Asya'nın enerji acil durumu: İran savaşı yakıt arzını, istihdamı ve kamu maliyesini nasıl zorluyor?

13 dakikalık okuma
Asya'nın enerji acil durumu: İran savaşı yakıt arzını, istihdamı ve kamu maliyesini nasıl zorluyor?

Dar bir boğaz Asya'yı baskı altına alıyor

Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre, 2025'te Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol ve petrol ürünlerinin yaklaşık yüzde 80'i, sıvılaştırılmış doğal gazın ise yaklaşık yüzde 90'ı Asya pazarlarına gitti. Bu bağımlılık, İran'daki savaşın ardından Asya'yı enerji acil durumunun merkezine yerleştirdi; hükümetler iş günlerini azaltıyor, yakıtı karneyle dağıtıyor ve kömür santrallerini yeniden devreye alıyor.

İçindekiler
  1. Dar bir boğaz Asya'yı baskı altına alıyor
  2. Acil durum nasıl yayıldı?
  3. Sürücüler ve işçiler gelirlerini kaybediyor
  4. Okullar ve ofisler yakıt tüketimini azaltıyor
  5. Rezervler zaman kazandırıyor ama koruma eşit değil
  6. Acil finansman fiziki arz açığını kapatamıyor
  7. Yemek pişirmek ve ulaşım pahalılaşırken fabrikalar kapanıyor
  8. Ülkeler elektrik arzını korumak için kömüre dönüyor
  9. Gübre kıtlığı gelecek hasadı tehdit ediyor
  10. Çin'in temiz teknoloji alanındaki konumu güçleniyor
  11. Hürmüz dışındaki enerji üreticileri için fırsat doğuyor
  12. Öne çıkanlar

Savaş, ABD ve İsrail'in İran hedeflerine saldırılar düzenlediği şubat ayının sonlarında başladı. Günler içinde İran, en dar noktasında yalnızca yaklaşık 33 kilometre genişliğindeki ve normalde dünya petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sini taşıyan boğazı fiilen kapattı. 14 Nisan'a gelindiğinde aksama, 1970'lerdeki Arap petrol ambargosundan bu yana yaşanan en ağır enerji krizine dönüşmüştü.

Tanker trafiği günde yaklaşık 100-150 gemiden bazı günler tek haneli sayılara düştü. Boğazda veya yakınında 18 gemi askerî saldırılarda hasar görmüştü. Asyalı ithalatçılar için acil sorun hem yakıt fiyatlarının yükselmesi hem de fiziki sevkiyatların ulaştırılmasının güçleşmesiydi.

Petrol fiyatlarında yaygın olarak kullanılan bir referans olan Brent petrolün varil fiyatı, çatışma öncesindeki yaklaşık 71 dolardan sonraki haftalarda 100 doların üzerine çıktı ve kısa süreliğine yıllardır görülmeyen zirvelere ulaştı. Uluslararası Enerji Ajansı, üye ülkelerin stoklarından 400 milyon varile kadar çekmesine olanak tanıyan, şimdiye kadarki en büyük stratejik petrol rezervi kullanımını koordine etti.

Bu rezervler, arz şoklarının etkisini hafifletmek için tutulan acil durum petrol stoklarıdır. Sevkiyat kayıpları sürerken acil durum stoklarının tükenmesi nedeniyle rezervlerin piyasaya sürülmesi yalnızca geçici bir rahatlama sağladı. Asya genelinde hükümetler, kıt yakıtın hangi faaliyetlere tahsis edileceğine, hangilerinin tüketimi azaltması ya da durması gerektiğine karar vermek zorunda kalıyor.

Reklam

Acil durum nasıl yayıldı?

Kriz, askerî bir çatışmadan hızla ekonomik bir acil duruma dönüştü. Süreç, okulları, ofisleri ve fabrikaları etkileyen önlemlerin ilk saldırılardan kısa süre sonra neden devreye girdiğini açıklıyor.

  • Şubat sonu: ABD ve İsrail'in İran hedeflerine saldırılarıyla savaş başladı.
  • Günler içinde: İran, Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatarak tanker hareketlerini keskin biçimde azalttı.
  • Sonraki haftalarda: Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık 71 dolardan 100 doların üzerine çıktı; Uluslararası Enerji Ajansı 400 milyon varile kadar rezervin piyasaya sürülmesini koordine etti.
  • Martın ilk üç haftasında: Yakıt maliyetlerinin yükselmesiyle Birleşik Krallık'ta elektrikli araç kiralama talebi üçte birden fazla arttı.
  • 14 Nisan itibarıyla: Asya hükümetleri tasarruf önlemlerini, yakıt karnesini, rezervlerin kullanılmasını ve elektrik üretiminde değişiklikleri devreye sokmuştu.

Japonya, Güney Kore, Singapur ve Hong Kong acil duruma yüksek döviz rezervleri ve stratejik stoklarla girdi. Döviz rezervleri, ülke ekonomisi baskı altına girdiğinde ithalat ödemelerine yardımcı olabilecek yabancı para cinsinden fonlardır.

Pakistan, Bangladeş, Sri Lanka ve Myanmar daha tehlikeli bir tabloyla karşı karşıya: ithal fosil yakıtlara yüksek bağımlılık, kamu bütçelerinde sınırlı hareket alanı ve başka kaynaklara hızla geçemeyen enerji sistemleri. Bu ülkeler, 1997 Asya Finans Krizi sırasında hükümetleri deviren baskıları hatırlatan toplumsal huzursuzluk, gıda güvensizliği ve siyasi istikrarsızlık riskleriyle karşı karşıya.

Sürücüler ve işçiler gelirlerini kaybediyor

Filipinler ulusal enerji acil durumu ilan etti; ancak etkiler, toplu taşımanın temel unsurlarından biri olan jeepney sürücülerinin kazançlarında şimdiden görülüyor. Carlos Bragal Jr. daha önce 12 saatlik vardiyada 1.000-1.200 peso kazanıyordu. Günlük geliri 200-500 pesoya düştü; hükümetin yakıt sübvansiyonları ise iki günlük sürüş masrafını bile ancak karşılıyor.

Bragal, işinin kızlarının eğitimini nasıl karşıladığını ve yakıt krizinin şimdi bu güvenceyi nasıl tehdit ettiğini anlattı:

Kızlarımı bu iş sayesinde okula gönderdim; biri daha yeni mezun oldu, diğeri de mezun olmak üzere. İyi bir hayatımız vardı. Ama şimdi, önümüzdeki birkaç hafta içinde başımıza ne geleceğini bilmiyoruz. Bu böyle sürerse bizi ve ailemizi kesinlikle mahvedecek.

Reklam

Sri Lanka yakıt tasarrufu için çarşamba günlerini resmî tatil ilan etti. 2022'deki mali krizi hatırlayan çalışanlar için akaryakıt kuyrukları tanıdık bir kaygıyı beraberinde getiriyor; ancak mevcut krizin doğrudan nedeni farklı. 2022'de ülkenin yakıt alacak döviz rezervi yoktu. Şimdi sorun, yakıtın kendisine erişim.

Kolombo'da yaşayan bir kişi bu değişimi şöyle anlattı:

Önceki dönemde ülkenin yakıt alacak parası yoktu. Şimdi ülkenin parası var ama alabileceğimiz yakıt yok.

Çim biçme makinesi operatörü Nimal, benzin istasyonlarında iş beklerken o kadar uzun zaman geçiriyor ki yapmayı planladığı işleri başka çalışanlar kapabiliyor. Kuyrukların gelirini nasıl etkilediğini şöyle anlattı:

Günlük ihtiyaçlarımızı büyük zorluklarla karşılıyoruz. Yakıtı aldıktan sonra işe dönene kadar o iş için başka biri benim yerime geçmiş olabiliyor.

Tayland, tasarrufu televizyonda görünür kıldı. Kamu yayıncısı Thai PBS'nin haber sunucuları canlı yayında ceketlerini çıkardı; hükümet binalarında sıcaklık 26-27 santigrat dereceye ayarlandı ve yetkililerden asansör yerine merdivenleri kullanmaları istendi. Klimayı daha yüksek sıcaklığa ayarlamak elektrik talebini azaltıyor.

Kıyafet değişikliğine katılan haber sunucusu Sirima Songklin, bu küçük ayarlamayla savaş arasındaki bağı şöyle anlattı:

Bu kadar küçük bir şeyin mevcut çatışmanın üzerimizdeki etkisini bu kadar net yansıtabilmesi inanılmaz.

Okullar ve ofisler yakıt tüketimini azaltıyor

Asya hükümetleri, COVID-19 salgınında günlük yaşamı değiştiren önlemleri hatırlatan sıkı tasarruf tedbirlerini devreye soktu. Filipinler'de kamu çalışanları dört günlük çalışma haftasına geçti; öğle aralarında bilgisayarların kapatılması istendi. Pakistan okulları iki haftalığına kapattı ve kamu çalışanları için hibrit çalışma düzenine geçti.

Bangladeş üniversite tatillerini Ramazan'a denk gelecek şekilde öne aldı. Sri Lanka okullarda ve kamu sektöründe dört günlük çalışma haftası uygulamaya başladı. Vietnam uzaktan çalışmanın yaygınlaştırılmasını istedi. Bu önlemler yolculukları ve binalardaki enerji tüketimini azaltırken eğitim ve istihdam alanlarındaki aksaklıkları artırıyor.

Myanmar'ın askerî yönetimi, araç plakalarının numaralarına göre sıkı bir yakıt karne sistemi getirdi ve özel araçların gün aşırı trafiğe çıkmasına izin verdi. Bu sistem, talebi yalnızca fiyatları artırarak azaltmaya çalışmak yerine araç kullanımını doğrudan kısıtlıyor.

Reklam

Endonezya, 143,9 milyon yolculuğun beklendiği Ramazan Bayramı döneminde özellikle zor bir sınavla karşı karşıya. Hükümet, maliyetleri ulusal bütçe açığını gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3'lük yasal sınırının üzerine çıkarma tehdidi oluştururken yolculuk dönemi boyunca yakıt sübvansiyonlarını sürdürmeye çalışıyor. Bütçe açığı, kamu harcamalarının gelirleri aşmasıyla oluşan farktır.

Endonezya, yakıtı ve elektriği uygun fiyatlı tutmak için on milyarlarca dolar ayırdı; ancak mali imkânları bu desteğin ne kadar sürdürülebileceğini sınırlıyor. Pakistan başlangıçta çiftçilere ve ulaştırma çalışanlarına yönelik hedefli sübvansiyonlar getirdi, ancak kriz uzadıkça bunları azalttı. Tayland da benzer bir ikilemle karşı karşıya: Rezervlerin daha da azalması hâlinde sübvansiyonları bitirmek halkta paniğe yol açabilir, sürdürmek ise sınırlı kamu kaynaklarını tüketir.

Energy Shift Institute'dan Putra Adhiguna, bayram sonrasında Endonezya'da yakıt fiyatlarının nasıl belirleneceğine ilişkin belirsizliği şöyle anlattı:

Ondan sonra ne olacağı konusunda hiçbir netlik yok.

Rezervler zaman kazandırıyor ama koruma eşit değil

Japonya yaklaşık 254 günlük petrol arzını karşılayacak stok tutuyor. Güney Kore, Uluslararası Enerji Ajansı programı kapsamında rezervlerinden 22,46 milyon varili piyasaya sürdü. Her iki ülkede de ayrıca yaklaşık 200 günlük ulusal rezerv bulunuyor; bu miktar, Japonya'nın daha geniş arz rakamından ayrı olarak veriliyor.

Japonya ve Güney Kore aylar sürecek aksamaları yönetebilecek mali kaynaklara ve kurumlara sahip; ancak stokları uzun süreli arz kayıplarını telafi etmek için tasarlanmadı. Her iki ülke de sanayide yavaşlama ve fiyat artışlarıyla zayıf ekonomik büyümenin bir arada görüldüğü stagflasyon riskiyle karşı karşıya.

Çin, 130 günlük tüketime denk büyük stoklara sahip ve Rusya'dan boru hatlarıyla ek arz alıyor. İç piyasayı korumak amacıyla petrol ürünleri ihracatını yasakladı; Güneydoğu Asya'daki ve Avustralya'daki önemli ticaret ortakları için stratejik istisnalar yaptı.

Pakistan'ın mali durumu çok daha sıkışık. Ülkenin brüt döviz rezervleri 16,4 milyar dolar; ancak döviz cinsinden yükümlülükler hesaba katıldığında bu rezervler fiilen negatif düzeye iniyor. Pakistan, 7 milyar dolarlık Uluslararası Para Fonu programını sürdürürken Birleşik Arap Emirlikleri'ne olan 3,5 milyar dolarlık krediyi geri ödemek zorunda.

Pakistan'da yakıt fiyatları yüzde 40 arttı; Körfez ülkelerinde çalışan işçilerden gelen para transferlerinin azalması bekleniyor. Para transferleri, işçilerin ailelerine gönderdikleri paradır. Bu gelirlerin azalması, ithal enerjinin pahalandığı bir dönemde ülkenin bir başka döviz kaynağını da zayıflatacak.

Reklam

Sri Lanka, IMF kurtarma paketinin koşullarında geçici bir esneklik sağladı ve yakıt sübvansiyonlarını yeniden uygulamaya koydu. Turizm sektörü de zarar görüyor. Turizm işletmecisi Sanoj Weeratunge, işlerin üçte bir oranında azaldığını ve bunun COVID-19 sonrasında toparlanma umutlarını zayıflattığını söylüyor. Pakistan, Bangladeş ve Sri Lanka, daha önceki ekonomik sıkıntı dönemlerinden kalan mali yaralarla bu krizle mücadele ediyor.

Acil finansman fiziki arz açığını kapatamıyor

Uluslararası Para Fonu, etkilenen ülkelere 20 milyar ila 50 milyar dolar arasında acil destek sağlamaya hazır olduğunu belirtti. İthalat faturaları yükselirken ve diğer gelir kaynakları zayıflarken bu yardım, hükümetlerin acil döviz ihtiyaçlarını karşılamasına yardımcı olabilir.

IMF Başkanı Kristalina Georgieva, yardıma bağlanan koşullarda esnekliğe ihtiyaç olduğunu kabul etti:

Koşulları katı biçimde uygulamak ve bu ülkelerin başarısız olmasına izin vermek hiç kimsenin çıkarına değil.

Pakistan Merkez Bankası'nın eski başkanı Reza Baqir, uluslararası kurumların desteğin sağlanacağına dair güvenilir bir açıklama yapması çağrısında bulundu:

IMF ve diğerleri gibi kurumların bu ülkelere destek vermeye hazır olduklarını güvenilir biçimde açıklaması gerekiyor; bunun ne kadar erken olursa o kadar iyi olacağını düşünüyorum.

1997 ile yapılan karşılaştırma, Asya'nın bugün neden daha güçlü bir mali korumaya sahip olduğunu ve mevcut acil durumun neden farklı olduğunu anlamaya yardımcı oluyor. Önceki Asya Finans Krizi, sabit döviz kurları, kısa sürede geri ödenmesi gereken yüksek dış borç ve düşük döviz rezervlerinin tehlikeli birleşiminden kaynaklanmıştı.

Asya ekonomileri bugün genel olarak daha büyük rezervlere ve daha esnek döviz kurlarına sahip; böylece otuz yıl önce bulunmayan bir koruma alanı oluşuyor. Döviz kuru baskısı ve sermaye çıkışları 1997'yi hatırlatsa da mevcut şok, fiziki arzın kesintiye uğramasıyla başladı.

Enerji ithalat faturalarının artması, bir ülkeyle dünyanın geri kalanı arasındaki ticaret ve gelir akışlarını kaydeden cari hesap üzerinde baskı oluşturuyor. 1997 krizi ise daha çok borçlanma, yatırım ve sınır ötesi para hareketlerini kapsayan sermaye hesabı etrafında şekillenmişti. Merkez bankaları bugünkü stagflasyon riskiyle mücadelede zorlanıyor; çünkü faiz oranlarını değiştirmek, engellenen yakıt sevkiyatlarını yeniden başlatamıyor.

Yemek pişirmek ve ulaşım pahalılaşırken fabrikalar kapanıyor

Hindistan'ın Gucerat eyaletindeki seramik sektörü, gaz sıkıntısı nedeniyle haftalardır kapalı ve yaklaşık 400 bin işçi işsiz durumda. Fabrika ücretleri kesilince göçmen işçiler gıda masraflarını karşılamakta hemen zorluk yaşıyor.

Kapanmalardan etkilenen işçilerden Sachin Parashar, işsiz kalmanın sonucunu şöyle anlattı:

Burada işsiz kalmaya devam edersem aç kalacağım.

Reklam

Yarımada genelinde yemek pişirmek için yaygın olarak kullanılan sıvılaştırılmış petrol gazı da kıtlaştı. Mumbai'deki restoranlar uzun süre pişirilmesi gereken körileri ve derin yağda kızartılan yemekleri menülerinden çıkardı. Bu değişiklikler, maliyetleri yönetmenin yanı sıra pişirme yakıtından tasarruf etme ihtiyacını da yansıtıyor.

Artan jet yakıtı maliyetleri ve yolcuların kaygısı talebi düşürürken oteller doluluk oranlarının yüzde 10'a kadar gerilediğini bildiriyor. Baskı ekonominin farklı alanlarını birbirine bağlıyor: pahalı yakıt uçuşları etkiliyor, seyahatin azalması otelleri zorluyor, yakıt kıtlığı da restoranların hazırlayabildiği yemekleri sınırlıyor.

Nafta kıtlığı da sanayi için yeni bir tehdit oluşturuyor. Nafta, ham petrolden elde edilen ve kimyasallar ile başka ürünlerin üretiminde kullanılan bir maddedir. Kıtlaşması, Asya genelinde yarı iletken ve ileri elektronik üretimi için neredeyse anında bir krize yol açtı.

Güney Kore'deki haneler, nafta arzına ilişkin kaygılar nedeniyle plastik çöp poşetlerini stokladı. Japonya'daki hastaneler petrol türevi malzemelerden üretilen şırınga, eldiven ve diyaliz ekipmanı stoklarının azalmasından endişeli. Diyaliz ekipmanı, böbrekleri kanı yeterince süzemeyen kişilerin tedavisine yardımcı olduğundan bu malzemeler doğrudan hasta bakımını ilgilendiriyor.

Ülkeler elektrik arzını korumak için kömüre dönüyor

Tayland, kömürle çalışan Mae Moh santralindeki hizmet dışı bırakılmış iki üniteyi yeniden devreye aldı. Güney Kore ve Japonya, kömürden elektrik üretimine ilişkin kısıtlamaları kaldırarak eski santrallerin daha yüksek kapasitede çalışmasına izin verdi. Hindistan, kömür santrallerine tam kapasite çalışmaları ve planlı kesintilerden kaçınmaları talimatını verdi.

Çin, yerli enerji üretimi sayesinde krize daha az açık; ancak o da daha fazla kömür yakıyor ve mümkün olan her yerde doğal gazı yenilenebilir elektrikle ikame ediyor. Bölge genelinde hükümetler, ithal yakıta erişim zorlaşırken elektrik arzını güvence altına almaya öncelik veriyor.

Kömüre dönüş, iklim taahhütlerinden geçici bir geri adım anlamına geliyor. Ünitelerin yeniden açılması ve üretimin artırılması bugün elektrik arzını sürdürmeye yardımcı olabilir; ancak acil durum değişikliklerinin kalıcılaşması hâlinde fosil yakıtlara daha uzun süre bağımlı kalma riski taşıyor.

Aynı acil durum yenilenebilir enerjiye ilgiyi de artırıyor. Bu nedenle Asya'nın tepkisi aynı anda iki yönü kapsıyor: acil ihtiyaçları karşılamak için mevcut kömür kapasitesini kullanmak ve gelecekte ithal yakıta bağımlılığı azaltmak için güneş enerjisine, bataryalara ve elektrikli araçlara yönelmek.

Gübre kıtlığı gelecek hasadı tehdit ediyor

Dünya gübre ticaretinin yaklaşık yüzde 30'u Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Savaşın başlamasından bu yana gübre fiyatları yüzde 35 arttı; bu durum enerji krizinin hane halklarının gıda bütçelerine ulaşabileceği ikinci bir kanal oluşturuyor.

Reklam

Kuzey Yarımküre'de ekim mevsimi başladı. Fiyat artışları ve arz azalmasıyla karşı karşıya kalan çiftçiler daha az gübre kullanabilir; bu da Güney Asya genelinde ürün veriminin düşmesine yol açabilir. Gübre, bitkilerin büyümek için ihtiyaç duyduğu besinleri sağlar; daha az kullanılması hasat edilen ürün miktarını düşürebilir.

Güney Asya'da nüfus, gelirinin neredeyse yarısını gıdaya harcıyor ve yeni fiyat artışlarını karşılamak için sınırlı alan kalıyor. Bu nedenle artan yakıt maliyetleri, düşen gelirler ve tarımsal üretim üzerindeki baskı aileleri aynı anda etkileyebilir.

Dünya Gıda Programı, alternatif güzergâhları kullanan gemilerin, Güney Sudan ve Somali dahil gıda güvensizliğinin yaşandığı bölgelerde insani yardım çalışmalarını şimdiden yavaşlattığını bildiriyor. Geçişin kapanmasının etkileri, enerji sevkiyatlarının çoğunu alan Asya ekonomilerinin ötesine uzanıyor.

Myanmar'daki BM Mukim ve İnsani Yardım Koordinatörü Vekili Gwyn Lewis, aileler üzerindeki artan baskıyı şöyle anlattı:

Fiyatlar yükseliyor, temel ihtiyaç maddelerini bulmak zorlaşıyor ve ailelerin satın alma gücü düşmeye devam ediyor.

Çin'in temiz teknoloji alanındaki konumu güçleniyor

Çin, güneş paneli, elektrikli araç bataryası ve elektrikli araç üretiminde dünya çapında lider konumda. Dünya genelindeki elektrikli araç üretiminin yüzde 70'inden fazlası, batarya hücresi üretiminin ise yüzde 85'i Çin'de gerçekleştiriliyor. İthal fosil yakıtlara alternatiflere artan ilgi, Çin'in temiz teknolojilerine yönelik talebi hızlandırıyor.

Pakistan bu değişime örnek oluşturuyor. Enerjisinin üçte birini hâlâ ithal etmesine rağmen, 2017'den bu yana yenilenebilir enerji kapasitesini genişleten ülkeye Çin üretimi 50 gigavattan fazla güneş paneli kuruldu. Analizlere göre fiyatların yüksek kalması hâlinde güneş enerjisi, Pakistan'a gelecek yıl fosil yakıt ithalatında 6,3 milyar dolar tasarruf sağlayabilir.

Bu tahminin bağlı olduğu koşul, hane ve ülke bütçeleri açısından önemli: Öngörülen tasarruf, fosil yakıt fiyatlarının yüksek kalmasına bağlı. Güneş enerjisi üretimi bazı yakıt alımlarının yerini alarak ithal enerjinin maliyetine karşı kırılganlığı azaltıyor.

Talep Pakistan'ın ötesinde de değişiyor. Birleşik Krallık'ta elektrikli araç kiralama talebi martın ilk üç haftasında üçte birden fazla artarken çatı tipi güneş enerjisi sistemlerinin satışı da hızla yükseldi. Vietnamlı elektrikli araç üreticisi VinFast, yakıt fiyatı şokunun etkisini hafifletmek için indirim sunuyor; Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto ise elektrikli araç üretimini hızla artırmaya yönelik büyük bir hamle açıkladı.

Ülkeler ulaşım ve binalar için farklı enerji kaynakları ararken Çin'in üretim gücü ona stratejik bir avantaj sağlıyor. Bu arayışın aciliyeti, hükümetleri yakıtı karneyle dağıtmaya ve rezervleri kullanmaya zorlayan aynı arz kırılganlığından kaynaklanıyor.

Reklam

Hürmüz dışındaki enerji üreticileri için fırsat doğuyor

ABD, Kanada, Brezilya ve Guyana, enerji güvenliğine ve arz çeşitlendirmesine artan ilgiden fayda sağlayabilir. Bu ülkelerin üretimi, kırılgan Hürmüz güzergâhına bağlı değil; dolayısıyla başka kaynaklar arayan ithalatçılar için önem taşıyor.

Meksika ve Venezuela'nın da enerji kaynakları var; ancak siyasi belirsizlik ve operasyonel sorunlar, bu ülkelerin Amerika kıtasındaki diğer üreticilerin faydalandığı yatırım artışını çekme kapasitesini sınırlıyor. Yatırımcıların projelerin güvenilir biçimde işletilebileceğine dair güvene ihtiyaç duyduğu bir ortamda kaynakların varlığı tek başına yeterli olmuyor.

Kriz, Batı Yarımküre'nin sağlayabileceği kaynaklara ilgiyi artırdı. Bu ilgiyi güvenilir alternatiflere dönüştürmek için şimdi hazırlık yapmak gerekiyor; Asya hükümetleri ise yakıt erişimi, kamu maliyesi ve hane gelirleri üzerindeki acil baskıyla mücadele etmeyi sürdürüyor.

Öne çıkanlar

  • İran savaşı şubat ayının sonlarında başladı. Günler içinde Hürmüz Boğazı fiilen kapandı; boğaz normalde dünya petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sini taşıyor.
  • 2025'te boğazdan geçen petrol ve petrol ürünlerinin yaklaşık yüzde 80'i, sıvılaştırılmış doğal gazın ise yaklaşık yüzde 90'ı Asya'ya gitti.
  • Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık 71 dolardan 100 doların üzerine çıktı. Uluslararası Enerji Ajansı 400 milyon varile kadar acil rezervin piyasaya sürülmesini koordine etti.
  • Hükümetler yakıt tasarrufu için çalışma haftalarını kısalttı, okulları kapattı, uzaktan çalışmayı teşvik etti ve araç kullanımını karneye bağladı.
  • Pakistan, Bangladeş, Sri Lanka ve Myanmar ithalata bağımlılıkları ve sınırlı mali kaynakları nedeniyle özellikle zor kararlarla karşı karşıya.
  • Fabrika kapanmaları, ulaştırma çalışanlarının gelirlerindeki düşüş, gübre kıtlığı ve insani yardım taşımacılığındaki aksamalar zararı enerji piyasalarının ötesine yayıyor.
  • Bazı ülkeler kömürden elektrik üretimini artırırken güneş enerjisi, batarya ve elektrikli araç talebinin güçlenmesi Çin'in üretim avantajını büyütüyor.
  • IMF, etkilenen ülkelere 20 milyar ila 50 milyar dolar arasında acil destek sağlamaya hazır olduğunu belirtti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir