2026'ya Güçlü Başlangıcın Ardından Mart Ayında Düşüş
Endonezya, Mart 2026'da 1,42 milyar dolarlık ham palm yağı ve türev ürünleri ihraç etti. Bu tutar, İran savaşıyla bağlantılı aksamalar ve artan ihracat vergilerinin ülkenin başlıca tarım ürünlerinden biri üzerinde baskı oluşturmasıyla, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 35,08 düşüşe işaret etti. Merkez İstatistik Kurumu (BPS) verilerine göre sevkiyatlar 1,31 milyon tona ulaştı.
İçindekiler
- 2026'ya Güçlü Başlangıcın Ardından Mart Ayında Düşüş
- Süregelen Dış Ticaret Fazlasına Karşın Tarımda Zayıflık
- İran Savaşı Deniz Taşımacılığını Nasıl Aksattı?
- Artan Taşıma Maliyetleri Sektörün Geneline Yayıldı
- Mart Ayında Vergiler İhracatçıların Maliyetlerini Artırdı
- B50 Planı İhracata Ayrılabilecek Palm Yağı Miktarını Azaltabilir
- Avrupa'da Talep Düşerken Tedarikçiler Rekabet Ediyor
- Endonezya'daki Düşüşe Karşın Malezya'nın İhracatı Arttı
- Yükselen Fiyatlar, Düzensiz Taleple Karşılaştı
- İlk Çeyrek Yine de 2025'in Üzerinde Kapandı
- Öne Çıkanlar
Mart ayındaki düşüş, yılın başında kaydedilen güçlü büyümeyi tersine çevirdi. Palm yağı ihracatının değeri ocakta, Ocak 2025'e kıyasla yüzde 59,63 artmış; ocak ve şubat aylarının toplam değeri ise yüzde 26,40 yükselmişti. Mart sonu itibarıyla ilk çeyrekteki büyüme yüzde 3,56'ya geriledi.
BPS Dağıtım ve Hizmet İstatistikleri Başkan Yardımcısı Ateng Hartono, mart ayı verilerini Cakarta'da düzenlenen basın toplantısında açıkladı. İhracat değerindeki düşüşü şöyle değerlendirdi:
Mart 2026'da ham palm yağı ve türevleri ihracatımız 1,42 milyar dolar değerinde ve 1,31 milyon ton ağırlığındaydı. Bu, değer açısından geçen yılın aynı ayına göre yüzde 35,08'lik düşüş anlamına geliyor.
Genellikle CPO olarak kısaltılan ham palm yağı, yemeklik yağdan kozmetiğe kadar çeşitli ürünlerin üretiminde kullanılıyor. Türevleri ise ham yağın işlenmesiyle elde edilen ürünlerden oluşuyor. Dolayısıyla mart ayı verileri, yalnızca işlenmemiş palm yağından daha geniş bir ürün grubunu kapsıyor.
BPS, mart ayındaki sevkiyat hacmini bir önceki ayla karşılaştıran veriyi hemen açıklamadı. Bildirilen yüzde 35,08'lik düşüş, Mart 2025'e kıyasla ihracat gelirlerine ilişkin; başka bir deyişle sevkiyatlardan elde edilen parayı ölçüyor.
Endonezya'nın genel dış ticaret verileri ise farklı bir tablo ortaya koydu. Ülke mart ayında 3,32 milyar dolarlık dış ticaret fazlası verdi ve Mayıs 2020'de başlayan aylık fazla serisini 71 aya çıkardı. Dış ticaret fazlası, ihracat değerinin ithalat değerini aşması anlamına geliyor. Buna rağmen mart ayındaki fazla, bir yıl öncesine göre yüzde 23 daha küçüktü.
Süregelen Dış Ticaret Fazlasına Karşın Tarımda Zayıflık
BPS'ye göre Endonezya'nın tarım ürünleri ihracatı, Mart 2025'e kıyasla yüzde 44,14 daraldı. Palm yağını da kapsayan hayvansal ve bitkisel yağlar kategorisinde ise yüzde 27,02 düşüş görüldü.
Bu veriler, ihraç edilen malların farklı gruplarını tanımlıyor. Yüzde 35,08'lik düşüş ham palm yağı ve türevleriyle ilgiliyken diğer oranlar daha geniş kategorileri izliyor. Birlikte değerlendirildiklerinde, zayıflığın palm yağına ilişkin manşet rakamın ötesine yayıldığını gösteriyorlar.
İmalat ve madencilik güçlü kalmayı sürdürerek tarım ürünleri sevkiyatları üzerindeki baskıya rağmen Endonezya'nın dış ticaret dengesini pozitif tutmasına yardımcı oldu. Böylece ülke genelindeki fazla, başlıca ihracat sektörlerinden birindeki sert gerilemeyle aynı dönemde gerçekleşti.
Palm yağı üreticileri aynı anda çeşitli baskılarla karşı karşıya kaldı: yükselen nakliye giderleri, artan vergi yükü, dış pazarlardaki talep değişimleri ve Endonezya'da yakıt üretiminde daha fazla palm yağı kullanma planları. Uluslararası fiyatlardaki artışın mart ayında daha yüksek ihracat gelirine dönüşmemesini bu etkenlerin birleşimi açıklamaya yardımcı oluyor.
İran Savaşı Deniz Taşımacılığını Nasıl Aksattı?
ABD, İsrail ve İran arasındaki çatışma 28 Şubat 2026'da başladı. İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in ölümü ve çatışmaların Orta Doğu genelinde tırmanmasının ardından, uluslararası emtia ticaretinde kullanılan deniz yollarını etkileyen bir deniz taşımacılığı krizi yaşandı.
Hürmüz Boğazı, aksamaların merkezindeki noktalardan biri hâline geldi. Dünyadaki petrolün yaklaşık beşte biri bu dar su yolundan geçiyor. Küresel ticaretin önemli bir bölümü de boğaza bağlı olduğundan, çevresindeki saldırılar nakliye şirketleri ve deniz sigortacıları için endişe kaynağı oldu.
İran, 11 Mart'a gelindiğinde Hürmüz Boğazı'nda ve çevresinde saldırılarını yoğunlaştırarak bu dönemde en az üç ticari gemiyi hedef aldı. İran güçleri, Tayland'a ait bir dökme yük gemisine düzenlenen saldırının sorumluluğunu üstlendi. Körfez bölgesindeki enerji altyapısı da saldırıların hedefi oldu.
Mart ayındaki ihracat aksamalarıyla ilgili başlıca gelişmeler şöyleydi:
- 28 Şubat 2026: ABD, İsrail ve İran arasında savaş başladı.
- 11 Mart: İran, öldürülen dini liderin oğlu Mücteba Hamaney'i halefi olarak ilan etti ve ordusuna Hürmüz Boğazı'ndaki geçişi engellemeyi sürdürme talimatı verdi.
- 11 Mart itibarıyla: Boğazda ve çevresinde düzenlenen saldırılarda en az üç ticari gemi hedef alınmıştı.
- 12 Mart: Bir askeri yakıt ikmal uçağının Irak'ta düşmesi sonucu altı Amerikalı mürettebat hayatını kaybetti.
Endonezya Palm Yağı Birliği (Gapki), artan lojistik maliyetlerini çatışmaya bağlayarak deniz yoluyla yapılan sevkiyatların taşıma giderlerinde yüzde 50 artış bildirdi. İhracatçılar, çalkantılı bölgeden kaçınmak için alternatif rotalara yöneldi. Bu durum daha uzun seferlere, daha fazla yakıt tüketimine ve teslimat sürelerinin uzamasına yol açtı.
Artan Taşıma Maliyetleri Sektörün Geneline Yayıldı
Çatışmalar şiddetlendikçe nakliye şirketleri ve sigortacılar daha temkinli davranmaya başladı. Endonezyalı ihracatçılar için taşıma maliyetlerinin yükselmesi, ürünün kendisi rekabetçi fiyatlı kalsa bile palm yağını alıcıya ulaştırmanın çok daha pahalıya mal olabileceği anlamına geliyordu.
BPS, İran savaşını mart ayındaki ihracat düşüşünün başlıca nedeni olarak açıkça göstermedi. Bununla birlikte çatışmaların ve deniz taşımacılığındaki aksamaların zamanlaması, lojistiğin yurt dışına yapılan sevkiyatların ani düşüşüne muhtemelen katkıda bulunduğuna işaret ediyor.
Jeopolitik gerilimler sırasında rupinin dolar karşısında rekor düşük seviyelere gerilemesi, ihracatçıların hesaplarına bir başka unsur daha ekledi. Aynı zamanda dalgalanan ham petrol fiyatları, biyoyakıt hammaddesi olarak palm yağının rekabet gücünü etkiledi.
Savaş, gübre ve diğer tarımsal girdileri etkileyen enflasyon ve tedarik zinciri aksamalarına da katkıda bulundu. Böylece üreticiler hem palm yağı yetiştirirken hem de ürünü yurt dışına gönderirken baskı altına girdi.
Gapki, Endonezya'nın ham palm yağı üretiminin 2026'da 2025'e kıyasla 2 milyon metrik tona kadar düşebileceği uyarısında bulundu. Olası düşüşü El Niño'yla bağlantılı kurak havaya ve Orta Doğu'daki çatışma nedeniyle yükselen gübre maliyetlerine bağladı.
Mart Ayında Vergiler İhracatçıların Maliyetlerini Artırdı
Endonezya Ticaret Bakanlığı, ham palm yağı ihracat vergisini mart ayında ton başına 74 dolardan 124 dolara çıkardı. Hesaplamada kullanılan referans fiyat da ton başına 918,47 dolardan 938,87 dolara yükseldi.
İhracatçılar ayrıca bu referans fiyatın yüzde 10'una eşit zorunlu bir kesintiyle karşı karşıyaydı. Mart ayında kesinti ton başına 93,89 dolara ulaştı. 124 dolarlık ihracat vergisiyle birlikte toplam yük ton başına 217,89 dolara çıktı.
Toplam yükümlülük şubat ayına kıyasla yüzde 31,4 arttı. Bu artış, referans fiyattaki yükselişten çok daha büyüktü; çünkü ihracat vergisinin kendisi ton başına 50 dolar sıçramıştı.
Yüksek kesintiler ihracatın mali açıdan cazibesini azalttı ve alıcıları, düzenleyici maliyetlerin daha düşük olduğu rakip pazarlardan tedarik aramaya yöneltebilirdi. Sektör gözlemcileri ayrıca ihracatçıların mart ayındaki artıştan kaçınmak için sevkiyatlarını şubat ayına çektiğini öne sürdü.
Bir teslimatı daha erken bir aya almak, bunun dış ticaret istatistiklerinde hangi dönemde yer alacağını değiştirir. Aynı sevkiyat aynı müşteriye ulaşsa bile önceki ayın verilerini yükseltip sonraki ayı daha zayıf gösterebilir.
B50 Planı İhracata Ayrılabilecek Palm Yağı Miktarını Azaltabilir
Endonezya, 8 Mayıs itibarıyla zorunlu B50 biyodizel karışımını Temmuz 2026'da uygulamaya koymaya hazırlanıyordu. Plan, yakıt karışımındaki palm yağı oranını mevcut yüzde 40'lık B40 standardından yüzde 50'ye çıkarmayı; kalan kısmı ise geleneksel dizelin oluşturmasını öngörüyor.
Sektör analistleri, bu değişikliğin yurt içi yakıt üretimi için yılda yaklaşık 3 milyon ton ek palm yağı gerektirebileceğini tahmin ediyor. Üretim yeterince artmadığı takdirde bu ek talep, yurt dışına satılabilecek miktarı azaltacak.
Cakarta'nın politikası, petrol ithalatına bağımlılığı azaltmayı ve İran savaşının ağırlaştırdığı mali baskıyı hafifletmeyi amaçlıyor. Yurt içi yakıtta daha fazla palm yağı kullanılması petrol ihtiyacını azaltabilir; ancak yabancı alıcıların da talep ettiği aynı tarımsal ürün için rekabeti artırabilir.
Gapki'nin olası üretim düşüşüne ilişkin uyarısı, dengeyi kurmayı daha da zorlaştırıyor. Üretimin 2 milyon metrik tona kadar azalmasıyla yurt içi yakıt talebindeki artışın aynı döneme gelmesi, arzı iki yönden daraltabilir.
Yurt içi tüketimin artması, Endonezya'nın ihracat büyümesini sınırlarken küresel palm yağı fiyatlarının yüksek kalmasına yardımcı olabilir. Bu baskının boyutu, üreticilerin planlanan yakıt ihtiyacını karşılamak için arzı ne ölçüde artırabileceğine bağlı.
Avrupa'da Talep Düşerken Tedarikçiler Rekabet Ediyor
Çin ve Hindistan Endonezya'nın başlıca palm yağı pazarları olmayı sürdürürken Avrupa'daki düzenleme değişiklikleri, köklü diğer bir pazardaki talebi yeniden şekillendiriyor. Avrupa Birliği'nin palm yağı ithalatı, Temmuz 2025'ten Mart 2026'nın başına kadar 1,9 milyon ton oldu. Bu miktar, bir önceki yılın aynı dönemindeki yaklaşık 2 milyon tonun altındaydı.
Düşüş, palm yağından üretilen biyoyakıtları ulusal kota yükümlülüklerinin dışında bırakan politikalara bağlandı. Bazı AB üyesi ülkeler kısıtlamayı, başlangıçta 2030 için planlanan tarihten önce uygulamaya koyarak bu yakıt gerekliliklerinin karşılanmasında palm yağının rolünü azalttı.
Almanya Bitki ve Protein Tanıtım Birliği'nin (UFOP) verileri, Endonezya'nın 597 bin 400 tonla AB'nin en büyük tedarikçisi olmayı sürdürdüğünü gösterdi. Buna rağmen ülkenin AB'ye ihracatı bir yıl öncesine kıyasla yüzde 8 düştü.
Aynı dönemde Malezya'nın AB'ye sevkiyatları yaklaşık yüzde 4, Guatemala'nın teslimatları ise yüzde 5 arttı. Avrupa toplamda daha az palm yağı alırken tedarikçi ülkelerin bileşimi de kademeli olarak değişiyordu.
Dolayısıyla Endonezya, mart ayındaki deniz taşımacılığı krizinin ötesinde bir sorunla karşı karşıyaydı. Avrupa'nın önde gelen tedarikçisi konumunu korusa da daralan pazar ve rakiplerinden gelen daha yüksek sevkiyatlar büyüme alanını kısıtladı.
Endonezya'daki Düşüşe Karşın Malezya'nın İhracatı Arttı
Malezya, Mart 2026'da 1,37 milyon tonluk üretime karşılık 1,55 milyon ton palm yağı ihraç etti. İhracatın aylık üretimi aşmasıyla ülkenin stokları şubata göre yüzde 16,1 azalarak 2,26 milyon tona geriledi.
Malezya'nın ilk çeyrek ihracatı, 2025'in aynı dönemine kıyasla yüzde 29,1 arttı. Artış özellikle sevkiyatların yüzde 94 yükseldiği Kuzey Afrika'da ve yüzde 74 arttığı Güney Asya'da güçlüydü.
Bu kazanımlar, Endonezyalı ihracatçılar yüksek vergiler ve lojistik aksamalarıyla karşılaşırken bazı alıcıların siparişlerini Malezya'ya kaydırmış olabileceğine işaret ediyor. Hürmüz krizinde güvenilir teslimat arayan müşterilerden gelen talebi Malezyalı tedarikçiler karşıladı.
Bazı fiyat karşılaştırmalarında rekabet yine de Endonezya lehineydi. Fastmarkets verilerine göre rafine, ağartılmış ve kokusu giderilmiş Endonezya palm oleini (RBD palm olein), Aralık 2025'te gemide teslim esasına göre Malezya'daki muadillerinden ortalama yaklaşık 23 dolar daha ucuzdu.
Gemide teslim fiyatı, malların sonraki deniz yolculuğu öncesinde sevkiyat için yüklendiği noktadaki maliyetini karşılaştırır. Endonezya'nın fiyat avantajı 2026'nın başlarında da sürdü; ancak daha pahalı ve aksayan nakliye, ihracatçıların bu avantajı satışa dönüştürmesini zorlaştırdı.
Malezya ringgiti dolar karşısında değer kazanarak Endonezya ürünlerini karşılaştırmalı olarak daha uygun fiyatlı hâle getirdi. Buna rağmen Endonezya'nın lojistik sorunları, kur avantajının faydasını sınırladı.
Yükselen Fiyatlar, Düzensiz Taleple Karşılaştı
Uluslararası palm yağı fiyatı, Aralık 2025'te metrik ton başına 980,12 dolarken Nisan 2026'da 1.149,33 dolara ulaştı. Fiyatlar yılın ilk aylarında düzenli olarak yükselmişti.
Artışta kısmen İran savaşının rakip bitkisel yağlar üzerindeki etkisi ve biyodizel talebi rol oynadı. Yüksek fiyatlar ihracat gelirlerinin artabileceği beklentisini doğurdu, ancak Endonezya'nın mart ayındaki sevkiyat sorunları ihracatçıların bu fırsattan tam olarak yararlanmasını engelledi.
Palm yağı ile soya yağı arasındaki fiyat farkı 2026'nın başlarında açılarak, Hindistan'ın da aralarında bulunduğu maliyete duyarlı pazarlarda palm yağının rekabet gücünü artırdı. Bitkisel yağlar arasında karşılaştırma yapan alıcıların palm yağını tercih etmesi için daha güçlü bir fiyat gerekçesi oluştu.
Başlıca ithalatçı bölgelerdeki talebin zayıflaması bu fırsatı sınırladı. Palm yağı rakip ürünlere kıyasla daha cazip hâle gelirken enflasyon ve ekonomik büyümedeki yavaşlama alıcıları baskı altında tuttu.
Bu nedenle Endonezyalı ihracatçılar aynı anda birden fazla fiyatla uğraşıyordu: uluslararası satış fiyatı, yurt içinde alınan vergi ve taşıma maliyeti. Yüksek satış fiyatının etkisi diğer iki maliyetle kısmen dengelenebilirken teslimat gecikmeleri sipariş kazanmayı zorlaştırıyordu.
İlk Çeyrek Yine de 2025'in Üzerinde Kapandı
Endonezya'nın palm yağı ihracatı, 2025'in ilk çeyreğindeki 5,90 milyar dolardan yüzde 3,56 artarak 2026'nın ilk çeyreğinde 6,11 milyar dolara ulaştı. İhracat hacmi ise yüzde 9,30 artışla 5,85 milyon ton oldu.
Ocak ayındaki olağanüstü performans, marttaki gerilemeye rağmen çeyreğin artıda kalmasını sağladı. İhracat değeri yılın başında daha hızlı büyüdü; ardından mart ayındaki düşüş ocak ve şubatta biriken kazanımları azaltınca artış yavaşladı.
Güçlü başlangıcın öncesinde Aralık 2025'te yaklaşık 2,63 milyon tonluk sevkiyat yapılmış, bu miktar 18 ayın en yüksek seviyesine ulaşmıştı. İhracat vergilerindeki düşüş ve rakip bitkisel yağlara karşı artan rekabet gücü, bu sevkiyatları teşvik etmişti.
Sektör gözlemcileri, bazı ihracatçıların beklenen vergi artışlarından kaçınmak ve İran savaşının lojistiği aksatmasından önce elverişli fiyatlardan yararlanmak için sevkiyatları 2025 sonu ve 2026 başına çektiğini söyledi. Mart ayındaki vergi artışını öngören satıcılar da teslimatlarını daha erken dönemlere aldı.
Zamanlamadaki bu değişiklik, marttaki sert düşüşle çeyreğin pozitif performansının bir arada görülmesini açıklamaya yardımcı oluyor. Aylık karşılaştırmalar malların ülkeden hangi dönemde çıktığını gösterirken çeyreklik veriler daha uzun bir ticaret dönemini kapsıyor.
İlk çeyrek verileri, mart ayının kalıcı bir daralmanın başlangıcı değil, geçici bir aksama olabileceğine işaret ediyor. Çeyrek genelindeki talep, yalnızca mart verilerinin gösterdiğinden daha güçlü görünüyor. Bununla birlikte taşıma maliyetleri, üretim baskıları ve temmuzda planlanan B50 uygulaması ihracat beklentilerini olumsuz etkilemeyi sürdürüyor.
Öne Çıkanlar
- Endonezya'nın ham palm yağı ve türevlerinin ihracatı, Mart 2026'da bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 35,08 düşerek 1,42 milyar dolara geriledi. Sevkiyat hacmi 1,31 milyon ton oldu.
- Mart ayında ülkenin dış ticaret fazlası 3,32 milyar dolardı. Fazla serisi 71 aya ulaşırken tutar bir yıl öncesine göre yüzde 23 küçüldü.
- Gapki, İran savaşıyla bağlantılı aksamalar sırasında deniz yoluyla yapılan sevkiyatların taşıma giderlerinde yüzde 50 artış bildirdi.
- Mart ayında ham palm yağı ihracat vergisi ton başına 124 dolara yükseldi. Zorunlu kesintiyle birlikte toplam yük ton başına 217,89 dolara ulaştı; bu, şubata göre yüzde 31,4 artış demek.
- İlk çeyrek palm yağı ihracatı 6,11 milyar dolar ve 5,85 milyon tonla 2025 seviyelerinin üzerinde kaldı.
- Temmuzda planlanan B50 uygulaması yılda yaklaşık 3 milyon ton ek palm yağı gerektirebilir. Gapki ise 2026'da üretimin 2 milyon metrik tona kadar düşebileceği uyarısında bulundu.
- Endonezya'nın AB'ye palm yağı ihracatı temmuz-mart döneminde yüzde 8 azalırken Malezya'nın ilk çeyrek toplam ihracatı yüzde 29,1 arttı.
- Uluslararası palm yağı fiyatı, Aralık 2025'te metrik ton başına 980,12 dolardan Nisan 2026'da 1.149,33 dolara yükseldi.






