Taipei, Washington ile doğrudan görüşmeleri tercih ediyor
Tayvan, her iki ekonomi de çip sektörlerini korumaya çalışırken ABD'nin yarı iletken tarifelerine ilişkin müzakerelerini Güney Kore'den ayrı yürütüyor. 27 Kasım 2025 itibarıyla Washington, önerilen vergilerin olası bir ertelemesini değerlendiriyor; üreticiler ve müşterileri ise nihai politika kararını bekliyor.
İçindekiler
- Taipei, Washington ile doğrudan görüşmeleri tercih ediyor
- Geniş kapsamlı tarife sistemi ve çiplere yönelik ayrı tehdit
- Tarife tartışması nasıl gelişti?
- Tayvan ve Güney Kore çip alıcıları için neden önemli?
- Tayvan oranı düşürmeye ve çipleri korumaya çalışıyor
- Güney Kore eşdeğer muamele istiyor
- İhracat verileri farklı baskılara işaret ediyor
- Washington planını neden erteleyebilir ya da daraltabilir?
- Alıcılar ve yatırımcılar neyi izliyor?
- Öne çıkanlar
Başbakan Cho Jung tai, milletvekillerine tarife konusunda Seul ile iş birliğine dair bilgisinin olmadığını söyledi. Tayvan'ın ticaret ekibinin ABD'li muhataplarıyla doğrudan müzakere yürüttüğünü belirtti. Açıklaması, Güney Kore ticaret bakanının önerilen yarı iletken vergileri konusunda Tayvan ile eşgüdüm için alan bulunduğunu söylemesinin ardından geldi.
Yaklaşım farkı önem taşıyor; çünkü Tayvan ve Güney Kore, küresel elektronik sektöründe kullanılan çipleri tedarik ediyor. Her ikisi de ABD pazarına öngörülebilir erişim istiyor. Ancak Taipei, kendi hükümeti ile Washington arasındaki müzakereleri öne çıkarırken Seul, ortak çıkarlar doğrultusunda iş birliği yapılabileceğini düşünüyor.
Tayvan'ın çip sektörü dışında da acil bir tarife sorunu var. ABD'ye ihracatının büyük bölümü yüzde 20 gümrük vergisine tabi ve yetkililer bu oranı düşürmeye çalışıyor. Yarı iletkenler şu anda bu oranın dışında tutuluyor. Dolayısıyla önerilen bir çip tarifesi, devam eden görüşmelere ek olarak ayrı bir sorun yaratacak.
ABD'li yetkililer, uzun süredir gündemde olan yarı iletken tarifelerinin yakın zamanda yürürlüğe girmeyebileceğini ortaklarına özel olarak bildirdi. Görüşmelere aşina kaynaklar, ertelemenin değerlendirildiğini söylüyor. Böyle bir karar sektöre hazırlık için daha fazla zaman kazandırırken Başkan Donald Trump yönetiminin ekonomi programının önemli bir bölümünün takvimini değiştirebilir.
Geniş kapsamlı tarife sistemi ve çiplere yönelik ayrı tehdit
Washington, ağustos başından bu yana 90'dan fazla ülkeden gelen ürünlere geniş kapsamlı tarifeler uyguluyor. Yönetim, bu vergileri üretimi ABD'ye geri getirme ve ticaret ortaklarını yeni düzenlemeler için müzakereye teşvik etme aracı olarak sunuyor.
Tarife oranları değişiyor. Avrupa Birliği ürünlerine yüzde 15 tarife uygulanmasını kabul ederken Tayvan, ihracatının büyük bölümü için yüzde 20 oranıyla karşı karşıya. İhracata büyük ölçüde bağımlı Güneydoğu Asya ekonomilerinden bazıları daha yüksek tarife dilimlerinde yer alıyor. Bazı ülkeler başlangıçta tehdit edilen oranların altında tarifeler alırken kimi vergiler, müzakereler ilerledikçe yeniden düzenlenmeden önce askıya alındı.
Asya piyasaları, aylarca süren belirsizliğin ardından bu değişikliklere uyum sağladı. Buna rağmen ticaret bakanlıkları, özellikle yarı iletkenler gibi belirli sektörleri hedef alan önlemlerden kaygı duyuyor. Bu önlemler işletmeleri, yürürlükteki geniş kapsamlı tarifelerden farklı biçimlerde etkileyebilir.
Beyaz Saray, ABD dışında üretilen çiplere yüzde 100'e varan tarife uygulamakla tehdit etti. Açıklanan amaç, ABD'deki çip fabrikalarına yatırımları hızlandırmak. Bu düzeyde bir tarife, ithal çipin değerine eşit miktarda vergi ekleyerek şirketlere muafiyet arama ya da üretim yerini değiştirme yönünde güçlü bir mali teşvik sağlayabilir.
Taipei ve Seul'deki yetkililer, ABD'de önemli yatırım taahhütleri bulunan büyük üreticilerin muaf tutulabileceğini ayrı ayrı söyledi. Adı geçen şirketler arasında Taiwan Semiconductor Manufacturing Co (TSMC), Samsung Electronics ve SK Hynix bulunuyor.
Washington nihai bir düzenleme, başlangıç tarihi ya da muafiyetlerin verilmesi ve sürdürülmesine ilişkin ayrıntılı koşullar açıklamadı. Bu nedenle Tayvan aynı anda iki konuyla ilgileniyor: diğer ihracatının büyük bölümü üzerindeki mevcut yüzde 20 tarifeyi düşürmek ve yeni önlemler kapsamında çipleri korumak.
Tarife tartışması nasıl gelişti?
Anlaşmazlık, değişen ticaret kuralları ve yapay zekâda kullanılan çiplere yönelik talebin artmasıyla eş zamanlı ilerledi. Başlıca gelişmeler birkaç aşamada yaşandı:
- 2025'in ortalarında, yapay zekâ yatırımlarının mantık çipleri ve gelişmiş bileşenlere yönelik siparişleri artırmasıyla Tayvan'ın ihracatı rekor seviyelere ulaştı.
- Ağustos başından bu yana ABD, 90'dan fazla ülkeden gelen ürünlere geniş kapsamlı tarifeler uyguladı; farklı ticaret ortaklarıyla farklı oranlar üzerinde müzakere edildi.
- Ağustos ayında Tayvan'ın ihracatı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 30'dan fazla artarak yaklaşık 58 milyar dolara ulaştı. ABD'ye sevkiyatlar ise yüzde 60'tan fazla yükseldi.
- Aynı ağustos döneminde Güney Kore'nin ABD'ye ihracatı yıllık bazda gerilerken yapay zekâda kullanılan çip sevkiyatları güçlü seyrini korudu.
- 27 Kasım itibarıyla Tayvan, Washington ile doğrudan müzakereleri öne çıkarıyor; Güney Kore, Taipei ile iş birliği olasılığını gündeme getiriyor; ABD'li yetkililer de çip tarifelerinin ertelenebileceğini özel görüşmelerde belirtiyordu.
Bu kronoloji, geniş kapsamlı tarifeler yürürlüğe girdikten sonra bile yarı iletken konusunun neden önemini koruduğunu gösteriyor. Çipler, ihracat artışının başlıca kaynaklarından biri. Bu ürünlere yönelik kararlar, söz konusu büyüme ile diğer sektörlerin karşı karşıya olduğu baskı arasındaki dengeyi değiştirebilir.
Tayvan ve Güney Kore çip alıcıları için neden önemli?
Yarı iletkenler; telefonları, dizüstü bilgisayarları, otomobilleri, veri merkezlerini ve yapay zekâ sunucularını çalıştıran küçük işlemciler ve bellek bileşenleridir. Mantık çipleri hesaplama yapar ve yazılım çalıştırır. Bellek çipleri bilgileri depolar ve gerektiğinde geri çağırır. Pek çok elektronik ürün her ikisine de ihtiyaç duyar.
Dünyanın en büyük sözleşmeli çip üreticisi TSMC'nin merkezi Tayvan'dadır. Sözleşmeli üretim, büyük akıllı telefon ve yapay zekâ çipi geliştiricileri dâhil olmak üzere başka şirketlerin tasarladığı çipleri üretmek anlamına gelir. TSMC, çok sayıda transistörü son derece küçük bir alana sığdıran gelişmiş üretim süreçlerinde lider konumda. Transistörler, bir çipin bilgiyi işlemesini sağlayan küçücük elektronik anahtarlardır.
Güney Kore, bellek ve mantık çiplerinde önemli bir konuma sahip. Samsung, önde gelen bir bellek tedarikçisi olmasının yanı sıra sözleşmeli olarak mantık çipleri de üretiyor. SK Hynix; sunucularda, grafik kartlarında ve telefonlarda kullanılan belleğin büyük üreticilerinden biri. Tayvan, en gelişmiş mantık çiplerinin sözleşmeli üretiminde öne çıkarken Güney Kore bellek üretiminde lider ve sözleşmeli mantık çipi üretiminde de rekabet ediyor.
Bu ürünleri üreten fabrikaların kurulması ve işletilmesi on milyarlarca dolara mal oluyor. Üretim, her imalat aşamasında özel ekipman ve son derece temiz koşullar gerektiriyor. Pek çok başka üretici çiplerin çıktısına bağlı olduğundan, yaşanacak bir aksaklık sektörün ötesine yayılabilir.
Küresel elektronik sektöründeki büyüme ve yapay zekâ altyapısı kurma yarışı, hem mantık hem de bellek çiplerine talebi artırdı. Bu durum, yarı iletken tarifesinin yalnızca çip üreten şirketleri değil, cihazları monte eden işletmeleri ve bu cihazları satın alan müşterileri de neden etkileyebileceğini açıklıyor.
Tayvan oranı düşürmeye ve çipleri korumaya çalışıyor
Cho'nun milletvekillerine yaptığı açıklama, Tayvan'ın kendi müzakere kanalını yaklaşımının merkezine yerleştirdi. Taipei'nin ticaret müzakerecileri, yarı iletken sektörü dışındaki ürünlerin büyük bölümüne uygulanan yüzde 20 tarifeyi düşürmek ve yeni vergiler kapsamında çiplerin kapsam dışında kalmasını sağlamak için ABD ile doğrudan çalışıyor.
Tayvan Cumhurbaşkanı, yüzde 20'lik oranı geçici olarak nitelendirdi ve Washington ile müzakerelerin sürdüğünü söyledi. Bu açıklama, ihracatçılar mevcut koşullarda faaliyet göstermeye devam ederken Taipei'nin ilave görüşmelerle oranın değişebileceğini beklediğine işaret ediyor.
Tayvan yönetimi, ileri teknoloji alanında Güney Kore ile rekabeti de görece zararsız olarak nitelendirdi. İki ekonomi iş için rekabet etse de en güçlü oldukları alanlar farklı. Tayvan'ın gelişmiş sözleşmeli mantık çipi üretimindeki konumu ile Güney Kore'nin bellek alanındaki gücü, aynı elektronik tedarik zincirinde her birine farklı bir rol veriyor.
Taipei'nin yaklaşımı, bu rekabetçi ilişkiyi tarife müzakerelerini doğrudan yürütme tercihiyle birleştiriyor. Her iki hükümet de sektörlerini korumak istiyor. Ancak Tayvan başbakanı, Seul'ün ticaret bakanının önerdiği iş birliğine dair bilgisinin olmadığını söyledi.
Güney Kore eşdeğer muamele istiyor
Güney Kore ticaret bakanı, çip tarifeleri konusunda Tayvan ile iş birliği yapılabileceğini söyledi. Seul, her iki ekonominin de ABD'ye gelişmiş yarı iletkenler ihraç etmesi ve hükümet öncelikleriyle müşteri talebini karşılamak üzere ABD'deki üretimi artırması nedeniyle ortak zemin bulunduğunu düşünüyor.
Güney Kore, stratejik ABD sektörlerine büyük yatırımlar karşılığında bazı tarifeleri düşüren düzenlemeler konusunda yakın zamanda Washington ile anlaşmaya vardı. Bu mutabakatların bir parçası olarak ABD'li yetkililer, gelecekteki anlaşmalarda Güney Kore ürünlerine uygulanacak yarı iletken tarifelerinin başkalarına sunulan koşullardan daha elverişsiz olmayacağını taahhüt etti.
Tayvan ya da başka bir büyük tedarikçinin ileride özel muamele alması hâlinde bu taahhüt önem kazanıyor. Seul, aynı pazara satış yapan rakiplerine kıyasla kendi üreticilerinin daha elverişsiz tarife koşullarıyla karşılaşmasını önlemeye çalışıyor.
İki başkentin öncelikleri örtüşse de müzakere pozisyonları ekonomilerindeki farklılıkları, Washington ile daha önce yaptıkları düzenlemeleri ve iç siyaseti yansıtıyor. Tayvan hâlâ genel yüzde 20 oranını düşürmeye çalışıyor. Güney Kore de ABD ile yakın zamanda vardığı mutabakatlarda güvence altına alınan karşılaştırmalı muamelenin korunmasını istiyor.
ABD'deki büyük üretim taahhütleri her iki stratejinin de merkezinde yer alıyor. TSMC, Samsung ve SK Hynix; ileri mantık ve bellek çiplerini kapsayan büyük projeler açıkladı. Taipei ve Seul'deki yetkililer bu taahhütleri olası muafiyetler için bir dayanak olarak görüyor. Üreticilerin ise harcamalarını ve fiyatlarını planlayabilmek için öngörülebilir kurallara ihtiyacı var.
İhracat verileri farklı baskılara işaret ediyor
Tayvan'ın ihracatı ağustos ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 30'dan fazla artarak yaklaşık 58 milyar dolara ulaştı. ABD'ye sevkiyatlar yüzde 60'tan fazla büyüdü; yarı iletken ihracatı da bu dönemde daha hızlı bir artış gösterdi.
Bu güçlü performans, yapay zekâ yatırımlarının mantık çiplerine ve gelişmiş bileşenlere talebi artırdığı yıl ortasında kırılan rekorların ardından geldi. Tayvanlı üreticiler, mevcut yüzde 20'lik ABD tarifesinin dışında kalan bir sektörde talep artışından yararlandı.
Güney Kore'nin ağustos sonuçları ise daha karmaşıktı. ABD'nin yenilenen tarifeleri çelik ve bazı otomobil parçaları dâhil ürün gruplarını etkilerken ülkenin ABD'ye ihracatı yıllık bazda geriledi. Yapay zekâda kullanılan çip sevkiyatları güçlü seyrini korudu.
Bu karşıtlık, yarı iletken dışındaki ürünlere uygulanan vergilerin, çip sektörü güçlü siparişler alsa bile bir ülkenin ihracat sonuçlarını etkileyebileceğini gösteriyor. Tayvan'ın büyümesi ve Güney Kore'nin ABD'ye satışlarındaki düşüş, yeni bir büyük ihracat kategorisine vergi uygulanmadan önce iki hükümetin de neden netlik talep ettiğini açıklıyor.
Gelişmiş mantık ve bellek çipleri muaf tutulmaya devam ederse ya da ABD yatırımlarına bağlı istisnalar kapsamına alınırsa iki ekonomi, Arizona, Teksas ve diğer üretim merkezlerinde ABD üretimini artırırken çip alanındaki güçlü yönlerine dayanmayı sürdürebilir. Açık muafiyetler içermeyen geniş kapsamlı bir tarife ise çiplere bağımlı çok sayıda elektronik üreticisinin maliyetlerini artırır.
Washington planını neden erteleyebilir ya da daraltabilir?
ABD'li yetkililer, birbiriyle yarışan çeşitli baskılar nedeniyle ertelemeyi değerlendiriyor. ABD, savunma ve kritik altyapı için gelişmiş çiplere ihtiyaç duyuyor ve bunların çoğu şu anda yurt dışından geliyor. İthalat maliyetlerinin yükselmesi enflasyonu da artırabilir.
Yönetimin geniş kapsamlı bir tarife önlemini kesinleştirmek için gereken yasal adımları atması gerekiyor. Ayrıca son iki yılda verilen politika sinyallerinin ardından ABD'de fabrikalara büyük yatırımlar yapan müttefiklerden gelen kaygılarla da karşı karşıya. Bu yatırımlar önemli olsa da yeni fabrikaların kurulması ve üretime geçirilmesi zaman alıyor.
Erteleme, Washington ve ticaret ortaklarına belirli ürünleri, şirketleri ya da taahhütleri hedef alan önlemleri değerlendirmek için daha fazla zaman kazandırır. ABD'deki projeler ilerlerken üreticilere de ithalat maliyetlerindeki değişikliklere hazırlanmak için daha uzun süre tanır.
Değerlendirilen seçenekler arasında ABD'deki tesislere büyük yatırımlar yapan şirketleri kapsam dışı bırakan daha dar tarifeler, belirli süreyle geçerli ve ABD'deki üretim hedeflerine bağlanan muafiyetler ile hassas teknolojiler için iş birliğine dayalı güvence mekanizmaları oluşturan ülke bazlı anlaşmalar bulunuyor.
Washington, genel bir tarife yerine belirli çip kategorileri için lisans şartları, kotalar ya da ulusal güvenlik incelemeleri de uygulayabilir. Lisans kuralları belirli ürünlerin ticaretine izin verilmesini düzenlerken kotalar ithalat miktarını sınırlar. Her yaklaşım, üreticiler ve alıcılar için farklı koşullar yaratır.
Daha hedefli bir politika, ürünlere farklı kurallar uygulayabilir. Yapay zekâ sunucularında kullanılan gelişmiş mantık çipleri, veri merkezlerine yönelik grafik belleği ve otomobil ya da endüstriyel ekipmanlarda kullanılan çipler ayrı kurallara tabi tutulabilir. Bu durumda bir şirketin maliyeti, satın aldığı ürünlere, ürünlerin menşeine ve mevcut muafiyetlere bağlı olur.
Alıcılar ve yatırımcılar neyi izliyor?
ABD'li ithalatçılar, ürünler ülkeye girerken tarifeleri ödüyor. Bu maliyetin bir bölümünü kendileri üstlenebilir ya da müşterilere yansıtabilirler. Geniş kapsamlı bir çip tarifesi kapsamlı muafiyetler olmadan yürürlüğe girerse, çok sayıda ithal yarı iletken içeren elektronik ürünler pahalılaşabilir.
Dizüstü bilgisayarlar, akıllı telefonlar, sunucular, ağ ekipmanları ve diğer bağlantılı cihazlar etkilenebilir. Fiyatlara yansıma; şirketlerin maliyetin ne kadarını üstlenebileceğine, hâlihazırda ne kadar stok bulundurduğuna ve gelecek ürünlerde ABD kurallarına uygun tedarikçiler kullanıp kullanamayacağına bağlı olacak.
ABD'deki yatırımlara ve güvenlik güvencelerine dayalı olarak büyük tedarikçilere muafiyet tanınması, kısa vadede fiyat etkisini sınırlı tutabilir. ABD'de varlığı az olan daha küçük çip üreticileri ise daha yüksek maliyetlerle karşılaşabilir ve pazar payı kaybedebilir.
Yatırımcılar, önümüzdeki iki ila üç yıl içinde çip üretim kapasitesinin ne kadarının ABD'ye taşınacağını izliyor. Ayrıca nihai tarife düzenlemesinin, özellikle muafiyetlerin nasıl tanımlanacağı ve ne kadar süreyle geçerli olacağının açıklığa kavuşmasını bekliyorlar. Fabrika kurmak uzun ve maliyetli bir süreç olduğundan bu koşullar, üretim başlamadan çok önce alınan kararları etkileyebilir.
Sunucu, akıllı telefon ve otomobil üreten şirketler üretim ağlarını şimdiden yeniden düzenliyor. Ticaret engellerinin daha az olduğu yerlerde daha fazla tedarikçiyi ve çip paketleme ortağını onaylıyorlar. Paketleme, çipleri son ürünlere bağlanmaya ve kullanılmaya hazırlar; dolayısıyla şirketlerin planlaması gereken tedarik zinciri halkalarından biri de budur.
Tarifelerin takvimi ne olursa olsun tedarik zincirlerini daha dayanıklı hâle getirme çabalarının sürmesi bekleniyor. Taipei ve Seul için yakın vadeli amaç, önde gelen üreticileri ABD'deki üretimi genişletip küresel talebi karşılamayı sürdürürken ABD pazarına öngörülebilir erişim sağlamak.
Öne çıkanlar
- Tayvan başbakanı, ABD'nin çip tarifeleri konusunda Güney Kore ile iş birliğine dair bilgisinin olmadığını söyledi ve Washington ile doğrudan müzakereleri öne çıkardı.
- Güney Kore ticaret bakanı, Tayvan ile eşgüdüm için alan bulunduğunu belirtirken Seul, yarı iletkenlere başkalarına sunulandan daha elverişsiz koşullar uygulanmamasını istiyor.
- Tayvan'ın ABD'ye ihracatının büyük bölümü yüzde 20 tarifeye tabi; yarı iletkenler şu anda kapsam dışında.
- Beyaz Saray, çiplere yüzde 100'e varan tarifeler uygulamakla tehdit etti. Taipei ve Seul'deki yetkililer, TSMC, Samsung ve SK Hynix gibi büyük yatırımcıların muaf tutulabileceğini söylüyor.
- ABD'li yetkililer, Washington maliyetleri, yasal adımları ve üretim taahhütlerini değerlendirirken yarı iletken tarifelerinin ertelenebileceğini özel görüşmelerde belirtti.
- Tayvan'ın ağustos ihracatı yüzde 30'dan fazla büyüyerek yaklaşık 58 milyar doları aştı. Güney Kore'nin ABD'ye ihracatı ise yapay zekâda kullanılan çiplere talep güçlü kalmasına rağmen geriledi.
- Olası politika seçenekleri arasında daha dar kapsamlı tarifeler, ABD'deki üretim hedeflerine bağlı geçici muafiyetler, ülke bazlı anlaşmalar, lisans kuralları, kotalar ve ulusal güvenlik incelemeleri bulunuyor.






