardımanlarının ardından kalan patlamamış mühimmatlar nedeniyle ciddi risklerle karşı karşıya olmayı sürdürüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir