Singapur Geçiş Ücretlerine Karşı Çıkarken Endonezya Malakka Boğazı'ndan Geçen Gemilere Harç Getirmeyi Değerlendiriyor

11 dakikalık okuma
Traffic Separation Scheme Strait Malacca Traffic Complexity Assessment

Dünyanın En Yoğun Deniz Rotalarından Biri İçin Gelir Önerisi

Endonezya, Hint ve Pasifik okyanusları arasındaki hayati bir koridor olan Malakka Boğazı'ndan geçen gemilerden ücret almayı değerlendirirken Singapur, gemilerin boğazdan geçiş için ücret ödemeden seyahat etme hakkının güvence altında olduğunu vurguluyor. 25 Nisan 2026 itibarıyla fikir henüz ilk aşamada ve uygulama tarihi açıklanmış değil.

İçindekiler
  1. Dünyanın En Yoğun Deniz Rotalarından Biri İçin Gelir Önerisi
  2. Malakka Ticaret ve Enerji İçin Neden Önemli?
  3. Hürmüz'deki İran Ücretleri Tartışmaya Girdi
  4. Geçiş Hakkına İlişkin Hukuki Görüşler
  5. Singapur Geçiş Ücretlerine Kesin Bir Dille Karşı Çıkıyor
  6. Malezya'nın Önceki Geçiş Ücreti Önerisi ve Bugünkü Tutumu
  7. Askerî İşbirliği Egemenlik Tartışmasını da Beraberinde Getiriyor
  8. Çin'in Bağımlılığı ve Malakka İkilemi
  9. Endonezya'nın Çözmesi Gerekenler
  10. Öne Çıkanlar

Maliye Bakanı Purbaya Yudhi Sadewa, öneriyi çarşamba günü Cakarta'da, Endonezya'nın devlet altyapı finansmanı kuruluşu Sarana Multi Infrastruktur'un ev sahipliğinde düzenlenen bir sempozyumda gündeme getirdi. Öneriyi, Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto'nun Endonezya'yı küresel ticaretin kıyısında kalan bir ekonomi olmaktan çıkarıp merkezi bir ticaret merkezi hâline getirme hedefinin parçası olarak sundu.

Purbaya, büyük bir deniz ticaret rotasının yanındaki konumunun Endonezya'ya daha fazla ekonomik fayda sağlaması gerektiğini savundu:

Endonezya, kıyıda köşede kalmış bir ülke değil. Küresel ticaret ve enerji açısından önemli bir rota üzerinde bulunuyoruz, ancak Malakka Boğazı'ndan geçen gemilerden ücret alınmıyor,

Endonezya'nın herhangi bir ücret sistemini, su yoluna kıyısı olan Malezya ve Singapur'la eşgüdüm içinde oluşturması gerekecek. Purbaya, boğaz kıyısının en büyük bölümünün Endonezya'nın kontrolünde olduğunu söyledi, ancak üç ülke arasında uzlaşmaya varmanın ve küresel denizcilik sektörünün direnciyle başa çıkmanın karmaşık olacağını kabul etti. Uygulamanın yakın zamanda hayata geçmesi beklenmiyor.

Öneri, küresel tedarik zincirlerindeki aksaklıkların ve başka bölgelerde artan jeopolitik gerilimlerin boğaza yönelik ilgiyi yeniden artırdığı bir dönemde gündeme geldi. Endonezya önemli kaynaklara sahip olsa da altyapı yatırımlarını finanse etmekte zorlanıyor. Geçen gemilerden ücret alınması, karasuları üzerindeki ekonomik egemenliğini artırmak ve geleneksel gelir kaynaklarına bağımlılığını azaltmak isteyen hükümet için cazip bir potansiyel gelir kaynağı sunuyor.

Reklam

Malakka Ticaret ve Enerji İçin Neden Önemli?

Malakka Boğazı; Japonya, Tayvan, Güney Kore ve Hindistan gibi büyük Asya ekonomilerini Orta Doğu ve Avrupa pazarlarına bağlıyor. Boğazı kullanan gemiler ham petrol, sıvılaştırılmış doğal gaz ve Doğu Asya'daki fabrikalara ve tüketicilere ulaşan konteynerler taşıyor.

