Sağlıksız hava yayılırken solunum yolu vakaları arttı
Dumanlı hava ülkenin çeşitli bölgelerini etkilerken Malezya'da Epidemiyolojik 33. Haftada 219 astım vakası kaydedildi. Bu sayı bir önceki hafta 61'di. Sağlık Bakanı Datuk Seri Dr. Dzulkefly Ahmad, bakanlığın sentinel sürveyans sisteminin aynı dönemde astım vakalarında yüzde 259, üst solunum yolu enfeksiyonlarında ise yüzde 124 artış kaydettiğini söyledi.
İçindekiler
- Sağlıksız hava yayılırken solunum yolu vakaları arttı
- Hava kalitesinin sağlıksız seviyelere ulaştığı yerler
- Ağustos boyunca hastalık tablosu nasıl değişti?
- Dumanlı hava neden nefes almayı zorlaştırabilir?
- Dumanlı havada bölge sakinleri ne yapmalı?
- Sıcak hava açık havada çalışanlar ve sporcular için ek risk oluşturuyor
- Bölgesel yangınlar, dumanlı havanın tekrarlanmasına ışık tutuyor
- Sağlıklı yaşam merkezleri toplum sağlığı desteğini genişletiyor
- Önemli Noktalar
Üst solunum yolu enfeksiyonu vakaları 32. Haftada 1.637'den 33. Haftada 3.674'e yükseldi. Dumanlı hava dönemlerinde takip edilen göz rahatsızlığı konjonktivitte ise ters yönde değişim görüldü: vaka sayısı 157'den 146'ya, yani yüzde 7 azaldı.
33. Hafta, 16-22 Ağustos tarihlerini kapsıyordu. Epidemiyolojik haftalar, sağlık yetkililerinin hastalık bildirimlerini zaman içinde karşılaştırmak için kullandığı numaralandırılmış dönemlerdir. Son karşılaştırma, hava kirliliği izleme verilerinin birçok eyalette sağlıksız koşullara işaret ettiği sırada yetkililerin dumanlı havanın kötüleşmesinden önceki ve sonraki değişimleri takip etmesini sağladı.
İki hafta arasında astım vakaları 158, solunum yolu enfeksiyonu vakaları ise 2.037 arttı. Solunum yolu enfeksiyonlarının çeşitli tetikleyicileri olabilir. Kirli hava ise solunum yollarını tahriş ederek nefes alma sorunlarını ağırlaştırabilir. Vakalardaki artışın zamanlaması, halk sağlığı izleminin sıkılaştırılmasına ve dumanlı havaya maruz kalmanın azaltılması yönünde tavsiyelere yol açtı.
Dzulkefly, Kuala Selangor Sağlıklı Yaşam Merkezi'nin ve K MindSet olarak bilinen Santuni Komuniti Minda Sejahtera programının açılışını yaptıktan sonra rakamları açıkladı. Bakanın açıklaması, açık havada zaman geçirenleri ilgilendiren başka bir konuyu da kapsıyordu: Malezya'da 33. Hafta sonuna kadar ülke genelinde sıcağa bağlı 90 hastalık vakası kaydedildi; bunların dokuzu o hafta görüldü.
24 Ağustos itibarıyla 10 bölgede Hava Kirletici İndeksi (API) değerleri sağlıksız seviyedeydi. Sağlık yetkilileri, özellikle astımı veya başka mevcut hastalıkları bulunanlara açık hava etkinliklerini sınırlama, hava kalitesindeki değişimleri takip etme ve belirtiler ortaya çıktığında tedavi arama tavsiyesinde bulundu.
Hava kalitesinin sağlıksız seviyelere ulaştığı yerler
Sarawak'taki Serian'da 23 Ağustos saat 08.00'de API değeri 197 olarak ölçüldü. Bu, o sırada havası sağlıksız seviyede olan yedi bölge arasındaki en yüksek değerdi. Sarawak'ta etkilenen diğer yerlerde ölçülen değerler Kuching'de 185, Sri Aman'da 178, Samarahan'da 176 ve Sarikei'de 128 oldu. Kedah'taki Sungai Petani ile Perak'taki Taiping'de ise değer 126 olarak kaydedildi.
Malezya'da API değerleri 101-200 arasında olduğunda hava sağlıksız, 201-300 arasında olduğunda çok sağlıksız, 300'ün üzerindeyse tehlikeli olarak sınıflandırılıyor. Hava kirliliği ölçümlerinden yararlanan endeks mevcut koşulları gösteriyor ve düzenli olarak güncelleniyor.
Hava Kirletici İndeksi Yönetim Sistemi, 24 Ağustos'ta 10 bölgede sağlıksız değerler kaydetti. Bunların beşi Sarawak'taydı: Serian'da 194, Kuching'de 176, Samarahan'da 172, Sri Aman'da 158 ve Bintulu'da 125.
Sarawak dışındaki bölgelerden Selangor'daki Johan Setia'da 160, Kuala Selangor'da 101 ölçüldü. Kedah'ta Sungai Petani'de 155, Alor Setar'da 152; Penang'daki Minden'de ise 130 olarak kaydedildi.
İzlenen diğer 58 bölge orta seviyedeydi; o sırada hiçbir bölgede hava kalitesi iyi olarak kaydedilmedi. Ölçümler, verileri saat başı yayımlanan 68 hava kalitesi izleme istasyonundan geldi. Tarihleri belirtilen iki güncelleme arasında sağlıksız değer görülen bölge sayısı yediden 10'a yükseldi; ancak Sarawak'taki bazı yerlerde değerler düştü.
Ağustos boyunca hastalık tablosu nasıl değişti?
Keskin artışlar, Sağlık Bakanlığının ağustosta yaptığı ve dumanlı hava dönemlerinde izlenen üç hastalıkta belirgin bir artış olmadığını bildirdiği açıklamanın ardından geldi. O dönemde Sarawak'taki 12 sentinel klinikte yürütülen izlem, üst solunum yolu enfeksiyonu vakalarının 31. Haftada 1.473'ten 32. Haftada 1.347'ye düştüğünü göstermişti.
Aynı kliniklerde astım vakaları da 195'ten 122'ye gerilerken konjonktivit vakaları 15'ten 43'e yükseldi. Bu rakamlar Sarawak'taki 12 klinikte yürütülen izlemi anlatıyordu. Dzulkefly'nin son açıklamasında ise 33. Haftayla yapılan karşılaştırmada 32. Hafta toplamları 61 astım vakası, 1.637 solunum yolu enfeksiyonu ve 157 konjonktivit vakası olarak verildi.
Bakanlık, üst solunum yolu enfeksiyonları, astım ve konjonktiviti izlemek için hava kalitesi izleme istasyonlarının yakınındaki 68 sağlık kuruluşunu seçti. Sentinel sürveyans, hastalık eğilimlerini takip etmek için seçilmiş sağlık kuruluşlarından yararlanılması anlamına geliyor. Dumanlı hava dönemlerinde veri toplama haftalık bildirimden günlük izlemeye geçiyor; böylece yetkililer değişimleri daha yakından takip edebiliyor.
Bakanlık, dumanlı havanın sürmesi veya hava kalitesinin kötüleşmesi durumunda hastalıkların artabileceği uyarısında bulunmuştu. Dönemin başlarında, dumanlı havayla bağlantılı hastane yatışlarında veya acil vakalarda belirgin bir artış olmadığını bildirmişti. Sağlık kuruluşlarına, koşullar değiştikçe tetikte olmaları talimatı verildi.
Başlıca gelişmeler birkaç raporlama dönemine yayıldı:
- Ağustos başlarında bakanlık, izlenen üç hastalıkta belirgin bir artış olmadığını bildirdi. Sarawak'taki 12 sentinel klinikte 31. ve 32. haftalar arasında solunum yolu enfeksiyonları ve astım vakaları azaldı.
- 16-22 Ağustos, Epidemiyolojik 33. Hafta: Son sürveyans karşılaştırmasında 219 astım vakası ve 3.674 üst solunum yolu enfeksiyonu kaydedildi.
- 23 Ağustos saat 08.00: Yedi bölgede API değerleri sağlıksız seviyedeydi; en yüksek değer 197 ile Serian'da ölçüldü.
- 24 Ağustos: 10 bölgede hava sağlıksız seviyedeydi; izlenen diğer 58 bölge ise orta seviyedeydi.
Dumanlı hava neden nefes almayı zorlaştırabilir?
Dumanlı hava; yangınlar, araç emisyonları ve sanayi faaliyetlerinin yol açtığı ince parçacıklar ve diğer kirleticileri içerir. En küçük parçacıklar solunum yollarının derinlerine kadar ilerleyerek hava yollarını tahriş edebilir ve iltihaplanmaya neden olabilir.
