İki ay kala rekor kırıldı
Vietnam, 2025'in ilk on ayında ABD'ye yaklaşık 126 milyar dolarlık mal ihraç etti. Kasım ve aralık ayları henüz gelmeden, bu tutar 2024'ün tamamındaki ihracatı aştı. Vietnam Gümrük İdaresi, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 28 artış kaydedildiğini, ülkenin yurt dışı satışlarının yüzde 30'undan fazlasının ABD'ye yapıldığını bildirdi.
İçindekiler
- İki ay kala rekor kırıldı
- 2025'te tarife kuralları nasıl değişti?
- Hangi tarifenin uygulanacağını menşe denetimleri belirliyor
- Elektronik ürünler ihracat sepetini dönüştürüyor
- Oyuncak ihracatı sıçrarken giyim fiyat baskısıyla karşı karşıya
- Tarım ürünleri ve deniz ürünleri toparlanıyor
- Vietnam üretiminde Çin girdileri merkezi rolünü koruyor
- Büyüme güçleniyor, ancak yavaşlama işaretleri de var
- Diplomatik bağlar tarifelerin ötesine uzanıyor
- İhracatçılar tedarik kaynaklarını, pazarlarını ve sevkiyat planlarını değiştiriyor
- Öne Çıkanlar
Artışta bilgisayarlar, elektronik ürünler ve bileşenler etkili oldu. Bu gruptaki ihracat yaklaşık yüzde 78 artarak 34 milyar doları aştı. Oyuncaklar ve spor malzemelerinde ise artış oranı daha da yüksek oldu: ABD'li şirketlerin siparişlerini Çin'den başka ülkelere kaydırmasıyla ihracat yüzde 255'ten fazla artarak 5,24 milyar dolara ulaştı. Tekstil, makine, tarım ürünleri ve deniz ürünleri de artışa katkıda bulundu.
Vietnam'ın kırdığı rekorun ardında birlikte etkili olan iki unsur var. ABD'den gelen talep, teknoloji ekipmanları ve gündelik tüketim malları için siparişleri artırırken üreticiler, Çin'e bağımlılıklarını azaltmak amacıyla üretimi farklı ülkelere yaymayı sürdürdü. Tarife değişiklikleri öncesindeki erken sevkiyatlar da alıcıların daha sonra oluşabilecek yüksek maliyetlerden kaçınmak için teslimatları öne çekmesiyle ihracata ek ivme kazandırdı.
Veriler, ticari ilişkinin ne ölçüde yoğunlaştığını da gösteriyor. Vietnam'ın ihracatındaki her 10 dolardan 3 dolarından fazlasının ABD'ye gitmesi, Amerikan talebi ve ithalat politikasındaki değişikliklerin Vietnam'daki fabrikaları ve tedarik ağlarını derinden etkilediği anlamına geliyor.
27 Kasım itibarıyla rekor, yeni bir tarife düzenlemesiyle sınanıyordu. Vietnam mallarının çoğuna 7 Ağustos'tan itibaren yüzde 20 ABD tarifesi uygulanırken, vergilerden kaçınmak için Vietnam üzerinden geçirildiği tespit edilen mallara yüzde 40 oranında tarife getirildi. İhracatçılar daha sıkı belge düzeni, tedarik kaynaklarında değişiklik ve daha fazla pazara satış yapma çabalarıyla bu duruma yanıt veriyordu.
2025'te tarife kuralları nasıl değişti?
ABD, nisan başında Vietnam mallarına yüzde 46 oranında karşılıklı tarife uygulanmasını ilk kez gündeme getirdi. Bu öneri piyasalarda endişeye yol açtı. Ardından 90 gün süren bir erteleme geldi. ABD'de 31 Temmuz'da yayımlanan başkanlık kararnamesi, ülke ve ürün bazında tarife takvimlerini belirledi; Vietnam'a yönelik düzenleme 7 Ağustos'ta yürürlüğe girdi.
Sonuçta belirlenen yüzde 20'lik temel tarife, başlangıçta önerilen yüzde 46'dan düşüktü ancak nisanda uygulanan yüzde 10'luk tarifenin iki katıydı. Vietnamlı üreticiler açısından bu, bazı ticaret ortaklarına kıyasla daha yüksek ülke tarifeleriyle karşı karşıya kalınmamasına rağmen kâr marjları üzerinde baskı ve Amerikalı alıcılar için daha yüksek maliyet anlamına geliyordu.
Vietnam Gümrük İdaresi, yeni oranların yürürlüğe girmesinin ardından ağustosta ABD'ye ihracatın temmuza göre yüzde 2 düştüğünü bildirdi. Buna karşın sevkiyatlar bir yıl öncesine göre belirgin biçimde yüksek kaldı ve ABD, Vietnam'ın en büyük ihracat pazarı olmayı sürdürdü.
Başlıca değişiklikler birkaç aya yayıldı:
- Nisan 2025'in başı: ABD, Vietnam mallarına yüzde 46 oranında karşılıklı tarife uygulanmasını önerdi; ardından 90 gün süren bir erteleme geldi.
- 31 Temmuz: ABD başkanlık kararnamesiyle ülke ve ürün bazındaki tarife takvimlerini belirledi.
- 7 Ağustos: Vietnam mallarının çoğuna uygulanan yüzde 20'lik tarife ve aktarmalı sevkiyatlara uygulanan yüzde 40'lık tarife yürürlüğe girdi.
- 5 Ekim: 7 Ağustos'tan önce yola çıkmış ve muafiyet koşullarını karşılayan mallar için giriş süresinin son günüydü.
- Ocak-ekim: Vietnam'ın ABD'ye ihracatı, bir yıl öncesine göre yüzde 28 artarak yaklaşık 126 milyar dolara ulaştı.
Alıcıların sevkiyatları öne çekmesi, önceki dönemlere ait verileri yükseltti. Üreticiler şimdi, bu erken alımların stoklara yansımasının ardından 2025'in ilerleyen aylarında siparişlerin bu tempoyu sürdürüp sürdüremeyeceğini izliyor.
Hangi tarifenin uygulanacağını menşe denetimleri belirliyor
ABD'nin düzenlemesi, Vietnam'da üretilen ya da esaslı dönüşümden geçirilen malları, çok az işlemden geçirilerek ülkeden aktarılan ürünlerden ayırıyor. Esaslı dönüşüm, üretimin bir girdiyi farklı ve yeni bir ürüne dönüştürmesi anlamına geliyor ve çoğu durumda menşei belirlemek için kullanılan ölçüt olmayı sürdürüyor.
Aktarmalı sevkiyat olduğu değerlendirilen mallara yüzde 40 vergi uygulanıyor; bu mallar olası para cezalarıyla karşı karşıya kalıyor ve cezalarda indirim yapılmıyor. Düzenleme, tarifelerden kaçınmak için Çin mallarını Vietnam malı gibi etiketleme benzeri uygulamaları hedef alıyor. ABD Gümrük ve Sınır Koruma Kurumu ayrıca ülke menşeinin açıkça belirtilmesini şart koşuyor.
Ağustos ayında yayımlanan tarife takvimlerinde hassas sayılan bazı kategoriler için istisnalar yer alıyor: belirli durumlarda çelik ve alüminyum, otomobiller, yarı işlenmiş bakır, ilaçlar, yarı iletkenler, kritik mineraller, enerji ürünleri, kereste ve bakırdan mamul ürünler. Bu nedenle ürünün ait olduğu kategori, sevkiyatın çıktığı ülke kadar önem taşıyor.
7 Ağustos'tan önce yola çıkmış ve 5 Ekim 2025'e kadar ülkeye giriş yapmış mallar muafiyetten yararlanabiliyordu. Vietnam da aktarmalı sevkiyatları önlemek, kurallara uyan üreticileri korumak ve ABD pazarına erişimi sürdürmek amacıyla menşe belgesi düzenleme süreçlerini ve denetimleri sıkılaştırmaya başladı.
Menşe belgeleri, malların nereden geldiğini gösteriyor. İthal parça kullanan üreticiler için malzeme ve işleme aşamalarına ilişkin kayıtlar, gümrük yetkililerinin Vietnam'da gerçekte hangi üretim işlemlerinin yapıldığını anlamasına yardımcı oluyor. Bu belgeler, yeni tarife risklerini yönetmenin temel unsurlarından biri hâline geldi.
Elektronik ürünler ihracat sepetini dönüştürüyor
Bilgisayarlar, elektronik ürünler ve bileşenler, ilk on ayda ABD'ye yapılan satışlarda 34 milyar doları aşan bir hacme ulaştı. Bu, 2024'ün aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 78 artış demek. Yapay zekâ sunucuları, tüketici cihazları ve yarı iletken üretiminde kullanılan parçalarla bağlantılı siparişler bu artışı destekledi.
ABD'de ve diğer ülkelerde veri merkezlerine yapılan yatırımlar; yapay zekâ sunucularına, ağ ekipmanlarına ve güç sistemlerine yönelik talep yaratıyor. Çoğu yabancı sermayeli şirketler tarafından işletilen Vietnam fabrikaları, ABD'de ve diğer pazarlarda sunucu ve cihazların nihai üretiminde kullanılan bileşenler ve alt montajlar sağlıyor.
Alt montaj, bitmiş bir ürünün parçası hâline gelmeden önce bir araya getirilen parça grubudur. Vietnam'ın bu alanda artan rolü, fabrikalarını farklı ülkelerin üretimin farklı aşamalarını üstlendiği bölgesel teknoloji tedarik zincirlerinin parçası hâline getiriyor.
ABD'nin tarife takvimlerindeki yarı iletken muafiyetleri, bu alandaki büyümenin sürmesine yardımcı oluyor. Telefonlar ve bileşenleri de iki yıllık durgunluğun ardından toparlanarak ABD'ye sevkiyatta 9 milyar dolara ulaştı. Makine ve ekipman ihracatı ise yüzde 9,2 artışla 19,6 milyar dolara çıktı.
Vietnam'ın genişleyen tedarikçi ağları, gelişen lojistik altyapısı ve önemli miktardaki yabancı yatırımlar bu sektörleri destekliyor. Birçok küresel üretici, rekabetçi üretim maliyetlerinden ve ABD ile Asya'daki ortaklarıyla güçlü ticari bağlardan yararlanmak amacıyla son yıllarda ülkedeki montaj ve tedarik faaliyetlerini genişletti.
Oyuncak ihracatı sıçrarken giyim fiyat baskısıyla karşı karşıya
Oyuncaklar, spor malzemeleri ve ilgili parçalar, Vietnam'ın ABD pazarında en hızlı oransal artış kaydettiği ürünler oldu. Çin mallarına özgü daha yüksek tarifeler ve menşe denetiminin sıkılaşması üzerine alıcıların sözleşmeleri Çin'den başka ülkelere kaydırmasıyla sevkiyatlar yüzde 255'ten fazla artarak 5,24 milyar dolara çıktı.
Vietnamlı üreticiler, ABD'deki büyük perakendecilerin mevsimsel talebini karşılamak için plastik, tekstil ve hafif montaj alanlarındaki kapasitelerini artırdı. Alıcılar, tek bir üretim merkezine aşırı bağımlılığın riskini azaltmak amacıyla siparişleri birkaç ülkeye de yaydı. Vietnam ise yoğun iş gücü gerektiren üretimi genişletebileceğini gösterdi.
Uzun süredir ihracatın temel unsurlarından olan tekstil ve hazır giyim, ilk on ayda yüzde 11,4 artarak 14,8 milyar dolara ulaştı. Bu toparlanma, birçok tüketim ürününün maliyetini artıran bir tarife ortamında gerçekleşti.
Bağımsız ekonomik modellemeler, 2025'te uygulamaya konan daha geniş kapsamlı tarife paketinin kısa vadede ABD'deki giyim fiyatlarını yaklaşık yüzde 35, ayakkabı fiyatlarını ise yaklaşık yüzde 37 artıracağını tahmin etti. Modelde bu artışların ilerleyen dönemde daha düşük seviyelerde dengelenmesi öngörülse de fiyatların önceki seviyelerinin üzerinde kalacağı belirtildi.
İthalatçılar ürün tasarımını yeniden düzenleyerek, farklı kumaş karışımları kullanarak ve tedarik kaynaklarını değiştirerek karşılık verebilir. Ancak özellikle Amerikalı tüketicilerin harcamalarını daha çok temel ihtiyaçlara yöneltmesi hâlinde, yüksek perakende fiyatları 2026'ya kadar talebi sınayabilir.
Ahşap mobilyalar ve bağlantılı ürünler de kendi riskleriyle karşı karşıya. Ahşap ürünlerin ihracatı 2025'in başlarında artış kaydetmişti ancak üreticiler şimdi daha sıkı menşe denetimleri ve yüzde 40'lık aktarmalı sevkiyat cezası ihtimaliyle uğraşıyor. Birçok şirket, malzeme listelerindeki Çin girdilerini azaltıyor, işleme aşamalarını belgeliyor ve menşe belgesi süreçlerini merkezileştiriyor. Malzeme listesi, bir ürünün üretiminde kullanılan girdileri sıralar.
Tarım ürünleri ve deniz ürünleri toparlanıyor
Vietnam'ın ABD'ye meyve ve sebze ihracatı ilk on ayda yüzde 58,5 artarken kahve ihracatında yüzde 60, kauçuk ürünlerinde ise yüzde 51 artış kaydedildi. Bu kazanımlar, ihracattaki toparlanmayı elektronik ürünler ve işlenmiş tüketim mallarının ötesine taşıdı.
Zorlu bir dönemin ardından su ürünleri ihracatı yüzde 7,5 arttı. ABD'deki stokların azalması ve kaliteli deniz ürünlerine talebin yeniden canlanması toparlanmayı destekledi; restoranlar daha yüksek değerli ürünleri menülerine geri ekledi.
İhracatçılar, menşe kayıtları açık, testleri kapsamlı ve kalitesi istikrarlı sevkiyatların ABD pazarına daha az gecikmeyle girmeyi sürdürdüğünü bildirdi. Bazı şirketler satış kanallarını genişletmek için helal ürün segmentini ve tüketim alışkanlıkları ABD'ye benzeyen diğer pazarları da araştırıyordu.
Tarım ve deniz ürünleri, elektronik ve makine sektörlerine kıyasla daha az sermaye yatırımı gerektiriyor. Bu nedenle daha geniş bir ürün yelpazesi, teknoloji siparişlerinin yavaşladığı dönemlerde şirketleri ve çalışanları korumaya yardımcı olabilir. Bu katkının sürmesi; kalite kontrolüne, izlenebilirliğe ve bozulabilir ürünlerin teslimat boyunca uygun koşullarda kalması için gereken soğuk zincir depolama ve taşımacılığına yapılacak yatırımlara bağlı.
Amerikalı alıcıların standartları yıl boyunca geçerli. Üreticilerin yalnızca talebin en yüksek olduğu dönemlerde değil, tüm sezonlarda güvenilir test, kayıt ve sıcaklık kontrolü sağlaması gerekiyor.
Vietnam üretiminde Çin girdileri merkezi rolünü koruyor
Vietnam, 2025'in ilk sekiz ayında Çin'den yaklaşık 118 milyar dolarlık mal ithal etti. Bu, bir yıl öncesine göre yaklaşık yüzde 27 artış anlamına geliyor. Bu alımlar, rekabetçi üretim yapan fabrikaların ithal bileşen ve malzemelere ne ölçüde bağımlı olduğunu ortaya koyuyor.
ABD'nin aktarmalı sevkiyatlara odaklanması, gerçek üretim ile malları yalnızca yeniden etiketleme arasındaki farkı ihracatçılar için daha önemli hâle getirdi. Vietnamlı yetkililer, kurallara uygun şirketleri korumak amacıyla yüksek riskli kabul edilen kategorilerde menşe belgesi süreçlerini ve denetimleri sıkılaştırdı.
Değer zincirlerine ilişkin araştırmalar, Vietnam'ın ihracat artışının büyük bölümünün malların basitçe yeniden yönlendirilmesinden değil, üretim yoluyla katma değer sağlayan gerçek faaliyetlerden kaynaklandığını gösteriyor. Değer zinciri, bir ürünün hammaddeden üretime ve teslimata uzanan süreç boyunca geçirdiği aşamaların tümüdür.
Yine de şirketler tek bir girdi kaynağına bağımlılıklarını azaltmaya çalışıyor. Vietnam'da ve Asya'daki diğer ekonomilerde tedarikçileri uygunluk açısından değerlendiriyor, mümkün olduğunca yerli içerik oranını artırıyor ve ithal malzemeleri esaslı biçimde dönüştüren üretim aşamalarını kayda geçiriyorlar.
Bu değişiklikler aynı anda iki pratik ihtiyacı karşılıyor: cezalara maruz kalma riskini azaltmak ve Vietnam'da üretilen malların nasıl farklı ürünlere dönüştüğünü gümrük yetkililerine göstermek. Ayrıca şirketlerin satın alma, üretim kayıtları ve ihracat evraklarını daha yakından koordine etmesini gerektiriyor.
Büyüme güçleniyor, ancak yavaşlama işaretleri de var
Vietnam'ın reel gayrisafi yurt içi hasılası 2025'in üçüncü çeyreğinde yaklaşık yüzde 8,23 büyüdü; ilk dokuz aydaki büyüme ise yaklaşık yüzde 7,85'e ulaştı. Reel GSYH, fiyat değişimleri hesaba katıldıktan sonraki ekonomik üretimi ölçüyor.
İlk dokuz ayda ihracat yaklaşık yüzde 16 artarken ABD'ye yapılan sevkiyatlarda artış yüzde 27'yi aştı. Yabancı yatırım girişleri yükseldi ve fabrika üretimi 2024'e kıyasla daha hızlı arttı.
Satın alma yöneticileri endeksi eylülde 50'nin üzerinde kaldı. Bu eşik, ankette ölçülen faaliyette genişlemeye işaret ediyor. Tarife değişiklikleri yürürlüğe girerken fabrikaların büyümeyi sürdürdüğüne ilişkin işaretleri de güçlendiriyor.
Ekim ayında büyüme hızında bir miktar yavaşlama görüldü. İhracat ve ithalatın ikisi de tahminlerin altında kalınca Vietnam'ın dış ticaret fazlası daraldı. Bankalar ve analistler, yılın başlarında öne çekilen sevkiyatların 2025'in ilerleyen dönemlerinde daha durgun bir döneme yol açabileceği uyarısında bulundu.
Hükümet, yetkililerin zorlu olarak nitelendirdiği tam yıl için yüzde 8'in üzerinde büyüme hedefini sürdürdü. Üçüncü çeyrekteki güçlü büyüme bu çabayı desteklerken ekim ayındaki dış ticaret verileri, önceki temponun korunmasının zorluğunu ortaya koydu.
ABD'de bağımsız modellemeler, 2025'te uygulamaya konan tarife paketinin genel fiyat düzeyini kısa vadede yaklaşık yüzde 1,7 artıracağını, 2025'te reel GSYH büyümesini 0,7 puan azaltacağını ve yıl sonuna kadar işsizliği 0,4 puan yükselteceğini tahmin etti.
Giyim, ayakkabı ve motorlu taşıtlar fiyat baskısı yaşayan ürünler arasındaydı. Vietnamlı tüketim malı ihracatçıları açısından asıl kaygı, isteğe bağlı harcamalar: Amerikalı haneler alışverişlerine daha fazla para ödedikçe diğer perakende ürünlerine ayırabilecekleri bütçe azalabilir.
Diplomatik bağlar tarifelerin ötesine uzanıyor
Vietnam ile ABD, 2023'te Kapsamlı Stratejik Ortaklık kurmalarından bu yana ilişkilerini genişletti. İki ülkenin iş birliği yarı iletkenleri, kritik mineralleri, eğitimi, iklimi ve savunma alanındaki iş birliğini kapsıyor.
Bu ortak gündem, ticari anlaşmazlıklar ve menşe kurallarının uygulanması konusunda diyaloğun sürdürülmesine katkıda bulunuyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, Vietnam'a yönelik yaklaşımını şöyle açıklıyor:
ABD; bölgesel ve uluslararası güvenliğe katkıda bulunan, karşılıklı yarar sağlayan ticaret yapan, insan haklarına ve hukukun üstünlüğüne saygı gösteren, iklim ve enerji sorunlarına karşı dirençli, güçlü, müreffeh, bağımsız ve dayanıklı bir Vietnam'ı desteklemektedir.
Vietnam, ABD ticaret mevzuatı kapsamında piyasa ekonomisi olarak tanınmak için başvurusunu da sürdürüyor; bu, anti-damping vergilerine maruz kalma riskini azaltabilir. Bu vergiler, bir ticaret soruşturmasında değerinin altında satıldığı değerlendirilen ithalatı hedef alıyor.
Menşe standartları ve gümrük prosedürlerine ilişkin teknik çalışmalar, ticari büyümenin bir sonraki aşamasını büyük olasılıkla şekillendirecek. Şirketler açısından bu çalışmalar, hangi kayıtları sunmaları gerektiğini ve sevkiyatlarının sınırda nasıl değerlendirileceğini belirliyor.
İhracatçılar tedarik kaynaklarını, pazarlarını ve sevkiyat planlarını değiştiriyor
Vietnamlı ihracatçılar, tarifelere yönelik acil tepkilerden faaliyetlerinde daha uzun vadeli değişikliklere yöneliyor. İlk öncelikleri mevzuata uyum: girdilerin kaynağını izlemek, esaslı dönüşümü belgelemek ve menşe belgesi düzenleme süreçlerini merkezileştirmek.
Birçok üretici, yerli içerik oranını artırmak için ambalaj, metal parçalar ve plastik ürünlerde Vietnamlı tedarikçileri değerlendiriyor. Bazıları ise Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) içindeki ortaklardan daha fazla tedarik yapıyor. Açık etiketleme ve izlenebilirlik, denetim gecikmelerini ve ceza riskini azaltmaya yardımcı oluyor.
Şirketler, Avrupa Birliği-Vietnam Serbest Ticaret Anlaşması (EVFTA), Birleşik Krallık'la yapılan ticaret düzenlemeleri ve Trans-Pasifik Ortaklığı için Kapsamlı ve İlerlemeci Anlaşma (CPTPP) aracılığıyla pazarlarını da genişletiyor. Daha fazla pazara satış yapmak, ABD'deki koşullar zorlaştığında üreticilere ek kanallar sunuyor.
Bazı şirketler, ABD pazarında daha yüksek fiyatları desteklemek için tasarıma, kalite güvencesine ve satış sonrası hizmetlere yatırım yapıyor. Bu alanlara yönelmek, başka bir şirketin belirlediği teknik özelliklere göre ürün üretmenin ötesine geçmeyi gerektiriyor.
Sevkiyat planları da değişiyor. 2025'in başlarında teslimatları öne çeken şirketler, şimdi takvimleri dengeliyor, stoklarını ayarlıyor ve yoğun sezonlarda yer bulmak için taşıyıcılarla çalışıyor. Bu adımlar, tarife politikası risk yaratmayı sürdürürken üreticilere maliyetler ve teslimat güvenilirliği üzerinde daha fazla kontrol sağlıyor.
Bu nedenle Vietnam'ın rekor ihracatı, güçlü talebi değişen bir üretim modeliyle bir araya getiriyor. İvmenin büyük bölümünü elektronik ve oyuncaklar sağlarken giyim, tarım ve deniz ürünleri kazanımları çeşitlendirdi. Bu performansın sürmesi; tekrarlanan siparişlere, güvenilir üretime ve daha yüksek tarife maliyetleri karşısında sıkılaşan menşe koşullarını karşılayabilmeye bağlı.
Öne Çıkanlar
- Vietnam, 2025'in ilk on ayında ABD'ye yaklaşık 126 milyar dolarlık ihracat yaptı. Bu, yüzde 28 artış anlamına geliyor ve 2024'ün tüm yılındaki toplamı şimdiden aşıyor.
- Bilgisayarlar, elektronik ürünler ve bileşenlerin ihracatı yaklaşık yüzde 78 artarak 34 milyar doları aştı.
- Oyuncaklar ve spor malzemeleri yüzde 255'ten fazla artışla 5,24 milyar dolara, tekstil ve hazır giyim ise yüzde 11,4 artışla 14,8 milyar dolara ulaştı.
- Vietnam mallarının çoğuna 7 Ağustos'tan itibaren yüzde 20 ABD tarifesi uygulanırken aktarmalı sevkiyat olduğu değerlendirilen mallara yüzde 40 tarife getirildi.
- Vietnam ekonomisi üçüncü çeyrekte yaklaşık yüzde 8,23, ilk dokuz ayda ise yaklaşık yüzde 7,85 büyüdü.
- Çin'den yapılan ithalat, ilk sekiz ayda yaklaşık yüzde 27 artarak 118 milyar dolara yaklaştı.
- İhracatçılar menşe kayıtlarını sıkılaştırıyor, yerli içerik oranını artırıyor, pazarlarını çeşitlendiriyor ve sevkiyat takvimlerini ayarlıyor.






