Yakıt fiyatları ikiye katlanırken yaz tarifeleri daralıyor
Havacılık veri şirketi Cirium'a göre, dünya genelinde tarifelerinde en büyük kesintileri yapan 20 hava yolunun 11'i Asya merkezli. İran'daki savaş, yakıt arzı krizini iptal edilen uçuşlara ve daha pahalı yolculuklara dönüştürüyor. Mart-Haziran 2026 dönemini kapsayan tarifelerden dünya genelinde 150.000'den fazla uçuş çıkarıldı. Bazı kesintiler ekim sonuna kadar uzanıyor.
İçindekiler
- Yakıt fiyatları ikiye katlanırken yaz tarifeleri daralıyor
- Yakıt sıkıntısı Asya'yı neden bu kadar sert etkiliyor?
- Hangi havayolları uçuşları azaltıyor?
- Yakıt rezervleri ülkeleri farklı ölçüde koruyor
- Avrupa seferleri azaltırken ABD havayolları ücretleri artırıyor
- Olağandışı sevkiyatlar ve uçuş düzenlemeleri
- Hasar havaalanlarının ötesine yayılıyor
- Yolcular hangi masrafları hesaba katmalı?
- Toparlanma neden 2027'ye kadar uzayabilir?
- Öne Çıkanlar
26 Nisan itibarıyla jet yakıtı fiyatları, çatışmaların 28 Şubat'ta başlamasından bu yana ikiye katlandı; varil başına yaklaşık 93 dolardan zirve seviyelerinde 190 doların üzerine çıktı. Asyalı yolcular, yaz seyahatlerine hazırlanan havayollarının seferleri azaltması, rotaları kaldırması ve yüksek yakıt ek ücretleri uygulamasıyla karşı karşıya.
Aksaklığın odağında, normal koşullarda küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarının yaklaşık beşte birinin geçtiği dar su yolu Hürmüz Boğazı bulunuyor. Boğazın ticari trafiğe fiilen kapanması, Asya havayollarının büyük ölçüde bağımlı olduğu tedarik zincirini kesintiye uğrattı. Güneydoğu Asya'da ham petrol ithalatının yaklaşık üçte ikisi normalde boğazdan geçiyor.
Havayollarının tarifelerini sürdürebilmesi için hem uygun fiyatlı yakıta hem de güvenilir teslimatlara ihtiyacı var. Mevcut kriz her ikisini de tehdit ediyor. Şirketler işletme maliyeti aşırı yükselen seferleri azaltırken, ithal jet yakıtına bağımlı ülkeler alternatif kaynak arıyor.
Adı açıklanmayan bir havacılık analisti, aksaklığın ticari havacılık için COVID-19 pandemisinden bu yana yaşanan en ağır kriz olduğunu ve toparlanmanın 2027'nin ilerleyen dönemlerine kadar sürebileceğini söyledi. Sektör uyarıları bilet fiyatlarının ötesine geçiyor; hizmetlerin daha az güvenilir hale gelmesi, ikincil kentlere bağlantıların zayıflaması ve mali açıdan kırılgan havayollarının iflas etmesi olasılığını da kapsıyor.
Yakıt sıkıntısı Asya'yı neden bu kadar sert etkiliyor?
Jet yakıtı normalde bir havayolunun işletme maliyetlerinin yaklaşık yüzde 25 ila 30'unu oluşturuyor. Bazı Asya havayollarında bu oran, savaşın başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 45'e çıktı. Bu düzeyde yakıt, bir havayolunu işletmek için gereken paranın neredeyse yarısını tüketebilir ve birkaç ay önce kârlı olan rotaları zarara dönüştürebilir.
Tek koridorlu bir ticari jet saatte yaklaşık 800 galon yakıt yakarken, geniş gövdeli uçaklar daha fazla tüketiyor. Yakıt fiyatının ikiye katlanması, havayolunun personel, bakım ve diğer giderlerini hesaba katmasından önce bile her yolculuğun maliyetini keskin biçimde artırıyor.
Jet yakıtı ayrıca özel depolama altyapısı gerektiriyor. Benzin ve dizeli tüketicilerle işletmelerin depolaması görece daha kolay; ancak havacılık yakıtı ekonomi genelinde aynı ölçüde stoklanamıyor. Havayolları, rafineriler, depolama tesisleri ve havaalanlarına teslimatlardan oluşan ağların işler durumda olmasına bağlı.
Singapur, Güney Kore, Çin ve Hindistan jet yakıtı üretiyor; ancak bu ülkelerin rafinerileri hammadde olarak büyük ölçüde Orta Doğu ham petrolüne bağımlı. Asya'nın sınırlı yerel rafineri kapasitesi ve bu ithalata bağımlılığı, yerel üretimin ancak kısmi koruma sağlayabileceği anlamına geliyor. Hürmüz'deki trafik durunca bölge genelindeki rafineriler önceki üretim düzeylerini sürdüremedi.
Savaşın başlamasının ardından Güney Kore ve Çin, iç piyasaya yakıt tedarikine öncelik verdi. Bu adımlar, bölgesel ihracat pazarından ayda yaklaşık 1,3 milyon ton jet yakıtını çekti; bu miktar Asya talebinin kabaca yüzde 10'una denk geliyor. Bu nedenle ithalatçı ülkeler, Orta Doğu sevkiyatları aksarken yakındaki üreticilerden de daha sınırlı yakıt bulabiliyor.
2025 mali yılında 8,55 milyon ton havacılık yakıtı ihraç eden Hindistan da iç piyasasını korumaya yöneldi. Yeni Delhi, martta ihracat vergisi uygulamaya başladı ve bu vergiyi nisana kadar litre başına 42 rupiye, yani 57 Singapur sentine çıkardı. Yerel havayollarını korumak amacıyla yurt içi fiyat artışlarını ayda yüzde 25 ile sınırladı. Bu önlemler, Vietnam, Myanmar ve Pakistan dahil komşu ülkeleri alternatif kaynak aramaya itti.
Hangi havayolları uçuşları azaltıyor?
Cirium'a göre Vietnamlı düşük maliyetli havayolu VietJet, tarifesini azaltma oranında dünya genelinde üçüncü sırada; Orta Doğu'daki Qatar Airways ve Etihad'ın ardından geliyor. Şirket, mayıs tarifesini yaklaşık 20 yüzde puan düşürdü.
Sichuan Airlines, Garuda Indonesia, Malaysia Airlines, Xiamen Airlines ve AirAsia Group bünyesindeki bazı şirketler tarifelerini 10 ila 15 yüzde puan arasında azalttı. AirAsia, Bangkok-Singapur ve Cakarta-Kota Kinabalu dahil bazı rotaları tamamen kaldırdı; bazı kesintiler ekim sonuna kadar sürecek.
Günlük kayıplara ilişkin uyarı sertti, ancak konuşmacının kimliği açıklanmadı:
Bazı Asya havayolları günde milyonlarca dolar kaybediyor. Savaş sürdükçe daha fazla uçuşun azaltılması kaçınılmaz.
Endonezyalı düşük maliyetli havayolu TransNusa şimdilik iptallerden kaçındı, ancak rakiplerinin çoğu bu kadar şanslı olmadı. Güney Koreli düşük maliyetli havayolu T'way Air, kabin ekibini mayıs ve haziran aylarında ücretsiz izne çıkarmayı planlıyor. Bu, yakıt kriziyle doğrudan bağlantılı ilk personel azaltma adımlarından biri.
Havayolları daha fazla gelir getiren rotalara öncelik vererek kâr marjı düşük seferleri kaldırıyor. Ana hatlar hizmet vermeyi sürdürebilirken ikincil kentlere seyahat eden yolcular bağlantılarını kaybedebilir. Birkaç uçuşun daha az sayıda seferde birleştirilmesi de her uçaktaki koltukların daha fazla dolmasını sağlayarak satıştaki ucuz bilet sayısını azaltıyor.
Aksaklıklar çeşitli tarihlerde gelişti; yeni kesintiler de şimdiden planlandı:
- 28 Şubat: Çatışmalar başladı ve ardından jet yakıtı fiyatları ikiye katlandı.
- Mart: Hindistan havacılık yakıtı ihracat vergisi uygulamaya başladı; Endonezya ayın ortasında 38 günlük yakıt stoku bulunduğunu bildirdi.
- 19 Nisan: Yeni Zelanda 47 günlük yakıt rezervi bulunduğunu açıkladı.
- 26 Nisan: Havayolları ve hükümetler, yaz dönemindeki kıtlığa ve artan maliyetlere hazırlanıyordu.
- Mayıs ve haziran: T'way Air kabin ekibini ücretsiz izne çıkarmayı planlıyor; bazı havayolları da uçuş azaltma kararlarını uygulamaya koyacak.
- Ekim sonuna kadar: AirAsia'nın bazı kesintileri yürürlükte kalacak; Lufthansa'nın iptalleri mayıstan ekime kadar olan dönemi kapsıyor.
Yakıt rezervleri ülkeleri farklı ölçüde koruyor
Çin, Japonya, Güney Kore ve Singapur, rafineri kapasiteleri ve stratejik rezervleri sayesinde bölgede en güvenceli konumda. Benzer yerel rafineri altyapısına sahip olmayan ülkelerin havacılık sektörleri çok daha büyük bir tehditle karşı karşıya.
Vietnam, jet yakıtının üçte ikisinden fazlasını ithal ediyor; bu yakıtın geleneksel olarak yüzde 60'ı Çin ve Tayland'dan geliyor. Çin'in ihracat yasağı ve bölgedeki arzın daralması üzerine Hanoi, Pekin'den teslimatları istikrarlı biçimde sürdürmesini resmen talep etti. Vietnam ayrıca Pasifik üzerinden ABD'den acil sevkiyat arıyor.
Filipinler, haziran sonuna kadar yetecek yakıt tedarik etti. Myanmar ve Bangladeş de benzer ölçüde kırılgan koşullarla karşı karşıya. Vietnam ve Filipinler krizin başlarında uçuşları iptal etti. Bu durum, ülke düzeyinde açıklanan rezerv miktarlarının, havayollarının ihtiyaç duydukları yerde ve zamanda erişebildiği yakıtı tam olarak yansıtmayabileceğine işaret ediyor.
Avustralya'nın 30 günlük rezervi bulunuyor ve bu rezerv henüz kullanılmadı. Yeni Zelanda, 19 Nisan itibarıyla 47 günlük yakıt rezervi olduğunu bildirdi. Hindistan 60 günlük ihtiyacı karşılayacak kadar yakıtı bulunduğunu söylerken Endonezya, mart ortasında 38 günlük stok bildirmişti.
Endonezya'nın devlet enerji şirketi Pertamina, hazirana kadar hac seferlerini desteklemek için ek yakıt sağladı. Malezya'nın Petronas şirketi, hazirana kadar yetecek stok yakıtı bulunduğunu ve daha fazlasını satın aldığını açıkladı. Bu düzenlemeler geçici koruma sağlasa da havayolları alternatif kaynaklardan yakıt temin etmenin maliyetiyle karşı karşıya.
Bölgenin başlıca rafinaj ve ticaret merkezi olan Singapur, stok miktarlarını açıklamıyor. Ülkedeki yüksek stoklar, mevcut yakıt için ülkeler arasında rekabet sürerken komşu pazarlar açısından kısmi bir tampon sağlıyor.
Avrupa seferleri azaltırken ABD havayolları ücretleri artırıyor
Avrupa da olası bir fiziksel yakıt kıtlığıyla karşı karşıya. Uluslararası Enerji Ajansı, kıtada belki de yalnızca altı haftalık jet yakıtı kaldığını belirtiyor. Lufthansa, mayıs-ekim döneminde 20.000 uçuşu iptal ederek planlanan tüketimini yaklaşık 40.000 metrik ton azalttı.
KLM, mayıs ayı için Avrupa içindeki 160 uçuşu iptal etti. EasyJet, 2026 mali yılının ilk yarısında vergi öncesi zararının 540 milyon sterlini aşmasını bekliyor. Bu rakamlar, yakıt şokunun Asya dışında da hem tarifeleri hem de mali durumu etkilediğini gösteriyor.
Büyük bir petrol üreticisi olan ve yerel rafineri kapasitesine sahip ABD, fiziksel kıtlıktan çok yüksek fiyatlarla karşı karşıya. Delta, United, American Airlines ve JetBlue, temel bilet fiyatları yerine kayıtlı bagaj ücretlerini artırarak yanıt verdi; ancak United ayrıca bilet fiyatlarını artıracağını kamuoyuna duyurdu.
United, üçüncü çeyrek sonuna kadar tarifesinin yüzde 5'ini azalttı. Üst yöneticisi Scott Kirby, personele gönderdiği bir notta, yakıt fiyatlarının sürekli yüksek kalmasının havayolunun yıllık maliyetlerini 11 milyar dolar artırabileceğini söyledi. Kirby, bu olası gideri United'ın en iyi yılında elde ettiği 5 milyar doların altındaki kârla karşılaştırdı.
Dolayısıyla ek yakıt faturası, şirketin rekor yıllık kârının iki katından fazla olabilir. Bu karşılaştırma, havayollarının neden kapasiteyi azalttığını ve yolculardan daha fazla ücret aldığını; analistlerin neden mali açıdan daha güçlü şirketlerin zor durumdaki rakiplerini satın alabileceğini düşündüğünü açıklamaya yardımcı oluyor.
Mali açıdan daha zayıf düşük maliyetli havayolları özellikle baskı altında; sektör analistleri birleşme veya iflaslar öngörüyor. Zaten günde milyonlarca dolar kaybeden küçük havayollarının, mevcut ağlarını korurken uzayan yakıt fiyatı artışlarını karşılayacak hareket alanı daha dar.
Olağandışı sevkiyatlar ve uçuş düzenlemeleri
ABD, Asya'daki müttefiklerine Pasifik üzerinden askeri tipte jet yakıtı ulaştırmak için olağandışı sevkiyatlar düzenliyor. Washington eyaletindeki Cherry Point'ten Filipinler'deki Subic Bay'e 235.000 varil JP-5 deniz havacılık yakıtı, ayrıca mayıs ve haziran aylarında teslim edilmek üzere Japonya'daki Yokose'ye 260.000 varil sevkiyat için ihale açıldı.
JP-5 normalde deniz kuvvetlerine ait uçaklar için ayrılıyor. Enerji analiz şirketi Kpler'e göre bu sevkiyatlar, 2017'den bu yana ABD'den söz konusu yakıtın ihraç edildiği yalnızca dördüncü ve beşinci örnek olacak. Sevkiyatların sıra dışı niteliği, normalde Singapur ve Güney Kore'de rafine edilen Orta Doğu ham petrolünün beslediği tedarik zincirindeki baskıyı gözler önüne seriyor.
Ticari havayolları da operasyon biçimlerini değiştiriyor. Bazıları, varış havaalanında yakıt sıkıntısı yaşanması ihtimaline karşı dönüş yolculuğunu da karşılayacak kadar yakıtla kalkış yapılan "yakıt taşıma" yöntemini kullanıyor. Bazılarıysa daha az yakıtla daha fazla yolcu taşımak için birden fazla seferi tek uçuşta birleştiriyor.
Cathay Pacific ve HK Express, mayıs ortasından haziran sonuna kadar bazı uçuşları iptal etti. Yakıt ek ücretleri de artıyor; uzun mesafeli rotalarda 150 sterline kadar çıkıyor.
Bu operasyonel değişiklikler bazı yolculukların sürmesini sağlıyor, ancak yolcular daha az kalkış saati, daha dolu uçaklar ve daha yüksek ücretlerle karşılaşabilir. Hem pahalı yakıtla hem de varış noktasındaki yakıt arzına ilişkin belirsizlikle uğraşmak zorunda kalan havayolları en fazla baskı altında.
Hasar havaalanlarının ötesine yayılıyor
Birleşmiş Milletler, savaşın ekonomik etkileri nedeniyle Asya ve Pasifik genelinde 8,8 milyon kişinin yoksulluğa düşme riskiyle karşı karşıya olduğunu tahmin ediyor. Uçak biletlerini pahalılaştıran aynı enerji krizi tarım, imalat ve günlük ulaşım maliyetlerini de artırıyor.
Myanmar'daki pirinç üreticileri, ürünlerini kurtarmak için karaborsada savaş öncesine kıyasla beş kat yüksek fiyata dizel alıyor. Bazı Kamboçyalı çiftçiler, yakıt ve gübre maliyetleri nedeniyle yeniden ekim yapmaktan vazgeçti. Filipinler'in kuzeyinde çiftçiler ürünlerini pazara taşıyamadıkları için sebzeler tarlalarda çürüyor.
Büyük Batılı perakendecilere tedarik sağlayan Bangladeş'in hazır giyim fabrikaları, petrokimyasallardan üretilen iplik fiyatlarının ikiye katlanmasıyla ciddi üretim aksaklıkları yaşıyor. Sorun, araçlarda yakılan yakıtın ötesine geçiyor: Petrol, imalatta kullanılan hammaddeleri de sağlıyor.
Turizm işletmeleri uçuşların maliyeti ve bulunabilirliği nedeniyle baskı altında. Sri Lanka'daki oteller, uçak biletlerinin üç katına çıkmasıyla doluluk oranlarının yüzde 80 ila 90 düştüğünü bildiriyor. Tayland'da martın ilk haftasında turist sayısı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 9 geriledi; büyük oteller doluluk oranlarının tek haneli seviyelerde kaldığını bildirdi.
Sokak satıcıları, zanaatkârlar ve kayıt dışı ulaşım hizmeti verenler de ziyaretçilere bağımlı. Daha az turist, bu işletmelerde daha az harcama anlamına geliyor ve havayolları ile otellerin çok ötesinde geçim kaynaklarını riske atıyor. Turizme bağımlı ekonomilerde iptal edilen tek bir uçuş, havaalanında hiç çalışmamış çok sayıda kişinin gelirini ortadan kaldırabilir.
Yolcular hangi masrafları hesaba katmalı?
Uluslararası yolculuk planlayanlar daha yüksek fiyatlarla ve tarifelerin değişme olasılığının artmasıyla karşı karşıya. Sektörün önerileri arasında iade edilebilir biletleri ve kapsamlı seyahat sigortasını tercih etmek, uzun mesafeli gidiş-dönüş yolculukları için 200 ila 400 dolar yakıt ek ücretini bütçeye dahil etmek bulunuyor. Bazı havayolları önceki ek ücretlerini ikiye katlıyor.
Havayollarının daha fazla gelir getiren rotalara öncelik vermesi, büyük kentler arasında seyahat eden yolcuların seçeneklerini koruyabileceği; daha küçük noktalara gidenlerin ise daha az seferle karşılaşabileceği anlamına geliyor. Uçuşlar birleştirildikçe her seferde daha fazla koltuk doluyor ve daha ucuz biletlerin arzı daralabiliyor.
Arzda olası bir iyileşmeyi hesaba katmak için 2026'nın sonları veya 2027'nin başındaki seyahatlere önceden bilet almak da değerlendiriliyor. Bu iyileşmenin ne zaman gerçekleşeceği belirsiz; yakıt fiyatlarının düşme ihtimali de mevcut iptal riskini ortadan kaldırmıyor.
Bu nedenle yolcuların, ek ücretler ve bagaj ücretleri dahil tüm yolculuk maliyetini ve planlanan tarifenin ne kadar güvenilir olduğunu birlikte değerlendirmesi gerekiyor. Acil sorun yalnızca ilan edilen bilet fiyatının artması değil, fiyat ve bulunabilirliğin aynı anda baskı altında olması.
Toparlanma neden 2027'ye kadar uzayabilir?
Avrupa Birliği, jet uçaklarında kullanılan gazyağının ortak alımını ve üye ülkeler arasında rezervlerin paylaşılmasını içerebilecek acil durum önlemlerini açıklayacak. Asya havacılık sektörünün liderleri de benzer bölgesel eşgüdüm çağrısında bulundu.
ASEAN Petrol Güvenliği Anlaşması olası bir çerçeve sunuyor; ancak kâğıt üzerinde onlarca yıldır var olmasına rağmen hiç devreye sokulmadı. İç piyasaya yakıt tedarikini korumaya yönelik ulusal önlemler şimdiden komşu ülkeleri etkiliyor ve bölgesel işbirliğini acil bir mesele haline getiriyor.
Petrol vadeli işlem piyasaları, fiyatların 2026 sonlarına doğru ılımlanabileceğine işaret ediyor. Vadeli işlemler, ileriki bir tarihte teslim edilecek ürün için belirlenen fiyatları yansıtarak piyasa beklentileri hakkında fikir veriyor. Fiziksel yakıt arzının toparlanması, fiyatların düşmesinden daha uzun sürebilir.
Hürmüz Boğazı hemen yeniden açılsa bile rafinerilerin tam üretime dönmesi haftalar, deniz taşımacılığı tarifelerinin normale dönmesi ise aylar alabilir. Bu nedenle su yolundaki trafiğin yeniden başlaması, güvenilir teslimatları yeniden kurma sürecinin yalnızca ilk adımı.
United, petrol fiyatlarının 2027 sonuna kadar varil başına 100 doların üzerinde kalmasını bekliyor. Havacılık analistinin toparlanmanın 2027'ye uzanacağı yönündeki beklentisiyle birlikte bu öngörü, yolcuların savaş öncesinde alışık olduğu fiyatlara hızlı dönüşten çok, uygun fiyatlı biletler üzerindeki baskının süreceğine işaret ediyor.
Öne Çıkanlar
- Jet yakıtı fiyatları 28 Şubat'tan bu yana ikiye katlandı; varil başına yaklaşık 93 dolardan zirve seviyelerinde 190 doların üzerine çıktı.
- Mart-Haziran 2026 dönemini kapsayan küresel tarifelerden 150.000'den fazla uçuş iptal edildi.
- Tarifelerinde en büyük kesintileri yapan 20 havayolunun 11'i Asya merkezli; VietJet mayıs tarifesini yaklaşık 20 yüzde puan azalttı.
- Çin ve Güney Kore'nin iç piyasaya öncelik verme kararları, ayda yaklaşık 1,3 milyon ton jet yakıtı ihracatını, yani Asya talebinin kabaca yüzde 10'unu, piyasanın dışına çıkardı.
- Vietnam, Filipinler, Myanmar ve Bangladeş ciddi arz baskısıyla karşı karşıya; rafineri kapasitesi ve rezervleri daha güçlü ülkelerse daha korunaklı.
- Lufthansa mayıstan ekime kadar 20.000 uçuşu iptal etti. Uluslararası Enerji Ajansı, Avrupa'da yaklaşık altı haftalık jet yakıtı kalmış olabileceğini söylüyor.
- Uzun mesafeli gidiş-dönüş yolculuklarında yakıt ek ücretleri 200 ila 400 dolara çıkabilir; bazı havayolları bagaj ücretlerini de artırıyor.
- ABD'nin Japonya ve Filipinler'e JP-5 deniz havacılık yakıtı göndermesi planlanıyor; sevkiyatların mayıs ve haziran aylarında yapılması öngörülüyor.
- Birleşmiş Milletler, savaşın ekonomik etkilerinin Asya ve Pasifik genelinde 8,8 milyon kişiyi yoksulluğa sürükleyebileceğini tahmin ediyor.
- Yakıt arzının toparlanması 2026 sonlarına veya 2027'ye kadar uzayabilir; daha zayıf havayolları birleşme ya da iflas riskiyle karşı karşıya.