Astımı olan kişiler bu tahrişe maruz kaldıklarında hava yollarını çevreleyen kaslarda daralma görülebilir. Bunun sonucunda öksürük, hırıltılı solunum, göğüste sıkışma ve nefes darlığı yaşanabilir. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı veya kalp rahatsızlığı bulunan kişilerde de kirli hava nedeniyle belirtiler ağırlaşabilir.
Fiziksel aktivite maruziyeti artırır; çünkü insanlar daha hızlı nefes alır ve akciğerlerine daha fazla kirli hava çeker. Bu nedenle sağlık yetkilileri, API değerleri sağlıksız seviyelere ulaştığında açık havada yorucu egzersizlerin azaltılmasını tavsiye ediyor.
Çocuklar, yaşlılar ve mevcut kalp veya solunum rahatsızlıkları bulunanlar daha fazla risk altında. Çocuklar yetişkinlerden daha hızlı nefes alır ve dışarıdaki koşulların güvenli olmadığına karar vermekte daha fazla zorlanabilir. Yaşlı yetişkinlerde hem sıcaklığa hem de hava kirliliğine karşı hassasiyeti artıran birden fazla sağlık sorunu bulunabilir.
Dumanlı havanın süresi de önem taşıyor. Kısa süreli sağlıksız hava geçici tahrişe yol açabilirken uzun süreli maruziyet astımı, kalp hastalığı ve diğer kronik rahatsızlıkları bulunan kişiler üzerinde daha fazla baskı oluşturabilir. Sağlık üzerindeki etki; kirli koşulların ne kadar sürdüğüne, API değerlerinin ne kadar yükseldiğine ve hangi toplulukların etkilendiğine bağlı olacak.
Dumanlı havada bölge sakinleri ne yapmalı?
Dzulkefly, astım ve diğer solunum rahatsızlıkları bulunan kişileri açık hava etkinliklerini sınırlamaya çağırdı. Sağlık Bakanı, Kuala Selangor'daki etkinlikte yaptığı açıklamada bölge sakinlerine yeterli sıvı almalarını, gereksiz maruziyetten kaçınmalarını ve belirtiler ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden tıbbi yardım almalarını tavsiye etti.
Yeterli sıvı aldığınızdan emin olun, gereksiz yere maruz kalmaktan kaçının ve bakanlığın yayımladığı yönergeleri takip edin. Herhangi bir belirti ortaya çıkarsa muayene olun ve hemen tedavi alın.
Kedah Eyalet Sağlık Dairesi de Sungai Petani ve Alor Setar sakinlerine benzer tavsiyelerde bulundu. Daire; açık havada yorucu etkinlikleri azaltmayı, sigara içmekten ve dumanlı yerlerden kaçınmayı, yeterince su içmeyi ve dışarı çıkmadan önce en güncel API değerini kontrol etmeyi önerdi.
Evden çıkması gerekenler, dışarıda geçirdikleri süreyi kısaltarak ve uygun solunum koruması kullanarak maruziyeti azaltabilir. Yüze iyi oturan bir maske, solunan parçacık miktarını azaltabilir; ancak bazı kirleticileri filtrelemez. Kendini hasta hisseden herkesin uygun tıbbi bakım alması gerekir.
Evde pencereler kapalı tutulabilir, klimalarda iç hava dolaşımı ayarı seçilebilir ve yüksek verimli bir hava filtresi veya hava temizleyici düşünülebilir. Ev içinde sigara içmekten ve fazladan duman oluşturan faaliyetlerden kaçınılmalıdır. Dumanlı bölgelerden geçen sürücüler de araçlarında iç hava dolaşımı ayarını seçebilir.
Kronik rahatsızlığı bulunan kişiler reçeteli ilaçlarını kullanmayı sürdürmeli ve doktorlarının talimatlarına uymalıdır. Astım hastaları, reçeteli rahatlatıcı ilaçlarını yanlarında bulundurmalı; belirtiler normalden daha sık veya şiddetli hale gelirse sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.
Nefes almada güçlük, göğüs ağrısı, şiddetli belirtiler veya astım rahatlatıcı ilacının artık eskisi gibi işe yaramaması durumunda hemen tıbbi yardım alınmalıdır. Süregelen öksürük, hırıltılı solunum, göğüste sıkışma, baygınlık hissi veya olağandışı güçsüzlük yaşayanlar bir sağlık kuruluşuyla iletişime geçmelidir.
Ebeveynler, bakım verenler ve okullar çocuklar konusunda özellikle dikkatli olmalıdır. Yaşlılar ve kronik hastalığı olan kişiler kendilerine özel tıbbi tavsiyelere uymalıdır. Saatlik API değerleri, özellikle endeksin sağlıksızlık sınırına yakın veya bu sınırın üzerinde olduğu yerlerde, bölge sakinlerinin açık hava etkinliklerini planlamasına yardımcı olabilir.
Sıcak hava açık havada çalışanlar ve sporcular için ek risk oluşturuyor
Malezya'da 33. Hafta sonuna kadar kaydedilen sıcağa bağlı 90 hastalık vakasının 71'i sıcak bitkinliği, 14'ü sıcak çarpması ve beşi sıcak kramplarıydı. Dumanlı havayla birlikte görülen sıcak hava; açık havada çalışanlar, sporcular ve uzun süre doğrudan güneş ışığı altında kalanlar için ayrı bir sağlık riski oluşturuyor.
33. Haftada dokuz vaka kaydedildi. Bu sayı 30. Haftada iki, 31. ve 32. haftalarda ise üçer vakaydı. Son vakaların sekizi Selangor'daki Malezya Oyunları'na katılanlarda görüldü; bir kişi hastanenin servisinde ileri tedavi görmek zorunda kaldı.
Dzulkefly, durumun kontrol altında olduğunu ve bir sağlık görev gücünün süreci yakından izlediğini söyledi. 33. Haftada vaka sayısının önceki haftadaki üç vakadan dokuza yükselmesi, yoğun açık hava etkinlikleri sırasında karşılaşılan risklere dikkat çekti.
Sıcak bitkinliği yoğun terleme, güçsüzlük, baş dönmesi, baş ağrısı ve mide bulantısına yol açabilir. Sıcak çarpması ise beyni etkileyerek kafa karışıklığına, bayılmaya veya bilinç kaybına neden olabileceği için daha tehlikelidir. Sıcağa maruz kalmanın ardından ortaya çıkan ciddi belirtiler acil tıbbi müdahale gerektirir.
Bakanlık, bölge sakinlerine düzenli olarak su içmelerini, uzun süre doğrudan güneş ışığına maruz kalmaktan kaçınmalarını ve günün en sıcak saatlerinde yorucu açık hava etkinliklerini azaltmalarını tavsiye ediyor. Dumanlı hava koşulları, sıcaklık risk oluşturmaya devam ederken havayı daha az bunaltıcı hissettirebilir. Bu nedenle dışarıda geçirilecek zaman planlanırken görünürlüğün yanı sıra sıcaklık da dikkate alınmalı.
Bölgesel yangınlar, dumanlı havanın tekrarlanmasına ışık tutuyor
Endonezya'da mevsimsel olarak çıkan yangınlar, özellikle kurak hava ve rüzgârın dumanı Malakka Boğazı üzerinden taşıdığı dönemlerde Malezya ve Singapur'u etkileyen dumanlı havaya sık sık katkıda bulunuyor. 2025'te uydu izleme verileri, Endonezya'daki yangın noktalarında büyük artış görüldüğünü ortaya koydu. Bu noktaların çoğu Sumatra'da ve turbalıklarla tarım alanlarında tespit edildi.
NASA'nın VIIRS uydusu, Temmuz 2025'te Endonezya'da güven düzeyi yüksek 794 yangın noktası tespit etti. Bu, haziran ayındaki sayının neredeyse 10 katıydı. MODIS uyduları aynı ay 879 yangın noktası tespit etti. Bu rakamlar ayrı bir yangın mevsimine aitti ve kurak koşullarda arazi ve turbalık yangınlarının ne kadar hızlı şiddetlenebileceğini gösteriyordu.
Turba yangınlarını kontrol altına almak zordur; çünkü suyu çekilmiş turbalıklar yüzeyin altında yanabilir. Duman uzun süre etkisini sürdürebilir ve rüzgârla hava koşulları onu yangın bölgesinin ötesine taşıdığında ulusal sınırları aşabilir.
2015'te Endonezya'da milyonlarca hektar alan yandı. Komşu ülkelerde günlük yaşamı aksatan ve halk sağlığını etkileyen büyük bir bölgesel duman krizi yaşandı. Bu olayların tekrarlanması, yetkililerin açık alanda yakma faaliyetlerine karşı uyarılarda bulunmasına ve arazi sahiplerinden mülklerinde izinsiz yangın çıkmasını önlemelerini istemesine yol açtı.
Malezya'daki mevcut dumanlı havanın kaynağı henüz doğrulanmadı; bunun için hava kalitesi ve yangın izleme verilerinin incelenmesi gerekiyor. Kaynak bölgeye göre değişebilir. Yerel yakma faaliyetleri, hava koşulları ve Malezya dışındaki yangınlar ölçümleri etkileyebilir.
Sağlıklı yaşam merkezleri toplum sağlığı desteğini genişletiyor
Dzulkefly'nin solunum yolu ve sıcaklığa bağlı hastalık rakamlarını açıkladığı Kuala Selangor Sağlıklı Yaşam Merkezi, nisan ayında faaliyete geçti. Hulu Langat, Kuala Langat ve Sabak Bernam'daki merkezlerin ardından Selangor'un dördüncü merkezi oldu.
Malezya'da 1,9 milyondan fazla kişiye ulaşan 38 Sağlıklı Yaşam Merkezi bulunuyor. Bu merkezler, fiziksel sağlığı geliştirmeyi amaçlayan programların yanı sıra yaşlanan nüfusa destek ve toplum temelli ruh sağlığı hizmetleri sunuyor.
Jom Nak Sihat adlı kilo yönetimi pilot programına 528 kişi katıldı. Bu gruptan 460 kişi, yani yüzde 87'si kilo verdi. Bakanlığın bildirdiğine göre katılımcıların yüzde 83'ünün fiziksel uygunluğu gelişti, yüzde 21'i ise kişinin kilosunu boyuyla ilişkilendiren bir ölçü olan normal beden kitle indeksine ulaştı.
Selangor'da 60 yaş ve üzeri 900 binden fazla kişi yaşıyor. Kuala Selangor'da yaklaşık 24 bin kişi yaşlı nüfusu oluşturuyor; bu sayı ilçe nüfusunun yüzde 8'ine denk geliyor. Dzulkefly, yaşlıların sağlıklı, aktif ve üretken kalabilmeleri için desteklenmeleri gerektiğini söyledi.
Açılışta Santuni Komuniti Minda Sejahtera (K MindSet) programı da tanıtıldı. Klinik ruh sağlığı hizmetlerine ihtiyaç duyan bölge sakinleri ülke genelinde 1.116 sağlık kliniğinden, psikososyal rehabilitasyon hizmeti veren dokuz klinikten, psikiyatri hizmeti sunan 72 hastaneden ve 40 Mentari toplum ruh sağlığı merkezinden yardım alabilir.
Önemli Noktalar
- 32. ve 33. epidemiyolojik haftalar arasında astım vakaları 61'den 219'a yükselerek yüzde 259 arttı.
- Üst solunum yolu enfeksiyonları 1.637'den 3.674'e yükselerek yüzde 124 arttı. Konjonktivit vakaları ise 157'den 146'ya, yani yüzde 7 azaldı.
- 33. Hafta, 16-22 Ağustos tarihlerini kapsıyordu. Ağustos başlarında Sarawak'taki 12 klinikte yapılan izlemde astım ve solunum yolu enfeksiyonları azalmıştı.
- 23 Ağustos saat 08.00'de yedi bölgede hava sağlıksız seviyedeydi. 24 Ağustos'ta 10 bölgede hava sağlıksız, izlenen diğer 58 bölgede ise orta seviyedeydi.
- API değerleri 101-200 arasında olduğunda hava sağlıksız, 201-300 arasında çok sağlıksız, 300'ün üzerinde ise tehlikeli olarak sınıflandırılıyor.
- Malezya'da 33. Hafta sonuna kadar sıcağa bağlı 90 hastalık vakası kaydedildi; bunların dokuzu o hafta görüldü. Son vakaların sekizi Selangor'daki Malezya Oyunları katılımcılarında görüldü.
- Bölge sakinleri açık havada maruziyeti azaltmalı, yeterli sıvı almalı, saatlik API değerlerini kontrol etmeli, reçeteli ilaçlarını kullanmayı sürdürmeli ve belirtiler için tedavi almalı.
- Kuala Selangor'daki tesis, Selangor'un dördüncü Sağlıklı Yaşam Merkezi. Malezya'daki 38 merkez 1,9 milyondan fazla kişiye ulaştı.






