Cakarta, Maden Gelirlerinden Daha Büyük Pay İstiyor
Endonezya, artan yakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı sübvansiyonlarını finanse etmeye yardımcı olmak için kömür ve nikele ihracat vergisi ile beklenmedik kazanç vergisi getirmeyi planlıyor. Maliye Bakanı Purbaya Yudhi Sadewa, Jakarta'da düzenlenen basın toplantısında öneriyi duyurdu ve bunu ulusal bütçe üzerindeki baskıya ve değerinin altında gösterilen maden ihracatından kaynaklanan gelir kaybına karşı bir yanıt olarak sundu.
İçindekiler
- Cakarta, Maden Gelirlerinden Daha Büyük Pay İstiyor
- Farklı Amaçlara Hizmet Eden İki Vergi
- Sıfır Vergi Oranı Neden Denetim Sorununa Dönüştü?
- Cumhurbaşkanının Onayı Ayrıntıları Netleştirmedi
- Emtia Piyasaları Artan Maliyetlere Tepki Veriyor
- Zor Bir Yılın Ardından Madencileri Yeni Bir Vergi Bekliyor
- Yerli Alıcılar Kuyruğun Önüne Geçiyor
- Üretim Kotaları Denetimi Bir Katman Daha Artırıyor
- Nikel İşleme Planın Parçası Olmayı Sürdürüyor
- Bali İçin Önerilen Finans Merkezi Farklı Bir Teşvik Sunuyor
- Öne Çıkanlar
29 Mayıs 2026 itibarıyla politika cumhurbaşkanının desteğini almış durumda, ancak oranlar ve teknik düzenlemeler üzerindeki görüşmeler sürüyor. İlk olarak 1 Nisan 2026 için belirlenen hedef ertelendi. Maliye Bakanlığı, yalnızca kömür ihracat vergisinin 25 trilyon rupiah, yaklaşık 1,58 milyar dolar ek gelir sağlayabileceğini öngördü.
Endonezya, elektrik üretiminde kullanılan termal kömürün dünyanın en büyük ihracatçısı ve nikelin başlıca tedarikçisi. Bu nedenle ülkenin kararları, Endonezyalı madenciler ve vergi mükelleflerinin yanı sıra yurt dışındaki enerji üreticilerini, paslanmaz çelik üreticilerini ve elektrikli araç bataryası üreten şirketleri de yakından ilgilendiriyor.
Dünya Bankası, bu yıl emtia fiyatlarının yüzde 16 artacağını; kömürde yüzde 20, nikelde ise yüzde 12 yükseliş yaşanacağını öngörüyor. Orta Doğu'da tırmanan gerilimler enerji piyasalarını sarsıp kömür fiyatlarını yükseltti; bu durum üreticilerin kâr marjlarını artırırken hükümetin sübvansiyon yükünü de büyüttü.
Cakarta, ülke dışına çıkan sevkiyatlar üzerindeki denetimini güçlendirirken bu kazançların bir bölümünü kamuya aktarmak istiyor. Öneri, kısa vadeli bir bütçe hedefini ihracat denetimi, üretim kotaları ve yerli alıcılara tanınan öncelikteki değişikliklerle bir araya getiriyor. Ayrıca Endonezya'nın emtia ihracatını düzenleme konusunda bugüne dek uyguladığı sınırlı müdahaleden önemli bir sapmaya işaret ediyor.
Purbaya, ek gelirin büyüyen sübvansiyon açığını kapatmaya yeteceğini söyledi. Enerji ve Maden Kaynakları Bakanlığıyla (ESDM) koordinasyonun sürdüğünü belirtti.
Evet, ihracat vergisi ve beklenmedik kazanç vergisi gelecek, ancak ESDM ile koordinasyon hâlâ sürüyor. Bana gelince, ben yalnızca geliri teslim alıyorum,
Farklı Amaçlara Hizmet Eden İki Vergi
İhracat vergisi, yurt dışına satılan mallardan alınan bir ücrettir. Beklenmedik kazanç vergisi ise savaş, tedarik kesintileri veya jeopolitik krizler gibi şirketlerin denetimi dışındaki koşullardan kaynaklanan olağanüstü kârları hedef alır. Endonezya'nın önerisi, emtia gelirlerinin bir bölümünü devlet bütçesine aktarmak için her iki vergiyi de kullanıyor.
Beklenmedik kazanç vergisi önerisinin ardında kömür fiyatlarındaki artış yatıyor. Uluslararası fiyatlar yükseldiğinde madencilik şirketleri üretimlerinden daha fazla gelir elde edebilirken hükümet, sübvansiyonlu yakıtı ve sıvılaştırılmış petrol gazını uygun fiyatlı tutmanın artan maliyetiyle karşı karşıya kalıyor. Sıvılaştırılmış petrol gazı, yani LPG, söz konusu sübvansiyon kapsamındaki yakıttır.
Purbaya'nın planı bu iki baskıyı birbiriyle ilişkilendiriyor: Kömür ve nikel üreticilerinden daha fazla gelir toplamak ve bunu kamu harcamalarını karşılamaya yardımcı olmak için kullanmak. Tahsilatın sübvansiyon açığını kapatabileceğine dair güvencesi, hükümetin vergilere ilişkin savunusunun merkezinde yer alıyor.
İhracat vergisinin gelir sağlamanın ötesinde ikinci bir amacı daha var. Purbaya'ya göre bu vergi, gümrük memurlarına maden sevkiyatlarını yola çıkmadan önce denetleme yetkisi verecek; böylece hükümet, ihracat değerlerinin düşük gösterilmesi veya kaçakçılık nedeniyle şu anda kaybedilen geliri tahsil edebilecek.
Sıfır Vergi Oranı Neden Denetim Sorununa Dönüştü?
Kömür ve nikel şu anda ihracat vergisine tabi değil. Aynı zamanda Devlet Hazinedarı olarak görev yapan Purbaya, bu düzenlemenin Gümrük ve Tüketim Vergileri Genel Müdürlüğünü sevkiyat öncesi denetim yapma konusunda yasal yetkiden yoksun bıraktığını söylüyor. Sonuç olarak maden yükleri, Endonezya limanlarından resmî denetim sınırlı biçimde çıkabiliyor.
Düşük fatura kesmek, bir ihracatın fiyatını gerçekte ödenen tutarın altında beyan etmek anlamına geliyor. Hükümet, gümrük belgelerinde fiyatların yapay biçimde düşük gösterilmesinin Endonezya'nın maden ticaretinden elde ettiği geliri azalttığından endişe ediyor. Yetkililer, ortaya çıkan kayıpların milyarlarca dolara ulaşabileceğini belirtiyor.
Purbaya, sıfır vergi rejimiyle düşük değerli beyanların boyutu arasında kurduğu bağlantıyı şöyle açıkladı:
Vergi sıfır olduğu için ihracat vergisi yok; gümrük, sevkiyat öncesinde malları denetleyemiyor. Bu nedenle düşük fatura kesme oldukça yaygın.
Önerilen vergi, gümrük memurlarının yükleri yola çıkmadan incelemesine, beyan edilen değerleri spot piyasa göstergeleriyle karşılaştırmasına ve şüpheli sevkiyatları durdurmasına olanak tanıyacak. Spot fiyatlar, hemen teslim edilmek üzere alınıp satılan emtiaların fiyatlarıdır ve ihracat beyanlarının denetlenmesinde karşılaştırma ölçütü sağlar.
Purbaya, bu denetimleri güçlendirmek için özellikle vergi getirilmesini talep ettiğini söyledi.
Gümrüğün malları yola çıkmadan önce denetleyebilmesi için ihracat vergisi getirilmesini talep ettim,
Sevkiyatların daha erken denetlenmesiyle ulaşılmak istenen sonucu da şöyle anlattı:
Böylece düşük fatura kesme veya kaçakçılık nedeniyle yaşanan gelir kayıplarını denetleyebiliriz.
Cumhurbaşkanının Onayı Ayrıntıları Netleştirmedi
Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, vergi planının genel çerçevesini onaylayarak en üst düzeyde siyasi destek verdi. Maliye Bakanlığı yetkilileri, piyasa koşullarına ve dalgalanmalara bağlı olarak yüzde 5, yüzde 8 ve yüzde 11 oranlarının uygulanabileceği kademeli bir kömür ihracat vergisi önerdi.
Kademeli yapı, her piyasa koşulunda tek bir oran uygulamak yerine vergi yükünü farklılaştıracak. Hangi oranın uygulanacağını belirleyecek hesaplama yönteminin ve fiyat eşiklerinin ise henüz netleştirilmesi gerekiyor.
Hükümet başlangıçta politikayı 1 Nisan 2026'da yürürlüğe koymayı hedeflemişti. Enerji ve Maden Kaynakları Bakanı Bahlil Lahadalia, mart sonlarında teknik çalışmalar için daha fazla zamana ihtiyaç duyulması nedeniyle hedef tarihin kaçırılacağını doğruladı.
Bahlil, bu çalışmanın Maliye Bakanlığıyla ortak yürütüldüğünü belirtti.
Teknik ayrıntıları Maliye Bakanlığıyla birlikte hâlâ gözden geçiriyoruz,
Ardından ertelemeyi doğruladı.
Bu nedenle vergi, daha önce önerilen 1 Nisan tarihine kadar yürürlüğe girmeyecek.
Yetkililerin ayrıca nikel pik demiri, ferronikel, nikel matı ve karışık hidroksit çökeleği gibi işlenmiş nikel ürünlerine vergilerin nasıl uygulanacağını belirlemesi gerekiyor. Bunlar işleme sektöründeki farklı nikel ürünleri olduğundan, önerilen vergilerin kapsamı yalnızca madenlerle sınırlı kalmayıp daha geniş bir şirket grubunu ilgilendiriyor.
29 Mayıs itibarıyla yeni bir yürürlük tarihi veya kesin vergi oranları açıklanmamıştı. Bununla birlikte Purbaya, küresel fiyatların sürekli yüksek seyretmesinin bütçe baskısı arttığı takdirde hükümetin takvimi öne çekmesine olanak sağlayabileceğini belirtti.
Yetkililerin açıkladığı başlıca adımlar birkaç tarihe yayılıyor:
- Mart 2026'nın ortalarında Prabowo, kabineye kömürün ihracattan önce yurt içi tüketim için ayrılmasına öncelik verilmesi talimatını verdi.
- Mart ortasına kadar 390 milyon tonluk kömür üretimi için izinler verilmişti.
- Mart sonlarında Bahlil, teknik görüşmeler nedeniyle uygulamanın 1 Nisan'da başlayamayacağını doğruladı.
- Önerilen vergi yürürlüğe girmeden, ilk hedef tarih olan 1 Nisan 2026 geride kaldı.
Emtia Piyasaları Artan Maliyetlere Tepki Veriyor
Londra Metal Borsası'nda nikel vadeli işlemleri açıklamanın ardından yüzde 2,7'ye kadar yükseldi; daha sonra ton başına 17.310 dolardan, yüzde 2,1 artışla kapandı. Bu tepki, Endonezya'da maliyetlerin artmasının arz marjlarını daraltabileceği yönündeki yatırımcı beklentilerini yansıtıyordu.
Batarya üreticileri ve paslanmaz çelik üreticileri Endonezya'dan gelen nikel girdilerine bağımlı. Arzı etkileyen bir vergi, Endonezya'nın çok ötesine uzanan üretim zincirlerindeki maliyetleri değiştirebilir; bu da Cakarta'da yapılan bir açıklamanın uluslararası piyasalarda neden karşılık bulduğunu açıklıyor.
ICE Newcastle kömür kontratları ton başına 136,50 dolar civarında seyrediyor. Bu fiyatlar, madencilik şirketlerinin kâr marjlarını genişletirken hükümetin gelir planlarını daha acil hâle getirdi.
Purbaya, üreticilerin ek ücrete karşı çıkacağını kabul etti. Kömür fiyatlarının yüksek seyretmesinin, gelir ihtiyacı daha acil hâle gelirse yönetime daha erken harekete geçme olanağı sağladığını söyledi.
Elbette kabul etmeyecekler,
Zor Bir Yılın Ardından Madencileri Yeni Bir Vergi Bekliyor
Endonezya'nın kömür sektörü, 2025'teki zayıf performansın ardından vergi tartışmalarının odağına girdi. Ülke genelinde üretim yüzde 5,5 azalırken kömür ihracatının değeri yaklaşık yüzde 20 düşerek 24,48 milyar dolara geriledi. Dolayısıyla ihracat gelirlerindeki düşüş, üretimdeki gerilemeden çok daha sert oldu.
Maliye Bakanlığının, kömür vergisinden 25 trilyon rupiah, yaklaşık 1,58 milyar dolar ek gelir elde edileceği yönündeki tahmini, daha fazla ihracat hacmi yerine vergilendirme yoluyla gelir kaybını telafi etme girişimini yansıtıyor. Hükümet açısından güncel fiyatların yüksek seyretmesi, önceki yıl gelirler gerilemiş olsa da tahsilatı artırma imkânı sunuyor.
Madencilik şirketlerinin yöneticileri, yeni bir mali yükün yatırımları caydırabileceğini ve yurt dışındaki alıcılar zaten daha sıkı arz koşullarıyla karşı karşıyayken üretimi azaltabileceğini savunuyor. Fiyat artışlarının ve vergilerin şirketleri maliyetlerine ve üretim hacimlerine bağlı olarak farklı biçimlerde etkileyeceğinden endişe ediyorlar.
Bahlil, küresel fiyatların istikrarlı kalması hâlinde hükümetin kısıtlayıcı üretim kotalarını ölçülü biçimde gevşetebileceğini öne sürdü. Bu, üreticilere önerilen vergi rejimine uyum sağlarken daha fazla üretim satma fırsatı verebilir.
Cakarta bu nedenle vergi ve üretim izinlerini birlikte değerlendiriyor. Vergi oranı, şirketlerin her ihracattan elde tutacağı miktarı etkilerken kota ne kadar üretim yapmalarına izin verileceğini belirleyecek.
Yerli Alıcılar Kuyruğun Önüne Geçiyor
Prabowo, mart ortalarında yapılan kabine toplantısında ihracat izni verilmeden önce kömür üretimine yurt içi tüketim için öncelik tanınması gerektiğini söyledi. Aynı ilkenin ham palmiye yağı için de geçerli olduğunu belirterek ulusal ihtiyaçları yurt dışı pazarlara erişimin önüne koydu.
Cumhurbaşkanı, ülkenin kaynaklar üzerindeki mülkiyetinin temel önemini koruduğunu, şirketlerin ise faaliyet iznine sahip olduğunu söyledi.
İş yapmalarına izin veriliyor, ancak kaynakların mülkiyeti Endonezya halkına ait,
Endonezya, kömür üreticilerinin üretimlerinin bir bölümünü yerel piyasada satmasını zorunlu kılan İç Piyasa Yükümlülüğü'nü (DMO) hâlihazırda uyguluyor. Alıcılar arasında, yaygın olarak PLN adıyla bilinen devlet elektrik şirketi Perusahaan Listrik Negara da bulunuyor.
Bu yurt içi satışlar, uluslararası gösterge fiyatlarının altında, hükümetin belirlediği tavan fiyatlardan yapılıyor. Bu düzenleme, yerel elektrik santrallerinin kontrollü fiyatlardan kömüre erişmesini sağlarken üreticilerin daha cazip yurt dışı fiyatlarından satabileceği miktarı sınırlıyor.
Prabowo'nun talimatı, bu yerli arz yükümlülüğüne tanınan önceliği güçlendiriyor. Daha sıkı denetim altında, yerel yükümlülüklerini yerine getirmeyen madencilerin ihracat izinleri tamamen engellenecek.
Politika üreticilere aynı anda iki yükümlülük getiriyor: Kömürü Endonezyalı tüketiciler için ayırmak ve ihracattan daha fazla gelir sağlamak. Her ikisi de çıkarım faaliyetlerinin öncelikle ulusal çıkarlara hizmet etmesi gerektiği yönündeki yönetim anlayışıyla örtüşüyor.
Üretim Kotaları Denetimi Bir Katman Daha Artırıyor
Bahlil, üretim izinlerini yönetmek için Çalışma Planı ve Bütçe sistemi olan RKAB'ı kullanıyor. RKAB, bir şirketin üretim kotasını belirleyen yıllık faaliyet onayı olduğundan üretimi denetlemenin ve arz taahhütlerini uygulatmanın temel araçlarından biri.
Hükümet, 2026 kömür üretim hedefini 2025'teki 790 milyon tondan 600 milyon metrik tona düşürdü. İki yıllık rakama göre bu, 190 milyon tonluk, yani yaklaşık yüzde 24'lük bir azalma anlamına geliyor.
Mart ortasına kadar yalnızca 390 milyon ton için izin verilmişti. Bu miktar, 600 milyon tonluk hedefin yüzde 65'ine karşılık geliyor. İzinlerin veriliş hızı, üretimin hedefin tamamının altında kalabileceği ihtimalini gündeme getirdi.
Nikel izinleri de sıkılaştırıldı. 250 milyon ila 270 milyon tonluk nihai üst sınır karşısında 150 milyon tonluk madencilik izni verilmişti. Dolayısıyla hükümet onay sürecini yönetmeyi sürdürürken, izin verilen miktar hedeflenen tavanın altında kalıyordu.
RKAB kısıtlamaları, yerli arz yükümlülükleri ve ihracat vergileri aynı işin farklı aşamalarını etkiliyor. Bir madencilik şirketinin üretim izni alması, gerektiğinde yerel yükümlülüklerini yerine getirmesi ve ardından kapsama giren ihracat için önerilen vergiyi ödemesi gerekiyor.
Bahlil'in küresel fiyatların istikrarlı olduğu koşullarda kotaların gevşetilebileceği yönündeki önerisi, bu çerçevede olası bir düzenleme sunuyor. İzin verilen üretimin artırılması yeni vergilerin etkisini hafifletebilir; hükümet ise üretim ve yurt içi arz üzerindeki denetimini koruyabilir.
Nikel İşleme Planın Parçası Olmayı Sürdürüyor
Cakarta, vergi önerisinin yurt içi işleme sanayilerini geliştirme stratejisini rayından çıkarmayacağını söylüyor. Endonezya, yalnızca cevher çıkarmanın ötesinde daha fazla değer elde etmek amacıyla yıllardır nikel işleme ekosistemi kuruyor ve özellikle elektrikli araç bataryalarına uygun malzemelere odaklanıyor.
Aşağı yönlü sanayileşme, ham maddeleri çıkarmak ve satmakla yetinmek yerine üretimin daha fazla aşamasını Endonezya'da gerçekleştirmek anlamına geliyor. Nikel pik demiri, ferronikel, nikel matı ve karışık hidroksit çökeleğine yönelik planlanan uygulama önem taşıyor; çünkü vergi, işlemenin farklı aşamalarındaki ürünleri etkileyebilir.
Hükümet, yurt içinden yüksek oranda ham madde kullanan üreticilere teşvikler verilmesini değerlendiriyor. Amaç, emtia ihracatına ek vergi getirirken batarya tedarik zincirlerine yönelik yatırımları cazip tutmak.
Yetkililer ayrıca işlenmiş üretimden daha fazla ekonomik değer elde etmek amacıyla, HPM adıyla bilinen nikel gösterge maden fiyatını yükseltmeyi değerlendiriyor. Bu inceleme, maden kaynaklarından elde edilen değerin daha büyük bölümünü ülkede tutma çabasının bir başka parçasını oluşturuyor.
Önerilen teşvikler ve fiyat incelemesi vergilerin yerine geçmiyor, onlarla birlikte uygulanıyor. Cakarta, kısa vadede daha fazla gelir toplarken zaman içinde ülke içinde daha fazla değer yaratması amaçlanan sanayilere yapılan yatırımları korumaya çalışıyor.
Bali İçin Önerilen Finans Merkezi Farklı Bir Teşvik Sunuyor
Purbaya, Bali'de özel bir finans bölgesi olarak Uluslararası Finans Merkezi kurulmasını da gündeme getirdi. Buraya varlık yatıran küresel yatırımcılar, fonların Endonezya'nın döviz rezervlerini güçlendirmesi koşuluyla, yüzde sıfır vergi oranı da dâhil olmak üzere vergi teşviklerinden yararlanabilir.
Maliye Bakanı, talep edilmesi hâlinde böyle bir oranı destekleyebileceğini belirtti.
Talep edilirse yüzde sıfır verebilirim,
Bu olasılığı önerilen bölgeye aktarılacak fonlara bağladı.
Fonlar özel ekonomik bölgeye girdiği sürece sıfır vergi uygulanması uygun olur.
Purbaya, ortaya çıkacak sermaye girişlerinin devlet tahvillerine yabancı katılımını artırarak tahvil piyasasını destekleyebileceğini söyledi. Bu tahviller, hükümetin yatırımcılardan borçlanmasını sağlayan araçlardır.
Bali önerisi yönetimin yaklaşımının bir başka yönünü ortaya koyuyor: Belirli emtia ihracatlarına daha yüksek vergiler, işleme sanayilerini destekleyen veya finansal varlıkları Endonezya'ya çeken yatırımlara yönelik teşviklerle birlikte düşünülüyor. Farklı kanallardan işleseler de her iki yaklaşımın amacı ülkenin mali yapısını güçlendirmek.
Endonezya'nın kömür ve nikel planları; gelir tahsilatını, gümrük denetimlerini, üretim sınırlarını ve yerli arz önceliklerini bir araya getiriyor. Yetkililerin önündeki acil karar, onaylanan yönelimi oranları, fiyat eşiklerini, kapsamdaki ürünleri ve yürürlük tarihini belirleyen vergi kurallarına dönüştürmek.
Öne Çıkanlar
- Endonezya, artan yakıt ve LPG sübvansiyonu maliyetlerini karşılamaya yardımcı olmak için kömür ve nikele ihracat vergisi ile beklenmedik kazanç vergisi getirmeyi planlıyor.
- Maliye Bakanlığı, yalnızca kömür vergisinden 25 trilyon rupiah, yaklaşık 1,58 milyar dolar ek gelir elde edileceğini öngörüyor.
- Kömür vergisi için olası oranlar yüzde 5, yüzde 8 ve yüzde 11; ancak kesin oranlar ve hesaplama kuralları üzerindeki görüşmeler sürüyor.
- Prabowo genel planı onayladı. İlk hedef olan 1 Nisan 2026 tarihi ertelendi ve 29 Mayıs'a kadar yeni bir tarih açıklanmadı.
- Purbaya, vergilerin gümrüğe sevkiyat öncesi denetim yetkisi vereceğini ve düşük fatura kesme ile kaçakçılığın önlenmesine yardımcı olacağını söylüyor.
- 2026 kömür üretim hedefi 600 milyon metrik ton; 2025'te hedef 790 milyon tondu.
- Yurt içi kömür arzı ihracata öncelikli. Yerel yükümlülüklerini yerine getirmeyen üreticilerin ihracat izinleri engellenebilir.
- Yetkililer, yerli ham madde kullanan üreticilere teşvikler verilmesini ve Bali'de vergi oranının yüzde sıfır olabileceği bir finans bölgesi kurulmasını değerlendiriyor.






