Sahilin Altında Bir Plastik Tabakası
Tsushima Adası'na her yıl tahminen 30.000 ila 40.000 metreküp deniz atığı ulaşıyor; temizlik ekipleri ise yaklaşık 8.000 metreküp atığı topluyor. Adanın batı kıyısındaki Kujika Plajı'nda bunun sonuçları yüzeyin altında görülüyor: Normalde kum bulunması gereken yerin birkaç santimetre altında kalın, beyaz bir ufalanmış polistiren köpük tabakası yatıyor.
İçindekiler
- Sahilin Altında Bir Plastik Tabakası
- Tsushima'ya Ne Kadar Atık Ulaşıyor?
- En Küçük Parçaların Gösterdikleri
- Şişeler Nereden Geliyor?
- Atıkları Hapseden Bir Kıyı Şeridi
- 30 Bin Kişilik Bir Topluluk İçin Maliyet
- Tekneler, Robotlar ve Haritalama Sistemleri
- Temizlik Yöntemleri Neden Önemli?
- Okullar ve Sınır Ötesi İşbirliği
- Öne Çıkanlar
Sürdürülebilir kalkınma hedeflerinden sorumlu belediye yetkilisi Tsuyoshi Maeda, bu tabakayı ilk kez 2022 dolaylarında fark etti. Güneş ışığı, rüzgâr ve dalgalar köpüğü yıllar içinde küçük parçalara ayırıp plaja sıkıştırdı. Malzeme ayakların altında çıtırdıyor; bu da atıkların, sakinlerin onları toplayabileceğinden daha hızlı ulaştığını gösteren somut bir iz bırakıyor.
Maeda, sahneyi; plastik kirliliği ve radyoaktif serpinti de dahil olmak üzere insanlığın Dünya üzerindeki etkisiyle tanımlanan, öneri niteliğindeki jeolojik çağ Antroposen'e atıfta bulunarak anlattı.
Antroposen çağına girdiğimizi hissediyorum.
Nagasaki Eyaleti'ne bağlı Tsushima, Japonya ile Kore Yarımadası arasında yer alıyor. Atıklardan etkilenen kıyılarında çöpler su çizgisinden başlayıp içeride onlarca metre boyunca ormanlık alanlara uzanıyor. Çapı bir metreye varan şamandıralar; balık ağları, plastik tanklar, şişeler ve deterjan kaplarının parçaları arasında yatıyor.
Maeda, gömülü köpüğü gelecek nesillerin devralabileceği olumsuz bir miras olarak görüyor. Mevsimlik temizlik çalışmaları, sentetik parçaların artık dalga bölgesinden ağaç sınırına kadar alanları kapladığı kıyıda biriken malzemeyi temizlemeye yetmedi.
Tsushima'ya Ne Kadar Atık Ulaşıyor?
Yıllık 30.000 ila 40.000 metreküplük atık gelişinin, olimpik yüzme havuzu ölçüsü esas alındığında, 25 metre uzunluğundaki yaklaşık 100 yüzme havuzunu doldurmaya yeteceği belirtiliyor. Araştırmacılar ve uluslararası kuruluşlar Tsushima'yı plastik kirliliğinin dünyadaki en yoğun noktalarından biri olarak tanımlıyor.
Toplama ekipleri bu miktarın yalnızca bir bölümünü kaldırabiliyor. Yılda yaklaşık 8.000 metreküplük toplam, 40.000 metreküplük üst tahminin yaklaşık %20'sine ya da 30.000 metreküplük alt tahminin yaklaşık %27'sine denk geliyor. Aradaki fark, tekrarlanan temizlik çalışmalarına rağmen neden bu kadar çok atığın geride kaldığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Bazı atıklar ulaşılması güç yerlerde sıkışıp kalıyor. Diğer parçalar yeniden açığa sürüklenerek deniz ekosistemlerini ve ticari balıkçılık faaliyetlerini tehdit ediyor. Bu nedenle ada hem karada giderek büyüyen bir atık birikimiyle hem de çevresindeki sularda süren bir atık akışıyla karşı karşıya.
Bölgesel ölçekte sorun çok daha büyük. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün Temmuz 2025'te yayımladığı verilere göre, ASEAN ülkeleri, Çin, Japonya ve Güney Kore'nin toplam plastik tüketimi 2022'de 152 milyon metrik tona ulaştı. Tahminen 8,4 milyon ton plastik, okyanuslar da dahil olmak üzere çevreye karıştı. Bölgedeki kirlilik yükünün, küresel deniz plastik kirliliğinin yaklaşık üçte birini oluşturduğu belirtildi.
Bu rakamlar, Tsushima'nın plajlarını Asya genelindeki daha geniş bir sorunla ilişkilendiriyor: Nüfus ve ekonomiler büyürken plastik kullanımı ve atık üretimi de arttı; atığı kontrol altında tutma ve geri dönüştürme sistemleri ise bu artışa ayak uydurmakta zorlandı.
En Küçük Parçaların Gösterdikleri
2017-2019 yılları arasında yapılan ve sonuçları Ekim 2024'te yayımlanan araştırmada incelenen plaj taramaları, Japonya kıyılarındaki plastik kirliliğinin değişkenlik gösterdiğini ortaya koyuyor. Tsushima, yüksek polistiren köpük ve diğer plastik parça yoğunluğuyla farklı bir tablo sergiledi.
Araştırmada en yüksek yoğunluk Yonaguni Adası'nda kaydedildi: Yüzey kumunun metreküpünde 604.000'den fazla parça. Tsushima'nın önemi kısmen burada biriken malzemenin türlerinden, özellikle de giderek küçülen parçalara ayrılan köpükten kaynaklanıyordu.
Mikroplastikler küçük plastik parçalardır. Kujika Plajı'ndaki ufalanmış beyaz tabaka, büyük nesnelerin ultraviyole ışınlara, rüzgâra ve dalgalara maruz kalınca nasıl küçük parçacıklara dönüşebildiğini gösteriyor. Plaj tortusuna yayıldıktan sonra bu atıkların toplanması, gönüllülerin alıp kaldırabileceği bütün bir şamandıra ya da şişeyi toplamaktan farklı bir sorun hâline geliyor.
Araştırmada, Tsushima'nın da yer aldığı Japon Denizi'ne bakan plajlarla Pasifik kıyısındaki plajlar arasında da farklılıklar bulundu. Toplanan malzemelerin ağırlık dağılımları, okyanus akıntılarının farklı parçaların nereye taşınıp birikeceğini etkilediğine işaret etti.
Şimane Eyaleti'ndeki plajlar ve Okinawa adalarıyla yapılan karşılaştırmalarda köpük parçacıklarının en uzun boyutları bakımından farklılıklar görüldü. Bu değişiklikler, parçaların farklı akıntı sistemlerinde ilerlerken değişen sürelerle aşınmaya maruz kaldığını düşündürüyor.
Şişeler Nereden Geliyor?
Tsushima'nın 2024 mali yılına ait belediye verilerine göre toplanan plastik şişelerin %37'si Çin'e, %27'si Güney Kore'ye, %5'i ise Japonya'ya atfedildi. Bu dağılımda Çin ve Güney Kore birlikte şişelerin %64'ünü oluşturdu.
Kalan şişelerin etiketlerinden menşei belirlenemedi. Ancak şekilleri, kalıplama yöntemleri ve malzeme bileşimleri yabancı ülkelerde üretildiklerine işaret ediyordu. Daha geniş atık akışının, Doğu Çin Denizi boyunca komşu ülkelerdeki sanayi ve kent merkezlerinden geçtiği belirlendi. Bu durum, başka yerlerdeki atık yönetimi eksikliklerini Tsushima üzerindeki yükle ilişkilendiriyor.
Japonya Çevre Bakanlığı da tek kullanımlık çakmakları ve yaygın olarak PET şişe diye bilinen polietilen tereftalat şişeleri inceleyerek sürüklenen atıkları araştırdı. Bu çalışmalarda toplanan nesnelerin yarısından fazlasının Çin, Kore Yarımadası ve Tayvan kaynaklı olduğu belirlendi.
Tsushima Akıntısı, yüzen malzemeleri Doğu Çin Denizi'nden Japon Denizi'ne, kuzeye taşıyor. Kuroşio Akıntısı sisteminin bir kolu olan akıntının güzergâhı, adayı çevredeki kıyılardan gelen atıkların doğrudan geçtiği bir noktaya yerleştiriyor.
Oşinografik modeller, Çin kıyılarından ve Kore Yarımadası'ndan denize bırakılan yüzen plastiklerin kuzeydoğuya, Tsushima Boğazı'na doğru ilerlediğini gösteriyor. Bir sonucun değişikliklerden nasıl etkilendiğini incelemeye yarayan modelleme yöntemi olan eşlenik marjinal duyarlılık yöntemlerini kullanan sayısal simülasyonlar, boğazın akıntıların yüzer atıkları yoğunlaştırdığı doğal bir darboğaz olduğunu ortaya koyuyor.
Tsushima'nın kuzey ucu, Güney Kore'nin Busan kentinden yalnızca 50 kilometre uzaklıkta. Bu yakınlık, adayı Doğu Asya'nın en yoğun limanlarından biriyle bağlantılı kıyı kaynaklı atık deşarjlarına ve deniz trafiğine yaklaştırıyor. Besin açısından zengin suların yükselmesiyle deniz yaşamını destekleyen ve zengin balıkçılık alanları oluşturan akıntılar, sentetik atıkları da adaya taşıyor.
Atıkları Hapseden Bir Kıyı Şeridi
Tsushima'nın girintili çıkıntılı kıyı şeridi 915 kilometre uzunluğunda. Büyük bölümü, su altında kalmış nehir vadilerinin koy ve körfezlerden oluşan bir ağ meydana getirdiği ria kıyı tipinde. Bu coğrafi yapı, yüzen atıkların birikebileceği pek çok nokta oluşturuyor.
Türbülanslı gelgit akıntıları malzemeleri burunlara ve tenha koylara sürüklüyor. Dik ve kayalık arazi, bazı toplama alanlarına ağır makinelerle ulaşmayı zorlaştırıyor; gönüllüler de atıkları elle, sarp yamaçlardan yukarı taşımak zorunda kalıyor.
Plaj temizliğine adanmış genel tüzel kişilikli bir dernek olan Tsushima CAPPA'nın 54 yaşındaki direktörü Michinao Suenaga, temizlik ekipleri işlerini bitirdikten sonra atıkların yeniden gelmesini şöyle anlattı:
Atıkların biriktiği plajlarda, ne kadar temizlersek temizleyelim kıyıya yeniden vuruyorlar. Bu, sonu gelmeyen bir döngü.
Doğu Asya genelinde balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliğinde yaygın kullanımı nedeniyle atıkların sayıca büyük bölümünü polistiren köpük oluşturuyor. Su ürünleri yetiştiriciliği, balıkların ve diğer sucul canlıların üretimidir. Köpüğün düşük yoğunluğu, daha yoğun plastiklerin deniz tabanına batmasının aksine, su yüzeyinde kalmasını sağlıyor.
Yüzen köpük, aşınma sonucu mikroplastiklere ayrılana kadar su yüzeyinde kalabiliyor. Yüzebilirlik, akıntıların hareketi ve Tsushima'nın karmaşık kıyı şeridi bir araya geldiğinde, büyük nesnelerin ve küçük parçaların temizlenmesi zor yerlerde neden tekrar tekrar biriktiği anlaşılabiliyor.
30 Bin Kişilik Bir Topluluk İçin Maliyet
Tsushima Belediyesi her yıl atıkların toplanması ve düzenli depolama sahalarına gönderilmesi için yaklaşık 300 milyon yen, yani yaklaşık 2 milyon dolar ayırıyor. Mali kaynakları kısıtlı, yaklaşık 30.000 kişilik bir topluluk için bu, düzenli olarak tekrarlanan ciddi bir masraf.
Japonya merkezi yönetimi bu maliyetlerin %90'ını sübvanse ediyor. Buna rağmen sakinler, topluluklarının neden yurt dışından gelen atıklardan sorumlu olmak zorunda olduğunu sorguluyor. Atıkların toplanması, taşınması ve bertaraf edilmesine ilişkin fiilî iş, atıkların ulaştığı yerde kalıyor.
Belediyenin Geleceğin Çevresi Dairesi Başkanı Tatsuya Mihara, gönüllü desteğinin müdahaleyi güçlendirmeye yardımcı olduğunu söylerken adanın yapabileceklerinin sınırlarını da dile getirdi.
Gönüllülerin desteğiyle önlemlerimizi güçlendirirken Tsushima'nın tek başına yapabileceklerinin bir sınırı var. Bu gerçekliğin ülke içinde ve uluslararası alanda bilinmesini, insanların davranışlarında değişikliğe yol açmasını istiyoruz.
Mihara'nın çağrısı, belediyenin temizlik bütçesini Tsushima'nın çok ötesindeki kararlara bağlıyor. Daha fazla atık toplamak kıyılarda hâlihazırda bulunan çöpleri azaltabilir; ancak ada, bölgenin dört bir yanından akıntılarla taşınan yeni atıkları almaya devam ediyor.
Tekneler, Robotlar ve Haritalama Sistemleri
Tsushima, elle çalışan ekiplerin toplamakta zorlandığı atıklara ulaşmayı amaçlayan teknolojiler için bir test alanına dönüştü. Saraya BlueTech'in Blue Cleanup projesinde, kıyı sularındaki büyük plastikleri ve mikroplastikleri toplamak üzere konveyör sistemleri ve döner filtrelerle donatılmış özel bir katamaran kullanılıyor.
Gemi, ria kıyı boyunca erişilmesi zor alanlarda çalışmak üzere tasarlandı. Amaç, atıkların plaja ulaşmasını, bitki örtüsüne takılmasını ya da dalgaların etkisiyle parçalanmasını önlemek için onları daha önce yakalamak.
Nagasaki Üniversitesi'nde robotik profesörü Ikuo Yamamoto, deniz çöpünü haritalamak ve ileride toplamak üzere otonom su üstü araçları ve su altı robotları geliştiren bir ekibe liderlik ediyor. Kamera sistemleri yüzeyin altındaki atıkları tarayarak biriktikleri yerlerin üç boyutlu modellerini oluşturuyor.
Araştırmacılar, atıkların nerede birikeceğini tahmin etmek için akıntı simülasyonlarından da yararlanmayı amaçlıyor. Bu tahminler, ekiplerin uzun kıyı şeritlerini aramak yerine belirli noktalara yönelmesini sağlayabilir. Ekip, otomatik deniz atığı yönetiminin uygulanacağı bir alan olarak Tsushima'yı kullanıp sistemlerini uluslararası kitlelere tanıtmayı umuyor.
Uluslararası işbirliğinin en azından 2015'e uzanan bir geçmişi var; o yıl The Ocean Cleanup, Tsushima Belediye Başkanı ile anlaşma imzaladı. Planda, plastikler kıyıya ulaşmadan önce onları yakalamak üzere 2.000 metre uzunluğunda yüzer bir yapı kurulması öngörülüyordu. Yapı o dönemde türünün planlanan en uzunu olarak tanımlanmıştı.
Söz konusu proje zaman içinde değişti; yapay zekâ kullanarak plastiğin yoğunlaştığı yerleri belirlemeye yönelik girişimlerle işbirliği sürdü. Otomatik Atık Görüntüleme Sistemleri, atık birikiminin gerçek zamanlı sınıflandırılmasını sağlıyor; tahmine dayalı modelleme ise belediyelerin sınırlı temizlik kaynaklarını yönlendirmesine yardımcı olabiliyor.
Adanın müdahale çalışmalarının gelişimi birkaç yıla yayıldı:
- 2015: The Ocean Cleanup, 2.000 metre uzunluğunda yüzer bir bariyer planı için Tsushima Belediye Başkanı ile anlaşma imzaladı.
- 2017-2019: Araştırmacılar Japonya plajlarındaki mikroplastikleri inceledi.
- 2022 dolayları: Maeda, Kujika Plajı'ndaki gömülü ufalanmış köpük tabakasını ilk kez fark etti.
- Ekim 2024: Plaj taramalarını inceleyen araştırma yayımlandı.
- 2024 mali yılı: Belediye verilerinde şişelerin %37'si Çin'e, %27'si Güney Kore'ye, %5'i Japonya'ya atfedildi.
- Temmuz 2025: OECD, 2022'ye ait bölgesel plastik tüketimi ve çevreye sızıntı verilerini yayımladı.
Tekneler, robotlar ve haritalama araçları, su altındaki atıkları bulmaktan yüzen parçaları karaya ulaşmadan yakalamaya kadar aynı sorunun farklı aşamalarına odaklanıyor. Robotların düzenli olarak atık toplamaya başlayacağına ilişkin bir tarih verilmedi. Bu teknolojiler, ulusal sınırları aşarak denize karışan atıkların azaltılması gerekliliğine ek olarak yalnızca kısmi çözümler sunuyor.
Temizlik Yöntemleri Neden Önemli?
Bazı deniz biyologları, yüzen malzemelerin geniş ölçekte toplanması konusunda temkinli olunması çağrısı yapıyor. Endişeleri, okyanusun yüzey tabakasında yaşayan organizmalar olan neuston ve yüzen nesnelerin çevresinde oluşan topluluklar üzerinde yoğunlaşıyor.
Araştırmalar, plastik sal gruplarının okyanus besin ağlarında rol alan algleri, bakterileri ve küçük hayvanları barındırabildiğini gösteriyor. Yoğun temizlik çalışmalarına karşı çıkanlar, bu ilişkiler anlaşılmadan malzemenin kaldırılmasının, onlarca yıl boyunca plastiğin varlığına uyum sağlamış ekosistemlere zarar verebileceğini savunuyor.
Tsushima sakinleri ve yetkilileri, çevrelerinde biriken atıkların yol açtığı acil tehlikelerle karşı karşıya. Plastik deniz memelilerinin vücuduna dolanabiliyor, güneş ışığının su altındaki bitki örtüsüne ulaşmasını engelleyebiliyor ve besin zincirlerine zehirli bileşikler karıştırabiliyor.
Tıbbi atıklar, gaz tüpleri ve kimyasal madde kapları da düzenli olarak kıyıya vuruyor. Bu nesneler gönüllüler ve plaj ziyaretçileri için doğrudan fiziksel tehlike oluşturuyor; sıradan plastik atıkları ayıklayıp toplama işine bir de güvenlik sorununu ekliyor.
Adanın ekonomisi, doğal çevresiyle bağlantılı balıkçılık ve turizme dayanıyor. Görüntü kirliliği yaratan ve tehlike oluşturan atıklar bu faaliyetleri tehdit ediyor. Sakinler ve yetkililer, atıkların yerinde bırakılmasının ekonomik ve sağlık maliyetlerinin, yüzen plastiklerin çevresinde yaşayan toplulukları rahatsız etme kaygısından daha ağır bastığını savunuyor.
Ekolojik tartışma, yüzeydeki canlı organizmaları gözeterek atıkların nasıl toplanacağıyla ilgili. Tsushima plajlarında ise tehlikeli nesneleri kaldırmak ve büyük plastiklerin daha fazla parçalanmasını önlemek için pratik baskı sürüyor.
Okullar ve Sınır Ötesi İşbirliği
Tsushima CAPPA çalışmalarının bir bölümünü eğitim ve uluslararası diyaloğa yöneltti. Gezici müze programında, sınıflandırılmış deniz atıklarıyla dolu valizler ilkokullara götürülüyor ve çocuklara kendi kıyılarında bulunan atıklardan somut örnekler gösteriliyor.
Nesneler, tüketim alışkanlıkları ve atık yönetimi üzerine tartışmalara başlangıç noktası oluşturuyor. Atılmış bir şişe ya da köpük parçası, gündelik bir ürünü denize ulaştıktan sonra yapılması gereken işle ilişkilendiriyor.
CAPPA ayrıca Tsushima'daki öğrencilerle Busan'daki yaşıtları arasında buluşmalar düzenliyor. Programlar, sınırlar ötesinde anlayış geliştirmeyi ve yerel hayal kırıklığını her iki topluluğu da etkileyen bir sorun karşısında ortak eyleme dönüştürmeyi amaçlıyor.
G20'nin Osaka Mavi Okyanus Vizyonu, 2050'ye kadar denizlere ilave plastik kirliliği karışmaması hedefini ortaya koyuyor. Uluslararası işbirliği için bir çerçeve sunsa da uygulama ülkeler arasında eşit ilerlemiyor.
Tsushima, bir ülkedeki atık yönetimi eksikliklerinin başka bir ülkede ekolojik zarara ve kamu harcamasına nasıl dönüşebildiğini gösteriyor. Ulusal sınırlar karadaki sorumluluğu bölerken akıntılar atıkları ortak sularda taşıyor.
Mihara ve diğer yerel yetkililer için adanın yaşadıklarını görünür kılmak, müdahalenin bir parçası. Hâlihazırda yürütülen gönüllü çalışmaları, teknoloji denemeleri ve eğitim amaçlı öğrenci buluşmalarının yanı sıra adanın taşıdığı yükün Doğu Asya genelinde davranış ve politika değişikliğine yol açmasını istiyorlar.
Acil görev, ulaşılması güç kıyılardaki atıkları toplamayı sürdürmek. Uzun vadeli amaç ise yeni atık akışını azaltmak; böylece gelecek nesillerin sentetik tortu katmanlarını değil, plajları devralmasını sağlamak.
Öne Çıkanlar
- Tsushima'ya yılda tahminen 30.000 ila 40.000 metreküp deniz atığı ulaşıyor; bunun yaklaşık 8.000 metreküpü toplanıyor.
- Kujika Plajı'nın yüzeyinin birkaç santimetre altında kalın bir ufalanmış polistiren köpük tabakası bulunuyor.
- 2024 mali yılına ait belediye verilerine göre toplanan plastik şişelerin %37'si Çin'e, %27'si Güney Kore'ye, %5'i Japonya'ya atfedildi.
- Tsushima Akıntısı, 915 kilometre uzunluğunda karmaşık bir kıyı şeridine sahip adaya doğru yüzen atıkları taşıyor.
- Atık toplama ve düzenli depolama maliyeti yılda yaklaşık 300 milyon yen, yani yaklaşık 2 milyon dolar; bu tutarın %90'ı merkezi yönetim tarafından karşılanıyor.
- Atık yönetimini iyileştirmek amacıyla özel tekneler, otonom araçlar, su altı robotları ve yapay zekâ sistemleri geliştiriliyor veya deneniyor.
- Okul programları ve Busanlı öğrencilerle yapılan buluşmalar sınır ötesi işbirliğini desteklerken Osaka Mavi Okyanus Vizyonu, 2050'ye kadar denizlere ilave plastik kirliliği karışmamasını hedefliyor.






