25 Temmuz'daki velayet kararı, hukuki ihtilafın odağına çocuğun güvenliğini koydu
Pakistan'ın Faysalabad kentindeki bir oturum mahkemesi, ailesi ve hak savunucularının 13 yaşında olduğunu belirttiği kızı, 25 Temmuz 2026'da kendisini kaçırmakla suçlanan kişiye teslim etti. Mahkeme ayrıca bu kişinin kefaletle serbest bırakılmasına karar verdi ve yaşı gösteren kayıtlar tartışmalı olmasına, kızın kendisini yetişkin gibi tanıtması için baskı gördüğü iddialarına rağmen, eş olduğu yönündeki beyanını kabul ettiği bildirildi.
İçindekiler
- 25 Temmuz'daki velayet kararı, hukuki ihtilafın odağına çocuğun güvenliğini koydu
- Kaçırma iddiasından koruma altındaki barınağa
- Yaşı gösteren belgeler neden önemli?
- Mahkeme içinde ve dışında baskı iddiaları
- Din değiştirme ve evlilik iddiaları korumayı nasıl etkiliyor?
- Pencap'ın yeni yasası ve evlilik statüsüne ilişkin ihtilaf
- Maria Shahbaz'ın davası ayrı bir mahkeme takviminde ilerliyor
- Avrupa'dan gelen baskı ve savunucuların kaydettiği vakaların kapsamı
- Aileler ilk kurtarma operasyonunun ötesinde koruma istiyor
- Öne Çıkanlar
Adı açıklanmayan kız daha önce polis tarafından bulunmuş ve koruma altındaki bir barınma merkezine yerleştirilmişti. İnsan hakları savunucuları ve Hristiyan hakları örgütleri kararı kınayarak, kızın suçlanan kişiye geri verilmesinin onu yeniden şiddet, gözdağı ve cinsel istismar riskiyle karşı karşıya bırakabileceği uyarısında bulundu.
Pencap yetkililerinden müdahale etmeleri, kızı korumaları ve nihai bir velayet kararı verilmeden önce resmî doğum kayıtları ile diğer delillerin incelenmesini sağlamaları isteniyor. İhtilaf; kaçırma iddialarını, din değiştirme ve evlilik belgelerinin geçerliliğine ilişkin soruları ve kızın mahkemede söylediklerini tehditlerin etkilemiş olabileceği iddialarını kapsıyor.
Karar, Pencap'ın evlilik için asgari yaşı 18 olarak belirleyen 2026 tarihli Çocuk Evliliklerini Önleme Yasası'nı kabul etmesinden kısa süre sonra geldi. Hak savunucuları, yetişkin bir kaçırma zanlısının çocuğu din değiştirmiş ve evli bir kadın olarak sunduğu durumlarda bu korumaların uygulanıp uygulanmayacağının davada sınanacağını söylüyor.
30 Temmuz itibarıyla aileye destek veren kuruluşların ilk talebi, kızın güvenliğinin sağlanmasıydı. Daha geniş kapsamlı endişeleri ise din değiştirme belgelerinin, evlilik evraklarının ve mahkemede kayda alınan ifadelerin, temel suçlamalar sonuçlandırılmadan önce iddia edilen bir kaçırma olayının gönüllü evlilik gibi gösterilmesine imkân verebilmesiydi.
Kaçırma iddiasından koruma altındaki barınağa
Mohsin Liaquat'ın kızı 12 Haziran'da kaçırdığı iddia ediliyor. Ailesi olayı Raza Abad polis karakoluna bildirdi; polis, Pakistan Ceza Kanunu'nun 365 B maddesi uyarınca bir İlk Bilgi Raporu düzenledi. Bu madde, bir kadının evlilik veya cinsel istismar amacıyla kaçırılması ya da alıkonulmasıyla ilgili.
İlk Bilgi Raporu, iddia edilen bir suçu kayda geçirir ve polis soruşturmasının başlangıç noktasını oluşturur. Bu olayda şikâyet, kızın kaybolmasını yalnızca kiminle evlenmek istediğine ilişkin bir anlaşmazlık olarak değil, cezai soruşturmanın konusu olarak ele aldı.
