Yerli ekipman, Pekin’in hedefini aştı
Çin’de yerli geliştirilen yarı iletken ekipmanlarının payı, 2024’teki yüzde 25 seviyesinden 2025 sonu itibarıyla yüzde 35’e yükselerek Pekin’in yüzde 30’luk hedefini aştı. Bu artış, gelişmiş çip üretim ekipmanlarına erişim kısıtlamaları sıkılaşırken yabancı teknolojiye bağımlılığı azaltma kampanyasında ilerleme kaydedildiğini gösteriyor.
İçindekiler
- Yerli ekipman, Pekin’in hedefini aştı
- Çinli makineler hangi alanlarda öne çıkıyor?
- Devlet finansmanı büyümeyi destekliyor
- Bildirilen yüzde 50 kuralı satın alma kararlarını değiştiriyor
- Gelişmiş litografi önemli bir açık olmaya devam ediyor
- Yapay zekâ çipleri ve bellek zorluğu artırıyor
- Teknoloji kontrolleri uluslararası ticareti yeniden şekillendiriyor
- Büyüme yatırım risklerini de beraberinde getiriyor
- Yetenek ve araştırma bir sonraki aşamayı destekliyor
- Öne Çıkanlar
Bu değişim, bir yılda 10 yüzde puanlık artış anlamına geliyor. Çip üretimindeki iki temel aşama olan aşındırma ve ince film biriktirme işlemlerinde yerli ekipman kullanımı yüzde 40’ı aştı. Aşındırma, küçük desenler oluşturmak için seçili malzemeleri kaldırırken biriktirme, çip yüzeyine ince malzeme katmanları ekliyor.
Naura Technology Group ve AMEC adıyla bilinen Advanced Micro-Fabrication Equipment bu büyümeye katkı sağladı. Çinli çip üreticilerinin bazı yabancı makineleri satın almakta daha fazla zorluk yaşaması ve yerli tedarikçilerle çalışmalarına yönelik devlet desteğinin güçlenmesiyle bu şirketlerin ekipmanları yaygınlaşıyor.
Ancak Çin’in ilerlemesi eşit düzeyde değil. Yerli tedarikçiler çeşitli üretim süreçlerinde güçlenirken gelişmiş litografi, ölçüm ekipmanları ve bazı bellek teknolojileri zorlu alanlar olmaya devam ediyor. Bunun sonucunda sektör, ihtiyaçlarının daha büyük bölümünü karşılayabilecek kapasiteye ulaşsa da kritik aşamalarda hâlâ yabancı teknolojilere bağımlı.
14 Ocak 2026 itibarıyla temel mesele, bu kazanımların ne ölçüde genişletilebileceği. Pekin, yerli ekipman üreticilerini üretim sisteminin daha büyük bir parçası hâline getirmek için yatırımları, satın alma şartlarını ve araştırma desteğini bir araya getiriyor. Bu durum, Çinli alternatiflerin uygulanabilir hâle geldiği alanlarda yabancı tedarikçilerin iş kaybetme olasılığını artırıyor.
Çinli makineler hangi alanlarda öne çıkıyor?
AMEC’in 5 nanometre düzeyindeki süreçler için tasarladığı aşındırma makinesi, Taiwan Semiconductor Manufacturing Company’de (TSMC) gelişmiş üretim hatlarında kullanılmak üzere doğrulama aşamasına girdi. Doğrulama, ekipmanın bir üretim sürecinde kullanıma uygunluğunun değerlendirildiği test aşamasıdır.
Naura’nın oksidasyon ve difüzyon fırınları, Çin’in önde gelen dökümhanesi olan Semiconductor Manufacturing International Corporation’ın (SMIC) 28 nanometrelik üretim hatlarında bu kategorilerdeki ekipmanların artık yüzde 60’tan fazlasını oluşturuyor. Dökümhane, başka şirketler için çip üreten tesistir. Oksidasyon ve difüzyon fırınları, yarı iletken üretiminde kullanılan malzeme katmanlarının oluşturulmasına veya değiştirilmesine yardımcı oluyor.
Piotech de Yangtze Memory Technologies’teki (YMTC) konumunu güçlendirdi. Şirketin YMTC’nin 3D NAND üretim hatlarındaki plazma destekli kimyasal buhar biriktirme ekipmanlarının payı yüzde 15’ten yüzde 30’a çıktı. Bu biriktirme işleminde ince katmanların oluşturulmasına yardımcı olmak için plazma kullanılıyor. 3D NAND ise dikey olarak üst üste dizilmiş katmanlardan oluşan flaş bellektir.
Naura’nın aşındırma araçları SMIC’in gelişmiş 7 nanometrelik üretim hatlarında da test ediliyor. Bu gelişmeler, yerli tedarikçilerin yerleşik üretim süreçlerindeki varlıklarını genişletirken daha zorlu işlere de yöneldiğini gösteriyor.
Devlet finansmanı büyümeyi destekliyor
Pekin, özellikle ABD’nin ihracat kontrollerine karşılık olarak yarı iletkenlerde kendine yeterliliği ulusal bir stratejik öncelik hâline getirdi. Trump yönetimi döneminde uygulamaya konan ve Biden döneminde de sürdürülen kısıtlamalar, Çin’in gelişmiş teknolojilere erişimini sınırlandırmayı amaçladı. Çin ise daha bağımsız bir yarı iletken tedarik zinciri kurma çabalarını hızlandırdı.
Yaygın olarak Büyük Fon adıyla bilinen Çin Entegre Devre Endüstrisi Yatırım Fonu bu çabaların merkezinde yer alıyor. 2014’te kurulan fon, farklı aşamalarda çip üretimi, tasarımı ve malzemelerine on milyarlarca dolar taahhüt etti.
Fonun üçüncü aşaması tek başına 344 milyar yuan, yaklaşık 47 milyar dolar kaynak sağladı; bu tutar ilk iki turun toplamını aştı. Bu mali destek, SMIC, YMTC ve Naura gibi şirketlerin faaliyetlerini genişletmesine ve araştırma-geliştirme yatırımları yapmasına yardımcı oldu.
Çin’in politika çerçevesi finansmanın ötesine geçiyor. İkili dolaşım stratejisi, küresel pazarlarla seçici ilişkileri sürdürürken iç tüketime ve yeniliğe ağırlık veriyor. Tüm ulusu kapsayan sistem, kritik teknolojilerde ilerleme sağlamak için hükümeti, üniversiteleri ve sanayiyi eşgüdümlü bir çabaya dâhil ediyor.
Bu politikaların ortak ve pratik hedefi, Pekin’in ulusal güvenlik açısından önemli gördüğü teknolojilerde yabancı tedarikçilere bağımlılığı azaltmak. Finansman, şirketlerin makine geliştirmesine ve üretmesine yardımcı olurken politika desteği de çip üreticilerini bu makineleri kullanmaya teşvik ediyor.
Bildirilen yüzde 50 kuralı satın alma kararlarını değiştiriyor
Çin’in, yeni üretim tesisleri kurarken veya mevcut tesislerini genişletirken çip üreticilerinin en az yüzde 50 yerli üretim ekipman kullanmasını şart koştuğu bildiriliyor. Kısaca fab olarak anılan üretim tesisi, çiplerin üretildiği fabrikadır.
Şartı bilen kişiler, kuralın sıkı biçimde uygulandığını ve eşiği karşılamayan başvuruların genellikle reddedildiğini belirtiyor. Uygun yerli ekipmanın henüz bulunmadığı gelişmiş üretim hatlarına istisna tanınıyor. Bu nedenle şart, özellikle Çinli tedarikçilerin hâlihazırda işlevsel alternatifler sunduğu süreçlerde büyük önem taşıyor.
Satın alma davranışındaki değişim, konuşmacının kimliği belirtilmeden şu sözlerle aktarıldı:
Eskiden SMIC gibi yerli dökümhaneler ABD ekipmanlarını tercih eder, Çinli şirketlere pek fırsat tanımazdı. Ancak 2024’teki ihracat kısıtlamalarıyla bu durum değişti; Çinli dökümhanelerin yerli tedarikçilerle çalışmaktan başka seçeneği kalmadı.
Bildirilen kural, yerli üreticilere faaliyet hâlindeki fabrikalara ekipman sağlamak için daha fazla fırsat tanıyor. Ayrıca devlet politikasını doğrudan satın alma kararlarına bağlıyor: üretimini genişletmek isteyen bir şirket, makinelerin teknik performansının yanı sıra nerede üretildiğini de hesaba katmak zorunda.
Yatırım ve ekipman hamlesinin başlıca dönüm noktaları on yılı aşkın bir döneme yayılıyor:
- 2014: Çin, entegre devre sektörünü desteklemek için Büyük Fon’u kurdu.
- 2024: Yerli ekipmanların payı yüzde 25’e ulaştı; ihracat kısıtlamaları Çinli dökümhanelerin yerel tedarikçilerle çalışma baskısını artırdı.
- 2025 sonu: Yerli ekipmanların payı yüzde 35’e çıkarak Pekin’in yüzde 30’luk hedefini aştı.
- 14 Ocak 2026: Sektör, uygun yerli makinelerin bulunmadığı gelişmiş hatlara istisna tanınmakla birlikte, yeni fabrikalar ve genişletmeler için bildirilen yüzde 50 yerli ekipman şartıyla karşı karşıya kaldı.
Gelişmiş litografi önemli bir açık olmaya devam ediyor
Çin; fotorezist sökme, temizleme, aşındırma ve kimyasal mekanik düzlemselleştirme (CMP) alanlarında yüksek düzeyde kendine yeterlilik sağladı. Bu süreçlerde geçici malzemeler çıkarılıyor, çip yüzeyleri temizleniyor, desenler oluşturuluyor ve sonraki üretim aşamalarına geçilebilmesi için katmanlar düzleştiriliyor.
Metroloji, kaplama ve geliştirme, litografi ve iyon implantasyonu ise daha zayıf alanlar olmaya devam ediyor. Metroloji, hassas ölçüm ve inceleme anlamına geliyor. Kaplama ve geliştirme, desenlerin hazırlanmasına ve görünür hâle getirilmesine; litografi, desenlerin bir yüzeye aktarılmasına; iyon implantasyonu ise bir malzemenin elektriksel özelliklerinin değiştirilmesine yardımcı oluyor. Bu alanlarda özellikle Japonya, Hollanda ve Tayvan’dan gelen yabancı teknoloji vazgeçilmez olmayı sürdürüyor.
Hollandalı ASML, en gelişmiş çiplerin üretimi için gereken aşırı ultraviyole litografi makinelerinin (EUV makineleri) tek tedarikçisi. İhracat kontrolleri ASML’nin bu makineleri Çin’e satmasını engelledi; bu da Çinli şirketleri alternatifler geliştirmeye veya üretimi ilerletmenin başka yollarını bulmaya yöneltti.
Eski ASML çalışanlarının Çin’e döndüğü ve EUV yeteneklerini tersine mühendislikle geliştirme çalışmalarına yardımcı olduğu bildiriliyor. Bu alanda yerli ekipman geliştirmek, kendine yeterlilik kampanyasının teknik açıdan en zorlu bölümlerinden biri.
Çin’in ekipman sektöründeki fark belirgin. Aşındırma ve biriktirme alanlarında yerli kullanımın yaygınlaşması, yerli üreticilere büyüyen bir rol kazandırırken litografi ve diğer hassas süreçlerdeki açıklar, üretim zincirinin bazı bölümlerinde yabancı teknolojiyi merkezi konumda tutuyor.
Yapay zekâ çipleri ve bellek zorluğu artırıyor
Huawei ve Alibaba, yapay zekâ sistemlerinde kullanılan hesaplamaları gerçekleştirmek üzere tasarlanan hızlandırıcılardaki ilerlemelerini açıkladı. Huawei, Ascend çipleri için üç yıllık bir yol haritasının ayrıntılarını paylaştı ve CANN platformunu açık kaynaklı hâle getirme planlarını duyurdu.
Çin’in bellek üreticileri de bu çabanın bir parçası. YMTC, NAND flaş teknolojisinde önde gelen bir oyuncu hâline gelirken ChangXin Memory Technologies (CXMT) DRAM alanında ilerleme kaydediyor. NAND flaş bilgi depoluyor; DRAM ise bilgi işlem görevleri için çalışma belleği sağlıyor.
Bu gelişmeler, Çin’in Samsung ve SK Hynix gibi yabancı bellek şirketlerine bağımlılığını azaltma çabası açısından önem taşıyor. İşlemci ve bellek alanlarındaki yerli ilerlemeler, aynı bilgi işlem sisteminin farklı parçalarını ele alıyor ve her ikisini de daha geniş sanayi stratejisi açısından önemli kılıyor.
Yüksek bant genişlikli bellek (HBM) başka bir zorluk oluşturuyor. HBM, işlemcilere hızla veri aktarıyor ve gelişmiş yapay zekâ hesaplamaları için kritik önem taşıyor. Gelişmiş HBM’ye yönelik ABD ihracat kontrolleri erişimi zorlaştırırken Çinli şirketler, gelişmiş yapay zekâ hızlandırıcılarının temel bileşenlerinden HBM2E’yi şu anda üretemiyor.
Yerli yapay zekâ çipi geliştirme çalışmalarıyla süren bellek açıklarının bir arada bulunması, görevin kapsamını gözler önüne seriyor. Çin, çip üreten makineler, çiplerin kendisi ve gelişmiş bilgi işlem sistemlerinin verimli çalışmasını sağlayan bellek üzerinde çalışıyor.
Teknoloji kontrolleri uluslararası ticareti yeniden şekillendiriyor
ABD, özellikle Huawei ve SMIC’i hedef alan sert kısıtlamalarla Çin’in yarı iletkenlerde kendine yeterlilik çabasını engellemeye çalıştı. Washington’ın yaklaşımı, Çin’in gelişmiş yeteneklere erişimini sınırlamayı ve ABD ile ortaklarının teknolojik konumunu korumayı amaçlıyor.
Konuşmacısı belirtilmeyen bir değerlendirmede ABD stratejisinin hesabı şöyle ifade edildi:
ABD, Çin’in gelişmiş düğüm çipleri üretme yeteneğini sekteye uğratabileceğine ve Çin karşısındaki üstünlüğünü artırması için kendisine ve ortaklarına daha fazla zaman kazandırabileceğine bel bağlıyor.
Çin, galyum, germanyum ve grafit dâhil kritik mineraller üzerindeki kontrolünü ABD ve müttefikleri üzerinde baskı kurmak için kullanarak karşılık verdi. Dolayısıyla rekabet, bitmiş çiplerin ve üretim makinelerinin ötesine geçerek teknoloji tedarik zincirlerinde kullanılan malzemeleri de kapsıyor.
Çin yabancı ekipmanlara bağımlılığını azaltırken Japonya, Hollanda ve Güney Kore ticari sonuçlarla karşı karşıya. Çinli üreticilerin daha rekabetçi hâle geldiği veya yerli satın alma şartlarının siparişleri başka yöne çevirdiği alanlarda bu ülkelerin tedarikçileri pazar payı kaybedebilir.
Olası sonuçlardan biri, Çin’in daha büyük bir yerli tedarik ağı kurduğu, diğer ülkelerin ise gelişmiş teknolojiler üzerindeki kontrolleri sıkılaştırdığı daha bölünmüş bir yarı iletken pazarı. Ulusal güvenlik kaygıları ve süregelen ekonomik ilişkiler sektörü farklı yönlere çekiyor.
Büyüme yatırım risklerini de beraberinde getiriyor
Çin’in yarı iletken sektörü 2023’te 179,5 milyar dolar gelir elde etti. 2023-2027 dönemi için öngörülen bileşik yıllık büyüme oranı yüzde 7,31’di. Bileşik yıllık büyüme oranı, belirli bir dönemde toplam artışı sağlayacak istikrarlı yıllık büyüme hızını ifade ediyor.
Çin, küresel çip üretiminin yüzde 16’sını gerçekleştirerek dünya genelinde üçüncü sırada yer alıyor. Devlet desteğinin yanı sıra yapay zekâ, elektrikli araçlar ve bulut bilişimden gelen talep de büyümeyi destekliyor.
Made in China 2025 (MIC25), yarı iletken gelişimini destekleyen daha geniş taban da dâhil olmak üzere büyük sanayi sektörlerinin oluşmasına katkı sağladı. Bununla birlikte sanayi politikaları aşırı kapasiteye ve ekonomik verimsizliklere de yol açtı. Yerel yönetimler birbiriyle örtüşen projelere büyük yatırımlar yaparak kaynak israfına ve kamu maliyesi üzerindeki baskıya neden oldu.
Dolayısıyla mali zorluk, yalnızca kaynak bulmaktan ibaret değil. Şirketlerin müşterilerin ekonomik açıdan kullanabileceği ekipman ve üretim kapasitesine ihtiyacı var; hükümetlerin ise genişlemeyi projelerin tekrarlanmasının maliyetiyle birlikte değerlendirmesi gerekiyor. Yatırımlar pratik talebin önüne geçtiğinde daha büyük bir yerli sektör de düşük getiriyle karşılaşabilir.
Yetenek ve araştırma bir sonraki aşamayı destekliyor
Çin, yurt dışındaki Çinli araştırmacıları ve uluslararası uzmanları çekmek için Bin Yetenek Planı ve Üst Düzey Yabancı Uzman Programı gibi girişimlerden yararlandı. Bu programlar, nitelikli kişilerin yurt dışına gitmesini tersine çevirmeyi ve yerli sanayiye daha fazla teknik uzmanlık kazandırmayı amaçlıyor.
Çin’de yenilik kapasitesini geliştirmek amacıyla bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik eğitimi de öncelik hâline getirildi. Ekipman kampanyası; makine tasarlayabilecek, üretim sorunlarını çözebilecek ve araştırmaları güvenilir üretime dönüştürebilecek insanlara dayanıyor.
Çinli araştırmacılar, çip tasarımı için QiMeng adlı bir yapay zekâ platformunu tanıttı ve dünyanın ilk ikili olmayan yapay zekâ çipinin seri üretimini gerçekleştirdi. Bu gelişmeler, mevcut Batı modellerinin ötesindeki teknolojik yaklaşımları izleme çabasını yansıtıyor.
Nitelikli iş gücü açığı, yurt dışından gelen engeller ve ileri teknolojilerin karmaşıklığı ilerlemeyi sınırlamayı sürdürüyor. Çin’in muhtemel sanayi modeli, olgun üretim süreçlerinde kısmi kendine yeterliliği küresel pazarlara seçici katılımla birleştiriyor. Teknolojik açıdan tam özerklik ise daha uzun vadeli bir hedef olmaya devam ediyor.
Bir sonraki aşama, yerli üreticilerin yenilikçiliği ve üretimi ekonomik açıdan sürdürülebilir kılarken kazanımlarını genişletip genişletemeyeceğine bağlı olacak. Çinli tedarikçiler daha büyük bir rol üstlenirken diğer ülkeler ve şirketler de rekabet ve iş birliği konusunda kendi tercihleriyle karşı karşıya.
Öne Çıkanlar
- Çin’de yerli yarı iletken ekipmanlarının payı, 2024’teki yüzde 25 seviyesinden 2025 sonu itibarıyla yüzde 35’e çıkarak yüzde 30’luk hedefi aştı.
- Naura, AMEC ve Piotech’in katkısıyla aşındırma ve ince film biriktirme süreçlerinde yerli ekipman kullanımı yüzde 40’ı geçti.
- Büyük Fon’un üçüncü aşaması, ilk iki turun toplamından fazla olmak üzere 344 milyar yuan, yaklaşık 47 milyar dolar kaynak sağladı.
- Bildirilen bir kural, uygun gelişmiş ekipmanın bulunmadığı durumlara istisna tanımakla birlikte yeni fabrikalarda ve genişletmelerde en az yüzde 50 yerli ekipman kullanılmasını şart koşuyor.
- Diğer üretim süreçlerinde ilerleme kaydedilmesine rağmen gelişmiş litografi, metroloji ve HBM zorlu alanlar olmayı sürdürüyor.
- Çin, 2023’te yarı iletkenlerden 179,5 milyar dolar gelir elde etti ve küresel çip üretiminin yüzde 16’sını gerçekleştirdi.
- Devlet desteği, yetenek programları ve araştırmalar yerli kapasiteyi genişletirken yinelenen yatırımlar ve yabancı kısıtlamalar risk oluşturmaya devam ediyor.






