Trump, Japonya Başbakanı Takaichi'den Tayvan yüzünden Çin'le yaşanan gerilimi azaltmasını istedi

10 dakikalık okuma
Trump, Japonya Başbakanı Takaichi'den Tayvan yüzünden Çin'le yaşanan gerilimi azaltmasını istedi

Pekin'in uyarısının ardından Tokyo'ya çağrı

Görüşmeler hakkında bilgi sahibi iki Japon hükümet kaynağına göre, ABD Başkanı Donald Trump bu hafta yaptığı telefon görüşmesinde Japonya Başbakanı Sanae Takaichi'den Çin'le gerilimi daha fazla tırmandırmamasını istedi. Trump'ın bu talebi, Takaichi'nin kasım ayının başında parlamentoda yaptığı, Çin'in Tayvan'a yönelik olası bir saldırısının Japonya'nın varlığını tehdit edebileceği ve Japonya'nın askerî müdahalesine yol açabileceği açıklamasının ardından geldi.

İçindekiler
  1. Pekin'in uyarısının ardından Tokyo'ya çağrı
  2. Takaichi, Tayvan'daki çatışma hakkında ne söyledi?
  3. Japonya'nın güvenlik yasaları anlaşmazlığa nasıl yansıyor?
  4. Çin, Washington'a baskı yapıyor
  5. Takaichi, Trump'la ilişkisini vurguluyor
  6. Tayvan olası bir anlaşmanın işaretlerini izliyor
  7. ABD-Japonya antlaşması neleri kapsıyor?
  8. Ticaret müzakereleri diplomasiyi şekillendiriyor
  9. Anlaşmazlık nasıl gelişti?
  10. Askerî hareketlilik kaza riskini artırıyor
  11. Öne çıkanlar

Görüşme, Washington'ı bir antlaşmayla bağlı müttefiki Japonya ile başlıca stratejik rakibi Çin arasında bıraktı. Pekin, Tayvan üzerinde hak iddia ediyor ve Takaichi'den sözlerini geri almasını istiyor. Tokyo, Tayvan politikasının değişmediğini belirtirken başbakan açıklamasını geri çekmeyi reddetti.

İki Japon hükümet kaynağına göre Trump, belirli bir talepte bulunmadı ve Pekin'in açıklamanın geri alınması yönündeki isteğini yinelemedi. Bunun yerine verdiği mesaj, iki hükümetten herhangi birinin kamuoyu önünde geri adım attığını ilan etmesine gerek kalmadan Tokyo ile Pekin'in gerilimi düşürmesine imkân tanıdı.

Telefon görüşmesi, Trump ile Çin lideri Şi Cinping arasında yapılan ayrı bir görüşmenin ardından geldi. Çin'in bu görüşmeye ilişkin resmî açıklamasında Tayvan, Pekin'in uluslararası düzene bakışının merkezine yerleştirildi. Washington ise Trump'ın son günlerde öncelik verdiğini vurguladığı Çin'le kırılgan ticaret ateşkesini korumaya çalışıyor.

Beyaz Saray, Pekin'le istikrarlı ilişkilerin hem ABD'nin hem de Japonya'nın çıkarlarına hizmet ettiğini belirtti. Trump'a atfedilen bir açıklamada, Çin'le sakin ilişkilerin yakın bir müttefike verilen destekle bağdaşabileceği ifade edildi:

ABD'nin Çin'le ilişkileri çok iyi ve bu, sevgili ve yakın müttefikimiz Japonya için de çok iyi.

Bu denge, anlaşmazlığın her aşamasında kendini gösteriyor: Washington, Pekin'le müzakerelerini sürdürürken Tokyo'yla ittifakını da korumak istiyor. Diplomatik gerilim tırmanırken Japonya ve Tayvan, bu önceliklerin nasıl bağdaştırılacağını izliyor.

Reklam

Takaichi, Tayvan'daki çatışma hakkında ne söyledi?

