Singapur’un Yeşil Paradoksu: İkincil Ormanlar Kalkınmaya Yer Açarken Bir Milyon Yeni Ağaç

12 dakikalık okuma
Singapur’un Yeşil Paradoksu: İkincil Ormanlar Kalkınmaya Yer Açarken Bir Milyon Yeni Ağaç

Daha Fazla Ağaç, Daha Az Orman mı?

Singapur, 2030’a kadar bir milyon ek ağaç dikmeyi planlıyor. Ancak onlarca yılda büyüyen ikincil ormanlar, kamu konutları, sanayi parkları ve altyapı projeleri için yok ediliyor. Mevcut kentsel planlama ana planları kapsamında, önümüzdeki on yılda ülke topraklarının yaklaşık yüzde 10’una denk gelen 7.331 hektara kadar alanın geliştirilmesi mümkün. Bu alanların büyük bölümü ikincil ormanlarla kaplı.

İçindekiler
  1. Daha Fazla Ağaç, Daha Az Orman mı?
  2. Terk Edilen Arazi Nasıl Yeniden Ormana Dönüştü?
  3. Little India’da Küçük Bir Orman
  4. Serinletme İçin Orman Büyüklüğü Neden Önemli?
  5. Görünüşten Fazlasını Gözeten Bitki Seçimi
  6. Ormanları Korumanın Önündeki Boşluklar
  7. Daha Doğal Yeşil Alanları Benimsemek
  8. Ağaç Dikmenin ve Orman Kaybetmenin Bedeli
  9. Singapur’un Yeşil Tercihlerinin Toplamı
  10. Bilinmesi Gerekenler

Bu çelişki, Singapur’un Doğayla İç İçe Şehir olma hedefinin merkezinde yer alıyor. Yeni ağaçlar, küçük kent ormanları ve binalardaki yeşil alanlar sokakları serinletebilir ve yaban hayatına yaşam alanı sunabilir. Mevcut ormanlar ise yıllar süren doğal yenilenmeyle gelişmiş ekosistemleriyle bu işlevleri çok daha geniş alanlarda zaten yerine getiriyor.

Singapur, 1960’lardan bu yana alanlarının yaklaşık yüzde 47’sini yeşillendirdi. Parkları, bahçeleri ve doğa koruma alanları, yalnızca 728 kilometrekarelik bir adada şaşırtıcı bir biyolojik çeşitliliğe ev sahipliği yapıyor. İkincil ormanlar ülkenin toplam yüzölçümünün yüzde 18 ila 20’sini oluşturuyor; ancak nüfus artışının doğurduğu kalkınma ihtiyaçlarına karşı sınırlı korumaya sahip.

Çevreciler bu gerilimi yeşil paradoks olarak adlandırıyor. Şehir devleti yeşil alanlarını genişletirken yerleşik orman habitatlarını kaybediyor. Gökdelenlerin çevresindeki ağaçları ve duvarlara tırmanan dikey bahçeleriyle yemyeşil bir kent vahası olarak tanınan Singapur’da, yeni mahalleler ve ekonomik faaliyetler için ormanlar da temizleniyor.

Alınan kararlar yalnızca dikilen ağaç sayısıyla ilgili değil. Ağaçların nerede yetiştiği, hangi türlerin seçildiği, ne kadar alanın birbirine bağlı habitat olarak korunduğu ve yeni dikilen yeşilliğin yerleşik bir ormanın serinletme, su yönetimi ve yaban hayatını destekleme işlevlerini sağlayıp sağlayamayacağı da önem taşıyor.

Reklam

Terk Edilen Arazi Nasıl Yeniden Ormana Dönüştü?

Kolonyal tarımın, özellikle kauçuk ve gambir plantasyonlarının, araziye yayılmasıyla Singapur, 1800’lerin başlarında ilk doğal orman örtüsünün büyük bölümünü kaybetti. 1965’te bağımsızlığını kazandığında adanın büyük kısmı bozulmuş tarım arazileri ve kentsel yayılmadan oluşuyordu.

Kurucu Başbakan Lee Kuan Yew, yaşam kalitesini yükseltmenin ve ekonomik rekabet gücünü artırmanın bir yolu olarak Bahçe Şehir kavramını destekledi. Singapur’un sonraki dönüşümünde, bilinçli ağaçlandırmanın yanı sıra insanların tarımı ya da yerleşimi bıraktığı arazilerde doğal yenilenme de etkili oldu.

Biyomimikri danışmanlığı şirketi bioSEA’nın direktörü Anuj Jain, terk edilmiş arazilerin kendi haline bırakıldığında bitki örtüsünün ne kadar hızlı geri dönebileceğini şöyle anlattı:

Yani araziyi kendi haline bırakırsanız çok kısa sürede ikincil ormana dönüşür.

İkincil orman, daha önceki bitki örtüsü temizlendikten ya da bozulduktan sonra yeniden büyüyen ormanlık alandır. Singapur’daki bu ormanların büyük bölümü, terk edilmiş tarım arazileri ve köylerde gelişti. On yıllar içinde bu alanlar, nesli tehlike altındaki kuşlardan nadir kırkayaklara kadar çeşitli canlılara ev sahipliği yapan karmaşık ekosistemlere dönüştü.

Birincil orman, orijinal orman örtüsünün temizlenmeden günümüze ulaşan bölümüdür. Singapur’da, koruma amacıyla resmen ilan edilmiş dört doğa rezervinde bunun küçük bir bölümü kaldı. İkincil ormanlar adanın yaklaşık beşte birini kaplarken diğer yeşil alanlar arasında bakımlı parklar, bahçeler, dikey bahçeler ve çatı bitkilendirmeleri bulunuyor.

Bahçe Şehir’den Doğayla İç İçe Şehir’e geçiş, yeşil alanların yalnızca dekorasyon değil, habitat ve çevresel altyapı olarak da işlev görmesini hedefliyor. Eleştirmenlere göre yerleşik ormanlar kalkınma baskısıyla karşı karşıya kaldıkça bu dönüşüm tamamlanmış sayılmaz.

Singapur’un peyzajının ve yeşillendirme önceliklerinin nasıl değiştiğini başlıca kilometre taşları gösteriyor:

  • 1800’lerin başları: Kolonyal tarım, ilk doğal orman örtüsünün büyük bölümünü yok etti.
  • 1965: Singapur bağımsızlığını kazandığında, bozulmuş tarım arazileri ve kentsel yayılmayla büyük ölçüde ormansızlaşmıştı.
  • Mart 2025: City Developments Limited, City Square Mall’da 260 metrekarelik bir mikro orman oluşturdu.
  • Kuruluşundan sonraki bir yıl içinde: City Square Mall’daki mikro ormanın büyüklüğü iki katına çıktı.
  • 2030: Singapur’un bir milyon ek ağaç dikmeyi hedeflediği yıl.

Little India’da Küçük Bir Orman

City Developments Limited (CDL), doğal bir ormanın yapısını taklit etmek üzere sık dikilmiş küçük alanlar olan mikro ormanları Singapur’da kullanma konusunda öncü oldu. Little India’daki City Square Mall’da bulunan projesi Mart 2025’te 260 metrekarelik bir alanda başladı ve bir yıl içinde iki katına çıktı.

Bitkilendirmede ağaçları ve diğer bitkileri dar bir alanda bir araya getiren Miyawaki yöntemi kullanılıyor. Amaç, geniş ormanların sığamayacağı kentsel bir ortamda yaban hayatını destekleyen ve serinlik sağlayan küçük bir orman oluşturmak.

Singapur Ulusal Üniversitesi (NUS) araştırmacılarının topladığı veriler, öğle saatlerinde mikro ormanın içindeki sıcaklığın çevredeki yol kenarlarına kıyasla 5 dereceye kadar daha düşük olduğunu gösterdi. Serinletici etki ormanın sınırlarının 1 ila 2 metre ötesine yayıldı.

Reklam

Yaban hayatını seslerinden tespit etmek için kayıtları kullanan akustik izleme çalışması 31 kuş türü belirledi. Bunlar arasında bir dönem Singapur’da nesli tükenmiş olan doğu benekli boynuzgagaları da vardı. Bulgular, yoğun biçimde bitkilendirilmiş küçük bir alanın bile işlek bir kent mahallesine çeşitli kuşları çekebildiğini gösteriyor.

Çevresel DNA örneklemesi, yakındaki çim alanlara kıyasla tür zenginliğinin yaklaşık yüzde 70 daha fazla olduğunu ortaya koydu. Bu teknikte canlıların bıraktığı genetik izler aranıyor. Tür zenginliği, tespit edilen farklı türlerin sayısını ifade ediyor ve araştırmacıların ormandaki bitki örtüsü ile yakındaki çim alanlardaki canlı çeşitliliğini karşılaştırmasına olanak tanıyor.

CDL’nin projesi, küçük bir kentsel alanın ekolojik açıdan daha çeşitli hâle getirilmesiyle elde edilebilecek kazanımlara somut bir örnek sunuyor. Ölçümler, ölçeğin önemini de ortaya koyuyor: Sıcaklıktaki en belirgin düşüş bitkilendirilmiş alanın içinde görüldü; çevresindeki serinletici etki ise sınırlı kaldı.

Serinletme İçin Orman Büyüklüğü Neden Önemli?

CDL’nin mikro ormanını tasarlayan NUS Yenileyici Tarım Teknolojileri Merkezi’nden Profesör Veera Sekaran, bu projelerin çevreyi etkili biçimde serinletmek ve anlamlı bir biyolojik çeşitliliği desteklemek için en az 150 ila 200 metrekarelik alana ihtiyaç duyduğunu söylüyor. Bitki örtüsünün habitat olarak birlikte işleyebilmesi için mikro ormanın yeterli alana sahip olması gerekiyor.

Araştırmalar, 10 hektardan büyük ormanların çevrelerini, sınırlarından itibaren 330 metreye kadar 1 derece serinletebildiğini gösteriyor. Bu etki, City Square Mall mikro ormanının sınırlarının ötesinde ölçülen 1 ila 2 metrelik mesafeden çok daha geniş.

Sıcaklık değerleri farklı etkileri tarif ediyor. City Square Mall’daki sıcaklık düşüşü, öğle saatlerinde mikro ormanın içi ile çevredeki yol kenarları karşılaştırılarak ölçüldü ve 5 dereceye kadar ulaştı. Daha büyük ormanlar için belirtilen 1 derecelik değer ise serinletici etkinin çevreye yayıldığını gösteriyor.

Singapur’daki mikro ormanlar, yoğun yapılaşmanın bulunduğu alanlara gölge, bitki örtüsü ve yaban hayatı kazandırabilir. Büyük ikincil ormanlar ise bu yararları çok daha geniş alanlarda sunuyor. Bu nedenle ormanların kaybı, daha küçük yeşil alanlar oluşturulmaya devam etse bile çevresel hizmetlerin erişim mesafesi ve ölçeğinin değişmesi anlamına geliyor.

Temel planlama sorunu, kentsel bitkilendirmeyi yerleşik ormanları korumayla nasıl bir araya getireceğimiz. Mikro ormanlar kente yararlı katkılar sağlarken geniş ormanlık alanlar, onlarca yıllık yenilenme sürecinde oluşan ekolojik işlevleri taşıyor.

Görünüşten Fazlasını Gözeten Bitki Seçimi

Sekaran, Singapur’un ithal süs bitkilerine bağımlılığını azaltması ve yerel koşullara uyum sağlamış yerli bitki örtüsünü daha çok kullanması gerektiğini savunuyor. Ona göre kentsel yeşillendirmede, yaban hayatının ihtiyaçları ve daha sıcak bir iklimin getirdiği zorluklar yerine hâlâ büyük ölçüde dekoratif görünüm ön planda tutuluyor.

Süs bitkileri, Singapur’da sıcaklık arttıkça zorlanabiliyor. Zararlı böcekleri ve hastalıkları çekebiliyor, budama, çim biçme ve gübreleme gibi sık bakım gerektirebiliyor. Yerli türler yerel koşullara ve aşırı sıcağa uyum sağlamış durumda; daha zengin bir biyolojik çeşitliliği destekliyor ve bir kez yerleştikten sonra görece az müdahale gerektiriyor.

Reklam

Sekaran, 150 hektarlık NUS kampüsü için bir ana plan hazırlarken bu yaklaşımı uyguluyor. Bakımlı peyzaj alanlarının daha büyük bölümünde yerli türlerin kullanılmasını ve kendiliğinden yenilenmenin teşvik edilmesini istiyor. Kendiliğinden yenilenme, her alanı tekrar tekrar dikim ve budamayla şekillendirmek yerine bitki örtüsünün doğal biçimde büyümesine izin vermek anlamına geliyor.

Buna, kritik tehlike altındaki rambai ağacı (Baccaurea motleyana) ile tongkat ali ağacı (Eurycome longifolio) örnek verilebilir. Bu bitkiler kentsel koşullara daha iyi dayanabilir; aynı zamanda yerel yaban hayatına besin, insanlara ise tıbbi yarar sağlayabilir.

İnşaat ve Yapı İdaresinin (BCA) Green Mark sertifikasyon programı, Güneydoğu Asya türlerinin kullanımı ve doğal peyzajların oluşturulması için hâlihazırda puan veriyor. Sekaran, değerlendirmede yerli bitkilere daha fazla ağırlık verilmesi gerektiğini savunuyor.

BCA, Green Mark’ın çeşitli ölçütleri dengeleyen kapsamlı bir yaklaşım benimsediğini belirtiyor. Uygulamaya ilişkin zorluklardan biri de bitki temini: Yerel fidanlıklar, ithal süs bitkilerine kıyasla yerli türleri bulmakta çoğu zaman zorlanıyor. Dolayısıyla peyzajı dönüştürmek için bu bitkilerin kullanılmasına istekli olmanın yanı sıra uygun türlerin de temin edilebilmesi gerekiyor.

Ormanları Korumanın Önündeki Boşluklar

Singapur’da, kalkınma onayı verilmeden önce ekolojik sonuçların sistematik biçimde değerlendirilmesini zorunlu kılan kapsamlı bir Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) yasası bulunmuyor. ÇED, karar alınmadan önce önerilen bir projenin habitatlar ve yaban hayatı dâhil çevresini nasıl etkileyebileceğini inceler.

Hangi ikincil orman alanlarının korunması, hangilerinin geliştirilmesi gerektiğini değerlendirmek için çeşitli araçlar mevcut. Buna rağmen çevreciler, koruma süreçlerini resmileştirecek daha güçlü yasal düzenlemeler çağrısında bulunuyor. Endişeleri, ekolojik açıdan önemli habitatların kalkınmaya açık kalabilmesi.

Singapur biyolojik çeşitlilik dengeleme mekanizmalarını da uygulamaya koymadı. Bu mekanizmaları kullanan ülkelerde, ormanı temizleyen müteahhitlerin başka yerlerdeki ekolojik alanları koruyarak ya da yeniden canlandırarak bunu telafi etmesi gerekebilir. Amaç, inşaat devam ederken kaybedilen habitatı hesaba katmak.

Bu tür mekanizmalar olmadığında, Singapur’da orman kaybı ekolojik işlev veya zamanlama bakımından nadiren eşdeğer biçimde telafi ediliyor. Yerleşik bir ormanda olgun bitki örtüsü ve türler arasında gelişmiş ilişkiler zaten bulunuyor. Restorasyon ve yeni dikimler, bu işlevlerin yeniden oluşması için zamana ihtiyaç duyuyor.

Milyon Ağaç Programı, kaybedilen kentsel habitatların yerini doldurmaktan çok adanın çevre kesimlerine odaklanıyor. Ağaç dikme hedefi, her biri kendine özgü yaban hayatına, konuma ve çevresindeki peyzajda role sahip orman alanlarına ilişkin kararlarla birlikte ele alınıyor.

Daha güçlü yasal zorunlulukların bulunmaması, koruma kararlarını kısa vadeli ekonomik baskılara açık bırakıyor. Ekologların sertifikasyon ve planlamada daha fazla rol alması yönündeki çağrılar da Singapur’un inşaat sektöründe doğanın nasıl yer bulacağına yalnızca mühendislerin karar vermemesi gerektiği kaygısını yansıtıyor.

Reklam

Daha Doğal Yeşil Alanları Benimsemek

Singapur’un Bahçe Şehir modeli, düzenli parkları ve bakımlı peyzajları takdir etme alışkanlığını güçlendirdi. Doğayla İç İçe Şehir hedefi daha zengin habitatlar gerektirse de kendiliğinden büyüyen, daha az kontrol edilen bitki örtüsünü kabullenmek daha sınırlı kaldı.

Doğalcı bitkilendirme, yaban hayatını kendilerini bu tür karşılaşmalar karşısında rahatsız hisseden sakinlere ve diğer kent kullanıcılarına yaklaştırabileceği için bina sahipleri tarafından benimsenmeyebiliyor. Bu nedenle ne dikileceği sorusu, insanların yanı başında nasıl bir doğayla yaşamaya istekli olduklarıyla da ilgili.

COVID-19 pandemisi bazı tutumları değiştirdi. Sokağa çıkma kısıtlamaları sırasında bakım ekipleri bazı alanlara ulaşamayınca geniş yeşil bölgelerde bitki örtüsü doğal hâlinde büyüdü. Sekaran, sakinlerin bu değişime verdiği tepkiyi şöyle anlattı:

COVID sırasında daha fazla insan doğada vakit geçirip kendiliğinden büyüyen yeşilliğin o kadar da kötü olmadığını takdir etmeye başladı. ‘Bahçe şehir’ modeliyle alıştığımız bakımlı peyzajlardan uzaklaşmaya başladık.

CDL’nin mikro orman projesi, iNaturalist platformu aracılığıyla sakinleri de sürece dâhil etti. Yurttaş bilimi katılımıyla 46 tür için 65 gözlem kaydedildi; böylece insanlar bitkilendirme alanındaki canlıları fark etme ve belgelemeye doğrudan katkıda bulundu.

Yan taraftaki klimalı, yeniden işlevlendirilmiş bir metro vagonu olan Eco-Train, çocuklara orman ekosistemlerini öğretmek amacıyla tasarlandı. Mart 2025’ten bu yana 70 bin ziyaretçi ağırladı. Vagon ve yurttaşların yaptığı gözlemler, küçük ormanı kamusal öğrenme deneyimiyle buluşturuyor.

Bu etkinliklerle doğanın değerinin yalnızca görünüşü ya da doğrudan faydasıyla sınırlı olmadığına dair farkındalık oluşturulması hedefleniyor. Bakımlı olmayan bir alan, yaban hayatını gözlemlemek ve canlıların kentsel alanı nasıl paylaştığını anlamak için bir yere dönüşebilir.

Ağaç Dikmenin ve Orman Kaybetmenin Bedeli

CDL’nin mikro ormanını oluşturmanın maliyeti yaklaşık 69 bin Singapur doları (54 bin ABD doları) oldu. Harcamaların büyük bölümü, fidanların yanı sıra olgun ağaçların da dikilmesini gerektiren iki aylık sıkışık takvimden kaynaklandı.

Geleneksel peyzaj düzenlemesine kıyasla işletme maliyetleri büyük ölçüde düşüyor. Yerli türler sürekli budama, böcek ilacı uygulaması ve sulama ihtiyacını ortadan kaldırabiliyor. Proje böylece bir orman bitkilendirmesi oluşturmanın ilk maliyetiyle süs bitkileriyle düzenlenmiş alanların sürekli bakım masrafları arasındaki farkı gösteriyor.

İkincil ormanlar, başka türlü yerine konması ya da başka yöntemlerle yönetilmesi gerekecek hizmetleri şimdiden sunuyor. Karbonu emip depoluyor, havanın temizlenmesine yardımcı oluyor, suyu yönetiyor ve yağmur suyunu tutuyor. Bu işlevler, yaban hayatına habitat sağlama rollerinin yanı sıra kentin günlük çevresel ihtiyaçlarına da katkıda bulunuyor.

Reklam

İklim değişikliği yağış düzenini şiddetlendirdikçe Singapur, suyu toplamak ve kentsel sulak alan işlevi gören su tutma havuzlarına yönlendirmek için yeşil alanlara giderek daha fazla ihtiyaç duyuyor. Bitki örtüsü ve suyu tutabilen arazi bu sistemin bir parçası.

Ormanların işlevlerini mühendislik çözümleriyle ikame etmenin maliyeti, çoğu zaman kalkınmadan elde edilen kısa vadeli kazancı aşıyor. Bu nedenle maliyet hesabı, temizlenen alanın değerinden ya da yeni ağaç dikme giderinden ibaret değil. Mevcut bir ekosistemin sürekli yerine getirdiği işlevler de hesaba katılmalı.

Konut ihtiyacı da güçlü bir baskı oluşturuyor. Singapur’da arazinin sınırlı, nüfusun ise artıyor olması, hükümeti korumayla konut ihtiyacını dengelemeye zorluyor. Kamu konutları için ikincil ormanların temizlenmesi, halkın desteğini alan kalkınma yoluyla vatandaşların ihtiyaçlarını karşılıyor.

Birbiriyle yarışan bu kullanımların ikisi de somut: Bir yanda konutlar ve altyapı, diğer yanda yerleşik habitat ve çevresel hizmetler var. Orman arazilerine ilişkin kararlar, bu ihtiyaçların ada genelinde nasıl dağıtılacağını belirliyor.

Singapur’un Yeşil Tercihlerinin Toplamı

Singapur’un yeşillendirme başarıları ve orman kayıpları aynı anda yaşanıyor. 1960’lardan bu yana alanlarının yaklaşık yüzde 47’si yeşillendirilirken, adanın yüzde 18 ila 20’sini kaplayan ikincil ormanlar kalkınma baskısı altında. Mevcut ana planlar kapsamında önümüzdeki on yılda geliştirilebilecek alanların toplamı 7.331 hektara kadar çıkıyor.

City Square Mall’daki mikro orman ölçülebilir yararlar sunuyor: Bitkilendirilmiş alanın içinde daha düşük sıcaklıklar, akustik izlemeyle tespit edilen kuşlar ve yakındaki çim alanlardan daha yüksek tür zenginliği. Ormanın dışındaki serinletici etkinin sınırlı kalması da yeşil alanların büyüklüğü ve konumunun neden önemli olduğunu gösteriyor.

Yerli bitkilerin kullanılması, daha düşük bakım ihtiyacı ve kendiliğinden yenilenen peyzajların halkça daha fazla benimsenmesi, kentsel yeşil alanları yaban hayatı ve kent sakinleri için daha yararlı kılabilir. Hukuki koruma, ekolojik değerlendirme ve habitat kayıplarının nasıl ele alındığı ise hâlihazırda var olan büyük ormanların geleceğini belirliyor.

Milyon ağaç hedefi, Singapur’a 2030 için net bir dikim takvimi sunuyor. Daha kapsamlı sorun, küçük bir adada konut, iş yeri ve altyapı sağlarken yerleşik ormanların işlevlerini korumak. Başarı, eklenen ağaç sayısının yanı sıra ayakta kalan doğanın niteliğine ve kapsamına bağlı.

Bilinmesi Gerekenler

  • Singapur, konut, sanayi ve altyapı için ikincil ormanlar temizlenirken 2030’a kadar bir milyon ek ağaç dikmeyi hedefliyor.
  • İkincil ormanlar adanın yüzde 18 ila 20’sini kaplıyor. Mevcut ana planlar kapsamında önümüzdeki on yılda 7.331 hektara kadar alan geliştirilebilir.
  • CDL’nin City Square Mall mikro ormanı Mart 2025’te 260 metrekarelik bir alanda kuruldu ve bir yıl içinde iki katına çıktı.
  • NUS araştırmacıları mikro ormanın içindeki sıcaklıkların öğle saatlerinde çevredeki yol kenarlarına kıyasla 5 dereceye kadar daha düşük olduğunu ölçtü. Serinletici etki ormanın sınırlarının 1 ila 2 metre ötesine yayıldı.
  • İzleme çalışması 31 kuş türü tespit etti. Çevresel DNA örneklemesi ise yakındaki çim alanlara kıyasla tür zenginliğinin yaklaşık yüzde 70 daha fazla olduğunu gösterdi.
  • Sekaran daha fazla yerli bitki kullanılmasını, süs bitkilerine bağımlılığın azaltılmasını ve doğal biçimde yenilenen peyzajların daha fazla benimsenmesini savunuyor.
  • Singapur’da kapsamlı bir ÇED yasası bulunmuyor ve biyolojik çeşitlilik dengeleme mekanizmaları uygulanmıyor.
  • Yerleşik ormanlar, yeni ağaçlandırma projelerinin yanı sıra karbon depolama, hava temizleme, su yönetimi ve yaban hayatına habitat sağlama işlevleri de görüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir