50 bine yakın kaplumbağa, 400'den az kişiye gelir
Endonezya'nın yasal tatlı su kaplumbağası ticareti, çoğunlukla Çin'in kaplumbağa eti talebini karşılamak üzere yılda 50 bine yakın hayvan ihraç ediyor. Ancak Discover Animals dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, izin verilen av miktarı 285 milyon nüfuslu ülkede yalnızca 241 ila 306 toplayıcıya asgari ücret düzeyinde gelir sağlayabiliyor.
İçindekiler
- 50 bine yakın kaplumbağa, 400'den az kişiye gelir
- Araştırmacılar geliri nasıl hesapladı?
- İzin sistemi kapsamındaki dört tür
- Yetişkin kaplumbağaların avlanması neden bu kadar zararlı?
- Yasadışı toplama, ticari açığı kapatıyor
- Yeni tanımlanan bir kaplumbağa farklı biçimde korunmalı
- Tarihli bulgular ne gösteriyor?
- Kaplumbağa toplamaya başka geçim kaynakları alternatif olabilir mi?
- Denetim, geçim planıyla birlikte yürütülmeli
- Öne çıkan noktalar
Bulgular, ticareti onlarca yıldır savunmak için kullanılan bir iddiaya karşı çıkıyor: On binlerce kaplumbağanın toplanması, geçinmek için başka seçeneği az olan kırsal topluluklara önemli bir gelir sağlıyor. Araştırmacılar, hayvanları yakalama ve taşıma masrafları düşülmeden önce bile ekonomik katkının çok daha sınırlı olduğunu ortaya koydu.
Oxford Brookes Üniversitesi'nde yaban hayatı ticareti araştırmacısı Vincent Nijman ile Center for Biological Diversity'den Chris Shepherd, dört tatlı su kaplumbağası türünün yasal avını inceledi. Analizlerinde 2016-2022 arasındaki il kotalarını ele aldılar ve olası geliri Endonezya hükümetinin belirlediği asgari ücretlerle karşılaştırdılar.
Nijman, araştırmaya geçim kaynakları iddiasını destekleyecek kanıtları arayarak başladıklarını anlattı.
"Yaban hayatı ticaretinin gerçekten de geçim kaynaklarına katkıda bulunduğu fikrini destekleyecek kanıtlar arıyorduk," dedi.
Bulgular, bu katkıyı somut bir sayıyla ortaya koyuyor. Analizde asgari ücretin yaklaşık 1,5 katı olarak tanımlanan yaşanabilir ücret düzeyinde, yasal ticaret ülke genelinde yalnızca 161 ila 204 kişiye geçim sağlayabilir. Bu da Endonezya'yı, nüfusu zaten azalan kaplumbağalar üzerindeki ticari toplama baskısı ile sınırlı bir gelir kaynağı arasında tercih yapmak zorunda bırakıyor.
Araştırmacılar geliri nasıl hesapladı?
Nijman ve Shepherd, kaplumbağa başına 1,10 ila 20 dolar arasında değişen fiyatları, 27 ilde toplanmasına izin verilen hayvan sayısıyla çarptı. Ardından, bu düzeyde gelir elde edebilecek toplayıcı sayısını tahmin etmek için olası kazancı illerdeki asgari ücretlere böldüler.
Hesaplama, kaplumbağa toplayan herkesin sayımını değil, yasal avın sağlayabileceği geliri ölçüyor. Bazı kişiler geçimlerini büyük ölçüde toplamaya bağlıyor olabilir; bazılarıysa başka işlerin yanı sıra kaplumbağa da satıyor olabilir. Araştırmada her iki olasılık da incelendi.
İzin, ulaşım ve ekipman masrafları hesaplamaya dahil edilmedi. Toplayıcıların bu giderleri kazançlarından karşılaması gerekeceğinden, tahminler yasal ticaretin destekleyebileceği kişi sayısına ilişkin cömert bir tablo sunuyor.
Analize göre Borneo'daki Kuzey ve Doğu Kalimantan illeri, toplamda en fazla sayıda kişiye, 41 toplayıcıya, gelir sağlayabiliyor. Diğer yedi ildeyse izin verilen av miktarı yalnızca bir ya da iki kişiye asgari ücret düzeyinde gelir sağlayabiliyor.
Nijman, kotalarla ücretler arasındaki ilişkinin ticaretin sürdürebileceği geçim kaynaklarının sayısını nasıl sınırladığını anlattı.
"Daha fazla kişinin bu işten asgari ücret elde etmesini sağlamanın tek yolu, asgari ücretin en düşük olduğu illerde daha fazla kaplumbağanın toplanmasına izin vermek," dedi Nijman.
Mevcut yaklaşık 50 bin kaplumbağalık kota, araştırmada sürdürülebilir yönetim için belirtilen üst sınırı oluşturuyor. Popülasyonlar zaten azalırken geliri artırmak için toplamayı genişletmek, hayvanlar üzerindeki baskıyı daha da artırır.
Araştırmacılar, kaplumbağaların bir toplayıcının yıllık kazancının yaklaşık yüzde 10'unu oluşturduğu bir senaryoyu da inceledi. Bu varsayıma göre yasal ticaret, Endonezya takımadalarında yaklaşık 2.400 ila 3.000 kişinin gelirine katkıda bulunabilir. Gelire katkı, tam ücret sağlamaya kıyasla daha fazla kişiye ulaşır; ancak kişi başına düşen tutar çok daha az olur.
İzin sistemi kapsamındaki dört tür
Araştırmada hassas durumdaki Asya yumuşak kabuklu kaplumbağası Amyda cartilaginea, nesli tehlike altındaki Güneydoğu Asya kutu kaplumbağası Cuora amboinensis, Asya yaprak kaplumbağası Cyclemys dentata ve Malaya yumuşak kabuklu kaplumbağası Dogania subplana incelendi. Bu dört tür, araştırmacıların değerlendirdiği yasal tatlı su kaplumbağası avının temelini oluşturuyor.
Uluslararası satışlar, uluslararası yaban hayatı ticareti anlaşması olan CITES kapsamında izin gerektiriyor. Endonezya'da da toplayıcıların lisans alması gerekiyor ve her il, kaç kaplumbağanın avlanabileceğine ilişkin sınırlar belirliyor. Bu sınırlar av kotaları olarak biliniyor.
Ekonomik bulgular, bu kotaları tartışmanın merkezine yerleştiriyor. Düşük fiyatlar, kayda değer gelir elde etmek için toplayıcıların çok sayıda hayvan satmasını gerektirirken koruma sınırları, doğadan yasal olarak alınabilecek hayvan sayısını kısıtlıyor.
Nijman, kaplumbağa eti ticaretinin yarattığı ticari baskıyı anlatarak bu işin "ancak büyük ölçekte yapıldığında ticari açıdan kârlı olduğunu" söyledi. Görece ucuz hayvanlardan çok sayıda satmaya dayalı bir iş, yaban popülasyonları avlanan kaplumbağaların yerini doldurmakta zorlanırken bile kesintisiz tedarik gerektiriyor.
Dolayısıyla araştırma, çoğu zaman ayrı ayrı ele alınan iki sorunu bir araya getiriyor: Kaplumbağa toplamak kırsal hanelerin geçimini sağlayacak kadar kazandırıyor mu ve kaplumbağa popülasyonları, işi kârlı kılmak için gereken miktarda avlanmaya dayanabilir mi?
Yetişkin kaplumbağaların avlanması neden bu kadar zararlı?
Kaplumbağalar geç olgunlaşıyor, düşük oranlarda ürüyor ve yavruların çoğu yetişkinliğe ulaşamadan ölüyor. Bu biyolojik özellikler, dinozorları yok eden kitlesel yok oluşlardan kaplumbağaların sağ çıkmasına yardımcı oldu; ancak popülasyonların devam eden ticari avcılıktan sonra toparlanmasını zorlaştırıyor.
Richmond Üniversitesi'ndeki Kaplumbağaların Yasa Dışı Ticaretiyle Mücadele İşbirliği'nin kurucularından Jennifer Sevin, popülasyondaki düşüşün neden kalıcı olabileceğini anlattı.
Bir popülasyon azalmaya başladıktan sonra toparlanması inanılmaz derecede zor olabilir," uyarısında bulundu. "Bu, özellikle ticari ölçekte sömürü söz konusu olduğunda geçerli.
Et ticaretinde, daha yüksek fiyata satılabildikleri için büyük ve yetişkin kaplumbağalar tercih ediliyor. Oysa sonraki nesli meydana getirmek için gereken üreyen yetişkinler de aynı hayvanlar. Bu kaplumbağaların avlanması, hem bir hayvanı popülasyondan çıkarıyor hem de gelecekte sağlayacağı katkıyı ortadan kaldırıyor.
Biyologların "Asya kaplumbağa krizi" adını verdiği durum, 21. yüzyılın başlarında bu baskıyla daha da ağırlaştı. Uluslararası Doğa Koruma Birliği'nden araştırmacılar o dönemde Asya'daki kaplumbağa türlerinin yaklaşık dörtte üçünün, başlıca et ve evcil hayvan ticareti için toplanmaları nedeniyle tehdit altında olduğunu belirledi.
Güncel değerlendirmelere göre tehdit altındaki Asya kaplumbağası türlerinin oranı yüzde 83'e ulaştı; bu da krizin ağırlaştığını gösteriyor. Önceki yaklaşık dörtte üçlük oran da bugünkü oran da tehditlerin bölgedeki kaplumbağa türlerinin çoğunu etkilediğini ortaya koyuyor.
Asya'da azalan popülasyonlar, ABD dahil başka yerlerdeki sömürüyü de artırdı. ABD'deki kaplumbağa türlerinin yaklaşık yüzde 40'ı tehdit altında. Ülke yılda milyonlarca kaplumbağa ihraç ediyor; düzenlemelerde son dönemde iyileşmeler yaşansa da bazı eyaletler yaban popülasyonlarından ticari amaçla kaplumbağa toplanmasına hâlâ izin veriyor.
Yasadışı toplama, ticari açığı kapatıyor
Nijman ve Shepherd, Endonezya'daki kaplumbağa eti ve kaplumbağa kabuklarının üst kısmını oluşturan karapaks ticaretinin yüzde 90'a varan bölümünün yasal kanallar dışında gerçekleşiyor olabileceğini tahmin ediyor. Bulgularına göre izin verilen av miktarı, sektörün ekonomik talebini karşılamak için gereken hacmi sağlayamıyor.
2022'de yayımlanan bir araştırma çarpıcı bir örnek sunuyor. Endonezya'nın bir ilindeki iki tüccar, toplayıcılardan yılda 19 bin ila 45 bin Güneydoğu Asya kutu kaplumbağası aldı; oysa ikisinin toplam yasal kotası yalnızca 400 hayvandı.
Bu miktarlar, toplam kotanın yaklaşık 48 ila 113 katına karşılık geliyor. Aradaki fark, fiilî toplamanın izinlerde belirtilen sınırları ne ölçüde aşabildiğini gösteriyor ve yasal belgelerin yasadışı toplanan hayvanları uluslararası pazarlara sokmak için kullanılabileceğine işaret ediyor.
Benzer durumlar Endonezya'daki diğer yaban hayatı ticaretlerinde de görülüyor. Ötücü kuşlar, tokay gekoları, orman kuşları ve leoparlar yasal kotalar aşılarak ya da düzenleyici sistemlerin tamamen dışında ticarete konu ediliyor.
Araştırmacılar, yasadışı toplamanın genişlemesi durumunda bile kaplumbağa avcılığının yalnızca 1.500 ila 3.000 kişiye asgari ücret düzeyinde gelir sağlayabileceğini hesapladı. Bu, her bir milyon Endonezyalı başına yaklaşık beş ila 10 kişiye denk geliyor; buna karşılık ek avlanma yaban kaplumbağaları üzerindeki baskıyı çok daha fazla artırıyor.
Deniz kaplumbağalarının kaçakçılığı, bölgesel tablonun bir başka parçasını oluşturuyor. Hint Okyanusu-Güneydoğu Asya Deniz Kaplumbağaları Mutabakat Zaptı'nın 2014 tarihli raporu, bölgede deniz kaplumbağalarının yaygın biçimde yasadışı avlandığını belgeledi. Çin, Japonya ve Tayvan'a tedarik sağlayan kaçakçılık ağlarının başlıca kaynaklarından biri Endonezya sularıydı.
Endonezya makamları 2012'de, Doğu Asya'daki talebin artmasıyla deniz kaplumbağalarının uluslararası kaçakçılığının ülke genelinde yaygınlaştığı uyarısında bulunmuştu. Tatlı su kaplumbağaları üzerine yapılan araştırma farklı hayvanları ele alırken deniz kaplumbağalarına ilişkin bulgular, Endonezya'nın yaban hayatından yoğun biçimde yararlanan başka bir ticareti gösteriyor.
Yeni tanımlanan bir kaplumbağa farklı biçimde korunmalı
2023'te yapılan taksonomik değişiklikler kota sistemini daha da karmaşık hâle getirdi. Bilim insanları, uzun süredir tek tür olarak kabul edilen Güneydoğu Asya kutu kaplumbağasının altı ayrı tür ve alt türden oluştuğunu belirledi.
Taksonomi, bilim insanlarının canlıları tanımlama ve gruplandırma yöntemidir. Daha önce tek bir grupta sınıflandırılan hayvanlar birkaç ayrı grup olarak tanındığında, eski sınıflandırmaya dayalı bir kota çok daha nadir bir popülasyon üzerindeki baskıyı gizleyebilir.
Yeni ayrıştırılan kaplumbağalar arasında Endonezya'nın kritik tehlike altındaki Palu kutu kaplumbağası Cuora amboinensis aurantiae de bulunuyor. Bu türü daha yaygın akrabalarından ayırt edemeyen toplayıcılar, onu aynı ticaret sistemi kapsamında avlayabilir; bu da hâlihazırda ciddi tehlike altındaki hayvan üzerindeki baskıyı artırır.
Kaplumbağa Koruma Birliği'nden ve IUCN Kaplumbağa ve Tatlı Su Kaplumbağası Uzman Grubu'ndan Jordan Gray, bulguya acilen karşılık verilmesi çağrısında bulundu.
"Palu kutu kaplumbağasının ayrı ve kritik tehlike altındaki bir alt tür olarak tanınmasıyla birlikte, bu türe yönelik geri döndürülemez kayıplar yaşanmadan önce av kotalarının hızla yeniden düzenlenmesi ya da askıya alınması gerekiyor," dedi.
Bu değişiklik, Endonezya kotalarının eskiden sanılandan daha az sayıda ayrı türü koruduğu anlamına geliyor. Geniş bir kategori temelinde belirlenen sınır, bu hayvanlardan kaç tanesinin kaldığını ayrıca hesaba katmadan nadir bir grubun avlanmasına izin verebilir.
Gray, ekonomik ve ekolojik bulguların Endonezya'ya politikasını yeniden değerlendirmek için gerekçe sunduğunu söyledi.
Ticaretin ne ekonomik açıdan verimli ne de ekolojik açıdan sürdürülebilir olduğuna dair açık kanıtlar var," dedi. "Dolayısıyla Endonezya bu bilgileri kullanarak av kotalarını ya da olası yasakları yeniden değerlendirme fırsatına sahip.
Tarihli bulgular ne gösteriyor?
Kaplumbağa ticareti tartışması, yıllar içinde yayımlanan araştırmaları ve yapılan uyarıları bir araya getiriyor. Geçim kaynaklarına ilişkin hesaplamada 2016-2022 kotaları kullanılırken, daha sonra yapılan taksonomik çalışmalar hangi hayvanların ayrıca korunması gerekebileceğini değiştiriyor.
Başlıca gelişmeler şöyle:
- 2012: Endonezya makamları, Doğu Asya'da talebin artmasıyla deniz kaplumbağalarının uluslararası kaçakçılığının yaygınlaştığı uyarısında bulundu.
- 2014: Bölgesel bir deniz kaplumbağası raporu, yaygın yasadışı avcılığı belgeledi ve Endonezya sularını başlıca kaçakçılık kaynaklarından biri olarak belirledi.
- 2016-2022: Tatlı su kaplumbağalarıyla ilgili gelir araştırmasında kullanılan il av kotaları bu dönemi kapsıyor.
- 2022: Bir araştırma, iki tüccarın toplam 400 hayvanlık kota karşısında yılda 19 bin ila 45 bin kutu kaplumbağası aldığını belgeledi.
- 2023: Bilim insanları, Güneydoğu Asya kutu kaplumbağası grubunda altı tür ve alt tür bulunduğunu belirledi.
Bulgular, kotaların gözden geçirilmesi ya da askıya alınması ve yasakların değerlendirilmesi yönündeki çağrıları destekliyor. Bu önerilere ilişkin karar için herhangi bir tarih verilmedi.
Kaplumbağa toplamaya başka geçim kaynakları alternatif olabilir mi?
Endonezya hükümeti, Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto yönetiminde kapsamlı sosyal yardım programları yürütüyor. Bu programlar, kaplumbağalara bağımlı olan görece az sayıdaki toplayıcıyı desteklemek için olası bir yol sunuyor.
Programlar arasında okul çocuklarına ve hamile annelere ücretsiz yemek sağlayan makan bergizi gratis; yoksul çocuklara ücretsiz yatılı eğitim veren sekolah rakyat ve hükümetin işlettiği köy kooperatifleri kooperasi desa merah-putih yer alıyor. Topluca "Prabowonomi" olarak anılan programlar, yalnızca 2024'te yaklaşık 15 milyar dolar harcadı.
Bu harcamanın ölçeği, yasal kaplumbağa ticaretinin tam asgari ücret düzeyinde destekleyebileceği birkaç yüz toplayıcıya alternatif sağlamak için kurumsal kapasitenin bulunduğuna işaret ediyor. Uygulamadaki mesele, bu hanelere yaban hayvanlarını tüketmeden sürdürülebilecek bir gelir sağlamak olacak.
Kanada'daki Monitor Conservation Research Society'de daha önce görev yapan Chris Shepherd, alternatif geçim kaynaklarının sürdürülebilir olması gerektiğini savundu.
Geçim kaynağı çözümleri sürdürülebilir olmalı," dedi. "Doğadan toplanan kaplumbağaların ticareti sürdürülebilir değil; bu nedenle bunu bir geçim kaynağı olarak teşvik etmek mantıklı değil.
Malezya ve Peru, yararlı sonuçlar sağlayan ancak güçlükleri de süren koruma yöntemleri sunuyor. Malezya'nın Terengganu eyaletinde onlarca yıldır uygulanan kaplumbağa yumurtası geri alım programı, 2016'dan bu yana 71 binden fazla yeşil deniz kaplumbağası yumurtasını başka yere taşıdı; yumurtadan çıkma oranı yüzde 77,6 oldu.
Malezya'daki program, uzun vadede sürdürülüp sürdürülemeyeceği ve fonların ekoturizm ya da eski toplayıcıları sahil gözetmeni olarak istihdam etmek gibi yaban hayatı toplamaya dayanmayan faaliyetlere ayrılmasının daha iyi olup olmayacağı yönünde eleştiriler aldı.
Peru'nun yönetimli kaplumbağa çiftliği programında topluluklar, kuluçkaya yatırılmak üzere sarı benekli nehir kaplumbağası yumurtaları topluyor. Yavruların bir bölümü doğaya salınırken geri kalanı uluslararası pazarda evcil hayvan olarak satılıyor. Yönetilen alanlarda kaplumbağa sayısı arttı; ancak izleme çalışmaları Peru genelinde kaçak avcılığın hâlâ yaygın olduğunu gösteriyor. Sarı benekli nehir kaplumbağası, 2015-2020 döneminde ülkede en çok kaçakçılığı yapılan üçüncü tür oldu.
Denetim, geçim planıyla birlikte yürütülmeli
Endonezya'nın Sumatra'daki Tesso Nilo Ulusal Parkı'nda yürüttüğü müdahale, hem hükümetin denetim kapasitesini hem de etkilenen toplulukların karşı karşıya olduğu riskleri gösteriyor. Operasyon kapsamında yüzlerce aile, askeri gözetim altında yasadışı plantasyonlardan taşınıyor.
Eleştirmenler, bu tür müdahalelerde insan hakları ihlallerine karşı güvenceler bulunması ve yerinden edilen kişilere uygulanabilir alternatif geçim kaynakları sağlanması gerektiğini söylüyor. Sivil toplum kuruluşu Paradigma'dan Riko Kurniawan, insanların geçimlerini sağlayacak bir yol sunulmadan taşınmasına karşı uyarıda bulundu.
"İnsanların geçimlerini sağlayabilecekleri güvence altına alınmadan boş arazilere taşınmalarına izin vermeyin," dedi.
Kaplumbağa toplayıcılarının durumu farklı olsa da toplama kuralları değişirse gelirleri de dikkate alınmalı. Araştırma, ulusal ölçekte ekonomik katkının sınırlı olduğunu ortaya koyarken bu gelirin tek bir hane için hâlâ büyük önem taşıyabileceğini gösteriyor.
Kaplumbağalar yaşadıkları su yollarına da katkıda bulunuyor. Fırsatçı hepçiller olarak çeşitli yiyeceklerle besleniyor ve ölü hayvanları tüketerek su yollarının temiz kalmasına yardımcı oluyorlar. Popülasyonlar çöktüğünde bu ekolojik hizmetler de ortadan kalkıyor.
Dolayısıyla Endonezya'nın vereceği karar hem yaban hayatının korunmasını hem de toplama faaliyetinden gelir elde eden insanları ilgilendiriyor. Araştırmacılar ve korumacılar; av kotalarının yeniden değerlendirilmesini, yeni tanımlanan nadir kaplumbağaların korunmasını ve azalan popülasyonlardan hayvan alınmasına bağlı gelir kaynaklarının yerini alacak seçenekler geliştirilmesini savunuyor.
Öne çıkan noktalar
- Yılda 50 bine yakın kaplumbağanın yasal olarak avlanması, işletme masrafları düşülmeden önce asgari ücret düzeyinde 241 ila 306 toplayıcıya geçim sağlayabilir.
- Asgari ücretin yaklaşık 1,5 katı düzeyinde bu sayı 161 ila 204 kişiye düşüyor.
- Kaplumbağalar yıllık kazancın yüzde 10'unu oluşturursa yasal ticaret yaklaşık 2.400 ila 3.000 kişinin gelirine katkı sağlayabilir.
- Araştırmacılar, Endonezya'daki kaplumbağa eti ve karapaks ticaretinin yüzde 90'a varan bölümünün yasal kanallar dışında gerçekleşiyor olabileceğini tahmin ediyor.
- 2022'de belgelenen iki tüccar, toplam 400 hayvanlık yasal kotaya karşılık yılda 19 bin ila 45 bin kutu kaplumbağası aldı.
- Yavaş olgunlaşma, düşük üreme oranı ve üreyen yetişkinlerin avlanması, ticari toplamayı kaplumbağa popülasyonları için özellikle zararlı kılıyor.
- 2023'te kutu kaplumbağası gruplarının ayrı türler olarak tanınması, kritik tehlike altındaki Palu kutu kaplumbağasının korunması için acil çağrılara yol açtı.
- Korumacılar, toplayıcılar için sürdürülebilir alternatiflerle birlikte kotaların gözden geçirilmesini ya da olası yasakları savunuyor.






