Yedi Avrupa Kuruluşu Çin'in Derhal Uygulamaya Koyduğu İhracat Kısıtlamalarıyla Karşı Karşıya
Çin, Tayvan'a silah satışlarına katıldıkları veya Tayvanlı yetkililerle iş birliği yaptıkları iddiasıyla 24 Nisan 2026'da yedi Avrupa savunma kuruluşuna ihracat kısıtlamaları getirdi. Derhal yürürlüğe giren önlemler, hem sivil hem de askeri amaçlarla kullanılabilen ürünleri, yazılımları ve teknolojileri kapsıyor.
İçindekiler
- Yedi Avrupa Kuruluşu Çin'in Derhal Uygulamaya Koyduğu İhracat Kısıtlamalarıyla Karşı Karşıya
- Hangi Şirket ve Kuruluşlar Hedef Alındı?
- Çift Kullanımlı Ürünlere İhracat Yasağı Neleri Kapsıyor?
- Nadir Toprak Elementleri Savunma Üretimi İçin Neden Önemli?
- Pekin Önlemlerin Dar Kapsamlı Olduğunu Söylüyor
- Şirketler Etkilenme Düzeylerini Değerlendiriyor
- Çekya Hükümeti Açıklama İstiyor
- Tayvan ve Rusya Anlaşmazlıkları Nasıl Kesişti?
- Kısıtlamalar Avrupa İş Birliği Açısından Ne Anlama Geliyor?
- Öne Çıkanlar
Çin Ticaret Bakanlığı (MOFCOM), belirlenen kuruluşlara bu çift kullanımlı ürünlerin ihracatını yasakladı. Yabancı kuruluş ve kişiler de Çin menşeli ve kapsama giren ürünleri bu yedi hedefe aktaramayacak veya sağlayamayacak. Bakanlık, kısıtlamalar kapsamındaki devam eden faaliyetlerin derhal durdurulması gerektiğini bildirdi.
Adı açıklanan şirket ve kuruluşlar arasında Almanya'dan Hensoldt AG, Belçika'dan FN Herstal ile Çekya'dan Excalibur Army ve VZLU Aerospace bulunuyor. Faaliyet alanları savunma elektroniği, ateşli silahlar, askeri araçlar ve havacılık-uzay araştırmalarını kapsıyor. Böylece Avrupa savunma sanayisinin çeşitli kolları önlemlerin kapsamına giriyor.
Pekin, Tayvan'a yapılan silah satışları nedeniyle ABD'li silah üreticilerine defalarca yaptırım uyguladı. Aynı gerekçeyle Avrupa kuruluşlarını hedef alması ise çok daha nadir görülüyor. Çin'in ABD'li büyük silah üreticilerine yönelik aralık ayındaki yaptırım kararı, 11 milyar dolar değerindeki bir Amerikan silah paketinin ardından gelmişti.
Açıklama, Avrupa Birliği'nin Rusya'ya karşı 20. yaptırım paketini kabul etmesinden bir gün sonra yapıldı. Paket, Ukrayna'daki savaş sırasında Moskova'yla bağlantılı oldukları iddiasıyla en az bir Çin vatandaşına ve Çin ana karası ile Hong Kong merkezli 27 şirkete yönelik önlemleri de içeriyordu.
Çin, kısıtlamaları ulusal güvenliği korumaya yönelik hedefli bir adım olarak sundu. Ancak önlemlerin zamanlaması, Tayvan anlaşmazlığını Pekin ile Brüksel arasındaki bir başka gerilim kaynağıyla, Avrupa'nın Rusya'nın savaşına desteği kısıtlama çabalarıyla aynı gündeme taşıdı.
Hangi Şirket ve Kuruluşlar Hedef Alındı?
Hensoldt AG, sensör, radar ve elektronik harp ekipmanları alanında uzmanlaşmış bir Alman savunma elektroniği şirketidir. Sensörler ve radarlar, askeri kuvvetlerin nesneleri tespit edip izlemelerine yardımcı olurken elektronik harp ekipmanları iletişim ve diğer elektronik sistemlere karşı kullanılıyor.
FN Browning adıyla da anılan Belçikalı ateşli silah üreticisi FN Herstal, dünyanın dört bir yanındaki askeri ve kolluk kuvvetlerine tedarik sağlıyor. Küçük silahların en tanınmış üreticileri arasında yer alan şirket, Avrupa savunma sanayisinin bir başka önemli unsurunu oluşturuyor.
Excalibur Army askeri araçlar ve savunma ekipmanları üretiyor. Amsterdam'da borsaya kote olan Czechoslovak Group bünyesinde faaliyet gösteriyor. Çekya'nın ulusal havacılık-uzay araştırma ve geliştirme merkezi VZLU Aerospace ise uydu teknolojisi ve ileri havacılık araştırmaları üzerinde çalışıyor.
Ülkelere göre dağılımda Belçika'dan iki, Almanya'dan bir ve Çekya'dan dört kuruluş sıralanıyor. Ancak Çek kuruluşlarından söz edilen bölümde sayının beş olarak verilmesi, bu dağılım ve açıklanan toplam yedi sayısıyla çelişiyor. Burada hedef alınan kuruluşlardan dördünün adı belirtilirken yedi kuruluşun tamamının listesi verilmedi.
VZLU Aerospace'in listeye alınması, önlemlerin ticari silah üreticilerinin ötesine uzandığını gösteriyor. Pekin, Tayvan'ın savunma kapasitesine katkıda bulunabilecek araştırma ve teknolojiler üzerinde çalışan bir kuruluşu da hedef alıyor.
Çift Kullanımlı Ürünlere İhracat Yasağı Neleri Kapsıyor?
Çift kullanımlı ürünlerin hem sivil hem askeri uygulamaları bulunuyor. Sıradan bir ticari üründe kullanılan bir parça, askeri ekipmanlarda da işe yarayabiliyor. Bu nedenle hükümetler, ürün tamamlanmış bir silah olmasa bile ihracatına kısıtlama getirebiliyor.
Bu kategori ileri teknoloji elektronik ürünleri, bazı nadir toprak elementlerini, özel malzemeleri ve yarı iletkenlerle insansız hava araçlarının, yaygın adıyla dronların, üretiminde kullanılan parçaları kapsıyor. Yazılımlar ve teknolojiler de bu kategoriye girebiliyor.
Çin'in yeni kısıtlamaları, ihracatçıların kapsama giren ürünleri listelenen yedi kuruluşa doğrudan tedarik etmesini yasaklıyor. Yabancı kuruluş ve kişilerin Çin menşeli çift kullanımlı ürünleri bu kuruluşlara sağlamasını yasaklayan ek hüküm ise ürünlerin başka ülkelerdeki aracılar üzerinden hedeflere ulaşmasını önlemeyi amaçlıyor.
Bu nedenle yabancı bir tedarikçi üzerinden alım yapan bir şirketin, kapsama giren ürünün nerede üretildiğini incelemesi gerekebilir. Kısıtlamalar, Çinli ihracatçı ile Avrupalı müşteri arasındaki doğrudan işlemin ötesine uzanıyor ve daha uzun tedarik zincirlerinde bileşenlerin menşeini önemli hale getiriyor.
MOFCOM başvuru yoluyla istisna tanınmasına olanak sağladı. İhracatın gerçekten gerekli görüldüğü durumlarda ihracatçılar bakanlığa izin başvurusunda bulunabiliyor; başvurular tek tek değerlendiriliyor. Böylece genel kısıtlamalar yürürlükte kalırken belirli ihracatlar için izin alma olanağı bulunuyor.
Önlemler yalnızca çift kullanımlı ürünlerle sınırlı. Çin, belirlenen şirketlere satılan her tür ürünün yasaklandığını duyurmadı. Ancak kısıtlanan bileşenlerin belirli üretim hatları açısından taşıdığı önem, önlemlerin ciddi sonuçlar doğurmasına yol açabilir.
Nadir Toprak Elementleri Savunma Üretimi İçin Neden Önemli?
Nadir toprak elementleri, işlenmesi ve rafine edilmesinde Çin'in belirleyici konumda olması nedeniyle özellikle önem taşıyor. Bu mineraller, hassas güdümlü mühimmatlarda, radar sistemlerinde ve uçak bileşenlerinde kullanılan güçlü mıknatısların üretiminde kullanılıyor.
Bir savunma üreticisi nihai ürününü Avrupa'da monte ederken Çin'de işlenmiş malzemelere bağımlı olabilir. Bu nedenle son montaj tesisinin bulunduğu yer, tedarik sürecinin tamamını açıklamıyor: Üretim yine de Çin'deki tesislerde işlenen bileşen veya malzemelere bağlı olabilir.
Bu girdilere getirilen kısıtlamalar, Çin'den binlerce kilometre uzakta darboğazlara yol açabilir. Gerekli bir malzeme veya bileşen bulunamadığında üreticinin ekipmanı tamamlayıp teslim edebilmesi için başka bir tedarikçi bulması ya da üretim takvimini değiştirmesi gerekebilir.
Modern savunma tedarik zincirlerinde bileşenler nihai montajdan önce çoğu zaman birkaç ülkenin sınırını geçiyor. Çin menşeli çift kullanımlı ürünlerin yabancı kuruluşlar üzerinden aktarılmasının yasaklanması, bu ağlarda faaliyet gösteren şirketlere ek uyum yükümlülükleri getiriyor.
Çin'deki Avrupa Birliği Ticaret Odası yakın tarihli bir raporunda, özellikle nadir toprak elementlerini etkileyen giderek sıkılaşan Çin ihracat kontrollerinin uzun vadede ticari risk oluşturduğu uyarısında bulundu. Bu endişe, üretimi kontrollü malzemelere erişime bağlı olan Avrupa sanayilerini de kapsıyor.
Savunma müteahhitleri alternatif tedarikçiler arayarak Çin'in kontrolündeki malzemelere bağımlılıklarını azaltmaya çalışabilir. Bu değişiklikler yıllarca süren yatırım gerektirebilir ve maliyetleri artırabilir ya da performans standartlarını düşürebilir. Ne kadar yararlı olacakları, ilgili şirketin bugün Çin menşeli girdilere ne ölçüde bağımlı olduğuna da bağlı.
Pekin Önlemlerin Dar Kapsamlı Olduğunu Söylüyor
Ticaret Bakanlığı, kontrollerin Çin'in ulusal güvenliğini ve çıkarlarını korumak ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesine ilişkin uluslararası yükümlülüklerini yerine getirmek için gerekli olduğunu bildirdi. Nükleer silahların yayılmasını önleme, silahların ve hassas teknolojilerin yayılmasını engellemeye yönelik çabaları ifade ediyor.
Bakanlık sözcüsü, yasal dayanağı bulunan önlemlerin askeri faaliyetlerde yer alan az sayıda Avrupa Birliği kuruluşunu hedef aldığını söyledi. Pekin, bu kuruluşları Tayvan'a silah satışlarına katılmakla veya Tayvanlı yetkililerle iş birliği yapmakla suçladı.
Sözcü, kısıtlamaların çift kullanımlı ürünlerle sınırlı kalacağını ve normal ticareti etkilemeyeceğini söyleyerek diğer Avrupa şirketlerine de güvence vermeye çalıştı:
Yasalara uyan ve dürüst davranan AB kuruluşlarının kesinlikle endişelenmesine gerek yok. Önlemler yalnızca çift kullanımlı ürünler için geçerli ve Çin ile Avrupa arasındaki normal ekonomik ve ticari alışverişleri etkilemiyor.
Çin, kamuoyuna açıklama yapmadan önce ikili ihracat kontrolü diyaloğu mekanizması aracılığıyla Avrupa Birliği'ni bilgilendirdiğini söyledi. Bu kanal, iki tarafa hassas ürün ve teknolojilere getirilen kısıtlamalar konusunda iletişim kurabilecekleri yerleşik bir yol sunuyor.
Pekin'in açıklaması, Tayvan konusundaki itirazlarını Avrupa'yla daha geniş ticari ilişkilerinden ayrı tutuyor. Avrupa, Çin ihracatı için önemli bir pazar; aynı zamanda teknoloji ve yatırım kaynağı. Bu nedenle Çin'in belirlenen kuruluşların ötesindeki ekonomik etkileri sınırlı tutmak istemesi için nedenler bulunuyor.
Bakanlık, kısıtlamaların ne zaman kaldırılabileceğine ilişkin bir bilgi vermedi. Bireysel ihracat başvurularına olanak tanıyan hüküm bir ölçüde esneklik sağlarken, etkilenen şirketler için başlangıç noktası derhal yürürlüğe giren yasak olmaya devam ediyor.
Şirketler Etkilenme Düzeylerini Değerlendiriyor
Hensoldt, gelişmeleri doğruladığını ve durumu zamanı geldiğinde değerlendireceğini açıkladı. Alman şirket, Tayvan'la bağlantılı faaliyetlere ilişkin Çin suçlamalarını başlangıçta ne doğruladı ne de yalanladı.
Hensoldt'un ilk açıklaması, ticari etkilerin henüz netleşmediğini gösteriyor. Uluslararası tedarik zincirlerinde faaliyet gösteren bir savunma elektroniği üreticisinin, üretimin aksama riski olup olmadığını değerlendirmeden önce Çin'den tedarik ilişkilerinin, bileşenlerin veya alt yüklenicilerin hangilerinin etkilenebileceğini belirlemesi gerekiyor.
Duyuru yapıldığı sırada FN Herstal henüz bir açıklama yapmamıştı. Tayvan hükümeti de hemen yorumda bulunmazken Avrupa Birliği ortak ve eşgüdümlü bir yanıt açıklamamıştı.
Excalibur Army daha net bir değerlendirme sundu. Şirket temsilcisi, çift kullanımlı teknolojileri doğrudan Çin'den tedarik etmediklerini ve kısıtlamaların iş faaliyetlerini kayda değer ölçüde etkilemesini beklemediklerini söyledi.
Bu açıklama, hedef alınan kuruluşların farklı düzeylerde etkilenebileceğine işaret ediyor. Bazı şirketler Çin'den tedariki zaten bırakmış ya da bu tedarike hiçbir zaman fazla bağımlı olmamış olabilir. Diğerlerininse sonuca varmadan önce daha karmaşık tedarikçi ağlarını incelemesi gerekiyor.
Bu nedenle uygulamadaki etki, her kuruluşun kullandığı bileşenlere, bunların menşeine ve ikame ürünlerin bulunabilirliğine bağlı olacak. Excalibur Army'nin değerlendirmesi şirkete özgü bir tablo sunarken Hensoldt kendi durumunu incelemeye devam ediyordu.
Çekya Hükümeti Açıklama İstiyor
Çekya Dışişleri Bakanı Petr Macinka, belirlenen kuruluşlara yönelik karara kamuoyu önünde itiraz etti. Sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Çekya'nın Pekin Büyükelçiliğine, Çek kuruluşlarının neden hedef alındığına ilişkin Çinli yetkililerden açık bir açıklama istemesi talimatını verdiğini söyledi.
Macinka, hükümetin talebini açıkça dile getirdi:
Çinli yetkililer bunu bize açıkça açıklamalı. Pekin'deki büyükelçiliğimize talimatı çoktan verdim.
Yaptırım listesindeki Çek kuruluşlarının ağırlığı, Orta ve Doğu Avrupa'nın Tayvan'ın Avrupalı ortaklarıyla ilişkilerinde giderek artan önemini yansıtıyor. Bölgedeki birçok ülke, özellikle Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı geniş çaplı işgalinden bu yana ada yönetimiyle savunma ve teknoloji alanlarında daha yakın iş birliği yürütüyor.
Çekya, Litvanya ve Polonya, Tayvan'la savunma teknolojisi alışverişi ve askeri eğitim iş birliği dahil daha yakın, gayriresmî ilişkiler geliştirdi. Bu ilişkiler resmî diplomatik tanıma düzeyine ulaşmadı.
Avrupa Birliği Tek Çin politikasını sürdürüyor; ancak üye ülkeler Taipei'yle farklı ekonomik ve teknolojik ilişkiler kurmuş durumda. Birden fazla üye ülkedeki şirketleri etkileyen kısıtlamalara Brüksel'in yanıtını eşgüdümlemesi gerekecekse, bu farklılıklar sürecin arka planını oluşturuyor.
Çekya hükümetinin ilk adımı büyükelçiliği aracılığıyla açıklama istemek oldu. Etkilenen şirketler içinse ilk görev, kontrollerin tedarik zincirlerini ve faaliyetlerini aksatıp aksatmayacağını belirlemekti.
Tayvan ve Rusya Anlaşmazlıkları Nasıl Kesişti?
AB'nin Rusya'ya karşı 20. yaptırım paketi 23 Nisan Perşembe günü, Çin'in açıklamasından bir gün önce kabul edildi. Pakette, Ukrayna'daki savaş sırasında Moskova'ya destek verdikleri iddiasıyla Çin ana karası ve Hong Kong'daki en az bir Çin vatandaşına ve 27 şirkete yönelik önlemler yer aldı.
Çin'in Avrupa'ya yönelik ihracat kısıtlamaları için açıkladığı gerekçe Tayvan'dı. Zamanlamanın yakınlığı, iki gelişme arasında olası bir bağlantı bulunduğunu düşündürüyor. Ancak Pekin, kararlarını ulusal güvenlik ve ihracat kontrolü çerçevesinde sundu.
Açıklamaya giden süreçteki gelişmeler farklı tarihlere yayıldı:
- 2022: Rusya'nın Ukrayna'yı geniş çaplı işgali, Tayvan ile Orta ve Doğu Avrupa'daki bazı ülkeler arasındaki yakınlaşmayı hızlandırdı.
- Aralık: Çin, 11 milyar dolar değerindeki ABD silah paketinin ardından büyük Amerikan silah üreticilerine yönelik yeni bir yaptırım turu başlattı.
- 23 Nisan 2026: AB, Çinli kişi ve şirketlere yönelik önlemleri de içeren Rusya'ya karşı 20. yaptırım paketini kabul etti.
- 24 Nisan 2026: Çin, yedi Avrupa kuruluşuna çift kullanımlı ürün ihracatına yönelik ve derhal yürürlüğe giren kısıtlamaları duyurdu.
Tayvan, gelişmiş bir yerli savunma sanayisine sahip olmasına rağmen önemli silah sistemleri için büyük ölçüde yabancı tedarikçilere bağımlı. Savaş uçakları, füze sistemleri ve deniz araçları sağlayan ABD, tarihsel olarak adanın başlıca silah tedarikçisi oldu.
Batı Avrupa ülkeleri, Çin'in misilleme yapabileceği endişesiyle yaklaşık otuz yıldır Tayvan'a büyük çaplı silah satışlarından büyük ölçüde kaçındı. Son önlemler, Pekin'in Taipei'yle ilişkilerine itiraz etmesi halinde Avrupa şirketlerinin karşılaşabileceği ekonomik baskıyı gösteriyor.
Kısıtlamalar Avrupa İş Birliği Açısından Ne Anlama Geliyor?
Rusya'nın Ukrayna'yı işgali, Orta ve Doğu Avrupa'daki bazı ülkelerin Tayvan'a yönelik ilgisini artırdı. Bu ülkelerin daha yakın ilişkileri, Rus saldırganlığına ilişkin tarihsel deneyimleri ile Tayvan'ın kırılgan güvenlik konumu arasında kurdukları benzerliği yansıtıyor.
Çin'in adımı bu ilişkiye doğrudan bir ticari maliyet ekliyor. Etkilenen şirketin maruziyeti sınırlı olsa bile, bu karar diğer şirketlerin Taipei'yle savunma veya teknoloji alanında olası iş birliklerini nasıl değerlendireceğini etkileyebilir.
Kısıtlamalar, Çin menşeli malzemelere erişimi ticari bir unsur haline getirerek gelecekteki bazı Avrupa-Tayvan iş birliklerini caydırabilir. Öte yandan Çin baskısını dış politika kararlarına müdahale olarak gören hükümetlerin kararlılığını da pekiştirebilir.
Kısıtlamaların ortak üretim hatlarını aksatması halinde Tayvan dışındaki Avrupalı savunma müşterileri de etkilenebilir. Üreticinin tedarik ve montaj işlerini nasıl düzenlediğine bağlı olarak bir bileşen sıkıntısı, birden fazla alıcı için üretilen ekipmanların teslimatını geciktirebilir.
Çin'in çift kullanımlı ürünlere yönelik ihracat kontrolleri, teknoloji ticaretinin uluslararası anlaşmazlıklarda nasıl bir araca dönüşebileceğini de gösteriyor. İlk adım yedi kuruluşu ilgilendiriyor; daha geniş ticari kaygı ise siyasi anlaşmazlıklar sırasında temel malzemelere erişimin öngörülebilir kalıp kalamayacağı.
24 Nisan itibarıyla şirketler kısıtlamaları değerlendirmeyi sürdürüyor, Çekya hükümeti yanıt arıyor ve Brüksel ortak bir açıklama yapmamıştı. İlk aşamada en belirgin fark, Hensoldt'un incelemesinin sürmesi ile Excalibur Army'nin faaliyetlerinde kayda değer bir etki beklememesi arasındaydı.
Öne Çıkanlar
- Çin, Tayvan'a silah satışlarını veya Tayvanlı yetkililerle iş birliği yapıldığı iddialarını gerekçe göstererek 24 Nisan 2026'da yedi Avrupa kuruluşuna çift kullanımlı ürün ihracatını derhal kısıtladı.
- Hedef alınan ve adı açıklanan kuruluşlar arasında Hensoldt AG, FN Herstal, Excalibur Army ve VZLU Aerospace bulunuyor.
- Ülkelere göre açıklanan dağılım Belçika'dan iki, Almanya'dan bir ve Çekya'dan dört kuruluş şeklinde; ancak Çek kuruluşlarının sayısı başka bir yerde beş olarak da verildi.
- Kontroller, doğrudan ihracatın yanı sıra Çin menşeli çift kullanımlı ürünlerin yabancı kuruluş ve kişiler üzerinden aktarılmasını da kapsıyor.
- İhracat gerçekten gerekli görüldüğünde ihracatçılar Çin Ticaret Bakanlığından özel izin isteyebiliyor.
- Hensoldt gelişmeleri inceliyor; Excalibur Army iş faaliyetlerinde kayda değer bir etki beklemediğini açıkladı.
- Çekya Dışişleri Bakanı Petr Macinka, Pekin'deki büyükelçiliğe açıklama istemesi talimatını verdi.
- Duyuru, Çin ana karası ve Hong Kong'da en az bir Çin vatandaşına ve 27 şirkete yönelik önlemleri de içeren AB'nin Rusya'ya karşı 20. yaptırım paketinin ardından geldi.
- Çin'in nadir toprak elementlerinin işlenmesindeki belirleyici konumu, savunma tedarik zincirlerinin kontrollü malzemelere erişimi konusunda endişe yaratıyor.