Tahminlere göre boğazdan yılda yaklaşık 94.000 gemi geçiyor; yaklaşık 82.000 olarak verilen başka bir tahmin de bulunuyor. Dünya ticaretindeki payına ilişkin tahminler de ticareti yapılan tüm malların yaklaşık yüzde 30'u ile küresel ticaretin yaklaşık yüzde 40'ı arasında değişiyor. Bu rakamlar, uluslararası ticaretin önemli bir bölümünü taşıyan bir koridora işaret ediyor; ancak tahminlerde farklı toplamlar esas alınıyor.

Yaklaşık 1.000 kilometre uzunluğundaki su yolunun güneyinde Endonezya, kuzeyinde ise Malezya ve Singapur bulunuyor. Boğaz en dar noktasında yalnızca 2,7 kilometre genişliğinde; bu da Hürmüz Boğazı'ndan on kattan fazla dar olduğu anlamına geliyor. Bu kadar dar bir alandan geçen yoğun trafik, olası bir aksaklığın sonuçlarını özellikle ağırlaştırıyor.

Orta Doğu'dan Çin, Japonya ve Güney Kore'ye taşınan petrol, gemi trafiğinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Üretim de gemilerin varış noktalarına zamanında ulaşmasına bağlı. Tam zamanında teslimat olarak bilinen sistemlerde fabrikalara malzeme, ihtiyaç duyulacağı ana yakın bir zamanda ulaştırılıyor. Bu nedenle denizdeki gecikmeler, teslimatları ertelemenin yanı sıra üretimi de aksatabiliyor.

Enerji analistleri, deniz ticaretinin daha geniş ölçekteki yoğunlaşmasını şöyle açıklıyor: Küresel deniz ticaretinin dörtte üçü, 10 trilyon dolar değerindeki ticaret hacmiyle birlikte Malakka'nın da aralarında bulunduğu yalnızca 13 önemli darboğazdan geçiyor. Darboğaz, yüksek miktarda trafiğin geçmek zorunda olduğu dar bir geçittir. Malakka'da ek maliyetler ya da yaşanacak bir aksaklık, bu ağlara yayılarak Güneydoğu Asya'nın çok ötesindeki tüketiciler için fiyatları artırabilir.

Hürmüz'deki İran Ücretleri Tartışmaya Girdi

Purbaya, Malakka'da ücret alınması fikrini savunurken Hürmüz Boğazı'ndaki İran uygulamalarına doğrudan atıfta bulundu. ABD ve İsrail'le haftalar süren silahlı çatışmaların ardından İran, ihtilaflı su yolunda fiilen bir deniz geçiş ücreti sistemi kurdu.

İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun seçili gemilerden güvenli geçiş için 2 milyon dolara kadar ücret almaya başladığı bildiriliyor. Denizcilik analistlerine göre sistem, küresel petrol tüketiminin yüzde 20'sini taşıyan bir darboğazdan geçişi kısıtlarken önemli gelir de sağlıyor.

Reklam

Dolayısıyla Hürmüz, dar bir deniz rotası üzerindeki kontrolün nasıl bir gelir ve siyasi güç kaynağına dönüşebileceğinin çarpıcı bir örneğini sunuyor. Bu durum, Endonezya'nın tartışmasına hukuki bir anlaşmazlığı da doğrudan taşıyor: Hukuk uzmanları, İran'ın aldığı ücretlerin uluslararası deniz hukukunu ihlal ettiği uyarısında bulunuyor.

Avustralya Ulusal Üniversitesi'nde uluslararası hukuk profesörü olan Donald Rothwell, tartışmanın neden Körfez'in ötesine uzandığını şöyle açıkladı:

İran'ın geçiş ücreti uygulama girişimi, Malakka Boğazı ve Singapur Boğazı'nın önde gelen örnekleri arasında olduğu uluslararası boğazlara uygulanan uluslararası deniz hukuku anlayışımızla bağdaşmıyor,

Sorbonne Üniversitesi'nde deniz hukuku uzmanı olan Philippe Delebecque, bir boğazda kısıtlamaların kabul edilmesinin başka yerlerde benzer adımları teşvik edebileceği uyarısında bulundu:

Hürmüz Boğazı kapatılabiliyorsa Akdeniz ile Atlas Okyanusu arasındaki Cebelitarık Boğazı ya da Endonezya açıklarındaki Malakka Boğazı neden kapatılmasın?

Delebecque, bu ihtimali denizin tek bir ulusun mülkü olmadığı ilkesine dayanan "uluslararası toplumun sonu" olarak nitelendirdi. Endişesi, önemli bir geçitte benimsenen uygulamanın başka yerlere de yayılıp uluslararası deniz taşımacılığına daha geniş kısıtlamalar getirilmesi.

Geçiş Hakkına İlişkin Hukuki Görüşler

Deniz Hukuku Hakkında Birleşmiş Milletler Sözleşmesi (UNCLOS), yalnızca geçiş yaptıkları için gemilerden ücret alınmasına yönelik itirazların temelinde yer alıyor. 172 ülkenin onayladığı sözleşme, uluslararası boğazlardaki seyrüsefer özgürlüğünü savunanların dayandığı hukuki çerçeveyi oluşturuyor.

17. madde zararsız geçiş hakkını düzenliyor. 26. madde, kıyı devletlerinin yabancı gemilerden sırf geçiş yaptıkları için ücret almasını yasaklarken kılavuzluk ya da liman tesisleri gibi belirli hizmetler için ücret alınmasına izin veriyor. Kılavuzluk, seyrüseferin özel dikkat gerektirdiği sularda gemiye yön bulması için yardım edilmesi anlamına geliyor.

Bir hizmet karşılığında alınan ücret ile geçiş ücreti farklı amaçlara hizmet ediyor. Kılavuzluk ücreti ödeyen gemi seyrüsefer yardımı alıyor; geçiş ücreti ödeyen gemi ise rotanın kendisinden geçmek için ödeme yapıyor. Endonezya'nın önerisi ikinci tür ücreti kapsıyor; geçiş hakkına ilişkin itirazların nedeni de bu.

Singapur'un tutumu, uluslararası boğazlardan transit geçiş hakkına dayanıyor. Hükümet, bunun kıyı ülkelerinin ödeme karşılığında verebileceği bir izin değil, gemilerin mevcut hakkı olduğunu savunuyor. Dolayısıyla Endonezya açısından pratik zorluk hem diplomatik hem hukuki: Gelir toplanması konusunda uzlaşmaya varılırken uluslararası seyrüseferi düzenleyen kuralların da dikkate alınması gerekecek.

Reklam

Singapur Geçiş Ücretlerine Kesin Bir Dille Karşı Çıkıyor

Singapur Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan, Singapore Maritime Week 2026'da geçiş ücretlerini kesin bir dille reddetti. Yüklerin gemiler arasında aktarıldığı dünyanın en yoğun merkezlerinden birini işleten Singapur, bu tür ücretlerin deniz ticaretini yüzyıllardır düzenleyen ilkeleri ihlal edeceğini savunuyor.

Balakrishnan, Singapur'un çevresindeki deniz rotalarını açık tutma konusundaki tutumunu şöyle dile getirdi:

Transit geçiş hakkı herkes için güvence altındadır. Bölgemizde boğazları kapatma, geçişi engelleme ya da ücret uygulama girişimlerine katılmayacağız.

Balakrishnan, parlamentodaki sorular üzerine Singapur'un geçişi kıyı devletlerinin tanıdığı bir ayrıcalık değil, doğuştan gelen bir hak olarak görmesinin nedenini de açıkladı:

Bu, kıyı devletinin vereceği bir ayrıcalık değildir, dilenerek talep edilecek bir izin değildir, ödenecek bir geçiş ücreti değildir,

Ardından gemilerin ne yapma hakkına sahip olduğunu doğrudan ifade etti:

Bu, gemilerin geçiş yapma hakkıdır.

Singapur'un karşı çıkışı, ülkenin deniz ulaşımına olan ekonomik bağımlılığını yansıtıyor. Doğal kaynakları bulunmayan küçük ada ülkesinin refahı, her gün 500'den fazla geminin geçtiği bir ticaret merkezi olma rolüne bağlı. Malakka'dan geçişe getirilecek kısıtlamalar bu ekonomik can damarını tehdit eder.

Singapur ayrıca 2040'ta tamamlandığında dünyanın en büyük otomatik terminali olması beklenen Tuas Limanı'nı inşa ediyor. Bu yatırım, ülkenin deniz taşımacılığına ve deniz yollarının engelsiz kullanımına bağlılığını pekiştiriyor. Kısıtlamalara ilişkin endişesi, ticaret önündeki engellerin küresel denizcilik ağlarını da etkileyeceği Süveyş ve Panama kanalları dâhil, dünyadaki diğer kritik rotaları da kapsıyor.

Malezya'nın Önceki Geçiş Ücreti Önerisi ve Bugünkü Tutumu

Malezya benzer bir fikri otuz yılı aşkın süre önce gündeme getirmişti. Dönemin Başbakanı Mahathir Mohamad, Ekim 1992'de Malakka Boğazı'nı kullanan gemilerden geçiş için daha önce hiç ücret alınmamışken, boğazı kullanan gemilere geçiş ücreti uygulanmasını görüşmek üzere uluslararası bir konferans düzenleneceğini duyurdu.

Mahathir, artan deniz kazalarına dikkat çekerek rotayı kullananların güvenlik önlemlerine katkıda bulunması gerektiğini savundu. Önerilen düzenlemeyi şöyle açıkladı:

Boğazları açık tutmaktan ve deniz taşımacılığına yönelik tehlikeleri azaltmaktan sorumlu olacak bir makama bir tür ödeme yapılmalı.

Girişim, uluslararası tepki ve tek taraflı geçiş ücretlerinin yerleşik deniz hukukunu ihlal edeceğinin anlaşılması üzerine çöktü. Aynı su yolunu ve geçen gemilerin bakım masraflarını karşılayıp karşılamaması gerektiğine ilişkin genel soruyu ele aldığı için bu geçmiş, Endonezya'nın önerisi açısından önem taşıyor.

Reklam

Malezya'nın mevcut hükümeti, Malakka ile Hürmüz arasında benzerlik kurulmasını reddediyor. Savunma Bakanı Mohamed Khaled Nordin, Malakka'ya kıyısı olan üç ülkenin İran'ı karşı karşıya bırakan jeopolitik baskılarla mücadele etmediğini söyledi:

Hürmüz'de yaşananlar örnek alınacak bir şey değil,

Khaled, bölgedeki farklılığı doğrudan şöyle açıkladı:

Malezya, Endonezya ve Singapur olarak İran'la aynı koşullarla karşı karşıya değiliz.

Buna rağmen Malezya, abluka altındaki Hürmüz Boğazı'ndan Malezya gemilerinin geçişini güvence altına almak amacıyla İran'la doğrudan görüşmeler yürüttü. Singapurlu yetkililer, uluslararası hukuk ihlallerine meşruiyet kazandırdığı gerekçesiyle bu müzakereleri eleştirdi. Malezya, Hürmüz'ü Malakka için örnek olarak görmeyi reddetse de anlaşmazlık, komşu ülkelerin başka yerlerde hâlihazırda uygulanan kısıtlamalarla başa çıkma konusunda farklı yaklaşımları olduğunu gösteriyor.

Askerî İşbirliği Egemenlik Tartışmasını da Beraberinde Getiriyor

Endonezya'da denizcilik gelirleriyle ilgili tartışmalar, ABD ile askerî işbirliğinin derinleştiği bir dönemde yürütülüyor. Cakarta ve Washington, nisan başında Büyük Savunma İşbirliği Ortaklığı (MDCP) olarak bilinen anlaşmayı imzaladı.

Anlaşmanın ardından Trump yönetiminin Amerikan askerî uçaklarına Endonezya hava sahasını kullanmaları için sınırsız erişim istediğine ilişkin haberler yayımlandı. Endonezyalı yetkililer, sınırsız erişim izni verilmediğini açıkladı. Yine de haberler orduda egemenlik ve stratejik özerklik, yani Endonezya'nın kendi güvenlik kararlarını alabilme yetisi üzerine tartışma başlattı.

Endonezya Silahlı Kuvvetleri'nden Albay Arm Oke Kistiyanto, bu tür düzenlemelerin Endonezya'yı ciddi risklere maruz bırakabileceği ve kontrolü dışındaki çatışmalara sürükleyebileceği uyarısında bulunan ayrıntılı bir değerlendirme yayımladı. Hava sahasına erişimin neden tek bir uçuştan daha geniş sonuçlar doğurduğunu şöyle açıkladı:

Hava sahası, devlet egemenliğinin temel alanlarından biridir,

Kistiyanto, büyük bir güç erişim talep ettiğinde ortaya çıkan daha geniş değerlendirmeleri şöyle anlattı:

Büyük bir güç bu alana erişim talep ettiğinde söz konusu olan yalnızca geçiş izni değildir; bu iznin stratejik önemi de önem taşır: operasyonel fayda kimin eline geçecek, diğer ülkeler bunu nasıl yorumlayacak ve karar Endonezya'nın dış politika yönelimiyle tutarlı mı?

ABD Donanması'nın faaliyetleri de su yoluna yönelik ilgiyi artırdı. 240 metre uzunluğundaki seferî deniz üssü gemisi USS Miguel Keith, ABD Donanması'nın rutin olarak nitelediği faaliyetler kapsamında nisan ortasında boğazdan geçti. Endonezya, geçişin uluslararası hukuka uygun olduğunu doğruladı.

ABD gemisinin geçişi, Cakarta'nın denge kurma görevini gözler önüne seriyor. Endonezya, egemenliğini koruyup büyük güçler arasındaki rekabete dâhil olmaktan kaçınırken konumundan daha fazla ekonomik fayda elde etmek istiyor. Deniz erişimine ilişkin kararları, daha geniş güvenlik tartışmaları çerçevesinde değerlendiriliyor.

Reklam

Çin'in Bağımlılığı ve Malakka İkilemi

Malakka'nın açık kalması Çin için özel önem taşıyor. Çin, ithal ettiği enerjinin yaklaşık yüzde 70'ini bu su yolundan geçiriyor; bu nedenle kesintisiz geçiş enerji güvenliği açısından büyük önem taşıyor.

Çinli stratejistler boğazı uzun süredir bir kırılganlık kaynağı olarak görüyor. 2000'lerin başında Hu Jintao'nun cumhurbaşkanlığı döneminde, bir deniz ablukasının petrol sevkiyatını kesme riskini tanımlamak için Malakka İkilemi terimi ortaya çıktı.

Dolayısıyla geçişi kısıtlama ya da ücretlendirme girişimi, Amerikan askerî faaliyetlerindeki artışı da büyük şüpheyle izleyen Pekin'de kaygı yaratır. Endonezya'nın gelir önerisi; ticari taşımacılığın, enerji tedarikinin ve askerî erişimin şimdiden önemli siyasi ağırlık taşıdığı bir ortamda gündeme geliyor.

Başlıca gelişmeler birkaç on yıla yayılıyor:

  • Ekim 1992: Mahathir Mohamad, Malakka Boğazı'ndaki gemi trafiğine geçiş ücreti getirilmesini görüşmek üzere uluslararası konferans önerdi. Girişim daha sonra hukuki ve diplomatik itirazlar üzerine çöktü.
  • 2000'lerin başı: Çinli stratejistler, Hu Jintao'nun cumhurbaşkanlığı döneminde Malakka İkilemi'ni tanımladı.
  • Nisan 2026 başı: Endonezya ve ABD, Büyük Savunma İşbirliği Ortaklığı'nı imzaladı.
  • Nisan 2026 ortası: USS Miguel Keith boğazdan geçti; Endonezya geçişin uluslararası hukuka uygun olduğunu doğruladı.
  • 25 Nisan 2026'dan önceki çarşamba: Purbaya, gemilerden ücret alınması fikrini Cakarta'daki Sarana Multi Infrastruktur sempozyumunda sundu.
  • 2040: Singapur, dünyanın en büyük otomatik terminali olarak planlanan Tuas Limanı'nın tamamlanmasını bekliyor.

Endonezya'nın Çözmesi Gerekenler

Endonezya, hukuki itirazların yanı sıra pratik engellerle de karşı karşıya. Boğaz üç egemen ülkenin kıyısında yer alıyor; dolayısıyla ücret toplamak, yalnızca Endonezya'nın kontrol edemeyeceği ölçüde bir eşgüdüm gerektiriyor. Üçlü bir anlaşma olmadan gemiler, Endonezya'nın ücretlerinden kaçınmak için Malezya ya da Singapur kıyılarına daha yakın seyredebilir. Bu da ücret sisteminin etkisini zayıflatırken ilişkileri gerebilir.

Endonezya, Malezya ve Singapur onlarca yıldır deniz haydutluğuyla mücadelede işbirliği yapıyor. Ortak bir geçiş ücreti sistemi ise kimin ücret toplayacağına ve üç ülkenin küresel deniz taşımacılığının kullandığı rotayı nasıl yöneteceğine ilişkin kararları içeren, temelden farklı bir düzenleme gerektirir.

Ekonomik sonuçlar, Endonezya'nın elde edebileceği gelirin ötesine de uzanır. Tankerler, gaz taşıyıcıları ve konteyner gemilerine getirilecek ek maliyetler enerji piyasalarına ve üretim tedarik zincirlerine yansıyabilir. Gecikmeler teslimat takvimlerini tehlikeye atarken yükselen taşımacılık maliyetleri eninde sonunda tüketicilere ulaşabilir.

Purbaya, önerinin henüz ön aşamada olduğunu ve yakın zamanda hayata geçirilmesinin beklenmediğini kabul etti. Endonezya'nın benimsemesini istediği yaklaşımı şöyle anlattı:

Sahip olduğumuz tüm kaynaklarla savunmacı düşünmemeliyiz. Daha atak düşünmeye başlamalıyız, ancak bunu ölçülü biçimde yapmalıyız,

Endonezya'nın önündeki bir sonraki zorluk, bu hedefi uluslararası seyrüsefer kurallarıyla, komşu hükümetlerle ve Malakka'ya bağımlı ticari çıkarlarla bağdaştırmak. Singapur geçiş ücretlerini kesin bir dille reddetti, Malezya Hürmüz'ün örnek alınmasına karşı çıktı; Cakarta'nın bölgesel bir ücret toplama sistemini işler hâle getirebilmesi için her iki ülkeyle de işbirliği yapması gerekecek.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Endonezya maliye bakanı, Malakka Boğazı'ndan geçen gemilerden ücret alınmasını gündeme getirdi; ancak öneri henüz ilk aşamada.
  • Singapur, transit geçişin güvence altındaki bir hak olduğunu vurguluyor ve yakındaki uluslararası boğazların kapatılmasını, geçişin engellenmesini ya da ücret uygulanmasını reddediyor.
  • İran'ın Hürmüz'den geçen seçili gemilerden 2 milyon dolara kadar ücret aldığı bildiriliyor. Deniz hukuku uzmanları bu uygulamanın uluslararası hukuku ihlal ettiğini söylüyor.
  • Malakka'daki gemi trafiği tahminleri yılda yaklaşık 82.000 ile 94.000 geçiş arasında değişirken, ticaretteki payına ilişkin tahminler yüzde 30 ile yüzde 40 arasında.
  • Malezya'nın 1992'deki ücret girişimi sonuçsuz kaldı; ülkenin mevcut savunma bakanı Hürmüz'ün örnek alınmasını reddediyor.
  • Endonezya'nın ABD'yle askerî işbirliği ve Çin'in Malakka'ya bağımlılığı, gelir tartışmasına güvenlik kaygılarını da ekliyor.
  • Uygulama tarihi açıklanmadı. Endonezya'nın hukuki itirazları ele alması ve Malezya ile Singapur'la eşgüdüm sağlaması gerekecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir