20 Zırhlı Araç Daha Pekin'le Bağları Derinleştiriyor
Tayland'ın yaklaşık 32 milyon dolar değerindeki 1 milyar bahtlık Çin yapımı 20 VN-1 zırhlı araç için yaptığı son alım, Bangkok'un 1954'ten bu yana Washington'la sürdürdüğü güvenlik ittifakına rağmen Çin'in silahlı kuvvetlerdeki varlığını artırıyor. Anlaşmayla Tayland Kraliyet Ordusu'nun VN-1 filosundaki araç sayısı 120'yi aşarken, denizaltı inşasını ve kara, deniz ve hava tatbikatlarını da kapsayan askeri ilişkiler güçleniyor.
İçindekiler
- 20 Zırhlı Araç Daha Pekin'le Bağları Derinleştiriyor
- Denizaltı Anlaşmasında Hedef 2028
- Tedarik Sürecinin Gelişimi
- Denizaltı Ne Anlama Geliyor?
- ABD İttifakı Neden Gerildi?
- Fiyat, Koşullar ve Diplomatik Esneklik
- Askeri Tatbikatlar Genişliyor, Ancak Sınırlar Var
- Kamboçya Denge Politikasını Kapıya Getiriyor
- Washington'ın Hâlâ Önemli Bir Rolü Var
- Öne Çıkanlar
Sözleşme 12 Ocak 2025'te, Çin Kuzey Sanayi Grubu Şirketi'nin (Norinco) Pekin'deki merkezinde imzalandı. Törene Tayland ordusu Donatım Dairesi Başkanı Korgeneral Natthaporn Khwan-yam ile üst düzey Çinli yetkililer katıldı. Alım, hükümetler arası bir çerçevede gerçekleştirildi ve iki ülke arasındaki resmi savunma ilişkilerinin bir parçası oldu.
VN-1, Çin'in ZBL-09 piyade muharebe aracının bir türevi. Bu araçlar, karada savaşan piyadelerin zırhlı koruma altında hareket etmesine ve görev yapmasına yardımcı oluyor. Tayland, piyade kabiliyetlerini cephe hattına yakın bölgelerde güçlendirmek amacıyla alımı 2025 savunma bütçesine dahil etti. Kamboçya sınırındaki süregelen gerilimler bu önceliği daha da acil hale getirdi.
Önceki teslimatlara ilişkin veriler, Pekin'in artan rolünü ortaya koyuyor. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'ne (SIPRI) göre Tayland, 2016-2022 yılları arasında Çin'den 394 milyon dolar değerinde askeri teçhizat alırken, ABD'den aldığı teçhizatın değeri 207 milyon dolarda kaldı. Çin'in payı ABD'nin yaklaşık 1,9 katına, aradaki fark ise 187 milyon dolara ulaştı.
Bu dönemde Çin, Tayland'ın en büyük silah tedarikçisi oldu. Bu değişim, ABD'nin NATO üyesi olmayan önemli bir müttefikinin silahlı kuvvetlerine daha fazla Çin teçhizatı katmasının stratejik sonuçlarını sorgulayan savunma analistlerinin dikkatini çekti. Ancak Bangkok'un alım kararlarının yanı sıra ABD'den kayda değer silah satışları, eğitim ve askeri tatbikatlar da sürüyor.
Denizaltı Anlaşmasında Hedef 2028
Dizel-elektrik tahrikli S26T denizaltısı, Tayland'ın Pekin'den sipariş ettiği en büyük savunma kalemi olmayı sürdürüyor. İlk denizaltının maliyeti yaklaşık 412 milyon dolar, yani 13,5 milyar baht. Bu tutar, son zırhlı araç alımından çok daha büyük bir mali yükümlülük anlamına geliyor.
Tayland Kraliyet Donanması Komutanı Amiral Nares Wongtrakul, denizaltıdaki ilerlemeyi incelemek üzere Aralık 2025'te Çin'i ziyaret etti. Gemi gövdesinin 2019'da Wuhan'da inşa edilmeye başlanmasından bu yana proje defalarca gecikti. Gemi gövdesinin inşasına başlanması, yapım sürecinde önemli bir aşama olsa da makine ve diğer sistemlerin tamamlanması için hâlâ kapsamlı çalışma gerekiyor.
Temel engel motordu. Almanya, 1989'daki Tiananmen Meydanı müdahalesinin ardından uygulanan Avrupa Birliği silah ambargolarını gerekçe göstererek MTU396 dizel motorlarının Çin'e ihracatını engelledi. Bu karar, Tayland denizaltısının makine tedarik planını aksattı ve Bangkok'u Çin'in ikame motorunu kabul edip etmeme konusunda karar vermek zorunda bıraktı.
Tayland başlangıçta ikame motora karşı çıktı ve güvenilirliğinin belirlenmesi için kapsamlı testler yapılmasını istedi. Çinli yetkililer, 6.000 saati aşan motor testlerinin ardından sertifika vererek değiştirilmiş anlaşmanın ilerlemesini sağladı.
Revize edilen sözleşme inşaat süresini 40 ay uzatıyor ve teslimatı 2028'in sonlarına erteliyor. Anlaşma ayrıca teknoloji transferi ve mürettebat eğitimini de kapsıyor. Bu hükümler önem taşıyor; çünkü denizaltı alımı, geminin tamamlanmasının yanı sıra onu işletip bakımını yapacak personelin yetiştirilmesini de gerektiriyor.
Tedarik Sürecinin Gelişimi
Tayland'ın bugünkü konumu, ABD ittifakının temelinin atılmasından Çin'den yapılan alımların artmasına ve denizaltı motoru anlaşmazlığının çözüme kavuşmasına uzanan birkaç aşamada şekillendi. Alımlar, tek bir ortak değiştirme kararından ziyade yıllar içinde kurulan bir ilişkinin parçası.
- 1954: Tayland, Güneydoğu Asya Antlaşması Teşkilatı'na (SEATO) katıldı ve Manila Paktı'nı imzalayarak ABD ile resmi güvenlik bağları kurdu.
- 2003: Washington, Tayland'ı NATO üyesi olmayan önemli bir müttefik olarak tanımladı.
- 2006 ve 2014: Askeri darbeler Washington'la ilişkileri gerdi.
- 2015: Tayland ve Çin, Falcon Strike hava tatbikatları serisini başlattı.
- 2016-2022: Çin'in Tayland'a askeri teçhizat teslimatları 394 milyon dolara ulaşırken ABD'nin teslimatları 207 milyon dolarda kaldı.
- 2019: S26T denizaltısının gövdesinin inşasına Wuhan'da başlandı.
- 2024: Falcon Strike tatbikatında önceki yıllara kıyasla daha kapsamlı muharebe unsurları yer aldı.
- 12 Ocak 2025: Tayland, 20 ilave VN-1 aracı için sözleşme imzaladı.
- Aralık 2025: Amiral Nares Wongtrakul, denizaltı çalışmalarını incelemek üzere Çin'i ziyaret etti.
- 2028'in sonları: Revize edilen denizaltı anlaşmasına göre teslimatın yapılması planlanıyor.
Denizaltı projesinin uzayan takvimi, bir ülkeden yapılan alımın başka bir ülkenin ihracat kararlarına nasıl bağlı olabileceğini gösteriyor. Tayland'ın seçtiği Çin yapımı denizaltı başlangıçta Alman motorları gerektiriyordu; böylece Bangkok ile Pekin arasındaki bir anlaşma Avrupa kısıtlamalarından etkilendi.
Denizaltı Ne Anlama Geliyor?
Coral Bell Asya-Pasifik İlişkileri Okulu'nun Stratejik ve Savunma Çalışmaları Merkezi'nde kıdemli öğretim görevlisi olan Greg Raymond, 2024 tarihli analizinde Tayland'ın denizaltı alımını jeopolitik bir mesaj verme çabası olarak nitelendirdi. Bu yoruma göre denizaltı, denizde yerine getirebileceği görevlerin ötesinde bir anlam taşıyor.
Raymond'ın analizi, alımı özerkliğe ve belirsizliğe öncelik veren, karşı tarafın üstünlük kurmasını engellemeye dayalı bir stratejinin parçası olarak değerlendiriyor. Basitçe söylemek gerekirse Bangkok, kendi kararlarını verebileceği bir alan arıyor ve Washington ya da Pekin'den herhangi birinin tercihlerini belirlemesine karşı çıkıyor. Her iki güçle ilişkileri sürdürmek, Tayland'ın birbiriyle çatışan taleplere nasıl yanıt vereceği konusunda da bir miktar belirsizlik bırakıyor.
Denizaltı ve zırhlı araç alımları; teçhizat, eğitim ve teknik işbirliği yoluyla Çin'le kalıcı bir bağ kuruyor. Tayland'ın ABD'yle süregelen ittifakı ise başka ilişkiler ve kabiliyetler sağlıyor. Birlikte ele alındığında bu durum, önde gelen silah tedarikçisindeki değişimin Bangkok'un güvenlik politikasının tamamını yansıtmadığını gösteriyor.
ABD İttifakı Neden Gerildi?
Tayland'ın ABD'yle ittifakı, Soğuk Savaş döneminde komünizmin yayılmasına ilişkin ortak kaygılar üzerine kuruldu. Vietnam Savaşı sırasında Bangkok, ABD operasyonlarına destek için 37.000'den fazla asker gönderdi ve Çinhindi genelindeki muharebe görevlerinde kullanılmak üzere U-Tapao Hava Üssü'nü açtı.
Washington'un 2003'te Tayland'ı NATO üyesi olmayan önemli bir müttefik olarak tanımlaması, uzun süredir devam eden ortaklığı pekiştirdi. Bu statü, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü üyesi olmayan bir ülkeyle yakın savunma ilişkisini tanıyor.
Demokratik yollarla seçilmiş hükümetleri deviren 2006 ve 2014 askeri darbeleri, ilişkileri ciddi biçimde gerdi. Washington, 2014 darbesinin ardından 3,5 milyon dolarlık askeri yardımı askıya aldı ve ortak tatbikatları azalttı. İşbirliğinde oluşan boşlukta Pekin desteğini artırdı.
ABD bazı işbirliği alanlarını zaman içinde yeniden başlattı; ancak kesintiler Taylandlı askeri liderlerde kalıcı bir iz bıraktı. Taylandlı liderler, Çin'i insan hakları ya da demokratik yönetişim koşullarına bağlı siyasi baskılar olmaksızın daha güvenilir bir destek kaynağı olarak görmeye başladı.
Güvenliğe ilişkin farklı yaklaşımlar da ittifakı karmaşıklaştırıyor. Washington, Çin'i kurallara dayalı uluslararası düzene meydan okuyan revizyonist bir güç olarak görüyor. Bangkok ise Pekin'den varoluşsal bir tehdit algılamıyor. Taylandlı askeri liderler, öncelikleri her zaman ABD'nin Hint-Pasifik'teki stratejik hedefleriyle örtüşmeyen iç istikrar ve sınır güvenliğine daha fazla odaklanıyor.
Fiyat, Koşullar ve Diplomatik Esneklik
Taylandlı savunma yetkilileri Çin'den yapılan alımları öncelikle pratik gerekçelerle açıklıyor. Tayland, bütçe kısıtları içinde eskiyen askeri teçhizatını yenilemeye çalışırken maliyet önemli bir etken oluşturuyor. Çin yapımı teçhizat genellikle ABD veya Avrupa alternatiflerinden daha ucuz. VN-1 ise piyadeye destek kabiliyetlerini benzer Batı sistemlerinin çok altında bir maliyetle sunuyor.
Çin'le yapılan silah anlaşmalarında, ABD'nin Yabancı Askeri Satışlar programında sıklıkla yer alan insan hakları koşulları veya teçhizatın kullanımını izleme şartları bulunmuyor. Taylandlı askeri liderler, Kongre denetimi ya da demokratik yönetişime ilişkin baskılar olmadan yapılan işlemlere değer veriyor.
Washington'un 2014 darbesinin ardından yardımları askıya alırken Mısır'a benzer kısıtlamaları kaldırması, bu karşıtlığı özellikle dikkat çekici hale getirdi. Bu farklılık, Tayland'da Amerikan politikasının tutarsız olduğu algısını güçlendirdi.
Bangkok'un yaklaşımı, bambu diplomasisi geleneğini de yansıtıyor. Bu ifade, rüzgârda eğilen bambu gibi, sağlam temelleri esneklikle birleştiren bir politikayı tanımlıyor. Tayland, kendi tercihlerini yapma özgürlüğünü korurken güçlü ülkeler arasındaki rekabete uyum sağlamaya çalışıyor.
Birden fazla tedarikçiden alım yapmak, Tayland'ın tek bir güce aşırı bağımlı hale gelmesini önlüyor. Bu esneklik tercihi, krallığın Güneydoğu Asya'da büyük güçler arasındaki önceki rekabet dönemlerini atlatmasına yardımcı oldu. Günümüz savunma politikasında ise Bangkok'un önemli Amerikan bağlarını korurken Çin yapımı teçhizata yönelmesini mümkün kılıyor.
Askeri Tatbikatlar Genişliyor, Ancak Sınırlar Var
Tayland ve Çin, işbirliğini teçhizat satışlarının ötesine taşıdı. 2015'te basit hava muharebe manevralarıyla başlayan Falcon Strike tatbikatları, erken uyarı uçakları, bombardıman uçakları ve hava savunma birliklerinin katıldığı daha karmaşık faaliyetlere dönüştü.
2024 tatbikatında önceki dönemlere kıyasla daha kapsamlı muharebe unsurlarına yer verilmesi, operasyonel uyumu artırma kararlılığını ortaya koydu. Birlikte tatbikat yapmak, askeri personelin karşı tarafın nasıl haberleştiğini, örgütlendiğini ve görevlerini nasıl yürüttüğünü anlamasına yardımcı oluyor.
İki ülke artık kara, deniz ve hava harekâtlarını kapsayan yıllık tatbikatlar düzenliyor. Tatbikatlar, Tayland'ın ABD'yle yaptığı çalışmalara kıyasla daha az gelişmiş olsa da sembolik dostluk gösterilerinin ötesine geçti. Son dönemdeki deniz işbirliği terörle mücadele taktiklerini ve denizaltılara karşı harekâtı kapsarken, kara tatbikatları Tayland'ın iç güvenlik sorunlarıyla bağlantılı terörle mücadele faaliyetlerine odaklanıyor.
Bununla birlikte Tayland bu faaliyetlere sınırlar koyuyor. Amerikan yapımı F-16 ve F-5 savaş uçakları, bu tatbikatlarda kullanılmalarını yasaklayan anlaşmalar uyarınca Çin'le yapılan çalışmalara dahil edilmiyor. Washington, Amerikan teknolojisinin açığa çıkabileceği kaygısıyla bu kısıtlamayı getirdi.
Uçaklara ilişkin kurallar, Tayland'ın iki savunma ilişkisinin günlük askeri faaliyetleri nasıl etkilediğini gösteriyor. Bangkok, belirli Amerikan sistemlerini bu işbirliğinin dışında tutarak Çin'le tatbikat yapabiliyor ve her ortakla paylaşılan teçhizat ve bilgi arasında bir sınır koruyor.
Kamboçya Denge Politikasını Kapıya Getiriyor
Tayland'ın acil güvenlik kaygıları arasında, ihtilaflı tapınak alanları ve sınır bölgeleri çevresinde Kamboçya'yla yaşanan anlaşmazlıklar bulunuyor. Son zırhlı araç alımlarının ardındaki nedenlerden biri de bu gerilimler. Bangkok ve Phnom Penh, karşı tarafı nedensiz saldırganlıkla suçladı.
Tayland, ABD, Çin ve Malezya'nın arabuluculuk tekliflerini reddederek ikili müzakereleri tercih etti. Bangkok, diplomatik sürecin denetimini elinde tutarken sınır anlaşmazlığını doğrudan Kamboçya'yla ele almak istiyor.
Çin, Tayland'ın en büyük ticaret ortağı. Bu durum Bangkok'a Pekin'le yakın ilişkileri sürdürmek için güçlü bir ekonomik gerekçe sağlıyor. Öte yandan Tayland, Güneydoğu Asya'nın en büyük çok uluslu askeri tatbikatı olan ve ABD'yle birlikte düzenlediği Cobra Gold'a ev sahipliği yapıyor. Bu iki ilişki, Tayland'ın resmen herhangi bir ülkeye karşı saf tutmadan her ikisinden de yararlanmasına olanak tanıyor.
Bu yaklaşım zor tercihler de doğuruyor. Washington, Çin'e teknoloji aktarılması ihtimaline ilişkin güvenlik kaygılarını gerekçe göstererek F-35 savaş uçağı dahil en gelişmiş sistemlerini Tayland'a satma konusunda isteksiz davrandı. Dolayısıyla Çin'le savunma bağlarının yakınlaşması, Amerikan teçhizatına erişimi etkileyebiliyor.
Pekin'in Kamboçya'da artan nüfuzu da Bangkok'ta kaygı yaratıyor. Ream'de Çin donanmasına üs erişimi sağlanacağına ilişkin söylentiler, Çin'in Tayland sınırlarına yakın bölgelerde askeri güç kullanabilme kapasitesine dair endişeleri artırdı. Tayland, Mekong Nehri'ndeki yasa uygulama devriyelerinin kendi topraklarına girmesine yönelik Çin tekliflerini de reddetti. Bu da Pekin'e tanıdığı alanın sınırlarını gösteriyor.
Washington'ın Hâlâ Önemli Bir Rolü Var
Çin'in silah tedarikçisi olarak yükselişine rağmen ABD, Tayland'ın savunma sektöründe güçlü bir varlığını sürdürüyor. ABD Dışişleri Bakanlığı verilerine göre Tayland'ın yürürlükteki Yabancı Askeri Satışlar dosyalarının toplam değeri 3 milyar doları aşıyor. Bunlar, Amerikan savunma teçhizatı ve ilgili desteğin alımına yönelik hükümetler arası anlaşmalar.
Bu anlaşmalar arasında Stryker piyade taşıyıcıları, Black Hawk ve Lakota helikopterleri, F-16 modernizasyon paketleri ve Harpoon füzeleri bulunuyor. Washington ayrıca 2019-2021 mali yıllarında Tayland'a 605 milyon doları aşan doğrudan ticari savunma ihracatına izin verdi. Bu izinler ticari ihracatla ilgili; yürürlükteki Yabancı Askeri Satışlar dosyaları ise savunma ticaretinin farklı bir kanalını ifade ediyor.
ABD'nin katkısı, profesyonel askeri eğitimi de kapsıyor. Tayland, yalnızca 2022'de Amerikan askeri akademilerinde eğitim dahil olmak üzere ABD destekli 244 kursa personel gönderdi. Bu eğitim ilişkileri, Tayland Kraliyet Silahlı Kuvvetleri'nin gelecekteki liderlerini Amerikalı meslektaşlarıyla buluşturuyor ve iki ordunun birlikte çalışmasına yardımcı oluyor.
ABD, deniz güvenliği girişimlerini ve insani yardım kabiliyetlerini de finanse ediyor. Bu alanlar, ortaklığa silah alımı ya da muharebe hazırlığının ötesinde amaçlar kazandırıyor.
2022'de üst düzey Amerikan yetkililerinin ziyaretleri ilişkiyi pekiştirdi. Savunma Bakanı Lloyd Austin ve Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Bangkok'u ziyaret ederek askeri modernizasyon ve teknolojik işbirliği konusunda destek sözü verdi.
Biden yönetimi daha sonra 2023 Cobra Gold tatbikatına son on yılın en büyük Amerikan askeri birliğinin katılmasına onay verdi. Bu karar, Tayland'da demokrasinin gerilemesine yönelik süregelen Amerikan kaygılarına rağmen yenilenen bağlılığın işaretiydi.
Dolayısıyla Tayland'ın savunma politikası, büyüyen Çin teçhizatı envanterini kapsamlı Amerikan satışları, eğitim ve tatbikatlarla bir arada yürütüyor. 2028'in sonlarında yapılması planlanan denizaltı teslimatı Çin yapımı bir büyük sistemi daha envantere katacak. Bu sırada Bangkok, iki güçle ilişkilerinde özerkliğini korumaya ve Kamboçya sınırındaki daha acil baskıları yönetmeye çalışıyor.
Öne Çıkanlar
- Tayland, 12 Ocak 2025'te yaklaşık 32 milyon dolar, yani 1 milyar baht değerinde 20 ilave Çin yapımı VN-1 zırhlı araç için sözleşme imzaladı. Böylece envanterindeki VN-1 sayısı 120'yi aştı.
- S26T denizaltısının maliyeti yaklaşık 13,5 milyar baht, yani 412 milyon dolar. Alman motorlarının ihracatının engellenmesinin ardından revize edilen anlaşmaya göre teslimat 2028'in sonlarında yapılacak.
- SIPRI verilerine göre 2016-2022 yılları arasında Çin'in Tayland'a askeri teçhizat teslimatları 394 milyon dolara, ABD'ninkiler ise 207 milyon dolara ulaştı.
- Çin ve Tayland askeri tatbikatlarını genişletirken Amerikan yapımı F-16 ve F-5 savaş uçakları Çin'le yapılan tatbikatların dışında tutuluyor.
- ABD'yle bağlar, yürürlükteki 3 milyar doları aşkın Yabancı Askeri Satışlar anlaşmaları, askeri eğitim, güvenlik yardımı ve Cobra Gold tatbikatı aracılığıyla sürüyor.
- Bangkok, Kamboçya'yla sınır gerilimlerini ele alıp toprakları yakınındaki Çin güvenlik faaliyetlerine sınırlar koyarken Washington ve Pekin arasında esnekliğini korumaya çalışıyor.






