Endonezya'nın 120 Milyon Motosikleti Dönüştürme Planı Kapasite ve Maliyet Sınavında

12 dakikalık okuma
Indonesia Membuka Pabrik Baterai Motor Listrik Pertama - autoini

Ulusal enerji hedefi, atölye yetersizliğiyle karşı karşıya

Endonezya yaklaşık 120 milyon benzinli motosikleti elektrikli hale getirmek istiyor; ancak Temel Hizmet Reformu Enstitüsüne (IESR) göre ülkede devlet onaylı yalnızca 39 dönüşüm atölyesi bulunuyor. Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, dönüşümün üç ila dört yıl içinde tamamlanmasını istedi. Böylece Güneydoğu Asya'nın en iddialı elektrifikasyon planlarından biri; tesis, eğitimli çalışan ve destekleyici altyapı eksikliğiyle karşı karşıya kaldı.

İçindekiler
  1. Ulusal enerji hedefi, atölye yetersizliğiyle karşı karşıya
  2. Endonezya'nın ne kadar dönüşüm kapasitesine ihtiyacı var?
  3. Önceki program hedeflerin çok gerisinde kaldı
  4. Sürücüler farklı mali ve pratik tercihlerle karşı karşıya
  5. Motorun değiştirilmesi neden güvenlik kaygısı yaratıyor?
  6. Elektrikli motosikletler, elektriği ağırlıklı olarak kömürden üretilen şebekeden alacak
  7. Sübvansiyonlar devasa bir mali yük getirebilir
  8. Olası satış zorunluluğu, gelişmekte olan bir sektörle karşı karşıya
  9. Daha küçük bir ilk aşama, motosikletlerini yoğun kullananları hedefleyebilir
  10. Özet

Prabowo, planı yakıt ithalatını sona erdirmenin ve enerji bağımsızlığını güvence altına almanın bir yolu olarak sundu. Cumhurbaşkanı, mart ayında yayımladığı video mesajında programın hedeflenen kapsamını şöyle anlattı:

Bütün plan, tüm motosikletlerimizi elektrikliye dönüştürmek,

Endonezya günde yaklaşık bir milyon varil petrol ithal ediyor; bunun yüzde 20 ila 25'i Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Orta Doğu'daki son gerilimler, bu güzergâhtaki aksaklıkların daha geniş ekonomik sorunlara nasıl yol açabileceğini gösterdi. Enerji ve Maden Kaynakları Bakanı Bahlil Lahadalia, enerji dönüşümüne yönelik bir hükümet görev gücüne liderlik etmekle görevlendirildi.

Prabowo, görev gücüne dönüşümü önerdiği takvim içinde tamamlaması talimatını verdi ve şöyle ekledi:

mümkünse daha da hızlı.

25 Nisan 2026 itibarıyla temel sorun, bu talimatı dünyanın üçüncü büyük motosiklet filosunda güvenli ve uygun maliyetli biçimde tamamlanabilecek bir işe dönüştürmek. Enerji ekonomistleri, otomotiv uzmanları ve akademik araştırmacılar; atölye kapasitesinden batarya maliyetlerine, ikinci el değerlerinden şarjda kullanılan elektriğe kadar uzanan engeller belirledi.

Gadjah Mada Üniversitesinde enerji ekonomisti olan Fahmy Radhi, Endonezya'nın mevcut sisteminde bu ölçekte bir elektrifikasyon için gereken temel altyapının bulunmadığını savunuyor. Önceki dönüşüm programları da katılımın hükümet hedeflerinin ne kadar gerisinde kaldığını gösteriyor.

Reklam

Endonezya'nın ne kadar dönüşüm kapasitesine ihtiyacı var?

IESR, 120 milyon motosikletin beş yıl içinde dönüştürülmesi için Endonezya genelinde yaklaşık 16.000 ila 27.000 sertifikalı atölye gerektiğini tahmin ediyor. Bu hesaplama, her atölyenin yılda 900 ila 1.500 dönüşüm tamamlayacağı ve toplamda yılda yaklaşık 24 milyon motosikletin dönüştürüleceği varsayımına dayanıyor. Prabowo'nun önerdiği üç ila dört yıllık süre ise daha da hızlı bir tempo gerektiriyor.

IESR İcra Direktörü Fabby Tumiwa, yetkili tesislerin sayısının azlığını ve belli bölgelerde yoğunlaşmasını şöyle anlattı:

50'yi geçmiyor; onların da çoğu Büyük Cakarta bölgesinde yoğunlaşmış durumda,

Bogor, Bandung ve Bali'de de atölye kümeleri bulunuyor. Papua, Kalimantan veya Sulawesi'nin kırsal kesimlerinde yaşayan araç sahipleri, sertifikalı bir tesise ulaşmak için yüzlerce kilometre yol gitmek zorunda kalabilir. Hükümet ekipman masraflarına katkıda bulunsa bile yol masrafı ve işten uzak kalınan süre dönüşümü uygulanamaz hale getirebilir.

Tesislerin Cava'da daha fazla yoğunlaşması, ada ile Endonezya'nın dış bölgeleri arasındaki daha geniş altyapı farklılıklarını yansıtıyor. Atölyeler özel eğitim, tanı ekipmanları ve elektrik motorlarıyla batarya yönetim sistemlerine güvenilir erişim gerektiriyor. Batarya yönetim sistemi, bataryanın çalışmasını izleyip kontrol eder; bu nedenle teknisyenlerin anlaması gereken ekipmanlar arasında yer alır.

Dönüşüm sürecinde benzinli motor ve yakıt deposu sökülüyor; ardından batarya paketi, elektrik motoru ve değiştirilmiş kontrol sistemleri takılıyor. Deneyimli teknisyenler bir motosiklette bu işi 45 dakika ila iki saat içinde tamamlayabilir. Ancak ülke çapındaki ağı büyütmek için çalışanların eğitilmesi, tesislerin donatılması ve sertifikasyon süreçlerinin tamamlanması da gerekiyor.

Hakemli akademik araştırmalar, dönüşüm süresini tüketici tercihleriyle ilişkilendiriyor. Gerekli sürenin yüzde 50 artması, elektrikli motosiklet dönüşümünü seçme olasılığını 5,2 yüzde puan azaltırken yeni benzinli motosiklet satın alma olasılığını 3 yüzde puan artırıyor. Motosikletine her gün ihtiyaç duyan sürücüler için araçsız kalmanın pratik bir bedeli var.

Önceki program hedeflerin çok gerisinde kaldı

Eski Cumhurbaşkanı Joko Widodo hükümeti, motosiklet dönüşüm programını 2023'te başlattı. Batarya ve motor içeren dönüşüm kitleri için motosiklet başına 7 milyon ila 10 milyon rupiah, yani yaklaşık 408 ila 583 dolar arasında sübvansiyon sağlandı.

Hükümet 2023'te 50.000, 2024'te ise 150.000 dönüşüm hedefi koydu. Bakanlık verilerine göre 2023'te yalnızca 145, 2024'te ise 1.615 dönüşüm tamamlandı. İki yılda ulaşılan toplam sayı, belirlenen hedeflerin yüzde 1'inden az oldu.

Reklam

Emekli otomotiv yöneticisi Bebin Djuana, zayıf sonuçları destek sistemlerinin eksikliğine ve farklı motosiklet modellerinin farklı mühendislik gereksinimlerine bağladı:

Gerekli destek unsurlarının çoğu henüz yerinde değildi. Her araç modeli farklı; herkese uyan tek bir dönüşüm yöntemi uygulayamazsınız. Dönüşümleri yapacak eğitimli çalışanlara ihtiyacımız var ama eğitim nerede?

Endonezya'nın yakın dönem politika geçmişi, hem hedeflerdeki büyümeyi hem de hükümet desteğine ilişkin belirsizliği ortaya koyuyor:

  • 2023: Motosiklet dönüşüm sübvansiyonu programı başladı; 50.000 hedefe karşılık 145 motosiklet dönüştürüldü. Elektrikli araç alımına yönelik hükümet teşvikleri de yıl ortasında başladı.
  • 2024: 150.000 hedefe karşılık dönüşüm sayısı 1.615'e çıktı. Elektrikli araç alım teşvikleri aralık ayında sona erdi.
  • 2025: Yenilenen teşvik planları defalarca ertelendi; ardından yetkililer yeni elektrikli araç teşviki getirilmeyeceğini açıkladı.
  • Mart 2026: Prabowo, yaklaşık 120 milyon motosikleti üç ila dört yıl içinde dönüştürme hedefini açıkladı.
  • 25 Nisan 2026: Atölye kapasitesi, finansman, güvenlik ve tüketicilerin kabulü bu hedefin önündeki başlıca engeller olmaya devam etti.

Önceki sonuçlar, yaygınlaştırmanın yalnızca kamu harcamalarıyla değil, uygulamayla da ilgili olduğunu gösteriyor. Sübvansiyonlar zaten mevcuttu; buna karşın katılım düşük kaldı. Çok daha büyük bir programın, sürücülerin ve atölyelerin neden yeterli sayıda katılmadığını ele alması gerekecek.

Sürücüler farklı mali ve pratik tercihlerle karşı karşıya

Gadjah Mada Üniversitesi araştırması, farklı sürücü gruplarının farklı kaygıları olduğunu ortaya koyuyor. Motosiklet tutkunları ve ileri yaştaki sürücüler daha çok finansmana ve ikinci el değerinin düşmesi ihtimaline odaklanıyor. Araçlarına büyük ölçüde bağımlı olan günlük yolcular ise karmaşık işlemlerden ve dönüşüm maliyetleri hakkında bilgi bulmanın zorluğundan endişe ediyor.

Daha güçlü motosikletleri tercih eden sürücülerle hafif motosiklet kullanan daha genç sürücüler, dönüşüm sırasında yolculuklarının aksamasından daha fazla kaygı duyuyor. Motosikletin işe gidip gelmek ya da geçimini sağlamak için gerekli olduğu durumlarda, atölyede geçirilecek görece kısa bir süre bile planlama gerektiriyor.

Akademik analizler, elektrikli motosikletlerin ikinci el değerini geleneksel benzinli modellere kıyasla daha hızlı yitirdiğini de gösteriyor. Endonezya'da birçok kişi motosikleti yıllarca elinde tutmayı ve sonunda satmayı beklediği bir varlık olarak görüyor. Bu nedenle ikinci el piyasasına ilişkin belirsizlik, dönüşüme para harcamanın cazibesini azaltabilir.

Araştırmalar, elektrikli motosiklet dönüşümünü benimseme isteğinin en yüksek olduğu grubun eski motosikletleri kullananlar olduğunu gösteriyor. Bu, politika yapıcılara tüm araç sahiplerine aynı anda odaklanmak yerine daha belirgin bir hedef grup sunuyor. Aracın yaşı, sahibinin günlük ulaşım ihtiyacı ve gelecekteki ikinci el değerine duyduğu güven, sübvansiyonun cazip bulunup bulunmayacağını etkiliyor.

Reklam

Motorun değiştirilmesi neden güvenlik kaygısı yaratıyor?

Benzinli bir motosikletin dönüştürülmesi, yalnızca güç kaynağını değiştirmekten ibaret değil. Orijinal şasi belirli bir motor, ağırlık dağılımı ve yapısal yük için tasarlandı. Batarya paketi ve elektrik motoru takılması, şasi, süspansiyon ve lastiklerin taşıması gereken yükü değiştiriyor.

Vietnam'da benzer dönüşümlere ilişkin tartışmalar, Endonezya için de geçerli teknik uyarılar sunuyor. Vietnamlı bir motosiklet şirketinde teknik uzman olan Bui Van Hung, orijinal motor ve şanzımanların değiştirilmesinin araç dengesini bozabileceğini; süspansiyon sistemlerini, lastikleri ve şasi bütünlüğünü etkileyebileceğini söyledi.

Hung, yeni ekipmanların ısısının yönetilmesi konusunda da uyarıda bulundu:

Aracın orijinal ısı dağıtım sistemi yeni bataryayı soğutmak için yetersiz kalabilir ve yangın riskini artırabilir,

Çevrelerindeki şasiler yanıp yok olduktan sonra batarya bölmeleri açıkta kalan ve alev alan modifiye elektrikli motosiklet vakalarına değindi. Isı dağıtımı, bileşenlerin güvenli biçimde çalışabilmesi için ısının onlardan uzaklaştırılması anlamına geliyor.

Ho Chi Minh Şehri Teknoloji ve Eğitim Üniversitesinin makine mühendisliği bölümünden Dr. Nguyen Van Long Giang, benzinli araçları elektriğe dönüştürmeye yönelik üniversite deneylerinin güvenlik kaygıları ve görünümdeki bozulma nedeniyle uygulanamaz bulunduğunu söyledi. Ayrıca dönüşümün maliyet açısından değerini sorguladı:

Dönüşümün maliyet etkinliği hâlâ tartışmalı,

Dönüşüm maliyeti, yeni bir elektrikli motosikletin fiyatının yüzde 60 ila 100'üne ulaşabiliyor. Lityum bataryalar dönüşüm masrafının neredeyse yarısını oluşturuyor ve her üç ila beş yılda bir değiştirilmeleri gerekiyor; bu da başlangıçtaki harcamaya gelecekte yeni bir maliyet ekliyor.

Endonezyalı Bintang Racing Team, Elders Garage ve Spora EV şirketleri, kendi ürettikleri motorları ve ağırlıklı olarak Çin ile Güney Kore'den ithal edilen bataryaları kullanan dönüşüm kitleri geliştirdi. Daha küçük atölyelerin çoğu ise kalite standartları değişkenlik gösteren çok sayıda küçük Amerikan ve Çinli tedarikçinin motorlarına bağımlı. Bazı atölyelerin sınırlı mühendislik kapasitesi, ekipman ve montaj standartlarının tutarlı olmasını özellikle önemli kılıyor.

Elektrikli motosikletler, elektriği ağırlıklı olarak kömürden üretilen şebekeden alacak

Endonezya'da elektriğin yaklaşık yüzde 56'sı kömür yakan santrallerde üretiliyor. Elektrikli motosikletler çalışırken doğrudan emisyon üretmiyor; ancak onları şarj etmek için elektrik üretilmesi yine de emisyona yol açıyor.

Reklam

Fahmy Radhi, araçların elektrifikasyonunun daha temiz elektrik üretimiyle birlikte ilerlemesi gerektiğini savunuyor. Aksi halde kirlilik motosikletlerin egzozlarından santrallerin bacalarına taşınır. Ulaşım sektörü, Endonezya'nın fosil yakıtların yakılmasından kaynaklanan emisyonlarının yaklaşık yüzde 22'sinden sorumlu. Elektrik üretiminin payı ise yaklaşık yüzde 50.

Bu oranlar, çevresel sonuç açısından elektrik arzının neden önemli olduğunu açıklıyor. Milyonlarca motosikletin dönüştürülmesi elektrik talebini artıracak. Ek talep daha fazla kömür yakılarak karşılanırsa benzinli motorların değiştirilmesinden sağlanacak iklim faydaları sınırlı kalır.

Prabowo ayrıca iki yıl içinde 100 gigavatlık güneş enerjisi üretim kapasitesi kurma ve 13 dizel santralini devreden çıkarma planlarını açıkladı. Bu planlarla yakıt ithalatının günde 200.000 varil azaltılması hedefleniyor.

Enerji analistleri, yenilenebilir elektrik altyapısının milyonlarca ek elektrikli motosikletin şarj talebine yetişecek kadar hızlı genişleyip genişleyemeyeceğini sorguluyor. Bu nedenle hükümet hem petrol ithalatını hem de emisyonları azaltmayı hedefliyorsa dönüşüm takvimiyle elektrik üretim tesislerinin inşaat takviminin birbiriyle uyumlu olması gerekiyor.

Sübvansiyonlar devasa bir mali yük getirebilir

120 milyon dönüşümün her biri için 10 milyon rupiah sağlanması, yaklaşık 1.200 trilyon rupiah, yani 70 milyar dolar maliyet oluşturur. Bu hesaplama, önceki sübvansiyonun üst sınırının önerilen programdaki her motosiklete uygulanmasına dayanıyor; açıklanmış bir finansman tahsisi değil.

Endonezya'nın 2025'te yakıt sübvansiyonlarına yaptığı harcama 26,7 trilyon rupiah oldu. Hesaplanan dönüşüm maliyeti bu tutarın yaklaşık 45 katına denk geliyor. Böylece evrensel bir sübvansiyonun ölçeği, hükümetin mevcut yakıt desteği harcamalarının yanında görülebiliyor.

Endonezya Elektrikli Motosiklet Endüstrisi Birliği (AISMOLI) Başkanı Budi Setiyadi, üreticilerin elektrifikasyonu desteklediğini ancak işletmelerin ayakta kalabilmesi için istikrarlı hükümet politikalarına ihtiyaç duyduğunu söyledi:

Politika istikrarı çok önemli hale geliyor

Sektörden gelen değerlendirmelerde, istikrarsız destek düzenlemeleri karşısında bazı üreticilerin giderek daha çaresiz kaldığı belirtiliyor. 2023 yılının ortasında yürürlüğe giren alım teşvikleri Aralık 2024'te sona erdi. Teşviklerin 2025'te defalarca ertelenmesi ve ardından yeni elektrikli araç teşviki getirilmeyeceğinin açıklanması yatırım planlamasını zorlaştırdı.

Daha geniş motosiklet pazarında da durum iç açıcı değil. Büyüme 2025'te yüzde 0,6'ya geriledi. Yakıt fiyatlarındaki artışın ardından Mart 2026'da satışlar bir önceki yılın aynı ayına kıyasla yüzde 17,2 düştü. Üreticilerden, talep ve hükümet desteği belirsizliğini korurken büyük bir teknolojik dönüşüme hazırlanmaları isteniyor.

Reklam

Olası satış zorunluluğu, gelişmekte olan bir sektörle karşı karşıya

Sanayi Bakanı Agus Gumiwang Kartasasmita, hükümetin ülkede satılan tüm motosikletlerin zamanla elektrikli olmasını zorunlu kılacak düzenlemeler hazırladığını söyledi. Böyle bir politika, Endonezyalı alıcılar için içten yanmalı motorlu motosiklet üretimini aşamalı olarak sona erdirebilir; Afrika, Orta Doğu ve Güney Amerika'ya ihracatın ise sürmesine izin verebilir.

Önerilen satış zorunluluğu için herhangi bir uygulama tarihi açıklanmadı. Mevcut filonun da geçiş sürecinde kullanabileceği pratik bir yola ihtiyacı olacak: uygun fiyatlı araçlar, erişilebilir atölyeler ve güvenli dönüşüm seçenekleri. Bu sistemlerdeki eksiklikler, araç sahiplerini sınırlı seçeneklerle baş başa bırakabilir ya da bazılarını sertifikasız modifikasyonlara yöneltebilir.

Özel yatırımlar Endonezya'nın elektrikli motosiklet sektörünün büyüdüğünü gösteriyor; ancak tek tek projeler ülke çapındaki dönüşüm hedefinin yanında mütevazı kalıyor. Çinli elektrikli araç üreticisi Yadea, Batı Cava'daki Bekasi'de 28.000 metrekarelik bir fabrika kurdu. Tesis yılda 300.000 araç üretebilecek kapasitede.

Yerli girişim MAKA Motors, yerel olarak tasarlanan, 160 kilometre menzilli ve gelişmiş rejeneratif fren sistemine sahip MAKA Cavalry modelini piyasaya sürdü. Rejeneratif frenleme, yavaşlama sırasında enerjinin bir bölümünü geri kazanıp bataryaya aktarır. Modelin tanıtımı, AC Ventures'ın ortak liderlik ettiği 37,6 milyon dolarlık tohum yatırım turunun ardından geldi.

Otomotiv parçası üreticisi PT Dharma Polimetal, iki ve dört tekerlekli araçlara yönelik batarya paketleri, şarj istasyonları ve dönüşüm teknolojisini bir araya getiren Dharma Connect'i piyasaya sürdü. Yönetim Kurulu Başkanı Irianto Santoso, bu girişimlerin amacını şöyle anlattı:

Endonezya'nın temiz enerjiye geçişini desteklerken yerel yeteneklerce geliştirilen yenilikçi ürünler ortaya koymak.

Fabrikalar, yerel olarak geliştirilen motosikletler ve parça ortaklıkları arzın ve teknik becerilerin gelişmesine katkıda bulunabilir. Ülke çapında dönüşüm için ekipman, teknisyen ve şarj hizmetlerinin araç sahiplerinin yaşadığı ve çalıştığı yerlere ulaşması da gerekiyor.

Daha küçük bir ilk aşama, motosikletlerini yoğun kullananları hedefleyebilir

Fabby Tumiwa, çevrimiçi motosiklet taksi sürücüleri, lojistik kuryeleri ve sanayi bölgelerinde çalışanlar dahil motosikletlerini yoğun kullanan kişilerle başlanmasını öneriyor. Bu gruplarda yaklaşık 2 milyon motosikletin dönüştürülmesinin yılda 800.000 kilolitreye kadar yakıt tasarrufu sağlayabileceğini tahmin ediyor.

Bu öneri, harcamaları sık kullanılan motosikletlere yöneltiyor; böylece daha düşük yakıt tüketiminden elde edilecek tasarruf daha hızlı birikebilir. Ayrıca atölye ağının genişletilmesi için tüm araç sahiplerine aynı anda hizmet sunma girişimine kıyasla daha sınırlı bir başlangıç imkânı sağlıyor.

Reklam

Başka öneriler ise on yaşından büyük motosiklet sahiplerinin, hurda araç teşviki olarak bilinen programlarla araçlarını yeni elektrikli araç alımında takas edebilmesine olanak tanıyor. Bu yöntem, araçların orijinal şasisi ve motorunda değişiklik yapmayı gerektirmek yerine yaşlanan motosikletleri yenileriyle değiştirir.

İlk aşamadaki kent programları için Cakarta, Surabaya ve Bandung önerildi. İlk faaliyetleri belli bölgelerde yoğunlaştırmak, alışveriş merkezlerindeki mevcut kümelerin ötesinde şarj altyapısı genişlerken atölye ağlarının gelişmesine imkân tanıyabilir. Eski motosiklet sahiplerinin dönüşüme daha fazla ilgi gösterdiğini ortaya koyan araştırmalar da her dönüşümden daha fazla çevresel fayda sağlamak için yaşlanan filoyu hedeflemeyi destekliyor.

Fahmy Radhi, hedeflerin Endonezya'nın gerçekten oluşturabileceği kapasiteye göre belirlenmesi gerektiğini savunuyor. Gadjah Mada Üniversitesinde enerji ekonomisti olan Radhi şöyle uyardı:

Gerçek kapasitemizi yansıtan hedefler belirlemeliyiz. Aşırı iddialı hedefler, hedefi tutturamama riskini beraberinde getirir,

Dönüşüm programlarının yakıt fiyatlarındaki baskıyı hemen hafifleteceği beklentisine karşı da uyarıda bulundu:

Bu programlar, yükselen yakıt fiyatları gibi kısa vadeli sorunlara çözüm olmaya uygun değil.

Dolayısıyla Endonezya'nın seçimi, uygulamanın hızı, finansmanı ve sıralamasıyla ilgili. Prabowo, üç ila dört yılda yaklaşık 120 milyon dönüşüm gerçekleştirme yönünde ulusal bir hedef koydu. Önceki sübvansiyonların sonuçları, sertifikalı atölye ağının küçüklüğü ve sürücüleri bekleyen maliyetler, bu hedefin ülkenin her yerinde sunulabilir bir hizmete dönüşmesi için daha çok iş yapılması gerektiğine işaret ediyor.

Özet

  • Prabowo, ithal yakıta bağımlılığı azaltmak için yaklaşık 120 milyon benzinli motosikletin üç ila dört yıl içinde elektrikliye dönüştürülmesini istiyor.
  • IESR, sertifikalı dönüşüm atölyelerinin sayısını 39 olarak veriyor. Görevin beş yılda tamamlanması için tahmini 16.000 ila 27.000 atölye gerekiyor.
  • Dönüşüm sayısı 2023'te 145, 2024'te 1.615 oldu; bu yıllar için belirlenen hedefler sırasıyla 50.000 ve 150.000'di.
  • Sürücüler dönüşüm maliyetleri, belirsiz ikinci el değeri, motosikletlerinden uzak kalacakları süre ve ileride bataryayı değiştirme masraflarıyla karşı karşıya.
  • Güvenlik kaygıları arasında araç dengesinin ve yapısal yüklerin değişmesi ile ısı yönetimi bulunuyor.
  • Elektriğin yaklaşık yüzde 56'sı kömürden sağlanıyor; bu nedenle temiz enerji üretimi de dönüşümün bir parçası olmalı.
  • Her dönüşüm için 10 milyon rupiah sübvansiyon verilmesi yaklaşık 1.200 trilyon rupiah, yani 70 milyar dolar tutar.
  • Önerilen alternatifler arasında atölye ve şarj ağları genişlerken yoğun ticari kullanıcılarla, eski motosikletlerle ve kent programlarıyla işe başlamak yer alıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir