Daha Dar Bir Askerî Hâkimiyet, Ancak Kesin Bir Yenilgi Yok
Myanmar ordusu ülke topraklarının tahminen yüzde 21'ini kontrol ederken direniş güçleri ve etnik ordular yüzde 42'sini elinde tutuyor. Ancak 20 Nisan 2026 itibarıyla cephedeki bu kazanımlar ne askerî yönetimi sona erdirdi ne de birleşik bir alternatif hükümet ortaya çıkardı. Ekonomik merkez Yangon ve siyasi başkent Naypyidaw dâhil büyük şehirlerin çoğu hâlâ ordunun kontrolünde.
İçindekiler
- Daha Dar Bir Askerî Hâkimiyet, Ancak Kesin Bir Yenilgi Yok
- Darbe Ülke Çapında Bir Savaşa Nasıl Dönüştü?
- 1027 Harekâtı Cephede Dengeleri Değiştirdi
- Çin, Diğer Müttefiklerini de Elinde Tutarken Cuntayı Destekliyor
- Sınır Ticareti Pekin'e Baskı İmkânı Sağlıyor
- İnsansız Hava Araçları ve Zorunlu Askerlik Ordunun Toparlanmasına Yardımcı Oluyor
- Siviller Yerinden Edilme, Bombardıman ve Ablukalarla Karşı Karşıya
- Seçimler Savaşı Çözmek Yerine Askerî Gücü Koruyor
- Ortak Düşman, Ortak Bir Hükümet Doğurmadı
- Parçalanma Kalıcı Bir Riske Dönüşüyor
- Öne Çıkan Noktalar
Şubat 2021'deki darbeden bu yana 90 binden fazla kişi öldürüldü; Birleşmiş Milletler yerinden edilenlerin sayısını 3,6 milyon olarak veriyor. Altıncı yılına giren çatışma stratejik bir çıkmaza dönüştü: Ordu ülkenin tamamını yeniden kontrol altına alamıyor, muhalifleri ise kesin bir yenilgiye uğratamıyor veya ülkeyi birlikte nasıl yönetecekleri konusunda uzlaşamıyor.
Ordunun asker toplamakta yaşadığı zorluk, özellikle acımasız bir çelişkiye yol açtı. Cunta, savaş esiri olarak tutulan kendi askerlerini defalarca bombaladı. Askerî gücü ve sivil görünümlü hükümetini korumak, esir alınan askerlerin hayatlarından bile öncelikli hâle geldi.
Devlet İdare Konseyi (SAC) ile ona karşı savaşan farklı güçlerin üstün olduğu alanlar birbirinden farklı. Direniş grupları geniş kırsal bölgelerde ve sınır kesimlerinde hâkimiyet kuruyor. Cunta ise büyük kent merkezlerini elinde tutuyor; doğrudan kontrolü dışındaki topraklara saldırmak için uçaklardan, topçulardan ve sayısı giderek artan insansız hava araçlarından yararlanabiliyor.
2025'in sonlarına kadar aşamalı olarak düzenlenen ve geniş ölçüde itibarsız görülen seçimler siyasi bir çözüm getirmedi. Bunun yerine askerî uyum sağlama, Çin'in baskısı ve muhalif güçler arasındaki bölünmeler, bir zamanlar cuntayı devirebilecek gibi görünen ivmeyi yavaşlattı.
Darbe Ülke Çapında Bir Savaşa Nasıl Dönüştü?
Silahlı kuvvetler, Nobel ödüllü Aung San Suu Kyi'nin başında bulunduğu seçilmiş sivil hükümeti Şubat 2021'de devirdi. Ordu, kanıt sunmadan 2020 seçimlerinde usulsüzlük yapıldığını öne sürdü.
Askerî liderler, rekabetçi seçimlerin devlet içindeki kökleşmiş askerî rolleri sürerken bir vitrin işlevi görmesini bekliyordu. Bu konumlarına gerçekten meydan okunacağını öngörmediler. Anayasal sistem, orduya sivil hükümetleri istediği zaman görevden alma yetkisi tanıyor; seçilmiş liderler askerî otoritenin gölgesinde çalışıyordu.
Ardından büyüyen direniş, Ulusal Birlik Hükümeti'ni (NUG), ona bağlı Halk Savunma Güçleri'ni (PDF) ve kendi toprakları ile siyasi hedefleri olan etnik silahlı örgütleri kapsayan bir çatışmaya dönüştü. Cuntaya karşı ortak muhalefet, tek bir komuta zinciri oluşturmadı.
Savaşın bugünkü konumuna nasıl ulaştığını birkaç tarih açıklıyor:
- Şubat 2021: Ordu, seçilmiş sivil hükümeti devirdi.
- 2023 Ekim sonu: Üç Kardeşler İttifakı, Şan Eyaleti'nde 1027 Harekâtı'nı başlatarak ordunun ağır yenilgiler aldığı bir dönemi başlattı.
- Şubat 2024: Cunta, asker açığını kapatmak için zorunlu askerliği uygulamaya koydu.
- Kasım 2024: Çene Eyaleti'ndeki bir köye düzenlenen hava saldırısında sekizi çocuk 11 sivil öldü.
- 2025 başı: Çin, ateşkeslere aracılık etmiş ve Myanmar Ulusal Demokratik İttifak Ordusu'na (MNDAA) stratejik Lashio kentini cunta kontrolüne geri vermesi için baskı yapmıştı.
- Ağustos 2025: Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Çin'in Myanmar'da kaosa ve savaşa karşı olduğunu belirtti.
- 2025 sonu: Aşamalı düzenlenen seçimler, özgür ve adil olmadığı gerekçesiyle geniş çapta kınandı.
- 20 Nisan 2026: Ne ordu ne de bölünmüş direniş kesin bir zafer elde etti.
1027 Harekâtı Cephede Dengeleri Değiştirdi
Üç Kardeşler İttifakı; Arakan Ordusu'nu, Myanmar Ulusal Demokratik İttifak Ordusu'nu (MNDAA) ve Ta'ang Ulusal Kurtuluş Ordusu'nu (TNLA) bir araya getirdi. İttifakın 2023 Ekim sonundaki eşgüdümlü taarruzu, Çin sınırındaki geniş toprakları ele geçirdi ve birkaç hafta içinde 180'den fazla askerî karakolu aldı.
1027 Harekâtı, darbeden bu yana askerî yönetime yönelik en ciddi meydan okuma oldu. İttifak, yabancı piyasalardan edinilen insansız hava araçları dâhil gelişmiş silahlar kullandı ve ordunun karşılık vermekte zorlandığı bir eşgüdüm düzeyi sergiledi.
Taarruz, Myanmar'ın başka bölgelerinde de saldırıları tetikledi. NUG'ye bağlı Halk Savunma Güçleri ile diğer etnik silahlı örgütler eş zamanlı harekâtlar başlatarak savaşın gidişatını geçici olarak direniş lehine çevirdi.
İttifakın kazanımları, güçlü bir komşunun kalıcı desteği olmadan cephede elde edilen başarıların sınırlarını da ortaya koydu. Çin, başlangıçta, sınır boyunca Çin vatandaşlarını hedef alan çevrim içi dolandırıcılık faaliyetlerinden duyduğu rahatsızlık nedeniyle taarruza örtülü biçimde onay verdi. Ancak daha sonra rakip güçler arasındaki dengeyi yeniden kurmak için harekete geçti.
2025'in başlarına gelindiğinde Çin'in arabuluculuğu ve baskısı ateşkeslerin sağlanmasına yardımcı olmuş, MNDAA'yı stratejik Lashio kentini cuntaya geri vermeye yöneltmişti. Çatışmalarla kazanılan bir kent, Çin'in önceliklerinin şekillendirdiği müzakerelerin konusu hâline geldi.
Ordu o zamandan bu yana sınırlı kazanımlar elde ederek Şan Eyaleti'nin kuzeyindeki Kyaukme, Hsipaw ve Nawnghkio'yu yeniden ele geçirdi. Çin ve Rusya'dan sağlanan uçaklar, aralıksız hava saldırıları, yeni insansız hava aracı kapasitesi ve zorunlu askerliğe alınan piyade birliklerinin dalgalar hâlinde sevk edilmesi, ordunun yeniden toprak kazanmasına yardımcı oldu. Ülkenin büyük bölümü kontrolü dışında kalsa da bu başarılar cuntaya çöküşü önleyecek kadar güç kazandırdı.
Çin, Diğer Müttefiklerini de Elinde Tutarken Cuntayı Destekliyor
Çin, Myanmar'ın silahlı grupları üzerindeki etkisi ne eksiksiz ne de tek yönlü olsa da çatışmada başlıca aktörlerden biri hâline geldi. Pekin, sınırındaki etnik güçlerle ilişkilerini sürdürürken cuntayı destekliyor.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi kısa süre önce cuntaya, nüfus sayımı ve seçimler için ayrılan kaynaklar da dâhil, 3 milyar dolarlık yardım sözü verdi. Bu faaliyetlerin, ordunun konumunu koruyacak bir siyasi düzene geçiş yolu sağlaması amaçlanıyordu.
Devlet Başkanı Xi Jinping, cunta lideri Min Aung Hlaing ile görüştü. Çin devlet medyası, generali Myanmar'ın "geçici cumhurbaşkanı" olarak tanımlayarak önceki tanımlamalara kıyasla diplomatik statüsünü yükseltti.
Çin'in Myanmar'daki etnik silahlı gruplar arasında en güçlü müttefiki olan Birleşik Wa Eyalet Ordusu (UWSA), Çin silahları alıyor ve bunları cunta ile savaşan güçler de dâhil çeşitli silahlı örgütlere aktarıyor. Dolayısıyla Pekin'in ilişkileri çatışmanın karşıt taraflarına kadar uzanıyor.
Çin, sınırı boyunca bir nüfuz tampon bölgesi oluşturmayı; aynı zamanda ne ordunun tamamen çökmesine ne de birleşik bir demokratik zafer kazanılmasına izin vermemeyi hedefliyor. Birden fazla ortağı desteklemek, toprak üzerindeki kontrol değiştikçe Pekin'e çıkarlarını koruyabileceği yollar sunuyor.
Bu ilişkilerin de sınırları var. Etnik silahlı gruplar kendi hedeflerinin peşinde; Çin'in desteği Pekin'e onların alacağı her karar üzerinde otomatik olarak kontrol sağlamıyor.
Sınır Ticareti Pekin'e Baskı İmkânı Sağlıyor
Üç Kardeşler İttifakı, 1,8 milyar dolardan fazla ticaretin yapıldığı sınır geçiş güzergâhlarını ele geçirdi. Bunun üzerine Çin, silahlı grupları taleplerine uymaya zorlamak için elektrik ve internet hizmetlerini kesti.
Pekin, muhalif grupların hem sivil hem askerî amaçlarla kullanabileceği teknolojileri ihraç etmeyi de engelledi. Aynı zamanda cuntaya jet eğitim uçakları, insansız hava araçları ve insansız hava aracı üretimine yönelik teknik destek sağladı.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Pekin'in endişesini Ağustos 2025'te şöyle dile getirdi:
Çin, Myanmar'da kaosa ve savaşa karşıdır,
Politikayı devletin ayakta tutulması çerçevesinde de tanımladı:
Pekin'in politikası, devletin çökmesini önlemektir.
Çin, güneybatı sınırında Suriye benzeri bir çöküş yaşanmasından endişe ediyor. Böyle bir sonuç, Çin-Myanmar Ekonomik Koridoru'nu ve Kuşak ve Yol girişimiyle bağlantılı yatırımları sekteye uğratabilir.
2021 darbesine ve ardından yaşanan yıkıma mesafeli yaklaşmasına rağmen Pekin, Myanmar ordusunu ülkeyi ve çok sayıda etnik topluluğu bir arada tutabilecek tek güç olarak görüyor. Bu değerlendirme, Çin'in başlangıçta direnişin ilerleyişine göz yumduktan sonra ordunun toparlanmasını neden desteklediğini açıklamaya yardımcı oluyor.
İnsansız Hava Araçları ve Zorunlu Askerlik Ordunun Toparlanmasına Yardımcı Oluyor
Myanmar'daki savaş, iki tarafın da insansız hava araçlarını yoğun biçimde kullandığı teknolojik bir mücadeleye dönüştü. Cunta, pilotların kullandığı uçaklar ve ağır topçuluk bakımından üstünlüğünü korurken direniş grupları başlangıçta ticari insansız hava araçlarını savaşta kullanıma uyarlayarak avantaj sağladı.
Direniş güçleri yalnızca 1027 Harekâtı sırasında insansız hava araçlarından 25 bin mühimmat bıraktı. Nispeten ucuz olan bu araçlar, nokta atışı saldırılarına ve yalıtılmış askerî karakollara karşı birden fazla insansız hava aracının birlikte kullanılmasına imkân sağladı.
Myanmar Hava Kuvvetleri Çin'den FTC-2000G jet eğitim uçakları aldı ve Rusya'dan sağlanan uçakları kullanmayı sürdürüyor. 2024'ün sonlarına doğru ayda ortalama 300'e yakın hava saldırısı düzenliyordu.
Cunta, direnişin insansız hava aracı taktiklerine karşılık olarak özel insansız hava aracı birlikleri kurdu; Çin, Rusya ve İran'dan kamikaze tipi insansız hava araçları ithal etti. Hedeflerine çarparak saldıran bu araçlar, orduya pilot göndermeden mevzilere saldırmak için başka bir yol sunuyor.
Şubat 2024'te yürürlüğe giren zorunlu askerlik uygulaması, yaklaşık 60 bin ila 80 bin kişiyi askerlik hizmetine aldı. Birçoğu cepheye gönderilmeden önce asgari düzeyde eğitim gördü.
Üç isyancı savaşçı, Myanmar'ın merkezinde "insan dalgası" taktiklerine tanık olduklarını anlattı: Askerler, direniş mevzilerini aşmak için art arda ilerliyor, kayıp verildiğinde yerlerine yenileri hemen öne geçiyordu. Bazı askerler, kendi subaylarının tehditleri altında ilerledi.
Çatışmayı araştıran ve ordudan ayrılan Binbaşı Naung Yoe, 1027 Harekâtı'nın yarattığı şokun ardından cuntanın lider kadrosunu da değiştirdiğini söyledi. Kayırmacılıkla terfi eden subayların yerini daha deneyimli komutanlar aldı. Bu değişiklikler, zorunlu askerlik ve insansız hava aracı alımları, dış bölgelerdeki toprak kayıpları sürerken ordunun konumunu istikrara kavuşturmaya yardımcı oldu.
Siviller Yerinden Edilme, Bombardıman ve Ablukalarla Karşı Karşıya
Birleşmiş Milletler, 3,6 milyon kişinin hâlâ yerinden edilmiş durumda olduğunu bildiriyor. Bu kişilerin 500 binden fazlası yalnızca Ekim 2023'ten bu yana yeni yerinden edildi. Çatışmaların yön değiştirmesi ve askerî saldırıların cunta kontrolü dışındaki bölgelere ulaşmasıyla aileler evlerini terk etmek zorunda kaldı.
Çatışmaların Mandalay gibi büyük kentlere yaklaşması, insani yardım ihtiyacını benzeri görülmemiş düzeylere çıkardı. BM müdahale planı dünya genelinde en az fonlanan plan; gerekli finansmanın yüzde 30'undan azını alabildi.
Cunta, yardımın nasıl ulaştırılabileceğini ve kimlerin yardım alabileceğini kısıtlayan mevzuat aracılığıyla uluslararası yardım kuruluşlarının erişimini uzun süredir sınırlıyor. Direniş grupları toprak ele geçirdikten sonra ordu sık sık abluka uyguluyor veya okullara, hastanelere ve yerinden edilenlerin kamplarına gelişigüzel hava saldırıları düzenliyor.
Kasım 2024'te Çene Eyaleti'ne düzenlenen saldırıda 11 sivil, bunların sekizi çocuk, öldürüldü. Bu bilanço, çatışmaların doğrudan yaşanmadığı yerlerde bile toplulukların karşı karşıya olduğu tehlikeyi gözler önüne seriyor.
Uluslararası sivil toplum kuruluşlarının etkili biçimde çalışamadığı yerlerde yerel yardım örgütleri destek sağladı. Bu örgütler ciddi kaynak sıkıntısı ve bürokratik engellerle karşı karşıya; bunlar arasında NUG'nin kontrolündeki bölgelere girmeden önce izin alma şartı da bulunuyor.
Myanmar'da kimliğini açıklamadan çalışan uluslararası bir yardım görevlisi, ihtiyaçların boyutuyla insanlara ulaşan yardım arasındaki farkı şöyle anlattı:
Bir havuzu kaşıkla boşaltmaya çalışıyoruz ama su akmaya devam ediyor,
Uluslararası Kriz Grubu'nun Myanmar kıdemli danışmanı Thomas Kean, çatışmaların yeni aşamasının siviller üzerinde "yıkıcı bir etkisi" olacağı uyarısında bulundu. Umutsuzluğa kapılan rejimlerin başvurabileceği şiddet yöntemlerini şöyle anlattı:
bubi tuzakları ve buna benzer karanlık işler, misillemeler, suikast timleri.
Seçimler Savaşı Çözmek Yerine Askerî Gücü Koruyor
Cuntanın 2025 sonuna kadar aşamalı biçimde düzenlediği seçimler, özgür ve adil olmadığı gerekçesiyle geniş çapta kınandı. Ulusal Demokrasi Birliği zorla feshedilirken Aung San Suu Kyi tutuklu kalmaya devam ediyor.
Başlıca sivil muhalefetin tasfiye edilmesi ve askerî otorite altında seçim düzenlenmesi, süreci sivil vekiller aracılığıyla askerî yönetimi sürdürmeye meşruiyet kazandırmanın bir yolu hâline getirdi. Cunta ile onu devirmeye çalışan güçler arasındaki çatışmayı çözmedi.
Yurt dışındaki Myanmar toplulukları büyük ölçüde seçimleri boykot etti. Milyonlarca Myanmar göçmen işçiye ev sahipliği yapan Güney Kore ve Tayland'da, rejim yetkililerinin pasaport yenilemek için başvuran kişilere oy kullanma formlarını doldurma şartı getirdiği bildirildi. Yetkililer ayrıca katılım çağrısı yapmak için insanları telefonla aradı.
Aktivistler boykot örgütledi ve göçmenlerin çoğu göstermelik gördükleri sürece katılmayı reddetti. Pasaport başvurusu yapanlara uygulanan baskı, seçim kampanyasını Myanmar dışında yaşayan topluluklara da taşıdı.
Ortak Düşman, Ortak Bir Hükümet Doğurmadı
Görevden alınan milletvekillerinin kurduğu Ulusal Birlik Hükümeti, çeşitli Halk Savunma Gücü birliklerinde 85 bin savaşçısı olduğunu öne sürüyor. Ancak en geniş toprakları ve en fazla silahı elinde tutan etnik silahlı örgütler üzerinde komuta ve kontrol yetkisi bulunmuyor.
Arakan Ordusu ile Birleşik Wa Eyalet Ordusu'nun ayrı gündemleri var. Öncelikleri çoğu zaman ülke çapında demokratik bir devrimi tamamlamaktan ziyade yerel toprakları güvenceye almaya odaklanıyor.
Çin'in arabuluculuğundaki ateşkes görüşmeleri, etnik silahlı örgütlerle daha geniş PDF hareketi arasındaki güveni daha da zayıflattı. MNDAA, Kokang üzerindeki kontrolünün tanınması karşılığında Lashio'yu cuntaya geri vermeyi kabul etti.
Bu anlaşma, Üç Kardeşler İttifakı'nın oluşturduğu ortak müzakere ilkesini bozdu. Tek bir grubun, ordunun diğer muhalifleri savaşmaya devam ederken ayrıcalıklı bir anlaşmayla kendi özerk bölgesini nasıl güvence altına alabildiğini gösterdi.
Arakan Ordusu, Rakhine Eyaleti'nin büyük bölümünü kontrol ediyor ve federal bir düzen yerine konfederal bir yapı istiyor. Basitçe ifade etmek gerekirse bu hedef, bileşen bölgelerin bölgesel yönetimlerle merkezî hükümet arasında yetki paylaşan federal bir sisteme kıyasla daha fazla bağımsızlığa sahip olmasını öngörüyor.
Arakan Ordusu'nun Rohingyalara yönelik baskıcı politikaları yeni isyanları tetikleme riski taşıyor. TNLA ve MNDAA da toprak ve kaynakların çıkarılması konusunda diğer etnik gruplarla çatıştı.
Myanmar'ın merkezinde, demokratik talepler etrafında başlayan mücadelenin bazı kesimleri giderek yerel silahlı liderlerin yönetimine benzemeye başladı. PDF birlikleri yerel vergiler ve suç faaliyetleriyle kendilerini finanse ediyor; bu da zaten parçalanmış direnişe yeni bir bölünme kaynağı ekliyor.
Parçalanma Kalıcı Bir Riske Dönüşüyor
Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü, Myanmar'daki çatışmayı "hiçbir yere varmayan bir savaş" olarak tanımlıyor. Uzayan şiddet, taraflardan birini ülke çapında zafere yaklaştırmak yerine bölünmeleri derinleştiriyor ve barış yollarını daraltıyor.
Stratejik planlamada üç olası sonuç öne çıkıyor: uzayan çatışmaların sürmesi; bazı grupları dışarıda bırakan kısmi ateşkeslerle bazı bölgelerin istikrara kavuşurken başka yerlerde çatışmaların tırmanması; ya da tüm tarafları kapsayan eş zamanlı ateşkesler. Silahlı hareketler bu kadar bölünmüşken üçüncü seçenek siyasi açıdan gerçekçi görünmüyor.
Kalıcı parçalanma, Myanmar'ı birleşik bir federal demokrasi yerine komşu ülkelere bağımlı özerk bölgeler topluluğuna dönüştürebilir. Yerel askerî kontrol, farklı siyasi hedefler ve grupların ayrı ayrı yürüttüğü müzakereler şimdiden bu yönde baskı oluşturuyor.
Yurt dışındaki gelişmeler de bu baskıları güçlendirdi. Donald Trump'ın 2025'te ABD başkanlığına dönmesi, ABD'nin yurt dışındaki demokratik normlara ilgisinin azaldığına işaret etti. Rusya ise cuntaya diplomatik destek ve askerî teçhizat sağlamayı sürdürüyor.
Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN), etkili ve oy birliğine dayalı bir tutum belirleyemedi. Görüşmelere şu anda Filipinler başkanlık ediyor ancak Naypyidaw'ı taviz vermeye zorlayacak nüfuza sahip değil.
Myanmar'ı izleyen bağımsız analist David Mathieson, bölgesel kuruluşun tutumunu şöyle değerlendirdi:
Çin bölgesel kuruluştan daha fazla 'ilerleme' kaydediyorsa ASEAN öfkesini dile getiremez; bölgesel girişimleri sonuçsuz kaldı.
20 Nisan 2026 itibarıyla kesin bir askerî zafere veya kapsayıcı bir siyasi çözüme giden yol üzerinde uzlaşma sağlanmış değil. Cuntanın ayakta kalmasına yetecek ateş gücü ve dış desteği bulunuyor; direnişin toprak kazanımları ise rakip güçleri bir araya getirebilecek bir hükümet ortaya çıkarmadı.
Öne Çıkan Noktalar
- Ordu Myanmar topraklarının tahminen yüzde 21'ini, direniş güçleri ve etnik ordular ise yüzde 42'sini kontrol ediyor; ancak büyük şehirlerin çoğu hâlâ ordunun elinde.
- Şubat 2021'deki darbeden bu yana 90 binden fazla kişi öldürüldü; BM, yerinden edilenlerin sayısını 3,6 milyon olarak veriyor.
- 1027 Harekâtı birkaç hafta içinde 180'den fazla askerî karakolun ele geçirilmesini sağladı; ardından Çin'in baskısı ve ordunun sahada kazandığı başarılar direnişin bazı kazanımlarını geri çevirdi.
- Çin, etnik silahlı gruplarla ilişkilerini sürdürürken ve ateşkes için baskı yaparken cuntaya 3 milyar dolarlık yardım sözü verdi.
- Yaklaşık 60 bin ila 80 bin zorunlu asker, genişletilen insansız hava aracı operasyonları ve ordu komutasındaki değişiklikler cuntanın konumunu istikrara kavuşturmasına yardımcı oldu.
- 2025 sonuna kadar yapılan seçimlerde, feshedilmiş Ulusal Demokrasi Birliği dışarıda bırakılırken Aung San Suu Kyi tutuklu kaldı.
- Silahlı örgütler arasındaki bölünmeler, yetersiz yardım ve etkisiz bölgesel diplomasi savaşı uzatıyor ve kalıcı parçalanma riskini artırıyor.






