Montevideo’da Dört Günlük Mola, Daha Geniş Bir Mesaj Veriyor
Çin donanmasına ait hastane gemisi Silk Road Ark, geçen salı günü dört günlük teknik mola için Montevideo’ya ulaştı. Bu ziyaret, bir Çin donanma gemisinin Uruguay’a yaptığı ilk ziyaret oldu. Mola, Çin ile ABD’nin Latin Amerika’da nüfuz mücadelesinin hassas bir döneminde, Pekin’in Brezilya ile Arjantin arasındaki bir ülkeye yönelik askerî açılımını gündeme taşıdı.
İçindekiler
- Montevideo’da Dört Günlük Mola, Daha Geniş Bir Mesaj Veriyor
- Uruguay Pekin İçin Neden Önemli?
- Hastane Gemisi Görevi Nasıl Gelişti?
- Pekin Bölgeye Yönelik Askerî Planlarını Açıklıyor
- Çok Daha Büyük Bir Donanmanın Parçası Olan Hastane Gemisi
- Washington Yarımküre Stratejisini Yeniden Gündeme Taşıyor
- Teknoloji ve Deniz Erişimi Rekabeti Genişletiyor
- Ticaret ve Altyapı Ekonomik Zemini Oluşturuyor
- Latin Amerika Hükümetleri Seçim Alanını Korumaya Çalışıyor
- Öne Çıkanlar
Geminin öncelikli amacı erzak ve malzeme ikmali yapmaktı. Ziyaret, ABD güçlerinin ocak ayının başlarında Venezuela lideri Nicolas Maduro’yu yakalamasından ve Başkan Donald Trump’ın Washington’ın bölgedeki stratejik ağırlığını yeniden tesis etmeye çalışmasından yalnızca iki hafta kadar sonra gerçekleşti. Dolayısıyla tıbbi bakım sunacak donanıma sahip bir gemi, deniz erişimi, ticaret ve Latin Amerika hükümetlerinin uluslararası ortaklarını seçme özgürlüğünü konu alan çok daha geniş bir hikâyenin parçası hâline geldi.
Renmin Üniversitesi Uluslararası Kalkınma Çalışmaları Enstitüsü müdür yardımcısı ve profesör Cui Shoujun, ziyareti, Venezuela’daki Amerikan operasyonuna rağmen Pekin’in bölgesel askerî temaslarını sürdürdüğünün göstergesi olarak değerlendirdi. Şöyle dedi:
Liman ziyareti, Çin’in Güney Amerika ülkeleriyle deniz kuvvetleri arasındaki temasların etkilenmeden sürdüğünü gösteriyor.
26 Ocak 2026 itibarıyla Montevideo ziyareti, birbiriyle paralel iki gelişmenin parçası: Çin, ticaret, altyapı ve askerî temaslar yoluyla ilişkilerini geliştirirken Trump yönetimi Batı Yarımküre dışındaki güçlerin varlığını sınırlamaya çalışıyor. Uruguay’ın Pekin’le ilişkileri, bu kısa deniz molasına limanın çok ötesine uzanan diplomatik bir bağlam kazandırıyor.
Uruguay Pekin İçin Neden Önemli?
Güney Amerika’nın en büyük iki ekonomisi Brezilya ile Arjantin arasında yer alan Uruguay, ekonomik ve jeopolitik açıdan önem taşıyor. Çin, Kuşak ve Yol Girişimi ile Pekin’in “kapsamlı stratejik ortaklık” olarak nitelendirdiği ilişki üzerinden ülkeyle bağlarını derinleştirdi. Bu ortaklık, ekonomik ilişkilerin yanı sıra daha yakın işbirliğine yönelik siyasi bir çerçeve sunuyor.
