Çevresindeki Suların Altına Çöken Bir Şehir
Endonezya Ulusal Araştırma ve İnovasyon Ajansının (BRIN) değerlendirmelerine göre Cakarta yılda ortalama 3,5 santimetre çöküyor. Şehrin kuzeyinde zemin, son kırk yılda 4 metreye kadar alçaldı ve bu bölgenin yaklaşık yüzde 40'ı deniz seviyesinin altında kaldı. Yaklaşık 10 milyon kişinin yaşadığı bir şehirde zeminin çökmesi ve deniz seviyesinin yükselmesi, milyonlarca insanı ve milyarlarca dolarlık altyapıyı giderek artan bir riskle karşı karşıya bırakıyor.
İçindekiler
- Çevresindeki Suların Altına Çöken Bir Şehir
- Cakarta Ne Kadar Hızlı Çöküyor?
- Su Pompalamak Zeminin Çökmesine Nasıl Yol Açıyor?
- Cakarta'nın Büyümesinin Ağırlığı
- Maliyet Evleri, İşletmeleri ve Kamu Hizmetlerini Etkiliyor
- Deniz Duvarları Ne Sağlayabilir?
- Yeşil Alanlar Çözüme Katkı Sunabilir
- Kalıcı Çözüm İçin Güvenilir Şebeke Suyu Şart
- Riski Kim Taşıyor, Kısıtlamalar Kimi Etkiliyor?
- Cakarta'nın Uyarısı Endonezya'nın Ötesine Uzaniyor
- Özet
22 Ocak 2026 itibarıyla Endonezya'nın aldığı önlemler arasında mevcut kıyı bariyerleri, Cava'nın kuzey kıyısı boyunca dev bir deniz duvarı inşa etme planları, yeraltı suyu çekimine getirilen kısıtlamalar ve doğal taşkın korumasını genişletme çabaları yer alıyor. Bu önlemlerin her biri, insanların içtiği suyu, üzerlerinde yükselen binaları ve evlerinin altındaki toprağı birbirine bağlayan sorunun bir bölümünü ele alıyor.
Batmakta olan şehri kapsamlı biçimde inceleyen BRIN kıdemli araştırmacısı Yus Budiyono, kuzey Cakarta'nın değişen biçiminin tehlikeyi nasıl yoğunlaştırdığını şöyle anlatıyor:
Cakarta'nın zemini çöküyor. Kuzey kesimi bir 'çanağa' dönüşüyor ve taşan nehirlere, sağanak yağışlara ve içeri ilerleyen deniz suyuna açık bir sel odağı haline geliyor.
Cakarta, güneydeki yüksek kesimlerden gelen nehirlerin Cakarta Körfezi'ne ulaşmadan önce birleştiği alçak bir delta üzerinde yer alıyor. Bu coğrafi yapı bir zamanlar suyun bölgeden akıp gitmesine yardımcı oluyordu; ancak insan faaliyetleri bu drenaj sistemlerini bozdu. Artık şiddetli yağışlar güneydeki yüksek kesimlerden kuzeydeki çöküntüye akıyor; burada su doğal yollarla tahliye olmak yerine birikebiliyor.
Zemin çökmesi, toprağın zaman içinde yavaşça alçalmasıdır. Cakarta'da bu durum üç tehdidin aynı anda yönetilmesini zorlaştırıyor: nehirlerin taşması, yoğun yağışın mahallelerde birikmesi ve deniz suyunun iç kesimlere ilerlemesi. Kuzeydeki çanak derinleştikçe biriken suyu dışarı taşımak da zorlaşıyor.
Cakarta Ne Kadar Hızlı Çöküyor?
BRIN'in yılda 3,5 santimetre olarak hesapladığı ortalama, mahalleler arasındaki büyük farkları gizliyor. IPB Üniversitesinin araştırmasına göre Cakarta'nın farklı kesimleri 2019 ve 2020 yıllarında yılda 1,8 ila 10,7 santimetre arasında çöktü. Kuzey Cakarta için tahminler yılda yaklaşık 4,9 santimetreye ulaşıyor; bu da bölgeyi sürekli olarak en fazla zemin çökmesi görülen yerler arasına koyuyor.
Diğer ölçümler, Cakarta genelinde yılda 1 ila 15 santimetre arasında değişen daha geniş bir aralık ortaya koyarken, Kuzey Cakarta'nın bazı noktalarında çökme yılda 25 santimetreye kadar çıkıyor. En yüksek hızda bir mahalle on yılda 2,5 metre alçalabilir. Bu yerel ölçümlerle şehir ortalaması, farklı ölçeklerde ve eşit dağılmayan bir sorunu tarif ediyor.
Kuzey Cakarta'daki Muara Baru bölgesi bunun gözle görülebilen bir örneğini sunuyor. Bir ofis binası terk edilmiş durumda; zemin katı tamamen su altında, birinci kattaki verandası ise hâlâ kullanılabiliyor. Çevredeki zemin daha yüksek olduğundan sel suları tahliye olamıyor. Kuzey kıyısı boyunca başka yerlerde de bir zamanlar deniz seviyesinin üzerinde duran binaların temelleri artık su tablasının altında kalmış durumda.
Balıkçılar, gelgit sularının her yıl yaklaşık 5 santimetre daha yükseğe ulaştığını anlatıyor. Bir zamanlar denizi gören bazı kıyı hanelerinin karşısında artık denizi tutmak için inşa edilmiş beton setler var. Değişiklikleri bir günden diğerine fark etmek zor olabilir; ancak yıllar içinde birikmeleri evleri, sokakları ve mahallelerin tamamını dönüştürüyor.
Tahminler farklı coğrafi alanları ve gelecekteki sel koşullarını ele alıyor. Araştırmalar, etkili ve kapsamlı önlemler alınmazsa Cakarta'nın başkent bölgesinin yaklaşık yüzde 25'inin 2050'ye kadar sular altında kalabileceğini; iklim değişikliğinin riski ikiye katlayabileceğini veya daha da artırabileceğini gösteriyor. Araştırmalar ayrıca zemin çökmesiyle bağlantılı sel alanının 2050'ye kadar 100,5 kilometrekare genişleyebileceğini ve Kuzey Cakarta'nın yüzde 75'ini kaplayabileceğini öngörüyor.
Cakarta'daki zemin çökmesini yirmi yıldır inceleyen Bandung Teknoloji Enstitüsü araştırmacısı Heri Andreas, kuzey için daha ağır bir tahminde bulunuyor:
Modellerimize bakarsak, 2050'ye gelindiğinde Kuzey Cakarta'nın yaklaşık yüzde 95'i sular altında kalacak.
Bugün bölgede yaşayan birçok kişi için 2050, yaşam süreleri içinde. Öngörülen değişiklikler, hâlihazırda yaşadıkları evleri, iş yerlerini ve kıyı topluluklarını ilgilendiriyor.
Su Pompalamak Zeminin Çökmesine Nasıl Yol Açıyor?
Yeraltı suyu çekimi, Cakarta'daki zemin çökmesinin başlıca nedeni. Şehir, 10 milyondan fazla kişinin yaşadığı, her gün milyonlarca kişinin çalışmak için geldiği bir metropole dönüştü. Buna karşın belediyeye ait su işletmesi PAM Jaya henüz her yere şebeke suyu sağlayamıyor. Haneler ve işletmeler bu açığı, yeraltından tatlı su pompalayarak kapatıyor.
Akiferler, su tutan yeraltı tabakalarıdır. Gereğinden fazla su çekildiğinde üzerindeki zemin sıkışıp çökebilir. Bu süreç, su kaybedip küçülen bir balona benzer: Bir zamanlar daha fazla yer kaplayan malzeme artık daha az yer kaplar. Cakarta'da su çekiminin sürmesi, şehrin ağırlığıyla birleşerek zemini aşağı doğru itiyor.
Haneler günlük ihtiyaçları için kuyuları kullanırken, hükümet düzenlemeleri uygulamayı kısıtlamadan önce sanayi kuruluşları da faaliyetlerinde yeraltı suyundan yararlanıyordu. Kayıtlı kuyuların sayısındaki artış, şehirleşmeyle birlikte su çekiminin ne kadar hızlı büyüdüğünü gösteriyor:
- 1879'da Cakarta'da yeraltı suyu için kullanılan 42 kuyu vardı.
- 1968'e gelindiğinde bu sayı 352'ye çıktı.
- 1998'de kayıtlı yeraltı suyu kuyularının sayısı 3.626'ya ulaştı; bu, 1968'deki toplamın yaklaşık on katıydı.
En hızlı artış, zemin çökmesinin Cakarta'da kabul görmüş bir sorun haline geldiği dönemle aynı zamana denk geldi. Kuyunun derinliği de önemli. Derin kuyular, daha derindeki jeolojik tabakaları etkiliyor ve sığ kuyulara kıyasla daha ciddi zemin çökmesine yol açıyor.
Oteller, alışveriş merkezleri ve lüks konut projeleri genellikle derin kuyu açtıracak maddi güce sahip. Daha yoksul kent yerleşimleri ise bu derin tabakaları daha az etkileyen sığ kuyulara bağımlı olma eğiliminde. Bu fark, zemin çökmesinin fiziksel nedenlerini servet ve suya erişimdeki eşitsizlikle ilişkilendiriyor.
Kuyulara bağımlılık, kuralların tek başına sorunu neden çözemeyeceğini de açıklıyor. İnsanların ve işletmelerin güvenilir bir su kaynağına ihtiyacı var. Şebeke suyu bulunmadığında ya da yetersiz kaldığında, yeraltı suyu kullanılabilir tek seçenek olmaya devam ediyor ve etkileri yüzeyde daha görünür hale gelse de akiferler üzerindeki baskıyı sürdürüyor.
Cakarta'nın Büyümesinin Ağırlığı
Binalar, yollar ve diğer altyapılar da zemine uygulanan baskıyı artırıyor. Cakarta, ağır yükler altında sıkışabilen ve suyun biriktirdiği tortulardan oluşan genç alüvyal topraklar üzerinde kurulu. Araştırmalar, şehrin yaklaşık 1,68 trilyon libre beton, cam ve çeliğin altında kaldığını tahmin ediyor.
Cakarta'nın büyümesi 1960'lardan sonra hızlandı. 1770'lerden 1960'lara kadar modern planlı yapılaşma alanı yalnızca yüzde 17,7 büyüdü. 2014'e gelindiğinde bu alan şehrin toplam yüzölçümünün yüzde 83,7'sini kaplıyordu; yaklaşık elli yılda büyüme neredeyse yüzde 65,5'e ulaştı. Binaların ve yolların yayılması, sıkışabilir zemin üzerindeki ağırlığı artırdı.
Yeraltı suyu çekimi ve inşaat faaliyetleri birlikte etkili oluyor. Suyun çekilmesi yeraltı tabakalarının sıkışmasını hızlandırırken, yapılaşmış çevre yukarıdan baskı uyguluyor. Böylece jeolojik yapısı nedeniyle zaten hassas olan toprak üzerinde iki yönlü bir yük oluşuyor.
Geoforum'da yayımlanan bir araştırma, zemin çökmesini 1965'te başlayan Yeni Düzen rejimi dönemindeki şehirleşme biçimleriyle ilişkilendiriyor. Araştırma; yatay yoğunlaşma, dikey büyüme ve farklılaşmanın birbiriyle bağlantılı süreçlerini tarif ediyor: yapılaşma şehrin geneline yayıldı, yukarı doğru yükseldi ve eşitsiz kentsel alanlar ortaya çıkardı.
360info.org'da yayımlanan araştırma da 1960'lardan bu yana zemin çökmesinin, yeraltı suyu kuyularının ve modern şehirleşmenin paralel yükselişini izliyor. Bu büyüme, Endonezya'nın Cakarta'yı merkeze alan merkeziyetçi kapitalist kalkınma politikaları izlediği Cumhurbaşkanı Suharto'nun otoriter yönetimi döneminde gerçekleşti.
Bu bağlantı, zemin çökmesine jeolojik olduğu kadar siyasi bir boyut da kazandırıyor. Nerede inşaat yapılacağına, hangi projelere su sağlanacağına ve kimin derin kuyu açtırabileceğine ilişkin kararlar zemine uygulanan baskıyı şekillendirdi. Bu kararlar, çıkarım ve kalkınmaya en çok katkıda bulunanların neden sel riskine en fazla maruz kalanlar olmayabileceğini de açıklıyor.
Maliyet Evleri, İşletmeleri ve Kamu Hizmetlerini Etkiliyor
Yus Budiyono, sel risklerinin Cakarta'ya yılda en az 186 milyon dolara mal olduğunu tahmin ediyor. Zemin çökmesine karşı etkili önlemler alınmazsa yıllık kayıpların 2030'a kadar 421 milyon dolara ulaşabileceği öngörülüyor. Bu rakamlara göre artış yılda 235 milyon dolar olacak ve öngörülen kayıp bugünkünün iki katını aşacak.
Sel hasarı, yolları, drenaj sistemlerini ve diğer altyapıları onarmak için gereken kamu kaynaklarını tüketerek kalkınma yatırımlarını başka alanlardan uzaklaştırıyor. Sel faaliyetleri aksattığında işletmeler gelir ve çalışma saatleri kaybediyor. Haneler hasarlı mülkler, tahliye ve geçici barınma için para harcıyor. Bu maliyetler bir araya gelerek ekonomik faaliyeti ve şehrin yatırımcılar açısından cazibesini olumsuz etkiliyor.
Sigorta da mali baskıyı artırıyor. Zemin çökmesine maruz kalan bölgelerdeki mülklerin sigorta primleri yükselebilir veya bu mülkler sigortalanamaz hale gelebilir. Değer kaybeden mülkler ve azalan yatırımlar, savunmasız mahalleleri bakım için gereken kaynaklardan mahrum bırakıp bozulmayı hızlandırabilir.
Dengesiz çökme, sel olmadığı zamanlarda da yapılara zarar veriyor. Temel ve duvarlarda çatlaklar oluşuyor, yollar bozulup tekrar tekrar onarım gerektiriyor; zemin hareket ettikçe altyapı boruları açığa çıkabiliyor veya hasar görebiliyor. Kuzey Cakarta'da deniz manzaralı lüks bir villada yaşayan Fortuna Sophia, evinde sürekli yapılması gereken onarımları şöyle anlatıyor:
Onarmaya devam etmek zorundayız. Bakım ekibi çatlakların zeminin hareket etmesinden kaynaklandığını söylüyor.
Fortuna, yağmurun yüzme havuzunu tamamen kaplayacak kadar yükselen sel sularına yol açabildiğini, bu nedenle mobilyaları üst katlara taşımak zorunda kaldıklarını söylüyor. Yaşadıkları, zemin hareket etmeyi sürdürürken onarımların ve geçici çözümlerin haneler için nasıl yinelenen bir masrafa dönüştüğünü gösteriyor.
Sağlık sorunları, eğitimin aksaması ve sürekli sel tehdidi altında yaşamanın yarattığı stresin ölçülmesi daha zor maliyetleri de var. Çocuklar okula ulaşamayabiliyor, aileler tekrar tekrar aksaklıklarla karşılaşıyor ve hastalıklar hem yaşam kalitesini hem de üretkenliği etkileyebiliyor. Mali tahminler, insanlar üzerindeki yükün yalnızca bir bölümünü yansıtıyor.
Deniz Duvarları Ne Sağlayabilir?
Cakarta yönetimi ve merkezi hükümet, 2014'ten bu yana 46 kilometrelik Ulusal Başkent Entegre Kıyı Geliştirme Projesi kapsamında yaklaşık 20 kilometre beton bariyer inşa etti. Bariyerlerin amacı, risk altındaki karaları kıyı taşkınlarından ayırmak.
Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, Banten'den Doğu Cava'ya kadar Cava'nın kuzey kıyısı boyunca 500 kilometre uzanacak dev bir deniz duvarı için milyarlarca dolarlık bir plan da açıkladı. Önerilen projenin kapsamı, tehdidin Cakarta'nın ötesine, kıyı taşkınlarına maruz kalan diğer topluluklara da uzandığını gösteriyor.
Great Garuda adlı başka bir girişim, Cakarta Körfezi boyunca 32 kilometrelik dış deniz duvarı önerisini 17 yapay adayla birleştiriyor. Hollanda ve Güney Kore hükümetlerinin desteklediği, yaklaşık 40 milyar dolarlık proje yapay bir lagün oluşturacak. Lagünün içindeki su seviyesinin düşürülmesi, Cakarta nehirlerinin buraya akmasını sağlayarak hem nehir sularının tahliyesini hem de deniz suyunun şehre girmesini ele alacak.
Mevcut deniz duvarları, Orta Cava'daki korumasız Demak gibi yerlere kıyasla Cakarta'ya deniz suyunun girişini sınırlamaya yardımcı oldu. Bununla birlikte Yus Budiyono, bariyerlerin zemin çökmesinin temel nedenine dokunmadığı uyarısında bulunuyor. Beton suyu tutarken arkasındaki kara çökmeye devam edebilir.
Hollanda su araştırma enstitüsü Deltares'te hidrolog olan Jan Jaap Brinkman, deniz duvarlarını geçici bir önlem olarak tanımlıyor. Ona göre Great Garuda, Cakarta'ya zemin çökmesi sorununu ele alması için 20 ila 30 yıl kazandırabilir. Bu, şehre harekete geçmek için zaman tanır; ancak çökme sürerse koruma sonunda yetersiz kalır.
Yapay ada geliştirme planları halkın tepkisiyle de karşılaştı. Kartal biçiminde, ulusal bir simge olması amaçlanan bir tasarımı da içeren 17 adalık dolgu planı, 2017 Ekim'inde Cakarta'nın o dönem yeni seçilen valisi tarafından muhalefet üzerine iptal edildi. İlk plandaki adalardan yalnızca üçü hâlâ yapım aşamasında veya tamamlanmış durumda.
Kıyı inşaatlarının bağımlı oldukları suları değiştirmesi, balıkçı topluluklarının geçim kaynaklarına erişimini kaybetmesine yol açabilir. Değişen akıntılar ve tortu düzeni ekosistemleri etkileyebilir; büyük beton yapılar da kıyı çevresini, istenmeyen sonuçlar doğurabilecek biçimde dönüştürebilir. Dolayısıyla sel koruması, mühendislik gereksinimlerinin yanı sıra toplumsal ve çevresel soruları da beraberinde getiriyor.
Yeşil Alanlar Çözüme Katkı Sunabilir
Araştırmacılar ve şehir plancıları, suyu doğal süreçlerle yönetmek için Doğa Temelli Çözümleri (NbS) de değerlendiriyor. Bitki örtüsü yağışı tutabilir, arazi daha fazla su depolayabilir ve bitkilendirilmiş alanlar akışı yavaşlatarak erozyonu ve drenaj sistemlerine aynı anda ulaşan su miktarını azaltabilir.
WRI Indonesia, drenaj kanalları ve beton bariyerler gibi mevcut gri altyapının yeşil altyapıyla birleştirilmesini öneriyor. Bu karma yaklaşım, sel yönetimini nehirlerin ötesine, yerleşim alanlarına taşıyarak şehrin yüzey akışını kontrol etme ve yerel taşkınları önleme kapasitesini artırabilir.
Hane veya bina ölçeğinde alınabilecek önlemler arasında biyogözenekli sızdırma çukurları, yeşil çatılar ve yağmur suyunu toplayan tanklar bulunuyor. Biyogözenekli çukurlar suyun toprağa sızmasını sağlıyor. Yeşil çatılar, bitkilendirilmiş çatı yüzeylerinde yağmurun bir bölümünü tutarken, toplama tankları suyu doğrudan drenaj sistemlerine göndermek yerine depoluyor.
Daha büyük ölçekli önlemler arasında su toplama havuzları, biyolojik hendekler ve su geçiren kaplamalar olarak işlev görebilecek çok amaçlı Yeşil Açık Alanlar yer alıyor. Biyolojik hendekler, yüzey akışını yavaşlatan ve filtreleyen bitkili kanallardır. Su geçiren kaplamalar, suyun yüzeylerinden geçmesine imkân tanır. Her ikisi de yağmur suyunun taşıdığı kirleticilerin drenaj sistemlerine ulaşmasını engellemeye yardımcı olabilir.
Yeşil çatılar ve diğer bitki örtüsü, yapılaşmış alanların ısıyı tutmasıyla oluşan kentsel ısı adası etkisini sınırlamaya yardımcı olarak şehir sıcaklığını da düşürüyor. Daha serin ortamlar, klima için harcanan enerjiyi azaltabilir. Bu faydalar, her yeşil alan için ayrı bir amaç belirlemeyi gerektirmeden sel kontrolüne eşlik ediyor.
2020 tarihli 52 sayılı Valilik Talimatı, yeşil açık alanların işlevlerinin genişletilmesi ve dikey drenajın, yani sızdırma kuyularının geliştirilmesi de dahil olmak üzere müdahaleleri belirliyor. İlgili kurumlar arasındaki işbirliğinin, bu yaklaşımları Cakarta geneline yayması hedefleniyor.
Mangrovlar da dalgaları sakinleştirerek doğal bir koruma sağlıyor. Fırtına kabarmalarının yol açtığı taşkınlardan kaynaklanan hasarı yılda yüzde 15'ten fazla azaltabiliyorlar. Ancak Cakarta bu korumanın büyük bölümünü kaybetti: Altyapı geliştirme ve plastik atıklar, bir zamanlar var olan 291,17 hektarlık mangrovların 272 hektarını yok etti. Başkentin batısında yalnızca Angke mangrov ekosistemi kaldı.
IOP Science'da yayımlanan araştırma, su havzalarının ve yeraltı suyu havzalarının bir bütün olarak yönetilmesi çağrısında bulunuyor. Şimdiye kadarki temel strateji olan suyu daha hızlı denize göndermek, zemin çökmesini kötüleştirebilir. Yukarı havzalarda daha fazla bitki örtüsü ve suyu korumaya yönelik yapılar ise sel ve yeraltı suyu tükenmesi sorunlarını aynı anda ele almaya yardımcı olabilir.
Sızmayı artırmak ve suyu korumak, sel riskini azaltırken yeraltı suyu kaynaklarını yenileyebilir. Bu önlemler, kurak mevsimlerde deniz suyunun içeri ilerlemesini ve kuraklığı sınırlamaya da yardımcı olabilir. Hasar gören mangrovları yeniden canlandırmak ve yeşil alanlar oluşturmak, bu kapsamlı yaklaşım içinde uygulanabilir adımlar sunuyor.
Kalıcı Çözüm İçin Güvenilir Şebeke Suyu Şart
Araştırmalara göre su yönetimi yetkilileri Cakarta'nın su talebinin ancak yaklaşık yüzde 40'ını karşılayabiliyor. Bu oran, karşılanan talebi ölçüyor; PAM Jaya'nın şebekesinin tamamlanmamış olması ise şebeke hizmetindeki açığı gösteriyor. Her iki durum da haneleri, işletmeleri ve sanayiyi yeraltı suyuna bağımlı bırakıyor.
Hizmet verilen nüfusa ilişkin tahminler de farklı sayımlara dayanıyor. Cakarta yaklaşık 10 milyon kişinin yaşadığı veya nüfusu 10 milyonu aşan bir şehir olarak tanımlanırken, su yönetimi araştırmaları kent sınırları içinde yaklaşık 9 milyon, her gün çalışmak için şehre gelen 15 milyon kişi olduğunu belirtiyor. Nüfus ve ekonomik faaliyetin yoğunlaşması, su altyapısı üzerinde ağır bir talep yaratıyor.
Yus Budiyono, insanların yeraltı suyu çekmek için bir nedenleri kalmaması adına temiz suya herkesin erişebilmesi gerektiğini savunuyor. Zemin çökmesini durdurmak için etkili adımlar atılmazsa önerilen dev deniz duvarının bile sınırlı koruma sağlayacağı uyarısında bulunuyor. Dolayısıyla su çekimini azaltmanın merkezinde güvenilir bir alternatif kaynak bulunuyor.
Daha iyi su altyapısı yönetimi için sızıntılar, yeraltı suyu seviyeleri ve zemin hareketleri hakkında gerçek zamanlı ve doğru bilgiye de ihtiyaç var. Bu koşulların izlenmesi, yetkililerin suyun nerede kaybedildiğini, akiferlerin nerede baskı altında olduğunu ve çöküşün nerede hızlandığını anlamasına yardımcı olabilir.
Şehirler, su tedarik zincirlerini inceleyip hanelerin ve sanayinin talebini aşırı pompalama olmadan karşılayacak farklı iş modellerini değerlendirebilir. Atık suyun geri dönüştürülmesi, yağmur suyunun toplanması, tuzdan arındırma tesisleri kurulması ve su hizmetlerinin etkilenen bölgelerin dışında konumlandırılması seçenekler arasında.
Yapay akifer beslemesi başka bir yaklaşım sunuyor: Yeraltı suyu seviyelerini yeniden yükseltmeye yardımcı olmak için yüzey suyu veya arıtılmış atık su yeraltına veriliyor. Tokyo, yaklaşık 50 yıl önce ciddi zemin çökmesiyle karşılaştığında bu yöntemi kullandı. Japon yetkililer ayrıca yeraltı suyu çekimini kısıtladı ve işletmelerin geri kazanılmış su kullanmasını zorunlu tuttu; böylece zemin çökmesi durdu.
Cakarta'nın hâlâ büyük miktarlarda yeraltı suyunun yerini alabilecek alternatif kaynaklara ihtiyacı var. Citarum Nehri potansiyel bir su kaynağı olabilir, ancak nehir aşırı derecede kirli. Heri Andreas, nehirleri, barajları ve gölleri şehrin tamamına şebeke suyu sağlayacak veya derin akiferlerden su çekiminin yerini alacak ölçüde temizlemenin on yıla kadar sürebileceğini tahmin ediyor.
Joko Widodo, cumhurbaşkanlığı döneminde Cakarta nehirlerini temizlemek için yıllarca sürecek kesintisiz bir çalışma gerektiğini kabul etmişti. İyileştirme çalışmaları sürerken yağmur suyu toplama, suyu daha verimli kullanma ve en savunmasız bölgelerde su çekimine geçici kısıtlamalar getirme, arz açığını kapatmaya yardımcı olabilir. Zorluk, sakinlerin ve işletmelerin ihtiyaç duydukları suya erişimini sürdürürken pompalamayı azaltmak.
Riski Kim Taşıyor, Kısıtlamalar Kimi Etkiliyor?
Singapur Ulusal Üniversitesi Asya Araştırmaları Enstitüsünde araştırmacı olan Dr. Bosman Batubara, Cakarta'daki zemin çökmesini hızlı ancak eşitsiz şehirleşmeyle ilişkilendiriyor. On yıllarca süren büyümeden fayda sağlayan topluluklar zemin çökmesine daha az maruz kalırken, kıyı sakinleri sel, toprak kaybı ve geçim kaynaklarına zarar gelmesi bakımından daha büyük risklerle karşılaşıyor.
Derin kuyular bu dengesizliği açıklamaya yardımcı oluyor. Bu kuyuları açtıracak sermayeye sahip ticari projeler yeraltı tabakaları üzerinde ciddi baskı yaratabilirken, daha sığ kuyular kullanan yoksul topluluklar çöken kıyıların sonuçlarıyla karşılaşıyor. Zararın dağılımı hem servet hem de konum farklılıklarını izliyor.
Dr. Bosman, hükümetin tepkisinin yeraltı suyu çekimi ve şehirleşmenin temel nedenlerini ele almak yerine beton deniz duvarları gibi görünür yapılara yoğunlaştığını savunuyor. Yeraltı suyuna bağımlılık sürerken kaynaklar yüzeyde korumaya yöneltiliyor.
Düzenlemeler birkaç yıla yayılan bir süreçte geliştirildi; ancak bunların uygulanması sürekli bir zorluk olmaya devam ediyor. Son dönemdeki gelişmeler arasında hem izinsiz su çekimine ilişkin bulgular hem de bunu sınırlama girişimleri yer alıyor:
- 2017'de Cakarta'nın merkezindeki Jalan Thamrin'de 80 binada yapılan incelemede, 56 binada yeraltı suyu pompası bulunduğu, 33'ünün ise suyu yasa dışı biçimde çektiği saptandı.
- 2020'de 52 sayılı Valilik Talimatı, su yönetimini iyileştirmek için yeşil alan ve sızdırma önlemlerini belirledi.
- 2021'de Vali Anies Baswedan, dokuz sanayi bölgesinde ve 12 yol boyunca yeraltı suyu çekimini yasaklayan bir düzenleme yayımladı.
- 22 Ocak 2026 itibarıyla Vali Pramono Anung yönetiminin yeraltı suyu kurallarını daha da sıkılaştırmayı planladığı bildiriliyor.
Jalan Thamrin'deki inceleme, sınırlı sayıda bina içinde bile uygulama görevinin boyutunu ortaya koyuyor. Kısıtlamaların denetlenmesi, etkilenen işletmelerin ve hanelerin başka bir kaynağa güvenilir biçimde erişebilmesi gerekiyor.
Daha fazla şeffaflık bu çalışmaya destek olabilir. Derin kuyuların sayısı, derinlikleri, çekilen su miktarları ve inşaatçıların ya da mülk sahiplerinin kimlikleri hakkında kamuya açık bilgiler, yetkililerin ve bölge sakinlerinin yeraltı suyu kullanımını izlemesine yardımcı olabilir. Bu tür bilgilerin daha iyi şebeke suyu hizmetleriyle birlikte sunulması, Cakarta'nın kalkınmasına yönelik daha merkezi bir planın parçası olabilir.
Uygulamadaki temel soru, çoğu zaman ayrı ayrı ele alınan kararların nasıl koordine edileceği: inşaat, su arzı, su çekme izinleri, kıyı koruması ve mahallelerin gelişimi. Bunların her biri ya zemine uygulanan baskıyı ya da zemin çöktüğünde riske maruz kalan insanların ve varlıkların sayısını etkiliyor.
Cakarta'nın Uyarısı Endonezya'nın Ötesine Uzaniyor
Cakarta, zemin çökmesi yaşayan şehirlerden oluşan daha geniş bir grubun parçası. Dünya Ekonomik Forumu araştırmalarında, kentsel zemin çökmesi görülen yerler arasında New York, Venedik ve Mumbai de sayılıyor. Yeraltı suyu kullanımı ve hassas zeminler üzerindeki ağır yapılaşma, kıyı kentlerinde sık rastlanan nedenler.
99 kıyı kentini kapsayan bir araştırma, bunların 33'ünde zemin çökmesinin deniz seviyesinin yükselmesinden en az beş kat daha hızlı olduğunu ortaya koydu. Bu, incelenen şehirlerin üçte biri demek. Filipinler'deki Manila, Pakistan'daki Karaçi ve Çin'deki Tianjin'in de aralarında bulunduğu Asya'nın bazı bölgelerinde çökme hızları, deniz seviyesinin yükselme hızının 10 ila 20 katına ulaştı.
Çin'in büyük şehirlerinin neredeyse yarısı da altyapının ağırlığı ve yeraltı suyu çekimi nedeniyle çöküyor. Etkilenen şehirlerde toprak kaybı, güvenilir olmayan su kaynakları, altyapı hasarı ve yerinden edilme gibi sonuçlar görülüyor. Yerel jeoloji ve kalkınma biçimleri farklı olsa da evler ve kamu hizmetleri üzerindeki baskı ortak.
Endonezya'nın başkentini Cakarta'dan Borneo'ya taşıma kararı, zemin çökmesi de dahil olmak üzere şehrin çevre üzerindeki baskılarına ilişkin kaygıları yansıtıyor. Taşınma, mevcut konumun sürdürülebilirliğine dair kuşkulara karşı geliştirilen büyük ölçekli bir yanıt; ancak Cakarta sakinlerinin ve ekonomik faaliyetlerin de korunması gerekiyor.
Tokyo'nun deneyimi uygulanabilir bir ders sunuyor: Su arzını değiştirmek ve su çekimini kısıtlamak zemin çökmesini durdurabilir. Uluslararası alanda kullanılan diğer yaklaşımlar arasında altyapı finansmanı için kamu kurumlarıyla özel şirketler arasında ortaklıklar, su tüketimini azaltmaya yönelik kampanyalar ve yeraltı suyu kullanımını düzenleyen kurallar bulunuyor.
Dünya Ekonomik Forumu beş eylem alanı belirliyor: toplulukları doğrudan sürece katmak, su altyapısının yönetimini iyileştirmek, kamu ve özel sektör arasında ortaklıklar kurmak, sektördeki en iyi uygulamaları hayata geçirmek ve su tasarrufunu öğretmek. Bu çalışmada hükümetlerin, işletmelerin, sivil toplumun ve üniversitelerin hepsine rol düşüyor.
Cakarta için bu dersler, su ile şehirleşme arasındaki bağlantıya işaret ediyor. Deniz duvarları kıyı taşkınlarına maruziyeti azaltabilir, yeşil alanlar yağmuru tutabilir, mangrovlar dalgaların gücünü hafifletebilir. Ancak şehrin kendisinin aşağı doğru hareketini azaltmak için su çekimi ve arzında, ayrıca inşaat ve arazi kullanımının yönetilme biçiminde değişiklik gerekiyor.
Yatırım ve düzenleme kararlılığı birlikte önemli. Tokyo'nun başarısı hem suyun erişilebilirliğini hem de kullanımını değiştirmesine bağlıydı; Cakarta ise alternatif kaynakları kullanıma hazır hale getirmek için uzun bir temizlik süreciyle karşı karşıya olabilir. Su kullanımını ve altyapıyı yeniden değerlendirmek, kentsel planlamada dayanıklılık oluşturmak; acil korumayı yeraltında yapılması gereken çalışmalarla birleştiriyor.
Özet
- BRIN, Cakarta'daki ortalama zemin çökmesini yılda 3,5 santimetre olarak hesaplıyor; kuzeydeki bazı noktalarda çökme çok daha hızlı.
- Kuzey Cakarta'nın bazı kesimleri son kırk yılda 4 metreye kadar alçaldı ve bu bölgenin yaklaşık yüzde 40'ı deniz seviyesinin altında kaldı.
- 2050 tahminleri farklı alanları ve sel koşullarını kapsıyor; Heri Andreas, Kuzey Cakarta'nın yaklaşık yüzde 95'inin sular altında kalabileceğini öngörüyor.
- Başlıca neden yeraltı suyu çekimi; sıkışabilir alüvyal topraklardaki yapılaşma da sorunu ağırlaştırıyor.
- Etkili önlemler alınmazsa sel riskleriyle bağlantılı yıllık kayıpların en az 186 milyon dolar olduğu ve 2030'a kadar 421 milyon dolara ulaşabileceği tahmin ediliyor.
- Kıyı savunması kapsamında 46 kilometrelik bir proje altındaki bariyerler, Great Garuda önerisi ve Cava'nın kuzey kıyısı boyunca uzanması planlanan 500 kilometrelik bir deniz duvarı bulunuyor.
- Şebeke suyunun yaygınlaştırılması, su çekiminin denetlenmesi, şeffaf izleme, yeşil alanlar ve mangrovların yeniden canlandırılması krizin farklı boyutlarını ele alıyor.
- Tokyo'nun deneyimi, alternatif su kaynaklarının ve yeraltı suyu kısıtlamalarının zemin çökmesini durdurabileceğini gösteriyor.