Polis, yaklaşık iki hafta sonra Liaquat'ı tutukladı ve kızı onun yanında buldu. Kız önce Faysalabad Polisi Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet Birimi'nin korumasına verildi, ardından risk altındaki kadınlar ve kız çocukları için devlet tarafından işletilen Dar ul Aman'a nakledildi.
Faysalabad'daki davanın başlıca gelişmeleri yaklaşık altı haftaya yayıldı:
- 12 Haziran: Liaquat'ın kızı kaçırdığı iddia edildi ve aile olayı polise bildirdi.
- Yaklaşık iki hafta sonra: Polis zanlıyı tutukladı, kızı buldu ve koruma altına aldı.
- 27 Haziran: Hak savunucularına göre kız, zanlının ailesinin kendisini yetişkin olduğunu söylemesi için yönlendirdiğini ve baskı yaptığını mahkemeye anlattı.
- Dava sürecinde: Mahkeme yaşını değerlendirmek üzere tıbbi muayene yapılmasına karar verdi ve Dar ul Aman'da kalmasını istedi.
- 25 Temmuz 2026: Oturum mahkemesi zanlının kefaletle serbest bırakılmasına karar verdi ve kızı sözde eşi olarak ona teslim etti.
Hak örgütleri, kızın koruma altındaki barınakta tutulmasına yönelik önceki kararı, tartışmalı deliller incelenirken çocuğun korunmasıyla uyumlu buldu. Daha sonraki kararın bu korumayı ortadan kaldırdığını ve kızı kendisini alıkoymakla suçlanan kişinin yeniden etkisi altına soktuğunu söylediler.
Yaşı gösteren belgeler neden önemli?
Zanlı tarafının, kızın doğum tarihini Haziran 2008 olarak gösteren bir din değiştirme belgesi ve evlilik belgesi sunduğu bildirildi. Bu tarih, 25 Temmuz'daki karar itibarıyla kızı 18 yaşında yaparken ailesi onun 13 yaşında olduğunu savunuyor. Dolayısıyla anlaşmazlık, kızın yasal olarak evlenecek yaşta olup olmadığıyla doğrudan ilgili.
Ailesi Haziran 2008 tarihine itiraz ediyor ve bu tarihin, anne babasının 2012'de evlenmiş olması da dâhil olmak üzere aile kayıtlarıyla çeliştiğini söylüyor. Aktivistler ayrıca resmî doğum kayıtlarının ve diğer belgelerin ailenin iddiasını desteklediğini, ancak bunlara yeterli ağırlık verilmediğini belirtiyor.
Mahkeme, kızın yaşıyla ilgili çelişkili bilgilerle karşılaşmasının ardından tıbbi muayene yapılmasına karar verdi. Hak savunucuları daha sonra mahkemeyi, sahte olduğunu ileri sürdükleri din değiştirme ve evlilik belgelerine gereğinden fazla ağırlık vermekle suçladı. Muayenenin bulguları ve nihai velayet kararının dayandığı deliller, davaya ilişkin anlatımda ayrıntılandırılmadı.
İnsan hakları aktivisti Ashiknaz Khokhar, reşit olmayan mağdurların yer aldığı davalarda belge niteliğindeki delillerin dikkatle doğrulanması çağrısı yaptı. Tehdit, zorlama veya denetimin çocuğun söylediklerini etkilemiş olabileceği durumlarda, bir küçüğün ifadesinin ya da sözde rızasının velayeti tek başına belirleyemeyeceğini savundu.
Avukatlar ve dinî azınlık temsilcileri doğum kayıtlarının, okul kayıtlarının, kimlik kayıtlarının ve aile belgelerinin doğrulanması için daha güçlü prosedürler istiyor. Tartışmalı belgelerin, bir yetişkinin iddiasını destekledikleri için kabul edilmek yerine şeffaf bir süreçle incelenmesi gerektiğini söylüyorlar.