Takaichi, kasım ayının başında milletvekillerine, Çin'in Tayvan'a yönelik bir saldırısının Japonya'nın varlığını tehdit eden bir durum yaratabileceğini ve askerî karşılık verilmesini gerektirebileceğini söyledi. Kullandığı ifadeler, Tokyo'nun Tayvan Boğazı'nda yaşanacak bir krize nasıl karşılık vereceğini söylemekten büyük ölçüde kaçınan önceki Japon liderlerin genellikle kullandığından daha doğrudandı.

Japonya'nın tutumu genellikle stratejik belirsizliğe dayanıyor. Basitçe söylemek gerekirse bu, bir hükümetin belirli bir krizde ne yapacağına önceden kesin bir taahhütte bulunmak yerine, bu konuda bir ölçüde belirsizlik bırakması anlamına geliyor. Takaichi'nin açıklaması, Japonya'nın hangi koşullarda askerî müdahaleyi değerlendirebileceğine dair daha net bir işaret verdi.

Japon yetkililer, temel politikanın barışçıl çözüm ve caydırıcılık odaklı olduğunu vurguluyor. Caydırıcılık, muhtemel maliyetleri açıkça ortaya koyarak saldırı ihtimalini azaltmaya çalışmak anlamına geliyor. Buna rağmen Pekin, Japon kuvvetlerinin Tayvan konulu bir çatışmaya müdahil olma ihtimaline sert tepki gösterdi.

Takaichi, açıklamasının arkasında dururken bundan sonra ayrıntılı varsayımsal senaryolar hakkında konuşmaktan kaçınacağını söyledi. Böylece Tokyo, mevcut politikasını savunurken başbakanın daha açık ifadelerinin diplomatik sonuçlarını sınırlamaya çalışıyor.

Japonya'nın güvenlik yasaları anlaşmazlığa nasıl yansıyor?

Japonya Anayasası savaşı reddediyor. Ülke onlarca yıl boyunca Öz Savunma Kuvvetlerinin görevini Japon topraklarının dar kapsamlı savunmasıyla sınırlı tuttu. 2015'te kabul edilen güvenlik yasaları, yakın bir ortağın varoluşsal bir tehditle karşı karşıya kalması ve Japonya'nın kendi varlığının tehlikeye girmesi durumunda sınırlı kolektif öz savunmaya izin verdi.

Kolektif öz savunma, belirli koşullarda bir ortağın savunulmasına yardım etmek demek. Takaichi'nin açıklamalarında varlığın tehlikeye girmesi koşulu merkezi önem taşıyor: Tayvan'da yaşanabilecek bir çatışmayı, Japonya'nın güvenlik çerçevesine girebilecek şekilde tanımladı.

Tayvan'ın Okinawa'ya yakınlığı ve Japonya ekonomisini besleyen deniz yollarının buradan geçmesi, Tokyo'nun oradaki bir çatışmayı neden Japonya için potansiyel tehdit olarak gördüğünü açıklamaya yardımcı oluyor. Ada çevresindeki bir çatışma, yakın sularda ve Japonya'nın bağlı olduğu güzergâhlarda etkili olabilir.

Önceki Japon liderler bu ihtimaller hakkında genellikle temkinli bir dil kullanıyordu. Takaichi'nin Japonya'nın varlığına yönelik tehditten söz etmesi, hükümeti politikasının değişmediğini savunmayı sürdürse de bu bağlantıyı daha açık hâle getirdi.

Reklam

Çin, Washington'a baskı yapıyor

Çinli yetkililer açıklamanın geri alınmasını istedi ve Japonya'nın Tayvan krizine askerî müdahalede bulunma ihtimalini eleştirdi. Devlet medyası bu talepleri destekleyerek Washington'a müttefikini dizginleme çağrısı yaptı ve Pekin'in Japon militarizminin yeniden canlanması olarak tanımladığı gelişmelere karşı uyarıda bulundu.

