Yıl sonundaki hızlanmaya rağmen Endonezya büyüme hedefinin altında kaldı
Merkezi İstatistik Kurumunun (BPS) 5 Şubat 2026’da açıkladığı verilere göre Endonezya ekonomisi 2025’te yüzde 5,11 büyüdü. Bu oran, 2024’teki yüzde 5,03’lük büyümenin üzerinde kalsa da yüzde 5,2’lik bütçe hedefinin altında kaldı. Güneydoğu Asya’nın en büyük ekonomisi, Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto’nun 2029’a kadar yüzde 8 büyüme hedefine ulaşmak için çaba gösterdiği dönemde, yılın son çeyreğinde güç kazanarak ivme yakaladı.
İçindekiler
- Yıl sonundaki hızlanmaya rağmen Endonezya büyüme hedefinin altında kaldı
- Büyüme yıl boyunca nasıl değişti?
- Hane halkı harcamaları devlet desteğiyle arttı
- İmalat büyürken madencilik daraldı
- Bali daha güçlü toparlanırken Java’nın ağırlığı sürüyor
- Ekonomistler yatırım verilerini neden sorguladı?
- Yüzde 8 hedefinin ardındaki politika değişikliği
- Ticaret fazlası ve gümrük tarifesi baskısı
- 2026 tahminleri nelere bağlı?
- Öne çıkanlar
BPS Başkanı Amalia Adininggar Widyasanti, sonuçları Cakarta’da düzenlenen basın toplantısında açıklarken artan dış baskılara rağmen büyümenin genel olarak istikrarlı seyrettiğini söyledi. Yıllık sonucu şöyle duyurdu:
2025 yılı boyunca Endonezya ekonomisi kümülatif olarak yüzde 5,11 büyüdü,
Endonezya’nın cari fiyatlarla ekonomik üretimi 23.821,1 trilyon rupiye ulaştı. Kişi başına düşen GSYH, 2024’teki 78,6 milyon rupiden 83,7 milyon rupiye yükseldi. Bu, yaklaşık 5.083 dolara karşılık geliyor. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor; kişi başına düşen GSYH ise bu toplamın nüfusa bölünmesiyle hesaplanıyor.
Yıllık büyüme oranı 2022’den bu yana kaydedilen en yüksek düzeydeydi. Buna karşın 2024’e kıyasla artış yalnızca 0,08 yüzde puan olurken bütçe hedefiyle arasındaki fark 0,09 yüzde puanda kaldı. 2025 sonucu ile Prabowo’nun 2029 hedefi arasındaki fark ise 2,89 yüzde puanla çok daha büyüktü.
Maliye Bakanı Purbaya Yudhi Sadewa, büyümenin hedefin altında kaldığını ve kendi tahminini de yakalayamadığını kabul etti. Yine de koşullar göz önüne alındığında sonucu oldukça iyi olarak nitelendirdi ve ekonomik faaliyetteki iyileşmeye vurgu yaptı:
Önemli olan, ekonomide bir toparlanma yaşanması,
Sadewa, son büyüme performansının 2022’nin üçüncü çeyreğinden bu yana en yüksek düzeyde olduğunu da söyledi. Yılın son çeyreğindeki güçlenme hükümete umut veren veriler sağlarken yatırım verileri ve hane halkı harcamalarının kalıcılığı konusundaki sorular gündemdeki yerini korudu.
Büyüme yıl boyunca nasıl değişti?
Endonezya, 2025’in ekim-aralık çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 5,39 büyüdü. Bu oran, analistlerin yaklaşık yüzde 5,01’lik beklentisini aştı ve üç yılı aşkın sürenin en hızlı çeyreklik büyümesi oldu.
Yıl içindeki büyüme seyri dalgalıydı. Başlangıçta sınırlı kalan genişleme, beklenmedik bir hızlanmanın, hafif bir yavaşlamanın ve yılın en güçlü çeyreğinin ardından geldi:
- 2025’in ilk çeyreği: GSYH bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,87 büyüdü ancak 2024’ün son çeyreğine kıyasla yüzde 0,98 daraldı. Bu gerilemede mevsimsel etkenler ve tatillerin ardından yapılan düzenlemeler rol oynadı. Yüzde 10,52 büyüyen tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörü başlıca desteği sağladı.
- 2025’in ikinci çeyreği: Zayıf kredi büyümesine ve imalat sektöründeki istihdam kayıplarına rağmen ihracat ve yatırımların desteğiyle büyüme beklenmedik biçimde yüzde 5,12’ye hızlandı. Yatırımlar yüzde 6,99 arttı; bu oran ekonomistlerin itirazlarına yol açtı.
- 2025’in üçüncü çeyreği: Büyüme yüzde 5,04’e geriledi. Üretim tarafında elektrik ve gaz sektörü yüzde 5,42 ile büyümeye öncülük ederken eğitim sektöründeki büyüme yüzde 10,59 oldu.
- 2025’in dördüncü çeyreği: Devlet desteği ve hane halkı harcamalarındaki artışın ekonomik faaliyeti hızlandırmasıyla büyüme yüzde 5,39’a yükseldi.
- 5 Şubat 2026: BPS, 2025’te büyümenin yüzde 5,11 olduğunu gösteren yıllık verileri açıkladı.
Çeyreklik karşılaştırmalar farklı ölçümleri ifade ediyor. Bir önceki yılın aynı dönemine göre büyüme, çeyreği önceki yılın aynı mevsimindeki dönemle karşılaştırıyor. Önceki çeyreğe göre büyüme ise ekonomik faaliyetteki anlık değişimi ölçüyor. Bu nedenle Endonezya, ilk çeyrekte yıllık bazda büyürken 2024’ün son üç ayına göre daha az üretim yapmış olabiliyor.
Hane halkı harcamaları devlet desteğiyle arttı
Dördüncü çeyrekteki toparlanmaya 16,23 trilyon rupilik, yaklaşık 965 milyon dolarlık teşvik paketi destek verdi. Paket kapsamında 18,3 milyon haneye pirinç dağıtıldı, turizm çalışanlarına vergi muafiyetleri sağlandı ve ulaşım sübvansiyonları verildi.
Endonezya GSYH’sinin yarısından fazlasını oluşturan hane halkı harcamaları, yılın son çeyreğinde yüzde 5,11 arttı. Bu, iki yılı aşkın sürenin en hızlı artışıydı. Hane halkı tüketimi 2025 genelinde yüzde 4,98 yükselerek 2019’dan bu yana en güçlü performansını gösterdi.
Hükümet 2025 boyunca toplam yaklaşık 1,5 milyar dolarlık daha geniş kapsamlı mali teşvik önlemlerini de uygulamaya koydu. Ulaşım sübvansiyonları, otoyol geçiş ücreti indirimleri ve genişletilen sosyal yardımların satın alma gücünü desteklemesi, ailelere daha fazla harcama olanağı sağlaması ve bazı seyahat masraflarını azaltması amaçlandı.
Hane halkı tüketimi, ekonomideki büyük payı nedeniyle önem taşıyor. Aileler daha fazla mal ve hizmet satın aldığında işletmelerin gelirleri artıyor; talep tedarikçilere, taşımacılık işletmelerine ve diğer işverenlere yayılabiliyor. Harcamalardaki yıl sonu artışı, büyümenin aralık ayına doğru neden güçlendiğini açıklamaya yardımcı oldu.
ANZ ekonomisti Krystal Tan, dördüncü çeyrekteki toparlanmayı güçlü olarak nitelendirdi ve bunun hükümetin maliye politikası yaklaşımındaki değişikliğin ardından geldiğine dikkat çekti. Ancak iş gücü piyasasındaki durgun koşullar ve vergi gelirlerindeki düşüş, hane halkı harcamalarının açıklanan güçlü seyriyle bağdaşmıyor gibi görünüyordu. Bu durum, tüketimin hızlanan büyümeyi ne kadar süre destekleyebileceği konusunda belirsizliğe yol açtı.
İmalat büyürken madencilik daraldı
İmalat, 2025’te GSYH’nin yüzde 19,07’sini oluşturarak Endonezya’nın en büyük ekonomik sektörü olmayı sürdürdü. Sektör, ikinci çeyrekte bir önceki yılın aynı dönemine göre kaydedilen yüzde 5,68’lik büyüme de dahil olmak üzere birçok çeyrekte genişledi. Altyapı geliştirme çalışmaları ve makine harcamaları bu büyümeyi destekledi.
Ticaret GSYH’nin yüzde 13,17’sini, onu yakından izleyen tarım ise yüzde 13,1’ini oluşturdu. İnşaatın payı yüzde 9,83, madenciliğin payı yüzde 8,75 oldu. Emtia fiyatlarındaki yumuşama ve çıkarım faaliyetlerindeki azalma nedeniyle yüzde 0,66 daralan madencilik, yıl boyunca küçülen tek büyük sektör oldu.
Kurumsal hizmetler yüzde 9,01, ulaştırma ve depolama ise yüzde 8,87 büyüdü. Bu artışlar, ekonomik faaliyetler normale dönerken iş hizmetlerine, taşımacılığa ve lojistiğe yönelik talebin güçlendiğini yansıttı. Diğer hizmet faaliyetleri, eylül ayına kadar kümülatif büyümede yüzde 10,37 ile başı çekti.
Yatırımlar yıl genelinde yüzde 5,09 artarak 2018’den bu yana en yüksek oranı kaydetti. Gayrisafi sabit sermaye oluşumu ikinci çeyrekte yaklaşık yüzde 7 yükseldi. Endonezya’da PMTB olarak bilinen bu ölçüt, üretimde zaman içinde kullanılan makine, ekipman ve binalar gibi varlıklara yapılan harcamaları izliyor.
Bağımsız ekonomistler, banka kredilerindeki büyümenin zayıf seyretmesi ve doğrudan yabancı yatırımların yatay görünmesi nedeniyle yatırım verilerini sorguladı. İtirazları, açıklanan sermaye oluşumu artışı ile daha zayıf bir yatırım ortamına işaret eden finansal göstergeler arasındaki farka odaklandı.
Bali daha güçlü toparlanırken Java’nın ağırlığı sürüyor
Cakarta’ya ve önemli sanayi merkezlerine ev sahipliği yapan Java, 2025’te ulusal GSYH’nin yüzde 56,93’ünü oluşturdu ve yüzde 5,17 büyüdü. Adanın payı, ekonomik faaliyetin Endonezya’nın batısındaki merkez bölgelerde ne ölçüde yoğunlaştığını gösterdi.
Sumatra ulusal GSYH’nin yüzde 22,22’sini, Kalimantan yüzde 8,12’sini ve Sulawesi yüzde 7,22’sini oluşturdu. Bali ve Nusa Tenggara’nın toplam payı yüzde 2,82, Maluku ve Papua’nın payı ise yüzde 2,69 oldu. Böylece Java ve Sumatra ulusal üretimin toplam yüzde 79,15’ini, ekonomik payı en düşük iki bölge grubu ise yüzde 5,51’ini oluşturdu.
Buna karşın Bali, ulusal ekonomiden daha hızlı büyüdü. Yüzde 5,82’lik büyüme, son yedi yılın en yüksek oranı oldu ve ulusal oranı 0,71 yüzde puan aştı. Bali BPS Başkanı Agus Gede Hendrayana Hermawan, sonucu Denpasar’da doğruladı:
Verilere göre oran yüzde 5,82 oldu; bu, son yedi yılın en yüksek düzeyi,
Bali ekonomisi 177,99 trilyon rupiye, yaklaşık 10,5 milyar dolara ulaştı. Adanın büyüme oranı, pandemi öncesindeki 2019’da kaydedilen yüzde 5,60’ı da aştı. Konaklama ve yiyecek hizmetleri, bölgesel GSYH’nin yüzde 22,27’sini oluşturarak adanın en büyük sektörü olmayı sürdürdü.
Hane halkı tüketimi Bali ekonomisinin yüzde 52,52’sini oluşturdu ve yıl genelinde yüzde 5,47 arttı. Bölge yetkilileri, 2020’de yüzde 9,34 ve 2021’de yüzde 2,46 daralmanın ardından adanın COVID-19 salgınından tamamen toparlandığını açıkladı.
Bali’nin toparlanması ve Java’nın ekonomideki büyük payı, ulusal tablonun iki farklı özelliğini ortaya koydu: Bazı küçük bölgesel ekonomiler hızla büyürken üretimin büyük bölümü en büyük batı adalarında yoğunlaşmayı sürdürdü.
Ekonomistler yatırım verilerini neden sorguladı?
İkinci çeyrek verilerinin yatırımların bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 6,99 arttığını göstermesinin ardından veri tartışması yoğunlaştı. Eleştiriler, bu artışın zayıf kredi büyümesi, imalat sektöründe iş kayıpları, yatay seyreden doğrudan yabancı yatırımlar ve gerileyen iş dünyası güven anketleriyle nasıl bağdaştığına odaklandı.
Ekonomi Reformları Merkezi (CORE) Endonezya İcra Direktörü Mohammad Faisal, açıklanan artışın yatırımcıların politika ve hükümetin performansına ilişkin kaygılarıyla bağdaştırılmasının zor olduğunu söyledi:
Bu düzeydeki yatırım, pandemi öncesindeki koşullara benziyor. Aynı zamanda yatırımcıların politika belirsizliği ve hükümetin etkinliğiyle ilgili çeşitli kaygılarını görüyoruz. Dolayısıyla bu sıçrama beklenmedik,
Ekonomi ve Finans Araştırma Enstitüsünde (Indef) kıdemli ekonomist olan Tauhid Ahmad, gayrisafi sabit sermaye oluşumunun hesaplanmasına odaklandı. Sermaye harcamalarının açıklanan gücünü sorgulamak için kredi faaliyetlerindeki azalmaya dikkat çekti:
PMTB; makine, ekipman ve bina gibi sermaye harcamalarını kapsıyor. Ancak hem kamu hem de özel sektörde yatırım kredilerindeki büyüme şu anda yavaşlıyor. Bu da açıklanan rakamların gerçek yatırım koşullarıyla örtüşmeyebileceğini düşündürüyor,
Ekonomi ve Hukuk Araştırmaları Merkezi (CELIOS) İcra Direktörü Bhima Yudhistira ise hükümeti siyasi vaatlere uyması için ekonomik verileri manipüle etmekle suçlayarak daha ciddi bir iddiada bulundu. Eleştirisini Prabowo’nun yüzde 8 büyüme hedefiyle ilişkilendirdi:
Anlatı, ekonomik gerçekleri yansıtmaktan çok siyasi bir vaadi yerine getirecek şekilde oluşturulmuş görünüyor,
CELIOS, Endonezya’nın GSYH hesaplama çerçevesinin teknik tanı incelemesinden geçirilmesi için BM İstatistik Bölümüne resmî başvuruda bulundu. İstenen incelemenin sonucu veya takvimi açıklanmadı.
Capital Economics de verilerin güvenilirliğine ilişkin uzun süredir devam eden kuşkularını dile getirdi ve pandemi öncesinde açıklanan büyümenin alışılmadık ölçüde istikrarlı seyrine dikkat çekti:
Verilere pek güvenmiyoruz. Endonezya’nın GSYH verilerinin güvenilirliğine ilişkin uzun süredir kaygılarımız var. Pandemi öncesinde, resmî GSYH büyümesinin yıllık bazda yüzde 5’ten neredeyse hiç uzaklaşmadığı bir dönem yaklaşık altı yıl sürdü.
Eski Maliye Bakanı Sri Mulyani Indrawati, görevdeki son aylarında, Ağustos 2025’te BPS’yi savundu. Kurumun uluslararası standartlara uyduğunu ve istatistikleri nasıl hazırladığını açıkladığını söyledi:
BPS, metodolojisini, veri kaynaklarını ve ürettiği verileri ayrıntılı biçimde açıkladı. BPS’nin dürüstlüğünü koruduğuna inanıyorum,
Tartışma, hükümetin ekonomiye ilişkin olumlu değerlendirmesini adı belirtilen ekonomistlerin açık itirazlarıyla karşı karşıya getirdi. BPS’nin yayımladığı rakamlar resmî büyüme ölçütü olmayı sürdürürken eleştirmenler, özellikle yatırımlarla ilgili hesaplamaların daha yakından incelenmesini istedi.
Yüzde 8 hedefinin ardındaki politika değişikliği
Ekim 2024’te göreve gelen Prabowo yönetimi, kamu harcamaları, yatırımlar ve haneleri desteklemeye yönelik programlar yoluyla ekonomiyi hızlandırmaya çalıştı. Öncelikleri arasında okul çocuklarına ücretsiz ve besleyici öğünler sağlamak, Kırmızı Beyaz köy kooperatifleri kurmak ve doğal kaynakları yeni kurulan varlık fonu Danantara aracılığıyla işleyerek katma değerini artırmak vardı.
Aşağı yönlü işleme, ham maddelerin satılmadan önce daha fazla işlemden geçirilerek ürüne dönüştürülmesi anlamına geliyor. Yönetim, bu yaklaşımı yatırım yaratma ve Prabowo’nun görev süresinin sonu olan 2029’a kadar büyümeyi yüzde 8’e çıkarma yönündeki daha geniş çabasının bir parçası olarak benimsedi.
Uzun yıllar görevde kalan Sri Mulyani’nin kabine değişikliğiyle yerini bırakmasının ardından Sadewa, Eylül 2025’te maliye bakanlığını devraldı. Bu geçiş, onun daha hızlı büyümeyi hedefleyen politikalardan yana tutumuna karşılık Sri Mulyani’nin daha ihtiyatlı mali yaklaşımından uzaklaşmaya işaret etti.
Değişiklik piyasalarda dalgalanmaya da yol açtı. Sermaye çıkışları rupiyi ABD doları karşısında tarihî dip seviyelere indirirken yatırımcılar, hükümetin harcama taahhütlerini finanse etmeyi sürdürebilme kapasitesi anlamına gelen mali sürdürülebilirlik konusunda kaygılarını dile getirdi.
Endonezya Merkez Bankası, Eylül 2024 ile Eylül 2025 arasında politika faizini 150 baz puan indirerek ekonomik faaliyeti destekledi. Bu, 1,5 yüzde puanlık bir düşüşe karşılık geliyor. Politika faizinin düşürülmesi, borçlanma maliyetlerini azaltarak harcama ve yatırımları teşvik etmeyi amaçlıyor.
Endonezya Merkez Bankası Başkanı Perry Warjiyo, merkez bankasının kredileri canlandırmaya çalıştığı dönemde yeni faiz indirimlerinin de mümkün olabileceğine işaret etti. Banka kredilerindeki büyüme iki yılın en düşük seviyesine gerilemişti. Bu nedenle politika desteğinin gerçek borçlanmaya dönüşmesi, hükümetin büyüme çabasının önemli bir parçası hâline geldi.
Ticaret fazlası ve gümrük tarifesi baskısı
Endonezya, 2025’te 41,05 milyar dolarlık dış ticaret fazlası verdi. Bu, ihracat değerinin ithalat değerini aynı miktarda aştığı anlamına geliyor. Ancak ithalatın sermaye malları ve ham maddelerde de artması nedeniyle net ihracatın ekonomik büyümeye katkısı sınırlı kaldı.
Sermaye malları, başka mal ve hizmetlerin üretiminde kullanılan ekipmanları kapsıyor. Bu tür ekipmanların yurt dışından daha fazla satın alınması yatırımları destekleyebilir, ancak ithalatı da artırarak ticaretin GSYH büyümesine doğrudan katkısını azaltabilir.
İhracatçılar, ABD gümrük tarifelerinin etkisini azaltmak için ikinci çeyrekte sevkiyatları öne çekti. Sonuçta tarife oranı, başlangıçta tehdit edilen yüzde 32’den yüzde 19’a düşürüldü. Oranın gerilemesine rağmen ticaret politikası kaygı kaynağı olmayı sürdürdü.
İhracattaki artış ikinci çeyrekteki hızlanmayı destekledi, ancak genel görünüm hem uluslararası talebe hem de iç harcamalara bağlıydı. Endonezya 2026’ya, küresel ticaret gerilimleri ve yurt dışı piyasaların gücü konusundaki belirsizliklerle girdi.
2026 tahminleri nelere bağlı?
Ekonomistler 2026’da yüzde 5,1 ile yüzde 5,4 arasında büyüme öngördü. Hükümetin resmî hedefi yüzde 5,4 olurken Sadewa, maliye, finans ve yatırım politikalarının eşgüdümünün büyümeyi yüzde 6’ya çıkarabileceğini belirterek iyimserliğini dile getirdi.
Ticaret ve Sanayi Odası (Kadin) da yüzde 5,4 büyüme tahmininde bulundu. Kurum, Danantara’nın desteklediği daha güçlü iç tüketim, dirençli ticaret ve artan yatırımlar bekliyordu. Hükümetin hedefine ulaşılması, 2025 sonucuna göre 0,29 yüzde puanlık bir hızlanma gerektirecek.
Permata Bank Başekonomisti Josua Pardede, küresel ticaret gerilimleri ve uluslararası talepteki zayıflamanın ihracatı olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu. İyileşme koşullarını ve riskleri şöyle anlattı:
Küresel baskılar hafifler ve piyasa güveni güçlenirse 2026 görünümü iyileşebilir. Ancak küresel ticaret gerilimlerinin şiddetlenmesi ve ikiz açıkların büyümesi durumunda aşağı yönlü riskler var,
İkiz açıklar, mali denge ile cari işlemler dengesini ifade ediyor. Mali açık, hükümet harcamalarının gelirleri aşmasıyla oluşuyor. Cari işlemler hesabı, mal ve hizmet ticaretinin yanı sıra bir ülke ile dünyanın geri kalanı arasındaki gelir ve transferleri kaydediyor.
Yurt içindeki piyasa çalkantısı da riskleri artırdı. MSCI, şeffaflık kaygıları nedeniyle Endonezya hisse senetlerinin notunu düşürmekle tehdit etti ve bu durum Cakarta borsasının onlarca yılın en kötü çöküşünü yaşamasına katkıda bulundu. Martabe altın madeninin hükümet tarafından devralınması da dahil olmak üzere kaynaklar sektöründe atılan idari adımlar, yatırımcı güveni ve mülkiyet hakları konusunda kaygılara yol açtı.
Endonezya’nın 2025’i güçlü bitirmesi hükümete hem ivme hem de tamamlanmamış bir gündem bıraktı. 2026’daki büyüme büyük ölçüde teşviklerin etkisine, kredi ve yatırımların vereceği karşılığa, verilerin güvenilirliğine ilişkin süregelen sorular ve küresel ticaretteki belirsizlikler karşısında yatırımcı güveninin korunup korunamayacağına bağlıydı.
Öne çıkanlar
- Endonezya 2025’te yüzde 5,11 büyüdü. Bu oran 2024’te yüzde 5,03, bütçe hedefi ise yüzde 5,2 idi.
- Dördüncü çeyrekte büyüme yüzde 5,39’a ulaştı ve yaklaşık yüzde 5,01’lik beklentiyi aştı.
- Hane halkı tüketimi yıl genelinde yüzde 4,98 büyüyerek 2019’dan bu yana en güçlü performansını gösterdi.
- İmalat GSYH’nin yüzde 19,07’sini oluştururken madencilik üretimi yüzde 0,66 daraldı.
- Java ulusal GSYH’nin yüzde 56,93’ünü oluşturdu. Bali yüzde 5,82 büyüyerek son yedi yılın en yüksek oranına ulaştı.
- Ekonomistler ikinci çeyrekte bildirilen yüzde 6,99’luk yatırım artışına itiraz etti. Sri Mulyani, BPS’nin yöntemlerini ve dürüstlüğünü savundu.
- Endonezya 41,05 milyar dolarlık dış ticaret fazlası verirken Merkez Bankası Eylül 2024 ile Eylül 2025 arasında faizleri 150 baz puan indirdi.
- Hükümet 2026 için yüzde 5,4 büyüme hedefi koydu ve 2029’a kadar yüzde 8 büyüme hedefini sürdürdü.