Doğum kayıtlarının gecikmeli veya eksik olması, bazı topluluklarda bu kontrolleri özellikle zorlaştırıyor. Hak savunucuları, belgenin bulunmamasının bir yetişkinin çocuğun daha büyük olduğunu ilan etmesine imkân vermemesi gerektiğini söylüyor. Endişeleri, yanlış yaş bilgisinin polis ve mahkemelerin evlilik, velayet ve istismar iddialarına yaklaşımını değiştirebilmesi.
Mahkeme içinde ve dışında baskı iddiaları
Kızın 27 Haziran'da verdiği bildirilen ifade, ailenin itirazında merkezi önem taşıyor. Hak savunucularına göre kız, zanlının akrabalarının kendisini yetişkin olduğunu söylemesi için yönlendirdiğini ve baskı yaptığını anlattı. Savunucular, kaçırmakla suçlanan kişinin yanında kaldıktan veya onun etkisi altında bulunduktan sonra ifade veren çocuklar için koruyucu önlemlerin gerekli olduğunu belirtiyor.
Adalet İçin Ses (Voice for Justice) Başkanı Joseph Janssen de mahkemede avukatların, İslam'ı reddetmesi hâlinde kızla dinden dönme suçundan cezalandırılacağı tehdidinde bulunduğunu öne sürdü. Dinden dönme, bir dini terk etmek veya reddetmek anlamına gelir. Janssen, iddia edilen tehditleri hukuki ve dinî yetkinin ciddi biçimde kötüye kullanılması olarak nitelendirdi.
Janssen, haksızlık, kanuni tecavüz ve bir çocuğun ailesinden koparılması olarak tanımladığı durumla ilgili müdahale etmesi için Pencap Eyaleti Başbakanı Maryam Nawaz Sharif'e çağrıda bulundu. Bu çağrı, velayet kararını cezai suçlamalarla ve kızın gözdağı görmeden karar verebilmesiyle ilişkilendirdi.
Hak savunucusu avukatlar, bu koşullardaki bir kızın zanlıdan ve destekçilerinden ayrı olarak dinlenmesi gerektiğini söylüyor. Dava sürerken güvenle konuşabilmesi ve destek alabilmesi için bağımsız bir avukata, vasiye ve psikolojik desteğe erişim talep ediyorlar.
Öncelikle yanıtlanmasını istedikleri sorular; kızın kaçırılıp kaçırılmadığı, yasal olarak evlenecek yaşta olup olmadığı, din değiştirme kararını baskı olmadan verip vermediği ve ifadelerinin bağımsız biçimde alınıp alınmadığı. Ailesine göre baskı iddiaları, bu soruları kızın nerede yaşayacağına ilişkin karardan ayrı düşünülemez hâle getiriyor.
Din değiştirme ve evlilik iddiaları korumayı nasıl etkiliyor?
Pakistan'ın hukuk sistemi çocuklara, kadınlara ve dinî azınlıklara yönelik korumalar içeriyor. Aktivistler, kaçırıldığı bildirilen bir kız daha sonra Müslüman olmuş ve evli bir kadın olarak sunulduğunda bu korumaların uygulanmasının zorlaşabildiğini söylüyor.
Din değiştirme iddiası, duruşmanın odağını kaçırma, alıkoyma ve istismar iddialarından uzaklaştırabiliyor. Kız, çocuk olmasına ve kendisinden ya da akrabalarından tehdit görmüş olma ihtimaline rağmen, kendisini kaçıran kişiyle kalmak isteyip istemediği konusunda sorgulanabiliyor.
Pakistan, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye ve Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'ye taraf. Çocuk haklarına ilişkin sözleşme düşünce, vicdan ve din özgürlüğünü tanırken, çocukları etkileyen kararlarda onların yüksek yararının gözetilmesini şart koşuyor. Diğer sözleşme din özgürlüğünü koruyor ve inanç konularında zorlamayı yasaklıyor.
Hak savunucuları, bu güvencelerin, kaçırma suçlamasıyla karşı karşıya olan bir yetişkinin din değiştirme belgesi veya korunmasız bir çocuğun ifadesi yoluyla velayet talep etmesi hâlinde yetkililerin güvenlik ve zorlama iddialarını incelemesini gerektirdiğini söylüyor. Ayrıca fiziksel ergenliğin, geçerli bir evlilik için gereken zihinsel olgunluğu ölçmekte kullanılamayacağını savunuyorlar.
Avukatlar ve azınlık temsilcileri, zorla din değiştirmeyi açıkça suç sayan bir yasal düzenleme talep ediyor. Ayrıca tehdit, alıkoyma ve manipülasyonun çocuğun din değiştirme veya evlilik için geçerli rıza vermesini engellediğinin yasada açıkça belirtilmesini istiyorlar.
Pencap'ın yeni yasası ve evlilik statüsüne ilişkin ihtilaf
2026 tarihli Pencap Çocuk Evliliklerini Önleme Yasası, evlilik için asgari yaşı 18 olarak belirliyor ve çocukla yapılan evliliği kefaletle tahliye edilemeyen bir suç hâline getiriyor. Yasa ayrıca mahkemelerin evlilikle ilgili davalarda çocukların yüksek yararını merkeze almasını öngörüyor.
Faysalabad mahkemesinin zanlının kefaletle serbest bırakılmasına ve kızı sözde eşi olarak tanımasına ilişkin kararı, yasanın nasıl uygulandığına dair endişeleri artırdı. İnsan hakları aktivisti Lala Robin Daniel, zayıf soruşturmaların ve mahkeme kararlarındaki tutarsızlıkların yeni çocuk koruma yasalarının amacını zedelediğini söyledi.
Daniel, çocuk evliliğinin ve bu tür bir evlilikten kaynaklanan cinsel ilişkilerin, evlilik statüsü iddialarıyla koruma altına alınmak yerine cezai meseleler olarak ele alınması gerektiğini savundu. Endişesi, kaçırma ve zorlama iddiaları henüz çözüme kavuşmamışken zanlıya koca denmesinin velayeti etkileyebilmesi.
Önceki davalarda hukuki bir boşluk ortaya çıktı: Bir yasa, çocukla evlenen kişiyi cezalandırabilir ancak bu evliliği otomatik olarak geçersiz ilan etmeyebilir. Ceza sorumluluğu, bir kişinin suç işleyip işlemediğiyle; evliliğin geçerliliği ise hukukun bu ilişkiyi tanıyıp tanımadığıyla ilgilidir. Bu iki soru farklı hukuki sonuçlar doğurabilir.
Eleştirmenler, bu boşluğun bir erkeğin kızı kaçırıp evliliğe zorladığı iddialarıyla karşı karşıya olmasına rağmen koca veya velayet hakkı iddia etmesine imkân tanıyabileceğini söylüyor. Mahkemelerin, iddia edilen bir evliliğin cezai suçlamalar incelenmeden velayeti belirlemesine izin vermek yerine çocuğun esenliğini öncelemesini istiyorlar.
Maria Shahbaz'ın davası ayrı bir mahkeme takviminde ilerliyor
Uluslararası kamuoyunun ilgisi, Temmuz 2025'te kaçırıldığında, İslam'a geçirilip kendisinden çok daha yaşlı Müslüman bir erkekle evlendirildiğinde 13 yaşında olduğu bildirilen Lahorlu Hristiyan kız Maria Shahbaz'ın üzerinde de. Hukuk savunuculuğu raporlarında bu kişinin 30 yaşındaki Shehryar Ahmad olduğu belirtiliyor.
Shahbaz'ın davası, Faysalabad'daki yargı sürecinden ayrı. Pakistan Federal Anayasa Mahkemesi daha önce onun bu erkekle kalabileceğine hükmetti. Ailesi, resmî kayıtların reşit olmadığını gösterdiğini ve evlilik belgesinin sahte olduğunu savundu.
Delillerin yeniden incelenmesini ve kızın bu kişiyle kalmaya devam etmesine ilişkin kararın gözden geçirilmesini isteyen ailenin başvurusu için 24 Temmuz'da duruşma yapılması planlandı. Bu duruşmanın sonucu bildirilmedi. Duruşma tarihi Shahbaz'ın davasına ait; 25 Temmuz'daki velayet kararı ise Faysalabad'daki adı açıklanmayan kızla ilgili.
Avukat Muhammad Saqib Jillani, temel meselenin yasal evlilik yaşının altındaki bir çocuğun geçerli bir evlilik yapıp yapamayacağı olduğunu savundu. Ayrıca kaçırma ve zorlama iddiaları varken Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 164. maddesi uyarınca kaydedilen bir ifadenin gönüllü rızayı kanıtlayıp kanıtlayamayacağını sorguladı.
164. madde, cezai yargılamalar sırasında bir sulh hâkimi önünde alınan ifadelerle ilgili. Jillani'nin savı, yetişkin bir Hristiyan kadının Müslüman bir erkekle evlenip evlenemeyeceğinden çok, çocuğun yaşı ve ifade verdiği koşullara odaklanıyor.
İki davada da yaş kayıtları, evlilik belgeleri ve kızların ifadelerinin özgürce verilip verilmediği konusunda ihtilaflar var. Bununla birlikte her davanın yargı süreci, delilleri ve velayet kararları birbirinden ayrı.
Avrupa'dan gelen baskı ve savunucuların kaydettiği vakaların kapsamı
Avrupa Parlamentosu'nun 9 Temmuz tarihli kararı, Shahbaz'ın davasına atıfta bulunarak Pakistan'ı dinî azınlık topluluklarından kaçırıldığı ve zorla din değiştirildiği iddia edilen kızlarla ilgili suçlamaları soruşturmaya çağırdı. Yetkililerden mağdurlara bağımsız hukuki temsil, psikolojik destek ve ailelerine erişim sağlamalarını istedi.
Kararda ayrıca kızları kaybolan veya iradeleri dışında din değiştirmeye zorlandıkları iddia edilen ailelerin başvurularını alacak ulusal bir mekanizma kurulması çağrısı yapıldı. Böyle bir mekanizma, ailelere kaygılarını tekil bir polis şikâyetinin ele alınmasının ötesinde iletebilecekleri bir yer sağlayabilir.
Adalet İçin Ses, 2019 ile 2025 arasında reşit olmayan Hristiyan kızların kaçırıldığı, zorla din değiştirtildiği, evlendirildiği ve cinsel istismara uğradığı iddia edilen 210 vaka kaydetti. Kuruluş, kayda geçirilen bu vakaların yüzde 89'unun Pencap'ta yaşandığını bildirdi; bu da eyaleti kuruluşun belgelediği tablonun odağına yerleştiriyor.
Hak savunuculuğu grupları ayrıca Pakistan genelinde her yıl 1.000'den fazla reşit olmayan kızın din değiştirmeye ve evliliğe zorlandığını tahmin ediyor. Yıllık bu tahmin, Adalet İçin Ses'in yedi yıl boyunca kayda aldığı reşit olmayan Hristiyan kızların yer aldığı 210 vakadan daha geniş bir grubu kapsıyor.
Aileler tehdit, toplumsal baskı veya polisin harekete geçmemesiyle karşılaşabildiği için kesin rakamları belirlemek zor. Bu engeller, kaçırma iddiasının polise bildirilip bildirilmediğini ve ailenin soruşturma talebini sürdürüp sürdüremeyeceğini etkileyebiliyor.
Aileler ilk kurtarma operasyonunun ötesinde koruma istiyor
Başka davalardaki aileler, kız kaçtıktan sonra zanlı onu eşi olarak görmeye devam ettiği için polisin müdahaleyi reddettiğini bildirdi. Diğerleri ise şikâyette bulunduktan veya sahte olduğunu öne sürdükleri evlilik kayıtlarına itiraz ettikten sonra tehdit edildiklerini anlattı.
Hristiyan önderler ve hak örgütleri, azınlık ailelerinin çoğu zaman davaları birden fazla mahkeme kademesinde takip etmek için gerekli maddi imkânlardan ve hukuki yardımdan yoksun olduğunu söylüyor. Kızlar da yargılama sırasında akrabalarından ayrı tutulabiliyor; bu da özgürce konuşmalarını veya danışmanlık almalarını zorlaştırıyor.
Kapusen Adalet, Barış ve Ekoloji Komisyonu Direktörü Peder Lazar Aslam, bu tabloyu dinî azınlıklar arasında korkuya yol açan bir durum olarak tanımladı. Aslam ve diğer topluluk temsilcileri, kaçırılan kızların güvenli biçimde geri getirilmesi ve din değiştirmeyi kaçırma eylemine kılıf olarak kullananların yargılanması çağrısı yaptı.
Harekete geçilmesini isteyen kuruluşlar, polisin bir kızı bulmasının ardından da korumanın sürmesi gerektiğini söylüyor. Mağdurun hayatını yeniden kurmasına yardımcı olmak için güvenli barınma, tıbbi tedavi, psikolojik destek, eğitim ve misillemelere karşı koruma gerekiyor. Bir çocuğun kendisini kaçırmakla suçlanan yetişkine geri verilmesinin kurtarma çabasının amacını boşa çıkardığı uyarısında bulunuyorlar.
Faysalabad'da aktivistler eyalet hükümetinden, polisten ve üst mahkemelerden velayet kararını gözden geçirmelerini, mevcut tüm kayıtları kullanarak kızın yaşını doğrulamalarını, sahte olduğu iddia edilen belgeleri soruşturmalarını ve mahkemede tehdit edildiği iddialarını incelemelerini istiyor. Janssen, kız ailesine teslim edilmezse davayı Birleşmiş Milletler ve Avrupa Parlamentosu dâhil uluslararası kuruluşlara taşıyacağını söyledi.
Hak savunucuları ayrıca dinî azınlıklardan kız çocuklarının yer aldığı davalar için özel bir prosedür, daha güçlü polis soruşturmaları, şikâyetleri görmezden gelen görevlilere yaptırım ve zorla din değiştirme suçunun ayrı bir suç olarak tanımlanmasını istiyor. İnandırıcı bir incelemenin dinî inancı kaçırma ve istismar iddialarından ayrı değerlendirmesi, güvenilir kayıtlarla yaşı belirlemesi ve ifadeleri zanlı ya da ailesinin baskısı olmadan ele alması gerektiğini söylüyorlar.
Ailesine destek veren kuruluşlara göre öncelik kızın güvenliğinin sağlanması. Daha kapsamlı sınama ise güçlendirilen çocuk evliliği kurallarıyla mevcut korumaların din, cinsiyet veya ailenin gelirinden bağımsız olarak çocukların esenliğini güvence altına alıp alamayacağı.
Öne Çıkanlar
- Faysalabad'daki bir oturum mahkemesi, 13 yaşında olduğu belirtilen kızı 25 Temmuz 2026'da kendisini kaçırmakla suçlanan Mohsin Liaquat'a teslim etti ve onun kefaletle serbest bırakılmasına karar verdi.
- Din değiştirme ve evlilik belgelerinde doğum tarihi Haziran 2008 olarak gösterildi; aile bu tarihe itiraz ediyor.
- Hak savunucuları, kızın yetişkin olduğunu söylemesi için baskı gördüğünü ve İslam'ı reddetmesi hâlinde mahkemede tehdit edildiğini öne sürüyor.
- Pencap'ın 2026 tarihli çocuk evliliği yasası, evlilik için asgari yaşı 18 olarak belirliyor ve çocukla yapılan evliliği kefaletle tahliye edilemeyen bir suç hâline getiriyor.
- Maria Shahbaz'ın ayrı davası, soruşturma ve mağdurların korunması çağrısı yapan Avrupa Parlamentosu'nun 9 Temmuz tarihli kararında ele alındı.
- Adalet İçin Ses, 2019 ile 2025 arasında reşit olmayan Hristiyan kızların yer aldığı 210 iddia edilen vaka kaydetti; bunların yüzde 89'u Pencap'ta yaşandı.
- Hak savunucuları velayet kararının gözden geçirilmesini, yaş kayıtlarının doğrulanmasını, zorlama iddialarının soruşturulmasını ve kızın koruma altında tutulmaya devam edilmesini istiyor.