Çinli diplomatlar anlaşmazlığı, İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan uluslararası düzene ilişkin bir mesele olarak çerçeveledi. Bu sav, ABD ile Çin'in emperyal Japonya'ya karşı savaş döneminde kurduğu ittifaka atıfta bulunuyor ve savaşın önde gelen galipleri olarak Washington ile Pekin'i bu düzeni korumaktan sorumlu gösteriyor.

Komünist Partinin önde gelen gazetelerinden birindeki başyazıda bu çağrı doğrudan dile getirilerek, militarizmi yeniden canlandırdığı belirtilen adımların önlenmesine ABD'den yardım etmesi istendi:

Çin ile ABD, savaş sonrası uluslararası düzeni birlikte koruma ve militarizmi yeniden canlandırmaya yönelik her türlü girişime ya da eyleme karşı çıkma konusunda ortak sorumluluk taşıyor.

Şi de Trump'la görüşmesinde Tayvan'a odaklandı. Çin'in resmî açıklamasında adanın geleceği temel çıkar olarak nitelendirildi, ulusal yeniden diriliş hedefiyle ilişkilendirildi ve Washington'dan istikrarın korunmasında yapıcı rol üstlenmesi istendi.

Çin'in resmî açıklamasına göre Şi, Tayvan'ın Pekin'in uluslararası sisteme ilişkin tasavvurundaki yerini şu sözlerle anlattı:

Tayvan'ın Çin'e dönmesi, dünya düzenine ilişkin tasavvurumuzun önemli bir parçası.

Pekin'in yaklaşımı, ABD'nin bir müttefikine baskı yaparken Washington'la ilişki kurmayı da içeriyor. Çin, gergin dönemlerde anlatıyı şekillendirmek için bu yöntemi daha önce de kullandı. Bu anlaşmazlıkta Pekin, ABD'nin Tokyo'yu temkinli olmaya teşvik etmesini ve Pekin'in Tayvan'ın bağımsızlığına destek olarak yorumlayabileceği adımlardan kaçınmasını umuyor.

Takaichi, Trump'la ilişkisini vurguluyor

Takaichi, Trump'la yaptığı telefon görüşmesini dostane olarak nitelendirerek aralarındaki kişisel yakınlığı vurguladı. Japonya Başbakanı, Tokyo'da gazetecilere yaptığı açıklamada Trump'ın ilişkileri ve kendisine ulaşabilmesi hakkındaki mesajını aktardı:

Başkan Trump bana kendisinin ve benim çok yakın dost olduğumuzu, istediğim zaman kendisini aramam gerektiğini söyledi.

Trump daha sonra kamuoyuna yaptığı açıklamalarda hem Şi hem de Takaichi'yle ilişkilerini övdü. Tayvan konusundaki anlaşmazlık keskinleşirken gerilimin yönetilebileceğine dair güven sergiledi.

Japonya Başbakanlık Ofisi, Takaichi ile Trump'ın ABD-Çin ilişkilerini görüştüğünü doğruladı ancak konuşmanın içeriğine ilişkin ayrıntı vermedi. Trump'ın gerilimin tırmanmasını önleme talebi hakkındaki bilgi, telefon görüşmesinden haberdar iki Japon hükümet kaynağına dayanıyor.

Beyaz Saray, Çin'le ilişkileri istikrarlı ve Japonya için yararlı olarak nitelendirmeyi sürdürürken Tokyo'yu kamuoyu önünde eleştirmekten kaçındı. ABD'nin Tokyo Büyükelçisi de Çin'in baskısı karşısında Japon hükümetine Amerikan desteği güvencesi verdi.

Reklam

Tayvan olası bir anlaşmanın işaretlerini izliyor

Tayvan hükümeti, Pekin'in egemenlik iddiasını reddediyor ve geleceğine yalnızca ada halkının karar verebileceğini söylüyor. Yetkililer, adada yaşayan 23 milyon kişi için Çin'e dönüşün bir seçenek olmadığını belirtiyor.

Tayvan, bir ticaret ya da güvenlik anlaşmasının kendi güvenliğini etkileyebileceğine dair işaretler aramak için Washington, Pekin ve Tokyo arasındaki görüşmeleri yakından izledi. Trump-Şi görüşmesinin ardından Tayvan Dışişleri Bakan Yardımcısı Francois Chihchung Wu, ABD'nin kamuoyuna yaptığı açıklamalarda Tayvan'a özel olarak değinilmemesini memnuniyetle karşıladı.

Wu, bu eksikliğin Taipei'nin pazarlık kozu olarak kullanılmadığına işaret ettiğini söyledi:

Bu en iyi sonuç; çünkü anlaşmanın bir parçası olmadığımız anlamına geliyor.

Tayvan, silah alımları, eğitim ve ABD sanayisiyle iş birliği yoluyla Washington'la resmî olmayan güvenlik bağlarını derinleştirmeyi sürdürüyor. ABD, Tayvan'ın kendini savunma konusunda inandırıcı bir kapasiteyi korumasına yardımcı olmayı amaçlayan uzun soluklu çabalarının parçası olarak son aylarda ek silah satışları açıkladı.

Pekin bu satışlara karşı çıkıyor ve çoğu zaman askerî devriyelerle sert söylemlere başvuruyor. Bu nedenle Tayvan, sınırları çevresindeki baskıyla karşı karşıya kalırken geleceğinin merkezi bir mesele olduğu diplomatik görüşmeleri de izliyor.

ABD-Japonya antlaşması neleri kapsıyor?

ABD-Japonya güvenlik antlaşması, Japon topraklarının saldırıya uğraması hâlinde ABD'yi Japonya'yı savunmakla yükümlü kılıyor. ABD'li yetkililer bu taahhüdün, Japonya'nın Doğu Çin Denizi'nde yönetimini yürüttüğü Senkaku Adaları için de geçerli olduğunu defalarca söyledi. Washington ise adalar üzerindeki egemenlik konusunda taraf tutmuyor.

Tayvan, antlaşmanın kapsamı dışında. Bu nedenle Tayvan'da yaşanacak bir kriz, Japonya'daki Amerikan üslerinin korunması ve deniz yollarının açık tutulması gibi konular dâhil olmak üzere Washington ile Tokyo arasında karmaşık bir koordinasyon gerektirir.

Japonya, yurt dışındaki en büyük ABD kuvvetleri yoğunluğuna ev sahipliği yapıyor; bu varlığın büyük bölümü Okinawa'da bulunuyor. Japonya'da konuşlu Amerikan hava, deniz ve deniz piyade birlikleri bölgedeki olası bir olağanüstü durumda merkezi rol oynayacak. Bu da söz konusu tesislerin güvenliğini iki hükümet için başlıca kaygılardan biri hâline getiriyor.

Tokyo, hava ve füze savunmasına, deniz karakol uçaklarına ve uzun menzilden saldırı yapabilen yeni silahlara yatırım yapıyor. Bu kabiliyetler, baskının maliyetini artırmayı, caydırıcılığı güçlendirmeyi ve gerilimin tırmanmasını önlemeyi amaçlıyor.

ABD büyükelçisinin Tokyo'ya verdiği güvenceler, son yıllarda yayımlanan ve Tayvan Boğazı'nda barış ile istikrar çağrısı yapan, statükonun tek taraflı değiştirilmesine karşı çıkan ortak açıklamalarla birlikte değerlendiriliyor. Bu mesajlar, kamuoyundaki odağı bölgesel istikrarda tutarken Japonya'ya desteği de ortaya koyuyor.

Reklam

Ticaret müzakereleri diplomasiyi şekillendiriyor

Trump'ın Şi ve Takaichi'yle görüşmeleri, Washington'ın Pekin'le ticari ilişkileri istikrara kavuşturmaya çalıştığı bir dönemde gerçekleşti. Başkan, tarım ürünleri alımlarında ve fentanil akışını sınırlama iş birliğinde ilerleme kaydedildiğini vurgularken müzakereleri ilerletmek için nisan ayında Pekin'i ziyaret etmeye ilgi duyduğunu belirtti.

Trump, ticaret ve iş birliği hakkındaki bu açıklamalarında Tayvan'dan kamuoyu önünde söz etmedi. Bu tercih, temel güvenlik meselelerini yanıtsız bırakırken diplomatik gerilimi düşürdü.

Tokyo ve Taipei'deki bazı çevreler, ticarete dar kapsamlı bir odaklanmanın kritik bir anda Tayvan'a verilen desteği zayıflatmasından kaygı duyuyor. Washington'dan daha güçlü ve açık bir açıklama yapılmasını isteyen Japon milletvekilleri, daha net ifadelerin yanlış hesapları önleyeceğini savunuyor.

Washington birkaç acil hedef arasında denge kuruyor: ticaret ateşkesini korumak, müttefiklerinin güvenini sürdürmek ve Japonya ile Çin arasındaki anlaşmazlığın daha tehlikeli bir hâl almasını önlemek. Pekin'in Tokyo'yu dizginlemesi için ABD'ye yaptığı çağrı, bu hedefleri aynı gündemde buluşturuyor.

Japon kaynakların Trump'ın telefon görüşmesine ilişkin aktardıklarında, gerilimin daha fazla tırmandırılmaması dışında belirli bir talep yer almadı. Takaichi'nin ofisi başka ayrıntı açıklamadı. Trump'ın nisan ayındaki olası ziyareti ise henüz belirlenmiş bir tarihe sahip bir seyahat değil, yalnızca dile getirilmiş bir ilgi.

Anlaşmazlık nasıl gelişti?

Diplomatik gerilim, Takaichi'nin parlamentoda yaptığı açıklamalarla başladı ve Japonya, Çin ve ABD liderlerinin yer aldığı görüşmelere yayıldı. Süreç, varsayımsal bir çatışma hakkındaki açıklamanın ittifak yönetimi ve ticaret diplomasisi açısından neden acil bir mesele hâline geldiğini anlamaya yardımcı oluyor.

  • Kasım ayının başında Takaichi parlamentoda, Çin'in Tayvan'a saldırmasının Japonya'nın varlığını tehdit edebileceğini ve askerî karşılık gerektirebileceğini söyledi.
  • Çin açıklamanın geri alınmasını istedi. Takaichi sözlerini geri çekmeyi reddetti ancak gelecekte ayrıntılı varsayımsal senaryolar hakkında konuşmaktan kaçınacağını belirtti.
  • Bu hafta Trump, Şi'yle görüştü. Çin'in resmî açıklamasında Tayvan'ın Pekin'in uluslararası düzen tasavvurundaki yeri vurgulandı.
  • Bu görüşmenin ardından Trump, iki Japon hükümet kaynağına göre Takaichi'yle konuşarak gerilimi daha fazla tırmandırmamasını istedi.
  • 27 Kasım itibarıyla Tokyo, Tayvan politikasının değişmediğini savunurken Beyaz Saray Çin'le istikrarlı ilişkilerin Japonya için yararlı olduğunu belirtti.

Trump'ın her iki lideri de kamuoyu önünde övmesi ve Takaichi'nin dostane bir görüşme anlatması, daha sakin bir hava yarattı. Ancak Pekin'in açıklamanın geri alınması talebi ve Tokyo'nun bunu reddetmesi, anlaşmazlığın merkezinde kalmayı sürdürdü.

Reklam

Askerî hareketlilik kaza riskini artırıyor

Bir Çin insansız hava aracının Japon hava sahasına yaklaşmasının ardından Japon jetleri alarma geçirilerek havalandı. Çin uçakları ve deniz araçları da Tayvan çevresinde düzenli devriyeler yürütüyor. İlan edilmiş bir kriz olmasa bile Tayvan ve Japonya'nın güneybatı adaları yakınındaki hareketliliğin artması kaza ihtimalini yükseltiyor.

Birbirine yakın seyreden gemiler ve uçakların çarpışmaları önlemek için profesyonel davranması ve hızlı iletişim kurması gerekiyor. Hükümetler zaten hararetli bir diplomatik anlaşmazlığın içindeyken küçük bir hata daha zor kontrol altına alınabiliyor.

Tokyo, Tayvan yönünde uzanan Nansei adalar zinciri boyunca sensörlerini ve savunma füzelerini artırdı. Pekin bu konuşlandırmayı kışkırtıcı olarak nitelendiriyor. Senkaku Adaları çevresinde Çin ve Japon kolluk kuvvetlerine ait gemiler neredeyse kesintisiz biçimde bulunuyor.

İki tarafın bu ortamda olayları yönetmek için ortak bir protokolü yok. Düzenli iletişim olmadan denizdeki hatalar, yetkililer ne olduğunu ortak biçimde anlayamadan daha büyük çatışmalara dönüşebilir.

Washington, Tokyo ve Pekin'deki yetkililer riski azaltmak istediklerini söylüyor. Uygulanabilecek somut önlemler arasında hava ve deniz olaylarına verilecek karşılıkları koordine etmek için savunma hatlarının daha etkin kullanılması, Sahil Güvenlik birimleri arasındaki iletişim usullerinin genişletilmesi ve ulusal hava sahası yakınındaki insansız hava aracı uçuşlarının daha açık biçimde bildirilmesi yer alıyor.

Askerî tatbikatlar hakkında sade bir dille yapılacak bilgilendirmeler de faaliyetlerin daha kolay anlaşılmasını sağlayabilir. Hükümetler anlaşmazlığı kontrol altına almaya çalışırken ticaret ve seyahat akışının öngörülebilir düzene dönmesi ilişkilerin istikrara kavuşmasına yardımcı olur.

Öne çıkanlar

  • İki Japon hükümet kaynağına göre Trump, Takaichi'den Çin'le yaşanan anlaşmazlığın tırmanmasını önlemesini istedi.
  • Belirli bir talepte bulunmadı ve Takaichi'den Tayvan hakkındaki açıklamalarını geri almasını istemedi.
  • Takaichi, Çin'in Tayvan'a yönelik saldırısının 2015 güvenlik yasalarıyla oluşturulan çerçeve kapsamında Japonya'nın varlığını tehdit edebileceğini söyledi.
  • Tokyo, Tayvan politikasının değişmediğini söylüyor; Pekin ise açıklamanın geri alınmasını istemeyi sürdürüyor.
  • Şi, Trump'la görüşmesinde Tayvan'ı Çin'in uluslararası düzen tasavvurunun merkezine koydu.
  • Tayvan, Pekin'in egemenlik iddiasını reddediyor ve görüşmenin ardından ABD'nin kamuoyu açıklamalarında Tayvan'dan söz edilmemesini memnuniyetle karşıladı.
  • ABD-Japonya antlaşması, Japonya'nın yönettiği Senkaku Adaları dâhil Japon topraklarını kapsıyor ancak Tayvan'ı kapsamıyor.
  • Kırılgan ticaret ateşkesi ve Trump'ın nisan ayında Pekin'i ziyaret etme isteği, diplomatik temasların arka planını oluşturuyor.
  • Tayvan ve Japonya'nın güneybatı adaları çevresindeki askerî hareketlilik, iletişimi geliştirme ve kazaları önleme çabalarını acil hâle getiriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir