İki çocuk evlerinden binlerce kilometre uzağa götürüldü
Washington’daki milletvekillerine verilen Ukrayna tanıklığına göre, işgal altındaki Donetsk’ten 12 yaşındaki bir erkek çocuk ile Kırım’daki Simferopol’den 16 yaşındaki bir kız çocuğu, ideolojik eğitim için Kuzey Kore’deki Songdowon Uluslararası Çocuk Kampı’na götürüldü. Misha ve Liza olarak tanımlanan çocuklar, evlerinden yaklaşık 9.000 kilometre uzaktaki Wonsan yakınlarında bulunan bir sahil kompleksine taşındı.
İçindekiler
- İki çocuk evlerinden binlerce kilometre uzağa götürüldü
- Soruşturmacıların Songdowon’da anlattıkları
- 210’dan fazla tesisten oluşan ağ
- Avukatlar tahliye iddiasına neden itiraz ediyor?
- Tutuklama emirleri ve uluslararası takvim
- Birleşmiş Milletler ne talep etti?
- Rusya’nın Kuzey Kore’yle ilişkileri neden önemli?
- Çocuklar nasıl geri getiriliyor?
- Aileler ve barışın koşulları
- Öne Çıkanlar
Ukraynalı bir insan hakları avukatı, ABD Senatosu alt komitesine yeminli ifadesinde, örgütünün Kuzey Kore’ye götürülen çocuklarla ilgili doğrulanmış iki vakayı kayda geçirdiğini söyledi. Anlatımda askerî temalı eğitimlerden, Kuzey Kore ideolojisine uyarlanmış Sovyet dönemi anlatılarından ve 1968’de ABD Donanmasına ait Pueblo gemisine yönelik saldırıyla bağlantılı gazilerle yapılan görüşmelerden söz edildi.
Ukraynalı soruşturmacılar, çocukların ailelerinden yalıtıldığını, Ukraynaca konuşmalarının engellendiğini ve Ukrayna’nın bir ulus olarak varlığını inkâr eden anlatılara maruz bırakıldığını söylüyor. Bu vakalar, Ukrayna’nın hukuka aykırı sınır dışı etme ve zorla asimilasyon iddialarını Rusya ve işgal altındaki Ukrayna topraklarının ötesine, bağımsız denetimin çok sınırlı olduğu bir ülkeye taşıyor.
5 Aralık 2025 itibarıyla Kiev, 2022’den bu yana sınır dışı edilen 19.500’den fazla çocukla ilgili bilgileri doğrulamıştı. Yale Üniversitesi İnsani Araştırmalar Laboratuvarı araştırmacıları, bebeklerden 17 yaşındaki gençlere kadar en az 35.000 Ukraynalı çocuğun geçici ya da kalıcı olarak Rusya’nın gözetiminde bulunduğunu tahmin etti. Ukrayna, çoğu zaman arabulucuların yardımıyla yaklaşık 1.800 çocuğu ülkeye geri getirmişti.
Rusya, usulsüzlük iddialarını reddediyor. Moskova, çocukları güvenlikleri için tahliye ettiğini, yüz binlerce Ukraynalı çocuğun Rusya’ya geçtiğini bildiriyor ve mümkün olduğunda ailelerin yeniden bir araya getirilmesi için prosedürleri bulunduğunu söylüyor. Ukrayna ve insan hakları avukatları ise soruşturmalarında anlatılan transferlerde, hukuka uygun tahliyelerin gerektirdiği güvencelerin bulunmadığını savunuyor.
Soruşturmacıların Songdowon’da anlattıkları
Misha ve Liza, Kuzey Kore’nin önde gelen gençlik komplekslerinden biri olarak onlarca yıldır faaliyet gösteren bir kampa götürüldü. Kuzey Kore medyası Songdowon’u çocuklara yönelik bir sahil tatil yeri olarak tanıtıyor. Kampta, ülke içinden katılan çocuklar ve davetli yabancı gruplar için vatanseverlik içerikli kitlesel gençlik programları düzenlendi.
Senato’da verilen ifadede, çocuklara Japon militaristlerini yenmeleri gerektiğini söyleyen derslerden ve onları yok etmeye yönelik talimatlardan söz edildi. Çocuklara ayrıca Kuzey Kore askerî tarihinin kahramanlaştırılmış bir anlatısı sunuldu ve 1968’deki Pueblo olayına katılmış Koreli gazilerle görüştürüldüler.
Songdowon’a ilişkin dış kaynaklı anlatımlarda sıkı programlar, kalabalık gruplar hâlinde etkinlikler, üniformalı rutinler ve sık siyasi eğitim yer alıyor. Ukrayna, kaçırılan çocukların bu ortama yerleştirilmesinin, ulusal kimliklerinin yerine Rusya’ya ve Moskova’yla dost güçlere bağlılık koymaya yönelik daha geniş bir çabanın parçası olduğunu söylüyor.
Soruşturmacılar, Ukraynalı reşit olmayan çocukların tutulduğu başka yerlerde de benzer uygulamalar olduğunu anlatıyor: Yakınlarıyla iletişim kurmalarının kısıtlanması, Rusça kullanmaya zorlanmaları ve Ukrayna kimliğini silen vatanseverlik eğitimi. Bu yerleştirmeler uzun süreli kalışları, sıkı tecridi ve savaş anlatılarını pekiştiren yetkililerle gazilerle dikkatle denetlenen görüşmeleri içerebiliyor.
İki çocuğa ilişkin anlatım, sınır dışı etme meselesine yeni bir coğrafi boyut kazandırıyor. Çocukların Kuzey Kore’den geri getirilmesi iki hükümetin iş birliğini gerektirecek; aileler ve çocukların izini sürenler de erişim sağlamada, çocukların nerede olduğunu doğrulamada ve seyahat düzenlemelerinde ek güçlüklerle karşılaşacak.
210’dan fazla tesisten oluşan ağ
Yale Üniversitesi İnsani Araştırmalar Laboratuvarı, 2022’den bu yana sınır dışı edilen çocukları barındıran veya eğiten Rusya ve işgal altındaki Ukrayna topraklarındaki 210’dan fazla tesisi belgeledi. Araştırmada yaz kampları, sanatoryumlar, eğitim merkezleri, dinî kurumlar, geçici barınaklar ve askerî bir tesis dâhil sekiz tür konum tespit edildi.
Çocuklar bu ağ içinde farklı şekillerde hareket ettiriliyor. Bazıları haftalarca tutulurken diğerleri aylarca ya da daha uzun süre kalıyor. Bazıları Rus vasilerin veya evlat edinen ailelerin yanına yerleştirilmeden önce birden fazla kamp arasında naklediliyor.
Araştırmada tespit edilen çocuklar arasında devlet kurumlarında yaşayanlar, çatışma bölgelerinde ebeveynlerinden ayrılan reşit olmayanlar, engelli çocuklar ve işgal makamlarınca doğrudan ailelerinden alınan çocuklar bulunuyor. Hareketlerinin izini sürmek, tek bir varış noktası bulmaktan ziyade bir dizi nakil sürecini yeniden kurmayı gerektirebiliyor.
Kiev’in doğrulanmış 19.500’den fazla sınır dışı etme vakasına ilişkin verisi ile Yale’nin Rusya’nın gözetiminde bulunan en az 35.000 çocuğa ilişkin tahmini farklı kategorileri kapsıyor. Ukrayna’nın açıkladığı sayı, sınır dışı edilen çocuklarla ilgili doğrulanmış bilgileri içerirken araştırmanın tahmini geçici ya da kalıcı olarak alıkonulan çocukları da kapsıyor. Her iki veri de Ukrayna’nın geri getirebildiği yaklaşık 1.800 çocuktan çok daha büyük bir ölçeğe işaret ediyor.
Rus makamları, Ukraynalı çocukların Rus vatandaşlığına erişimini kolaylaştırdı ve evlat edinme işlemlerini hızlandırdı. Vatandaşlık, velayet ve aile yanına yerleştirmeyle ilgili değişiklikler, çocukların kimliklerini ve yakınlarıyla yeniden bir araya getirilmeleri için gereken düzenlemeleri etkilediğinden Ukrayna’nın kaygılarının merkezinde yer alıyor.
Avukatlar tahliye iddiasına neden itiraz ediyor?
Ukraynalı hukuk uzmanları, transferlerin çoğu zaman uluslararası hukukun gerektirdiği korumalar olmaksızın tahliye olarak tanımlandığını savunuyor. Cenevre Sözleşmeleri, çatışma bölgelerinden çıkarılan çocukların özenle kayda geçirilmesini, izlenmesini ve aileleriyle yeniden bir araya getirilmesini gerektiriyor. Uygulamada bu güvenceler, çocuğun kim olduğunu, nereye götürüldüğünü ve yakınlarının onunla nasıl yeniden buluşabileceğini gösteren kayıtların tutulmasını sağlıyor.
Avukatlar, Uluslararası Kızılhaç Komitesiyle paylaşılan kayıtların bulunmadığını, standart bir belgeleme sisteminin olmadığını ve gönüllü geri dönüşün engellendiğini belirtiyor. ABD’li milletvekillerine ifade veren Ukraynalı insan hakları avukatı, çocukların geri getirilmesi için daha güçlü baskı çağrısı yaparken bu eksiklikleri anlattı.
"Kızılhaç’a hiçbir liste verilmedi. Hiçbir değerlendirme yapılmadı. Gönüllü geri gönderme gerçekleşmedi," dedi.
İnsan hakları avukatları Soykırım Sözleşmesi’ne de dikkat çekiyor. Çocukların bir ulusal gruptan başka bir ulusal gruba zorla nakledilmesi, korunan grubun kimliğini ve devamlılığını ortadan kaldırma amacı taşıyorsa sözleşmedeki soykırım tanımına girebilir. Bu hukuki değerlendirme, çocuklara nasıl davranıldığı ve nereye yerleştirildiklerinin yanı sıra transferlerin amacını da ilgilendiriyor.
Rusya, eylemlerinin reşit olmayanları korumayı amaçladığını ve kendi prosedürleri aracılığıyla ailelerin yeniden bir araya gelmesinin mümkün olduğunu savunuyor. Ukrayna’nın itirazı, avukatların hukuka uygun bir tahliye için gerekli olduğunu söylediği kayıtların, erişim imkânının ve gönüllü geri dönüş düzenlemelerinin bulunmamasına odaklanıyor.
Tutuklama emirleri ve uluslararası takvim
Uluslararası Ceza Mahkemesi, Mart 2023’te Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve çocuk haklarından sorumlu Rus yetkili Maria Lvova Belova hakkında tutuklama emri çıkardı. Emirlerde, Ukraynalı çocukların hukuka aykırı biçimde sınır dışı edilmesindeki rolleri nedeniyle bu isimlere yöneltilen suçlamalar yer alıyor.
Mahkemenin adımı, sınır dışı etmeleri uluslararası ceza yargılamalarının odağına taşıdı. Emirlerin uygulanması, şüphelilerin seyahat edebileceği ülkelerin iş birliğine bağlı. Emirler, hakkında suçlama yöneltilen kişilerin diplomatik seyahatlerini kısıtlıyor ve programın sürdürülmesinin uzun vadeli maliyetini artırıyor.
Hükümetler, çocuk transferleriyle bağlantılı Rus yetkililere, kurumlara ve kuruluşlara ayrıca yaptırım uyguladı. Bu önlemler, ceza sürecine siyasi ve mali baskı eklerken çocukları tespit etme ve geri dönüşleri müzakere etme çalışmaları da sürüyor.
Ukrayna’nın, araştırmacıların ve uluslararası kuruluşların anlattığı olaylar birkaç yıla yayılıyor:
- 2014’ten bu yana: Birleşmiş Milletler’in zorla nakledilen veya yasa dışı şekilde sınır dışı edilen Ukraynalı çocukların geri getirilmesi talebinin kapsadığı dönem.
- 2022’den bu yana: Kiev, sınır dışı edilen 19.500’den fazla çocuğu doğruladı; Yale araştırmacıları 210’dan fazla tesisten oluşan bir ağı belgeledi.
- Mart 2023: Uluslararası Ceza Mahkemesi, Vladimir Putin ve Maria Lvova Belova hakkında tutuklama emri çıkardı.
- 2024 ortası: Rusya ve Kuzey Kore, kapsamlı güvenlik hükümleri içeren bir ortaklık anlaşması imzaladı.
- 5 Aralık 2025 itibarıyla: Ukrayna’nın tanıklığında Kuzey Kore’yle ilgili doğrulanmış iki vakadan söz edildi; Ukrayna 2022’den bu yana yaklaşık 1.800 çocuğu geri getirmişti.
Hukuki ve diplomatik önlemler sorunun farklı yönlerini ele alıyor. Ceza yargılamaları iddia edilen suçlar için hesap sorulmasını, yaptırımlar transferlerle bağlantılı kişilerin hedef alınmasını, müzakereler ise çocukların ailelerine geri dönmesini amaçlıyor.
Birleşmiş Milletler ne talep etti?
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2014’ten bu yana zorla nakledilen veya yasa dışı şekilde sınır dışı edilen tüm Ukraynalı çocukların derhâl ve koşulsuz geri getirilmesini talep eden bir karar kabul etti. Rusya, Belarus ve İran’ın da aralarında bulunduğu 12 ülke karara karşı çıkarken 91 ülke lehte oy kullandı.
Karar ayrıca yeni sınır dışı etmelerin, ailelerden ayırmaların, statü veya vatandaşlık değişikliklerinin, evlat edinmelerin, koruyucu aile yanına yerleştirmelerin ve ideolojik koşullandırmanın derhâl sona ermesini talep ediyor. Karar hem çocukların fiziksel olarak yer değiştirmesini hem de nakil sonrasında kimliklerini veya aile ilişkilerini değiştiren uygulamaları kapsıyor.
Genel Kurul kararları hukuken bağlayıcı değil. Buna rağmen siyasi ölçütler oluşturuyor ve katılımcı hükümetlerin tutumlarını kayda geçiriyor. Bu karardaki temel ölçüt, çocukların koşulsuz biçimde geri getirilmesi ve ailelerin yeniden bir araya gelmesini zorlaştıran uygulamaların durdurulması.
Ukrayna Dışişleri Bakan Yardımcısı Mariana Betsa, Genel Kurul’a yaptığı konuşmada bu meselenin müzakerelerde pazarlık konusu hâline gelmemesi gerektiğini söyledi. Çocukların geri getirilmesini temel bir insani gereklilik olarak sundu.
"Ukraynalı çocuklar koşulsuz biçimde geri getirilmeden Ukrayna’da adil bir barış olmayacak. Bu karar siyasetle ilgili değil. Bu bir insanlık meselesi," dedi Betsa.
Koşulsuz geri dönüş talebi, diplomatik yaklaşımın merkezine aileleri yerleştiriyor. Ukrayna’nın tutumuna göre çocukların yakınlarıyla yeniden bir araya gelmesi, dönüşlerinin savaşın diğer başlıklarında taviz verilmesine bağlanmamalı.
Rusya’nın Kuzey Kore’yle ilişkileri neden önemli?
Rusya’nın 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinin ardından Moskova ile Pyongyang arasındaki ilişkiler sıkılaştı. İki ülkenin liderleri, 2024 ortasında kapsamlı güvenlik hükümleri içeren bir ortaklık anlaşması imzaladı.
Batılı hükümetler, Kuzey Kore’nin Rusya’ya top mermisi ve balistik füze sağladığını söylüyor. Her iki başkent de iş birliğinin uluslararası kurallara uygun olduğunu savunuyor. Kuzey Kore dışarıdan denetime çok az izin verdiği için ilişkilere dair bağımsız bilgi edinme imkânı sınırlı.
Bu koşullar altında, Ukraynalı çocukların Songdowon’a yerleştirildiği iddiası iki hükümet arasındaki koordinasyonun derinleştiğine işaret eder. Kampın bağlılık, disiplin, devlet tarihi ve vatanseverlik gösterilerine odaklanması, Ukrayna’nın anlattığı propaganda ve kontrol yöntemleriyle örtüşüyor.
Kuzey Kore’de çocuklarını arayan aileler, Rusya’da karşılaştıkları velayet sorunlarının yanı sıra ülkenin kapalı yapısıyla da mücadele edecek. Çocukların üçüncü bir ülkeye nakledilmesi, iz sürmeyi, konsolosluk erişimini ve tarafsız kuruluşların denetimini zorlaştırırken soruşturmacıların arama yapması gereken alanı da genişletiyor.
Rus liderler, Kuzey Kore’nin çatışmaya ilişkin gelecekteki görüşmelere dâhil edilmesi gerektiğini de söyledi. Böyle bir rol, Pyongyang’a çocukların geri dönüşü dâhil insani düzenlemelerde söz hakkı verir. Bu olasılık, iki vaka açısından erişim, iletişim ve çocukların sonunda geri getirilmesine ilişkin taahhütleri özellikle önemli kılıyor.
Çocuklar nasıl geri getiriliyor?
Ukrayna, 2022’den bu yana çoğu üçüncü tarafların arabuluculuğuyla yaklaşık 1.800 çocuğun geri dönmesini sağladı. Katar, Güney Afrika ve Vatikan münferit vakalarda yardımcı oldu.
Her bir geri dönüş aylarca sürebilen doğrulama, müzakere ve seyahat düzenlemeleri gerektirebiliyor. Çocuğun kimliği doğrulanmalı, yakınlarının yeri belirlenmeli ve çocuğun hareketlerini kontrol eden makamlar yolculuğa izin vermeli. Binlerce çocuk kayıp ya da yabancı ülkelerin gözetiminde; bu nedenle süreç geniş kapsamlı ve hâlâ devam ediyor.
Ukrayna’daki kurumlar ve sivil toplum kuruluşları, çocukların izini sürmek için açık kaynak araştırmalarından, okul kayıtlarından ve DNA eşleştirmesinden yararlanıyor. DNA eşleştirmesi aile bağını doğrulamaya yardımcı olurken kayıtlar ve kamuya açık bilgiler çocuğun hareketlerinin yeniden oluşturulmasını sağlayabiliyor.
Ukrayna, Rusya’yla görüşmelerde sınır dışı edilen çocukların resmî listelerini sunarak bulundukları yer ve statüleri konusunda doğrudan yanıt talep etti. Songdowon’a götürüldüğü bildirilen iki çocuk dâhil münferit vakaların doğrulanması, hukuki kayıt oluşturulmasına yardımcı oluyor ve ülkelerine geri gönderilmelerinin müzakere edilmesi için fırsat yaratabiliyor.
İnsani yardım savunucuları, daha fazla çocuğun geri getirilmesi için dört alanda çalışma gerektiğini belirtiyor:
- Tarafsız kuruluşlarla paylaşılan açık kayıtlar ve nakiller, vasiler ile konumlara ilişkin ayrıntılı belgeler aracılığıyla her çocuğun yerini belirlemek, durumunu doğrulamak ve izlemek.
- Arabuluculuk yapabilen ve seyahat belgeleri sağlayabilen üçüncü ülkeler üzerinden güvenli geri dönüş kanallarını genişletmek; ebeveynleri belirlenmiş ve kendilerine ulaşılabilen çocuklara öncelik vermek.
- Sınır dışı etme ve evlat edinmeleri düzenleyen, finanse eden veya duyuran yetkililere ve kurumlara hedefli yaptırımlar, mal varlığı dondurma ve seyahat yasakları uygulamak.
- Gelecekteki yargılamalar ve tazminat ile destek talep eden hukuk davaları için delil toplamak.
Belgeleme, diplomasi ve hukuki baskı, yüzlerce çocuğun ailelerine dönmesine şimdiden yardımcı oldu. Kayıtların, izinlerin ve seyahat düzenlemelerinin çoğu zaman her çocuk için ayrı ayrı sağlanması gerektiğinden çalışmalar zorluğunu koruyor.
Aileler ve barışın koşulları
Yale Üniversitesi İnsani Araştırmalar Laboratuvarı Direktörü Nathaniel Raymond, ABD’li milletvekillerine kaçırılan çocukların geri getirilmesinin müzakere edilmiş herhangi bir anlaşmanın koşulu olması gerektiğini söyledi. Bu şartı, ahlaki inandırıcılık için asgari bir ölçüt ve savaş sırasında çocukların nakledilmesini olağan kabul etmeye karşı pratik bir güvence olarak nitelendirdi.
"Kaçırılan tüm Ukraynalı çocukların geri getirilmesi, bu savaş için müzakere edilecek herhangi bir çözümün ön koşulu olmalı," dedi Raymond.
Her çocuğun kimliğini belirleyip geri getirmeye yönelik bağlayıcı bir mekanizma, işgal altındaki bölgelerdeki ailelere hayatlarını yeniden kurma imkânı sağlayacak. Bu mesele Ukrayna’da ve yurt dışında kamuoyu desteğini etkiliyor; ateşkes, esir takası ve insani koridor görüşmelerinde önem taşıyor. Geri dönüşlerde ölçülebilir ilerleme kaydedilmesi, anlaşmaların uygulanabildiğini ve sivillerin korunmasına saygı gösterildiğini ortaya koyacak.
Ukrayna İnsan Hakları Ombudsmanı Dmytro Lubinets, kayıp her çocuğun bulunması için ortak bir arama çalışması yürütülmesi ve çocukları ideolojik ve fiziksel zarardan koruyacak kapsamlı bir sistem kurulması çağrısında bulundu. Çocukların rızaları olmadan sınır ötesine taşınmasının ve kimliklerinden yoksun bırakılmalarının onları savaş aracına dönüştürdüğünü savunuyor.
"Her çocuk bulunmalı, korunmalı ve evine getirilmelidir. Ukraynalı çocuklar saldırgan tarafından silah olarak kullanılamaz," dedi Lubinets.
Ukrayna’nın First Lady’si Olena Zelenska, bu durumun aileler ve ülke üzerindeki duygusal etkisini anlattı. Yakın tarihli bir konuşmasında uluslararası topluma daha hızlı hareket etme çağrısı yaptı ve gecikmelerin can kayıpları ve yitirilen çocukluklar üzerinden ölçülen insani bir bedeli olduğunu söyledi.
"Bu savaşın belki de en acı gerçeği, Ukraynalı çocukların sistematik biçimde sınır dışı edilmesidir," dedi Zelenska.
5 Aralık itibarıyla açıklamada Misha ve Liza’nın ne zaman geri getirileceğine ilişkin bir tarih verilmedi. Çocukların Kuzey Kore’ye nakledildiği iddiası, ailelerin karşı karşıya olduğu pratik zorlukları ortaya koyuyor: Çocuğu bulmak, iletişim kurmasını sağlamak, durumunu doğrulamak ve eve dönüş yolculuğuna dâhil olan her hükümetin iş birliğini almak.
Öne Çıkanlar
- Ukrayna’nın tanıklığında, evlerinden yaklaşık 9.000 kilometre uzaktaki Kuzey Kore Songdowon kampına götürülen 12 yaşındaki Misha ve 16 yaşındaki Liza’nın yer aldığı doğrulanmış iki vakadan söz edildi.
- Tanıklıkta ideolojik eğitimden ve 1968’de ABD Donanmasına ait Pueblo gemisine yönelik saldırıyla bağlantılı gazilerle yapılan görüşmelerden söz edildi.
- Kiev, 2022’den bu yana sınır dışı edilen 19.500’den fazla çocuğu doğruladı; Yale araştırmacıları en az 35.000 çocuğun geçici ya da kalıcı olarak Rusya’nın gözetiminde bulunduğunu tahmin ediyor.
- Araştırmacılar, sınır dışı edilen çocukları barındıran veya eğiten Rusya ve işgal altındaki Ukrayna’daki 210’dan fazla tesisi belgeledi.
- BM Genel Kurulu, 2014’ten bu yana zorla nakledilen veya yasa dışı şekilde sınır dışı edilen çocukların koşulsuz geri getirilmesini talep etti; 91 ülke kararı desteklerken 12 ülke karşı çıktı.
- Uluslararası Ceza Mahkemesi, yasa dışı sınır dışı etme iddiaları nedeniyle Mart 2023’te Vladimir Putin ve Maria Lvova Belova hakkında tutuklama emri çıkardı.
- Rusya, usulsüzlük iddialarını reddediyor; çocukları güvenlikleri için tahliye ettiğini ve ailelerin yeniden bir araya getirilmesine yönelik prosedürleri bulunduğunu söylüyor.
- Ukrayna, 2022’den bu yana çoğu zaman üçüncü tarafların arabuluculuğuyla yaklaşık 1.800 çocuğu geri getirdi.
- Ukraynalı yetkililer ve Yale’den Nathaniel Raymond, çocukların geri getirilmesinin müzakere edilecek her türlü barış anlaşmasının parçası olması gerektiğini savunuyor.