Devlet Başkanı Yamandú Orsi, geçen kasım ayında Çin Başbakan Yardımcısı Ding Xuexiang ile görüştü ve Çin’le eşgüdümü derinleştirmeye hazır olduklarını ifade etti. Orsi, bu işbirliğinin desteklemesini istediği ilkeleri şöyle açıkladı:
özgür ve açık bir uluslararası ticaret sistemi ve çok taraflılık.
Çok taraflılık, kararların tek bir güçlü hükümete bırakılması yerine ülkelerin ortak kurumlar ve anlaşmalar aracılığıyla birlikte çalışması anlamına geliyor. Orsi’nin açıklaması, Uruguay’ın Çin’le ilişkisini uluslararası ticaret ve işbirliğine yönelik daha geniş bir taahhüdün parçası olarak konumlandırıyor.
Trump’ın yaklaşımında ise ABD politikasının merkezinde farklı bir öncelik var: ABD’nin Batı Yarımküre’deki üstünlüğü. Ulusal güvenlik stratejisi, bölge dışındaki ülkelerin varlığını sınırlamayı açıkça öngörüyor. Bu nedenle Uruguay’ın Pekin’le yakınlaşan ilişkileri, dış güçlerin stratejik erişimini kısıtlamaya çalışan ABD politikasıyla yan yana ilerliyor.
Hastane Gemisi Görevi Nasıl Gelişti?
Silk Road Ark, Çin’in 10 bin tonluk üç hastane gemisinden biri. Çin hastane gemileri, 2010’dan bu yana Afrika, Amerika kıtaları, Asya ve Pasifik’te “Harmony” (Uyum) misyonları kapsamında düzenli olarak sağlık hizmeti veriyor. Bu seferler, pratik bir hizmet sunarken Çin ordusu ile ziyaret edilen ülkeler arasında temas kurulmasını da sağlıyor.
Devam eden “Harmony 2025” görevi geçen eylül ayında başladı. Geminin Uruguay’a ulaşması, ABD’nin Venezuela’daki operasyonundan önce başlamış olan görevin sürdüğünü gösteriyor. Hastane gemisi diplomasisi, bir ülkenin faydalı hizmetler ve işbirliği yoluyla iyi niyet ve daha güçlü ilişkiler geliştirmeye çalıştığı yumuşak güç uygulamalarından biri.
Montevideo’daki molaya uzanan gelişmelerin sıralaması, diplomatik ve askerî boyutları gözler önüne seriyor:
- 2010’dan bu yana: Çin hastane gemileri çeşitli bölgelerde düzenli olarak Harmony misyonları yürütüyor.
- Eylül 2025: Harmony 2025 görevi başladı.
- Kasım 2025: Orsi, Ding ile görüştü ve Çin’le daha yakın eşgüdüme hazır olduklarını açıkladı.
- Aralık 2025: Çin, daha güçlü askerî ilişkiler kurma planlarını da içeren Latin Amerika ve Karayipler Politika Belgesi’ni yayımladı.
- Ocak 2026: ABD güçleri ayın başlarında Maduro’yu yakaladı.
- 26 Ocak’tan önceki geçen salı: Silk Road Ark, ABD operasyonundan yalnızca iki hafta kadar sonra dört günlük teknik mola için Montevideo’ya ulaştı.
Montevideo’da erzak ve malzeme ikmalini tamamlayan geminin, daha sonra muhtemelen Peru ve Şili’ye, ardından da Papua Yeni Gine’ye gitmesi bekleniyordu. Bu sonraki durakların muhtemel olduğu belirtilirken tarih verilmedi.
Pekin Bölgeye Yönelik Askerî Planlarını Açıklıyor
Geçen aralık ayında yayımlanan Çin’in Latin Amerika ve Karayipler Politika Belgesi, daha derin askerî ilişkiler kurulmasını açıkça öngörüyor. Belgede üst düzey yetkililer arasında temas, politika görüşmeleri ve düzenli toplantı mekanizmaları oluşturulmasına yönelik bir program ortaya konuyor.
Çin hükümeti, politika belgesinde planladığı askerî işbirliğini şöyle açıkladı:
Çin, [Latin Amerika ve Karayipler] ülkeleriyle askerî temas ve işbirliğini aktif biçimde yürütecek, iki tarafın savunma ve askerî alandaki üst düzey yetkilileri arasındaki dostane ilişkileri geliştirecek, politika diyaloğunu güçlendirecek ve çalışma toplantısı mekanizmaları oluşturacaktır.
Belgede Çin ile Latin Amerika arasındaki ilişki şöyle de tanımlandı:
herhangi bir üçüncü tarafın etkisine tabi değildir,
Pekin’in kullandığı bu ifade, yarımküreyi Washington’ın nüfuz alanı olarak gören Monroe Doktrini yorumuna doğrudan meydan okuyor. Pratikte Çin, Latin Amerika hükümetleriyle ilişkilerini, ABD’nin onayına bağlı düzenlemeler olarak değil, bu hükümetlerle Pekin’in kendi kararları olarak sunuyor.
Silk Road Ark’ın ziyareti, politika belgesinde tarif edilen askerî temaslara somut bir örnek oluşturuyor. Liman ziyareti, bir donanma gemisinin başka bir ülkenin limanına uğraması anlamına gelirken daha geniş kapsamlı politika, savunma kurumları arasında sürekli temaslar kurulmasını hedefliyor. Bu faaliyetler birlikte, Çin’in bölgede kalıcı ilişkiler geliştirme çabasının bir parçasını oluşturuyor.
Çok Daha Büyük Bir Donanmanın Parçası Olan Hastane Gemisi
Çin donanmasının 370’ten fazla gemisi bulunuyor ve gemi sayısı bakımından dünyanın en büyük donanması konumunda. Bu ölçüm gemileri sayıyor. Hastane gemisi görevi, Devlet Başkanı Xi Jinping döneminde Halk Kurtuluş Ordusu’na küresel ölçekte faaliyet gösterme kabiliyeti kazandırmayı hedefleyen daha geniş kapsamlı modernleşme çabasının bir parçası.
Xi, Halk Kurtuluş Ordusu’na (PLA) 2049’a kadar “dünya standartlarında bir ordu” olma talimatı verdi. Ara hedefler arasında 2027’ye kadar Tayvan’la yeniden birleşme için gereken kapasiteye ulaşmak ve 2035’e kadar tam modernizasyonu tamamlamak bulunuyor. Bu hedefler, yakın vadeli askerî gelişmeleri küresel erişime yönelik daha uzun vadeli bir hedefle ilişkilendiriyor.
Xi döneminde Çin’in askerî öncelikleri, ağırlıklı olarak kara kuvvetlerine odaklanan bir yaklaşımdan deniz, hava, uzay, siber ve elektromanyetik alanlardaki operasyonlara doğru kaydı. Son iki alan, bilgisayar ağlarını ve askerî sistemlerin kullandığı sinyalleri kapsıyor. Donanma alanındaki hedef ise Çin’in kıyı sularından uzakta faaliyet gösterme kabiliyeti anlamına gelen “açık deniz” kapasitesi geliştirmek.
2014-2018 yılları arasında Çin’in denize indirdiği donanma gemilerinin toplam tonajı, dünyanın önde gelen birçok donanmasının filolarının toplam tonajını aştı. Tonaj, gemilerin büyüklüğünü ölçüyor ve tek tek gemi sayısının yanı sıra gemi inşa faaliyetlerinin ölçeğine dair başka bir gösterge sunuyor.
Harmony 2025 gibi uzun seferler bu dışa açılma sürecinin parçası. Çin donanması personelini ve gemilerini uzak limanlara götürürken tıbbi diplomasi yoluyla uluslararası ilişkiler kuruyor. Montevideo molası, bu küresel deniz gücü hedefini Pekin’in Latin Amerika’ya yönelik somut planlarıyla buluşturuyor.
Washington Yarımküre Stratejisini Yeniden Gündeme Taşıyor
ABD, Çin’in bölgede genişleyen varlığına diplomatik baskı, ekonomik girişimler ve askerî güç gösterileriyle karşılık verdi. ABD’li yetkililer, bu yenilenen odağı Latin Amerika’da yıllarca süren ihmalin ardından gelen bir adım olarak tanımlıyor.
Trump yönetiminin Ulusal Güvenlik Stratejisi, şu hedefi ortaya koyuyor:
Batı Yarımküre’de Amerika’nın üstünlüğünü yeniden tesis etmek için Monroe Doktrini’ni yeniden uygulamaya koymak ve yürürlüğünü sağlamak.
Aynı strateji, Washington’ın bölge dışındaki rakipleri için getirmek istediği kısıtlamaları da açıklıyor:
Yarımküremizde bölge dışındaki rakiplerin güç konuşlandırma veya başka tehdit oluşturabilecek kapasitelere sahip olma ya da stratejik açıdan hayati varlıkları edinme veya kontrol etme imkânını engelleyeceğiz.
Strateji, askerî varlığı önemli altyapının mülkiyeti veya kontrolüyle ilişkilendiriyor. Bu nedenle Washington’ın kaygıları, ticaret ve stratejik erişim bakımından önem taşıyabilecek limanlar gibi varlıkları da kapsıyor; yalnızca ziyaret eden gemilerle sınırlı kalmıyor.
ABD Savunma Bakanlığı, Peru’daki Çin’e ait mega limanın yakınındaki tesisleri yenilemek için 1,5 milyar dolar değerinde olası bir satış planı açıkladı. Bu plan, bölgede büyüyen Çin altyapı projelerinin yakınındaki askerî üsleri geliştirme girişimlerinin bir parçası. Yetkililer önerilen satışın:
bölgesel askerî dengede değişikliğe yol açmayacağını
belirtti.
Önerilen yenileme, ABD’nin güvenlik faaliyetlerini Çin’in önemli bir altyapı projesinin yakınına taşıyor. Bu durum, ticari bağlantılar üzerindeki rekabet ile askerî erişim mücadelesinin aynı bölgelerde geliştiğini gösteriyor.
Teknoloji ve Deniz Erişimi Rekabeti Genişletiyor
ABD’li yetkililer, Çin’in Sivil-Askerî Kaynaşma stratejisiyle ilgili kaygılarını da dile getirdi. Bu strateji, sivil teknolojiyi askerî uygulamalarla bütünleştirerek ticari ekonomideki gelişmeleri Çin silahlı kuvvetlerinin ihtiyaçlarıyla ilişkilendiriyor.
Adı açıklanmayan eski bir ABD’li yetkili, Çin Komünist Partisi’ne (ÇKP) atfedilen stratejik hedefi şöyle tanımladı:
Çin’in strateji metinleri, ÇKP’nin stratejisinin amacının yalnızca Çin’e dünya sahnesinde güç ve nüfuz kazandırmak olmadığını; aslında Çin’in, Batı emperyalizminin elinden alındığına inandığı merkezi jeopolitik konumu ve rolü geri kazanmak için ABD’nin gücünün ve nüfuzunun yerini almayı hedeflediğini açıkça ortaya koyuyor.
Deniz kuvvetleriyle ilişkiler üzerindeki rekabet Güneydoğu Asya’ya da uzanıyor. USS Cincinnati kısa süre önce Kamboçya’daki Ream Deniz Üssü’ne bir dostluk ziyareti gerçekleştirdi. Böylece Çin’in finansmanıyla yapılan yenileme çalışmalarının tamamlanmasından bu yana üsse yanaşan ilk ABD Donanması savaş gemisi oldu.
Filipinler ise Güney Çin Denizi’nde Çin’in iddialı tutumuna karşı koymak amacıyla tasarlanan yeni devriye gemileriyle askerî kapasitesini geliştirmeyi sürdürüyor. Bu gelişmeler, rekabetin coğrafi genişliğini gösteriyor: Askerî işbirliği, altyapı ve limanlara erişim hem Asya’da hem de Latin Amerika’da rekabet konusu.
Ticaret ve Altyapı Ekonomik Zemini Oluşturuyor
Xi, Kuşak ve Yol Girişimi’ni 2013’te başlattı. Başlangıçta Asya’ya odaklanan girişim, daha sonra Afrika, Okyanusya ve Latin Amerika’yı da kapsayacak şekilde genişledi. Limanlar, demir yolları, enerji boru hatları ve telekomünikasyon ağları gibi projelerle Çin’in ekonomik ve siyasi nüfuzunu artırdı.
Dış İlişkiler Konseyi’nde ABD-Çin ilişkileri uzmanı David Sacks, bunun uluslararası ticarete etkisini şöyle anlattı:
Çin, dünya genelinde ticaret haritalarını yeniden şekillendirme konusunda epey başarılı oldu; bunu da ABD’yi veya Avrupa’yı değil, Çin’i merkeze koyacak şekilde yaptı,
Dünya nüfusunun üçte ikisini ve küresel gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 40’ını oluşturan toplam 147 ülke, Kuşak ve Yol projelerine imza attı veya bu projelere ilgi duyduğunu belirtti. Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer.
Çin’in dünya genelindeki Kuşak ve Yol girişimleri için tahminen 1 trilyon dolar harcadığı belirtiliyor. Girişimin ömrü boyunca yapılacak harcamalara ilişkin tahminler 8 trilyon dolara kadar çıkıyor. Öngörülen toplam tutar, bugüne kadarki tahmini harcamanın sekiz katı ve programa bağlanan hedeflerin büyüklüğünü ortaya koyuyor.
Pekin açısından girişim, ticaret bağlantıları kurmak, ihracat pazarlarını geliştirmek, Çin’in gelirlerini artırmak ve atıl üretim kapasitesini yurt dışında değerlendirmek gibi çeşitli ekonomik amaçlara hizmet ediyor. Atıl üretim kapasitesi, Çin sanayisinin mevcut pazarların karşılayabileceğinden daha fazla üretim yapabilme kabiliyeti anlamına geliyor.
Girişim, tarihsel olarak doğu kıyılarına kıyasla daha az ilgi gören Çin’in batı bölgelerinin kalkınmasına da yardımcı oluyor. Orta Asya ve Orta Doğu’dan gelen enerji bağlantıları, ABD ordusunun kolayca kesintiye uğratamayacağı güzergâhlar üzerinden kaynaklara erişimi destekliyor.
Altyapı bağları ticari fırsatların yanı sıra bağımlılık da yaratabilir. Limanlar, ulaşım güzergâhları ve iletişim ağları ekonomileri uzun yıllar boyunca birbirine bağlayarak, bu ilişkilerin arkasındaki bağlara günlük ekonomik işlevlerinin yanı sıra stratejik bir rol de kazandırıyor.
Latin Amerika Hükümetleri Seçim Alanını Korumaya Çalışıyor
ABD, Çin’in altyapı yatırımlarına kendi girişimleriyle karşılık vermeye çalıştı. Başkan Joe Biden ile Yediler Grubu, daha sonra Küresel Altyapı ve Yatırım Ortaklığı olarak yeniden adlandırılan Daha İyiyi Yeniden İnşa Et Dünya Girişimi’ni (B3W) başlattı.
B3W’nin duyurulmasından bir yıl sonra taahhütlerin toplamı yalnızca 6 milyon dolardı. Bu rakam, Çin’in mali kaynaklarına ve uzun vadeli yatırım planlarına alternatif oluşturmanın zorluğunu gösteriyor. Söz konusu tutar, ABD destekli girişimin o aşamadaki taahhütlerini ifade ederken 1 trilyon dolarlık rakam, Çin’in dünya genelindeki Kuşak ve Yol harcamalarına ilişkin tahmini gösteriyor.
Latin Amerika hükümetleri, her iki güçle ilişkilerini yönetirken kendi çıkarları doğrultusunda hareket ediyor. Yükselen bir ekonomi ve gelişmekte olan ülkeler grubu BRICS’in üyesi olan Brezilya, hem Çin hem de ABD ile yakın ilişkilerini sürdürüyor.
Brezilya Devlet Başkanı Lula’nın başdanışmanı Celso Amorim, ülkesinin Washington’a yaklaşımını şöyle anlattı:
ABD ile iyi ilişkiler sürdürmek bizim için büyük önem taşıyor, bu açıkça bilinsin,
Amorim, Brezilya’nın bu ilişki için aradığı koşulları da şöyle ifade etti:
Ancak bu ilişkiler karşılıklı saygıya dayanmalı; diyalog yoluyla yürütülmeli.
Meksika’da iktidardaki Morena partisinin parlamento grup başkanı Ricardo Monreal, ABD’ye yakınlığın siyasi hizalanmayı otomatik olarak belirlediği varsayımına karşı çıktı:
ABD, Meksika’nın Amerikan imparatorluğuyla aynı safta yer almasının otomatik olduğunu düşünüyor. Bence işler o kadar basit değil,
Uruguay’ın Çin’le ortaklığı, Brezilya’nın diyalog vurgusu ve Monreal’in açıklamaları, ulusal kararlar için hareket alanını korumaya yönelik ortak bir bölgesel kaygıyı yansıtıyor. Silk Road Ark’ın gelişi bu kaygıyı gözle görülür bir hâle getiriyor: Çin donanmasına ait bir gemi, Washington yarımküredeki üstünlüğünü yeniden tesis etmeye çalışırken Uruguay’a ilk kez uğruyor.
Öne Çıkanlar
- Silk Road Ark, bir Çin donanma gemisinin Uruguay’a yaptığı ilk ziyaret kapsamında geçen salı günü dört günlük teknik mola için Montevideo’ya ulaştı.
- Ziyaret, ABD’nin Nicolas Maduro’yu yakalamasından yalnızca iki hafta kadar sonra gerçekleşti.
- Uruguay, Kuşak ve Yol Girişimi’ne katıldı ve Çin’le kapsamlı stratejik ortaklık kurdu.
- Harmony 2025, Çin’in hastane gemilerini tıbbi diplomasi için kullanmayı sürdürdüğü görev kapsamında Eylül 2025’te başladı.
- Çin’in aralık ayında yayımladığı politika belgesi, Latin Amerika ve Karayipler’le daha derin savunma temasları kurulmasını öngörüyor.
- Çin’in 370’ten fazla donanma gemisi bulunuyor ve ülke 2049’a kadar küresel ölçekte faaliyet gösterebilen bir ordu hedefliyor.
- Washington’ın stratejisi, dış güçlerin askerî varlığını ve bölgedeki stratejik açıdan hayati varlıklar üzerindeki kontrolünü sınırlamayı amaçlıyor.
- ABD Savunma Bakanlığı, Peru’daki Çin’e ait mega limanın yakınındaki tesisleri yenilemek için 1,5 milyar dolarlık olası bir satış planı açıkladı.
- Kuşak ve Yol Girişimi’nin dünya genelindeki tahmini harcaması 1 trilyon dolara ulaşırken, girişimin ömrü boyunca toplam maliyetin 8 trilyon dolara çıkabileceği öngörülüyor.
- Latin Amerika liderleri, ulusal tercihleri üzerindeki kontrollerini korurken her iki güçle de ilişki kurmaya çalışıyor.






