Tayvan’da yapay zekâ patlaması hızlı büyümeyi tetiklerken ücretler ve konut geride kalıyor

11 dakikalık okuma
Tayvan’da yapay zekâ patlaması hızlı büyümeyi tetiklerken ücretler ve konut geride kalıyor

Hızlı büyüme, eşitsiz kazanç

Tayvan ekonomisi art arda iki çeyrekte yaklaşık yüzde 8 büyüdü, ekim ayı ihracatı rekor düzeyde yüzde 49,7 arttı ve borsası Almanya’yı geride bırakarak dünyanın en büyük sekizinci borsası oldu. Ancak bu büyümeyi sağlayan elektronik ve yarı iletken sektörleri, gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 15’inden fazlasını üretmelerine karşın iş gücünün yalnızca yaklaşık yüzde 6,5’ini istihdam ediyor.

İçindekiler
  1. Hızlı büyüme, eşitsiz kazanç
  2. Sıçramanın arkasındaki çipler ve sunucular
  3. İhracat 2025 ve 2026 görünümünü yükseltiyor
  4. Çalışanlar neden pek az fayda görüyor?
  5. Geleneksel imalatçılar farklı bir ekonomiyle karşı karşıya
  6. Yeni fabrikalar konut sıkışıklığını artırıyor
  7. Büyümenin çevresindeki ticaret ve güvenlik riskleri
  8. Kazançları çip sektörünün ötesine yaymak
  9. Yapay zekâ büyümesinde çalışanlara da yer açmak
  10. Özetle

28 Kasım 2025 itibarıyla yetkililer, yıllık GSYH büyümesinin yaklaşık yüzde 7,37 olmasını bekliyor; bu oran Çin’in büyümesini aşacak. Yapay zekâda kullanılan çip ve sunuculara yönelik talep, Tayvan’daki fabrikalara yatırım çekiyor ve ülkenin en büyük teknoloji şirketlerinin değerini artırıyor. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer; dolayısıyla hızlı büyüme, Tayvan’ın ne kadar daha fazla üretip sattığını gösteriyor.

Ancak pek çok hane için bu patlama, harcama gücünde pek az iyileşme sağladı. Fiyat değişimlerine göre düzeltilmiş ücretler anlamına gelen reel ücretler, 2000’lerin başından bu yana büyük ölçüde yerinde saydı. Emeğin GSYH’den aldığı pay geriledi, tüketici güveni düşük seyretti ve artan konut maliyetleri teknoloji sektörü dışındaki çalışanlar üzerindeki baskıyı artırıyor.

Kişi başına GSYH’nin 38 bin doları aşması bekleniyor, ancak ortalama ücretler Güney Kore ve Japonya’dakilerin en az yüzde 30 gerisinde. Kişi başına GSYH, ulusal üretimin değerini nüfusa böler; her kişinin aldığı ücret miktarını göstermez. Tayvan’ın verileri, nüfusun büyük bölümünün ücretleri geride kalırken üretimin ne kadar hızlı artabileceğini ortaya koyuyor.

Temel mesele, yapay zekâ donanımından elde edilen kazancın ne ölçüde yayılacağı. Tayvan, bilgi işlem kapasitesinin küresel ölçekte artırılmasında vazgeçilmez bir konuma gelirken çok sayıda çalışan ve küçük işletme çok daha yavaş büyüyen bir ekonomiyle karşı karşıya.

Reklam

Sıçramanın arkasındaki çipler ve sunucular

Tayvan Yarı İletken Üretim Şirketi (TSMC), yapay zekâ eğitimi ve çıkarımı için gereken gelişmiş çipleri üretiyor. Eğitim, bir yapay zekâ modelinin verilerden öğrenme sürecidir. Çıkarım ise modelin sonrasında yaptığı işleri; örneğin bir soruyu yanıtlamayı veya yeni bir isteği işlemeyi ifade eder.

TSMC, çip tasarlayan şirketler ve dünyanın dört bir yanındaki müşterilere bilgi işlem kapasitesi sağlayan işletmeler için işlemci üretiyor. Dökümhane modeli, diğer şirketlerin çip tasarımına odaklanmasına, üretimi ise TSMC’nin üstlenmesine olanak tanıyor. Tayvan, üretimin en karmaşık aşamalarından birinde katma değer yaratıyor.

Sunucu üreticileri ve sözleşmeli imalatçılar, sistemin bir başka temel parçasını sağlıyor. Çok sayıda işlemcinin birlikte çalıştığı bulut veri merkezlerine kurulan makine raflarını bir araya getiriyorlar. Bu nedenle Tayvan’ın rolü, tek tek çiplerin ötesine geçerek bu çipleri kullanılabilir bilgi işlem gücüne dönüştüren ekipmanları da kapsıyor.

Büyük bir yapay zekâ modelini eğitmek, paralel çalışan binlerce grafik işlem birimi gerektirebilir. Özel bellek, bu işlemcilere veri aktarırken gelişmiş paketleme, yongaçık adı verilen daha küçük çip bileşenlerini yüksek hızda birbirine bağlıyor. Sistemin çalışması için gereken bileşenlerin bütünü olan bu donanım yığınının temel parçalarında Tayvan öne çıkıyor.

TSMC, yapay zekâ talebi nedeniyle gelir beklentisini yükseltti. Tedarikçileri yüksek bant genişlikli bellek, gelişmiş paketleme ve ağ ekipmanları üretimini artırıyor. Montaj ve test faaliyetleri Hsinchu, Taichung, Tainan ve Kaohsiung çevresinde yoğunlaşarak büyümeyi büyük sanayi merkezlerinin birkaçına yayıyor.

İhracat 2025 ve 2026 görünümünü yükseltiyor

Ekim ayında ihracat, geçen yılın aynı ayına göre rekor düzeyde yüzde 49,7 arttı. Bu artış, üçüncü çeyrekte kaydedilen yüzde 36,5’lik yükselişi izledi. ABD’ye sevkiyatlar 2025’in ilk on ayında yüzde 60’tan fazla arttı. Bu durum, Tayvan’ın teknoloji ürünleri için başlıca pazarlardan birindeki güçlü talebi yansıtıyor.

İhracatın yaklaşık dörtte üçünü çipler ve elektronik ürünler oluşturuyor. Bu yoğunlaşma, mevcut büyümenin hızını açıklamaya yardımcı oluyor: Müşteriler daha fazla yapay zekâ ekipmanı sipariş ettiğinde Tayvan’ın ihracat ekonomisinin büyük bir bölümü bundan etkileniyor. Küresel yatırımcılar da yapay zekâ tedarikçilerine büyük miktarda para aktararak borsanın Almanya’yı geride bırakmasına katkı sağladı.

Yetkililer beklentilerini içinde bulunulan yılın ötesine taşıdı. Daha önce yüzde 2,81 olarak açıklanan tahminlerini yükselterek 2026’da GSYH büyümesinin yüzde 3,54 olmasını bekliyorlar. 2025’teki zirvenin ardından büyüme hızı yavaşlasa da ihracatın gelecek yıl yüzde 6’dan fazla artacağı öngörülüyor.

Reklam

Rakamlar, ücretler ve konut alanındaki çok daha uzun süredir devam eden baskıların üzerine inşa edilen bir patlamayı ortaya koyuyor:

  • Reel ücretler 2000’lerin başından bu yana büyük ölçüde yerinde saydı.
  • Kaohsiung’un Nanzih bölgesinde konut fiyatları 2020’den bu yana yaklaşık yüzde 89 arttı.
  • 2025’in üçüncü çeyreğinde ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 36,5 arttı.
  • Ekim 2025’te ihracat geçen yılın aynı ayına kıyasla rekor düzeyde yüzde 49,7 yükseldi.
  • Yetkililer 2025’te GSYH büyümesinin yaklaşık yüzde 7,37 olmasını bekliyor.
  • Yetkililer 2026’da GSYH’nin yüzde 3,54, ihracatın ise yüzde 6’dan fazla büyümesini öngörüyor.

Bulut hizmeti sağlayıcıları ve büyük şirketler daha fazla bilgi işlem kapasitesi kurmak için yarışmayı sürdürüyor. Resmî görünüm, 2025 için öngörülen olağanüstü büyüme hızından daha yavaş olsa da genişlemenin devam edeceğine işaret ediyor.

Çalışanlar neden pek az fayda görüyor?

Elektronik ve yarı iletken sektörleri, iş gücünün yaklaşık yüzde 6,5’ini istihdam ederken GSYH’nin yüzde 15’inden fazlasını üretiyor. Dolayısıyla çoğu kişi geçimini en güçlü büyümeyi sağlayan sektörlerin dışında kazanıyor. Sektörlerin üretimdeki payıyla istihdamdaki payı arasındaki fark, ulusal refah ile hanelerin yaşadığı deneyimin neden farklı hızlarda değişebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Beş yıl önce elektronik sektöründeki ücretler, ekonomi genelindeki ortalamadan zaten yaklaşık yüzde 35 daha yüksekti. Çip üreticilerinin siparişleri karşılamak için ikramiye ve fazla mesai uygulamalarına başvurmasıyla bu fark daha da büyüdü. Yapay zekâdan elde edilen büyük kazanç, görece az sayıdaki şirketin uzman mühendisleri ve çalışanları arasında yoğunlaşıyor.

Pek çok geleneksel şirket daha zayıf talep ve daralan kâr marjlarıyla karşı karşıya. İş gücünün büyük bölümü için reel ücret artışı yıllardır sıfıra yakın seyrederken emeğin ulusal gelirden aldığı pay geriledi. Başka bir deyişle, ekonomide çalışanlara giden gelir payı küçüldü.

Genç çalışanlar ve kariyerlerinin başındaki kişiler, yazılım otomasyonundan en fazla etkilenen işlerde riskle karşı karşıya. Fırsatlar ve ücret artışları, yapay zekâyla bağlantılı mühendislik, veri ve ileri imalat rollerinde yoğunlaşıyor. Becerileri veya işleri bu alanların dışında kalan çalışanların büyümeden doğrudan yararlanma yolları daha sınırlı.

Düşük tüketici güveni de bu eşitsiz tabloyla örtüşüyor. Güçlü ihracat ve yükselen hisse fiyatları, her hanenin harcayabileceği parayı artırmadan ulusal toplamları yükseltebilir; özellikle de konut ve diğer yaşam giderleri gelirin büyük bölümünü tüketirken.

Reklam

Geleneksel imalatçılar farklı bir ekonomiyle karşı karşıya

Küçük ve orta ölçekli işletmeler, uzun süredir Tayvan’ın imalat sanayisinin bel kemiğini oluşturuyor. Pek çoğu uyum sağlayıp küresel tedarik zincirlerinde yer edindi, ancak mevcut ihracat patlaması hepsine eşit ölçüde ulaşmıyor.

Tayvan dolarının değer kazanması ve geleneksel ürünlere getirilen yeni gümrük vergileri; makine, kimya ve otomotiv parçası üreticilerini zorluyor. Bir para biriminin güçlenmesi, o para birimiyle fiyatlandırılan malları yurt dışındaki alıcılar için daha pahalı hâle getirebilir. Gümrük vergileri de malların yabancı bir pazara giriş maliyetini artırır.

Ekonomistler, iki farklı hızda ilerleyen bir ekonomi uyarısında bulunuyor. Yarı iletken ve sunucu şirketleri hızla büyürken diğer pek çok sektör yavaş büyüme ve kâr marjı baskısıyla mücadele ediyor. Geleneksel imalat ürünleri satan bir işletme, ulusal ihracat rakorları kırarken bile zor koşullarla karşılaşabilir.

Bu ayrım, ücret artırma imkânını da etkiliyor. Güçlü sipariş alan şirketler ikramiye ödeme, fazla mesai ekleme ve yatırım yapma konusunda daha fazla olanağa sahip. Talebin zayıf ve kâr marjlarının daraldığı şirketlerin benzer artışlar sunma imkânı daha kısıtlı; bu da aynı ulusal ekonomide çalışanların deneyimlerini keskin biçimde farklılaştırıyor.

Yeni fabrikalar konut sıkışıklığını artırıyor

Kaohsiung’un Nanzih bölgesi, çip patlamasının yerel emlak piyasalarını nasıl değiştirdiğini gösteriyor. Yeni üretim tesisleri ve daha yüksek ücretli mühendislerin bölgeye gelmesiyle burada konut fiyatları 2020’den bu yana yaklaşık yüzde 89 arttı. Genellikle fab olarak adlandırılan üretim tesisi, yarı iletken çiplerin üretildiği fabrikadır.

“TSMC etkisi”, yeni çip fabrikalarının çevredeki mahalleleri nasıl dönüştürdüğünü anlatmak için kullanılan yerel bir ifade. Yüksek gelirler ve yeni istihdam, sanayi tesislerinin yakınındaki konutlara talep getiriyor. Hsinchu, Tainan, Taichung ve Chiayi’nin bazı bölgelerinde de yeni projelerin yakınlardaki emlak piyasalarını canlandırdığı benzer örüntüler görülüyor.

Taipei’de konut fiyatlarının gelire oranı artık pek çok büyük dünya kentindekini aşıyor. Bu oran, bir evin fiyatını hane gelirleriyle karşılaştırıyor: Oran yükseldikçe alıcıların gelirleriyle konut edinmesi zorlaşıyor. İlk evini almaya çalışan çok sayıda kişi, karşılayamayacağı fiyatlarla karşı karşıya.

Hane halkı servetindeki eşitsizlik otuz yılda neredeyse dört katına çıktı. Konut değerlerinin yükselmesi, birden fazla evi olanların serveti ücretlerden çok daha hızlı artarken aradaki farkı büyüttü. Çip sektörünün dışındaki aileler bütçelerine uymak için daha küçük evleri veya daha uzun işe gidiş gelişleri kabul edebiliyor.

Reklam

Hükümet son yıllarda asgari ücreti artırdı, ilk kez ev alacaklara yönelik avantajlı krediler sundu ve birden fazla konut sahibi olmaya uygulanan vergileri yükseltti. Bu önlemler bir ölçüde destek sağlasa da fab merkezlerinin yakınındaki hızlı fiyat artışlarını veya iş olanaklarının bol olduğu bölgelerdeki genel uygun fiyatlı konut açığını telafi edemedi.

Büyümenin çevresindeki ticaret ve güvenlik riskleri

ABD artık Tayvan’ın ihracatının yaklaşık üçte birini alıyor. Tayvan’ın ABD ile büyüyen ticaret fazlası, yani oraya sattığı malların oradan satın aldıklarından fazla olması, yeni gümrük vergileri riskini artırıyor. Tayvan’ın Washington ile hâlâ kapsamlı bir ticaret anlaşması bulunmuyor.

Çin’in ada üzerindeki egemenlik iddialarını sürdürmesi, şirketler ve finans piyasaları açısından belirsizliği artırıyor. Öte yandan Çin, çok sayıda üründe kullanılan yerleşik yarı iletken türleri olan olgun çiplerde arayı kapatmak için büyük harcamalar yapıyor. Bu rekabet, bazı çip ürün gruplarının kâr marjlarını baskılayabilir.

Tayvan’ın ihracat bileşimi de büyümeyi küresel teknoloji yatırımlarındaki değişimlere duyarlı kılıyor. İhracatın yaklaşık dörtte üçünü çipler ve elektronik ürünler oluşturduğundan, bilgi işlem ekipmanlarına yapılan harcamalardaki değişiklikler ekonominin büyük bir bölümünü etkileyebiliyor. Sektör yoğunlaşması, yatırım patlaması sırasında güç kaynağı; talep zayıfladığında ise kırılganlık unsuru oluyor.

Eski Ekonomi Bakanı Mei-Hua Wang, yakın tarihli bir forumda büyümenin sürmesi için hâlâ alan bulunduğuna inandığını söyledi. Wang, daha fazla şirket yapay zekâyı faaliyetlerinde ve ürünlerinde kullandıkça bilgi işlem ihtiyacının artmayı sürdürdüğünü belirtti:

Yapay zekâ için bilgi işlem gücüne yönelik talep hızla artıyor ve yarı iletkenlere yönelik talepte yavaşlama belirtisi yok.

Resmî tahminler de 2026’da büyümenin süreceğine, ancak daha ılımlı bir hızda gerçekleşeceğine işaret ediyor. Görünüm, güçlü yapay zekâ talebinin devam etmesini teknoloji ihracatına büyük ölçüde bağımlı bir ekonominin karşı karşıya olduğu ticari, rekabetçi ve jeopolitik baskılarla bir arada değerlendiriyor.

Kazançları çip sektörünün ötesine yaymak

İş dünyası liderleri ve ekonomistler; mesleki ve teknik eğitimin genişletilmesini, geleneksel imalatçıların otomasyon ve dijital araçları benimsemesine yardımcı olunmasını ve araştırma-geliştirme desteğinin yarı iletkenlerin ötesine taşınmasını görüştü. Amaç, iş gücünün çoğunu istihdam eden sektörlerde verimliliği artırarak daha fazla işletmenin daha yüksek katma değer üretmesini ve daha iyi ücretler ödemesini sağlamak.

Küçük ve orta ölçekli işletmeler, ekipman ve yazılıma yatırım için daha güçlü teşviklerden yararlanabilir. Yapay zekâ patlamasının en büyük şirketleri iş gücünün yalnızca küçük bir bölümünü istihdam ettiği için bu işletmelerin modernleşme kapasitesi önem taşıyor. Daha geniş tabana yayılan yatırımlar, daha fazla işletmeyi yeni teknolojiden elde edilen kazançlara bağlayabilir.

Konut önerileri de ayrımın bir başka boyutuna odaklanıyor. İmar kurallarında değişiklikler, yeni sanayi parklarının yakınında daha hızlı onay süreçleri ve daha fazla sosyal konut, fab projeleri çevresindeki baskıyı azaltabilir. Fab şehirleriyle çevredeki kentler arasındaki ulaşım bağlantılarının iyileştirilmesi, herkesin aynı bölgelere taşınmasını gerektirmeden çalışanların iyi işlere erişmesini sağlayabilir.

Reklam

Politika görevi hem gelirleri hem de maliyetleri kapsıyor. Çip kümelenmesinin dışındaki sektörlerde verimliliğin artması daha iyi ücretleri destekleyebilir; daha fazla konut ve güçlü ulaşım bağlantıları ise aileleri daha küçük evlere veya daha uzun işe gidiş gelişlere iten baskıyı azaltabilir.

Yapay zekâ büyümesinde çalışanlara da yer açmak

Otomasyon üzerine akademik araştırmalar, verimlilik arttıkça ücretlerin yükselebildiği, makineler bilişsel görevlerin daha büyük bölümünü üstlendikçe ise artışın duraksayabildiği bir örüntüye işaret ediyor. Bilişsel görevler, yalnızca fiziksel çaba gerektiren işler değil, bilgi işleme veya karar verme gibi zihinsel çalışmaları kapsıyor.

Ekonomistler, fiziksel ekonomiye yapılan yatırımlar zekâ ve bilgi işlem alanındaki yatırımlarla aynı hızda ilerlediğinde ücret artışının sürme ihtimalinin yükseldiğini savunuyor. Tayvan için bu, bulut ve çip yatırımlarını; yapay zekâ araçlarıyla verimliliği artıran sağlık, inşaat, enerji ve altyapı harcamalarıyla birlikte yürütmek anlamına geliyor.

Vergi ve iş gücü politikaları da şirketleri çalışanlarını eğitmeye, insanları hizmet ve imalat süreçlerine dahil etmeye ve verimlilik kazançlarını kâr paylaşımı veya performansa dayalı ücretlerle aktarmaya teşvik edebilir. Amaç, kazancı yapay zekâ donanımı tedarik eden şirketlerle sınırlamak yerine işletmeler daha verimli hâle gelirken çalışanların da bundan yararlanmasına yardımcı olmak.

Tayvan’ın kısa vadeli başarısı kayda değer: hızlı ekonomik büyüme, ihracatta rekor artış ve teknoloji şirketlerinin küresel ölçekte daha fazla öne çıkması. Hanelerin karşı karşıya olduğu güçlük de somut. Önde gelen sektörlerin dışındaki ücretler zayıf kalıyor, yeni fabrikaların yakınındaki konutlar çok daha pahalı hâle geldi ve çalışanların çoğu geçimini yarı iletken patlamasının dışında kazanıyor.

Özetle

  • Tayvan, yapay zekâ donanımı ihracatının etkisiyle art arda iki çeyrekte yaklaşık yüzde 8 büyüdü.
  • Yetkililer GSYH’nin 2025’te yaklaşık yüzde 7,37, 2026’da yüzde 3,54 büyümesini bekliyor.
  • Ekim ayında ihracat geçen yılın aynı dönemine göre rekor düzeyde yüzde 49,7 arttı; bu oran üçüncü çeyrekteki yüzde 36,5’lik artışı izledi.
  • Tayvan borsası Almanya’yı geride bırakarak dünyanın en büyük sekizinci borsası oldu.
  • Elektronik ve yarı iletken sektörleri GSYH’nin yüzde 15’inden fazlasını üretirken çalışanların yaklaşık yüzde 6,5’ini istihdam ediyor.
  • İhracatın yaklaşık dörtte üçünü çipler ve elektronik ürünler oluşturuyor; ABD’ye sevkiyatlar 2025’in ilk on ayında yüzde 60’tan fazla arttı.
  • Reel ücretler 2000’lerin başından bu yana büyük ölçüde yerinde sayıyor; ortalama ücretler Güney Kore ve Japonya’dakilerin en az yüzde 30 gerisinde.
  • Kaohsiung’un Nanzih bölgesinde konut fiyatları 2020’den bu yana yaklaşık yüzde 89 arttı.
  • Kazançları yaymaya yönelik öncelikler arasında eğitim, yarı iletkenler dışındaki yatırımlar, konut arzı ve ulaşım yer alıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir