Kurallar ve Güvenlik Konusundaki Anlaşmazlıklar Sürerken Filipinler, Güney Çin Denizi Davranış Kuralları İçin 2026’yı Hedefliyor

12 dakikalık okuma
Kurallar ve Güvenlik Konusundaki Anlaşmazlıklar Sürerken Filipinler, Güney Çin Denizi Davranış Kuralları İçin 2026’yı Hedefliyor

Manila, ASEAN dönem başkanlığı sırasında anlaşma sağlamayı hedefliyor

Filipinler, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) dönem başkanlığını kullanarak müzakereleri anlaşmaya doğru ilerletmek ve 2026’ya kadar Güney Çin Denizi Davranış Kuralları’nı kabul ettirmek istiyor. Dışişleri Bakanı Ma. Theresa Lazaro, denizdeki gerilimler pratik kurallara duyulan ihtiyacı artırırken Manila’nın daha sık müzakere turları ve daha sıkı takvimler önereceğinin işaretini verdi.

İçindekiler
  1. Manila, ASEAN dönem başkanlığı sırasında anlaşma sağlamayı hedefliyor
  2. Önerilen kurallar neleri kapsayacak?
  3. Bağlayıcı kurallar, uygulama ve coğrafi kapsam
  4. Dış askeri ortaklar ve enerji projeleri müzakerecileri bölüyor
  5. ASEAN içindeki ayrılıklar ortak tutum oluşturmayı zorlaştırıyor
  6. Çatışmalar güvenlik kurallarını daha acil hâle getiriyor
  7. Daha güçlü savunma hazırlıklarıyla birlikte diplomasi de sürüyor
  8. Manila müzakereleri nasıl hızlandırmak istiyor?
  9. Pratik güvenlik önlemleri nasıl olabilir?
  10. İlerleme toplantılarda ve denizdeki davranışlarda sınanacak
  11. Özet

Amaç, Çin’in iddialarının Güneydoğu Asya’daki çeşitli ülkelerin deniz yetki alanlarıyla çakıştığı sularda çarpışmaları, tehlikeli karşılaşmaları ve yanlış hesaplamaları azaltmak. Filipinli yetkililer, bir başka genel itidal vaadi yerine, uluslararası hukuka dayanan ve uygulanabilir kurallar içeren bir anlaşma istiyor.

ASEAN ve Çin, 2002’de Bağlayıcı Olmayan Tarafların Davranışlarına İlişkin Bildiri’yi kabul etti. Davranış kurallarına ilişkin resmî müzakereler yıllar sonra başladı. 2023’te üzerinde uzlaşılan yönergeler çalışmaları hızlandırmayı amaçlıyordu; yetkililer, taslağın üçüncü okumasının 2025 başlarında tamamlandığını bildirdi. Ancak temel anlaşmazlıklar, kuralların hangi bölgeleri kapsayacağı, hukuken bağlayıcı olup olmayacağı ve kuralları ihlal edenlere ne yapılacağı konularında sürüyor.

Manila, 2026’daki dönem başkanlığını uzun süredir devam eden süreci pratik bir anlaşmaya dönüştürmek için fırsat olarak görüyor. ASEAN’ın 2025 dönem başkanlığını Malezya yürütüyor. Bu nedenle Malezya’nın çalışmaları, ASEAN ve Çin’in ertesi yıl için belirlediği tamamlanma hedefine giden yolda önemli bir basamak niteliğinde.

Davranış kuralları, toprak ve deniz yetki alanlarına ilişkin anlaşmazlıklar ayrı hukuki ya da ikili süreçlerle sürerken denizdeki davranışları düzenleyecek. Taraflar birbiriyle çelişen iddialarını korusa da İkinci Thomas Sığlığı ve Scarborough Sığlığı gibi yerlerin çevresindeki karşılaşmaları daha güvenli ve öngörülebilir hâle getirmeyi amaçlayacak.

Önerilen kurallar neleri kapsayacak?

Sahil güvenlik, donanma ve deniz milislerine ait unsurlar tartışmalı sularda sık sık birbirine yakın faaliyet gösteriyor. Güvenilir bir davranış kuralları metni; güvenli mesafeler, gemi hareketleri, telsiz çağrıları ve karşılaşmaların gerildiği durumlarda iletişim konusunda ortak talimatlar sağlayabilir.

Olayları büyüten çarpma, engelleme, tazyikli su ve lazer kullanımına kısıtlamalar getirilmesi, ayrıca operasyonel komutanları birbirine bağlayan acil hatların kurulması olası hükümler arasında. Ortak arama kurtarma usulleri ile büyük devriye ya da tatbikatlar öncesinde bildirimde bulunulması, bir yanlış anlama çatışmaya dönüşmeden önce personelin yakındaki gemilerin ne yaptığını anlamasına yardımcı olabilir.

Reklam

Balıkçılık denetimi, ortak bilimsel araştırmalar ve çevrenin korunması da anlaşma kapsamına alınabilir. Mürettebatın amaçları farklı olsa bile bu faaliyetler gemileri aynı sularda buluşturuyor. Ortak usuller bu karşılaşmaların yönetimini kolaylaştırabilir.

Deniz Hukuku Sözleşmesi olarak bilinen Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS), münhasır ekonomik bölgeler ve denizdeki haklar için hukuki temel olmayı sürdürüyor. Münhasır ekonomik bölge (MEB), kıyı devletinin kaynaklar üzerinde hak sahibi olduğu deniz alanıdır. Davranış kuralları günlük faaliyetleri ele alırken adaların ve kayalıkların mülkiyetine, deniz sınırlarının belirlenmesine ilişkin sorular ayrı süreçlerde değerlendirilecek.

Filipinler’in açtığı davada 2016’da verilen tahkim kararı, Güney Çin Denizi’nin büyük bölümünü kapsayan tarihî hak iddialarını geçersiz kıldı. Çin bu kararı reddediyor. Filipinler, pratik kuralların uluslararası hukuka uygun biçimde işlemesi ve gemilerle uçaklar arasındaki karşılaşmalarda tehlikeyi azaltması gerektiğini savunuyor.

Bağlayıcı kurallar, uygulama ve coğrafi kapsam

Filipinler ve diğer bazı ASEAN ülkeleri, taahhütlerin hukuki yükümlülük taşıması anlamına gelen bağlayıcı bir davranış kuralları metni istiyor. Özellikle Filipinler ve Vietnam denetim, raporlama ve ihlalleri ele almak için üzerinde uzlaşılmış adımlar talep ediyor.

Çin, bağlayıcı bir belgeye karşı çıkıyor ve daha esnek taahhütlerden yana. Pekin, denizdeki operasyonel tercihlerini kısıtlayacak uygulama düzenlemelerine mesafeli yaklaşıyor. Bu nedenle uyum ve anlaşmazlıkların ele alınmasına ilişkin ifadeler, nihai anlaşmanın fiilî davranışlar üzerindeki etkisini belirleyecek.

Coğrafi kapsam da çözüme kavuşmamış bir diğer konu. Çatışmalar birçok alanda yaşandığından hak iddiasında bulunan devletler kapsamlı bir düzenleme istiyor. Çin ise daha dar bir kapsamı tercih ediyor. Müzakerecilerin, kuralların iddiaların çakıştığı tüm Güney Çin Denizi’ni mi yoksa yalnızca belirli alanları mı kapsayacağına karar vermesi gerekiyor.

Açık bir tanım, komutanlara kuralların nerede geçerli olduğunu gösterecek. Bu konuda uzlaşma sağlanmazsa hükümetler, bir olayın müzakere ettikleri düzenlemelerin kapsamına girip girmediğini tartışmayı sürdürebilir.

Nihai metnin, izlemeye ilişkin farklı beklentileri de bağdaştırması gerekiyor. Tehlikeli davranışlardan kaçınma taahhüdü; bir olayı kaydetmek, ne yaşandığını incelemek ve nasıl karşılık verileceğine karar vermek için üzerinde uzlaşılmış bir yöntem gerektiriyor. Bu tercihler, hukuki statü tartışmasını Manila’nın istediği pratik güvenlik önlemlerine doğrudan bağlıyor.

Reklam

Dış askeri ortaklar ve enerji projeleri müzakerecileri bölüyor

Çin, Güneydoğu Asya ülkelerinin ABD, Japonya ve Avustralya gibi bölge dışı ortaklarla ortak askeri tatbikat yapmaktan kaçınmasını istiyor. Pekin ayrıca petrol ve doğal gaz projelerinin bölgesel ortaklarla sınırlandırılmasını savunuyor. Bu tutum, bölge dışındaki şirketlerin yer aldığı mevcut düzenlemeleri karmaşık hâle getirebilir.

Bazı ASEAN ülkeleri, güvenlik ortaklarıyla iş birliğinin kapasite geliştirmeye ve denizde istikrarı sağlamaya yardımcı olduğunu savunuyor. UNCLOS kapsamında güvence altına alınan seyrüsefer ve üst uçuş serbestisi, birçok bölge hükümetinin nihai belgede yer almasını istediği bir ilke. Bu hükümetler, uluslararası sulardaki hukuka uygun deniz faaliyetlerinin davranış kurallarıyla kısıtlanamayacağını belirtiyor.

Enerji alanındaki iş birliği müzakerelere ticari bir boyut katıyor. Petrol ve doğal gaz projelerine hangi şirketlerin katılabileceğine ilişkin kararlar, mevcut ortaklıkları ve Güneydoğu Asya ülkelerinin arama faaliyetleri yürütme imkânını etkileyecek. Bu nedenle askeri tatbikatlar ve enerji düzenlemeleri konusundaki anlaşmazlıklar, gemilerin yakın karşılaşmalarında uygulanacak usullerin ötesine geçiyor.

Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, konuyu bölgesel bir mesele olarak nitelendirerek büyük güçler arasındaki rekabete karşı uyarıda bulundu. Gazetecilere şunları söyledi:

Asya, büyük güç rekabetinin sahnesi değildir.

Çinli yetkililer, taslak metnin tekrar tekrar okunması gibi usule ilişkin aşamalara işaret ederek müzakerelerin ilerlediğini söylüyor. Analistler ise bu aşamaların uygulama, coğrafi kapsam, hukuki statü ve bölge dışı ortaklar konusundaki temel farklılıkları çözmediğine dikkat çekiyor.

Çin, güçlendirilmiş ileri karakollarla desteklenen geniş bir sahil güvenlik teşkilatına ve büyük bir deniz milisi gücüne sahip. Bu kaynaklar, mevcut koşullarda rahatça faaliyet göstermesini sağlıyor. Bağlayıcı hükümleri sınırlı bir anlaşma, bu faaliyet ortamını büyük ölçüde değiştirmez.

ASEAN içindeki ayrılıklar ortak tutum oluşturmayı zorlaştırıyor

ASEAN üyelerinin Güney Çin Denizi anlaşmazlıklarında farklı çıkarları ve Çin’in baskısına maruz kalma düzeyleri farklı. Doğrudan hak iddiasında bulunan ülkelerin değerlendirmeleri, böyle bir iddiası olmayan üyelerinkinden farklı. Bu da blok içinde uzlaşmayı zorlaştırıyor.

Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’ndeki Asya Denizcilik Şeffaflığı Girişimi’nin direktörü Greg Poling, bu farklılıkların müzakereleri nasıl etkilediğini şöyle anlattı:

ASEAN hâlâ oldukça bölünmüş durumda; hak iddiasında bulunmayan ülkeler Çin’i kızdırma riskini almak istemiyor. Bu nedenle hak iddiasında bulunan ülkeler, özellikle de Filipinler ve Vietnam, Çin’le müzakerelerde çoğu zaman çizgiyi korumak için yalnız kalıyor.

ASEAN, 2012’de Kamboçya’nın dönem başkanlığı sırasında Güney Çin Denizi’ne yapılan atıflar konusunda yaşanan anlaşmazlığın ardından ortak bildiri üzerinde uzlaşamadı. Blok, 2016’daki tahkim kararına ortak açıklamalarında atıfta bulunmaktan da kaçındı. Her iki olay da üyelerin farklı önceliklerle yaklaştığı konularda ortak tutum belirlemenin ne kadar zor olduğunu gösteriyor.

Reklam

Manila, hak iddiasında bulunan ülkelerin tutumlarını uyumlu hâle getirmek amacıyla Filipinler, Vietnam, Malezya ve Brunei arasında daha yakın eşgüdüm kurulmasını değerlendiriyor. Daha sıkı eşgüdüm, müzakereler sırasında bu ülkelerin farklı çıkarlarının birbirlerine karşı kullanılmasını zorlaştırabilir.

Filipinler, daha hızlı ilerleme için baskı yaparken ASEAN’ın uzlaşı ilkesini korumayı amaçlıyor. Karşısındaki zorluk, hak iddiasında bulunan ülkelerin istediği esaslı güvenceleri muhafaza ederek Çin’le etkili müzakere edebilmek için blok içinde yeterli desteği sağlamak.

Çatışmalar güvenlik kurallarını daha acil hâle getiriyor

Çin sahil güvenliği, donanması ve deniz milisi unsurlarının sayısı, 2024 ve 2025’in başlarında Batı Filipin Denizi’nde arttı. Filipinler, MEB’i içindeki sulara bu adı veriyor. İkinci Thomas Sığlığı çevresindeki çatışmalarda, karaya oturmuş BRP Sierra Madre gemisinde görev yapan personele erzak götüren Filipinler misyonlarına karşı engelleme manevraları, çarpma ve tazyikli su kullanımı yaşandı.

Bir çatışma sırasında Çinli personel Filipinler’e ait bir tekneye de çıktı ve ekipmana zarar verdi. Çin, Scarborough Sığlığı çevresindeki esas hatlar için yeni koordinatlar açıkladı ve yabancı mürettebatın gözaltına alınmasına olanak tanıyabilecek kurallar kabul etti.

İkinci Thomas Sığlığı, Filipinler’in Palawan Adası’na 370 kilometreden daha yakın, Çin’in Hainan Adası’na ise yaklaşık 1.111 kilometre uzaklıkta. Bu mesafeler, tehlikeli karşılaşmaların tekrar tekrar yaşandığı bir bölgedeki coğrafi dengesizliği ortaya koyuyor.

Çin, Filipinler’in ikmal misyonlarına karşılık askeri tatbikatlar ve abluka uygulamaları gerçekleştirdi, Scarborough Sığlığı çevresinde devriye iddialarını sürdürdü. Tartışmalı oluşumlara ulaşmaya ya da yakınlarında faaliyet göstermeye çalışan gemilerin karıştığı olaylar, iletişim ve manevra kurallarını acil bir ihtiyaç hâline getirdi.

ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Kurt Campbell, Filipinler’e ait gemileri etkileyen olaylara dikkat çekerek gerilimin düşürülmesi çağrısında bulundu:

Çin’in provokatif faaliyetlerini durdurmasını istiyoruz.

ASEAN Genel Sekreteri Kao Kim Hourn da karşılaşmalar tırmanırken itidal çağrısı yaptı:

Durumun tırmanmaya devam ettiği gerçeğini inkâr edemeyiz.

Tekrarlanan çatışmalar, Manila’nın neden diplomatik açıklamalardan öteye geçen bir davranış kuralları metni istediğini açıklıyor. Denizdeki personelin ikmal misyonu, devriye ya da denetim faaliyeti sırasında kullanabileceği usullere, tehlikeyi azaltabilecek yetkili bir kişiyle iletişim kurma yöntemi de dâhil olmak üzere ihtiyacı var.

Daha güçlü savunma hazırlıklarıyla birlikte diplomasi de sürüyor

Filipinler, denizdeki baskılara kapsamlı bir takımada savunması yaklaşımı, askeri modernizasyonun hızlandırılması ve ortaklarla daha derin iş birliğiyle karşılık verdi. Ülkeyi ve çevresindeki suları savunmaya yönelik hazırlıklar ile müzakereleri sürdürme çabası bu yaklaşımın iki parçasını oluşturuyor.

Reklam

ABD, Typhon füze sistemini Filipinler’e konuşlandırırken Avustralya ve Japonya’nın katıldığı tatbikatlar genişledi. Vietnam ise Spratly Adaları’ndaki oluşumlarda inşaat faaliyetlerini artırarak bölgenin güvenlik tablosuna yeni bir unsur ekledi.

Filipinler Donanması, Nisan 2025’te Çin’in Shandong uçak gemisini Filipinler sularının yakınında izledi. Manila, ortaklarıyla büyük tatbikatlara hazırlanırken Luzon açıklarında bulunan Çin’e ait bir elektronik gözetleme gemisini de takip etti.

Pekin, tatbikatların bölgesel istikrara zarar verdiğini söyleyerek eleştirdi. Filipinler liderleri, denizdeki haklarını savunmayı sürdürürken diyalog ve kurallara dayalı bir çözüm istediklerini belirtiyor.

Manila’nın bir davranış kuralları metni için çalışırken savunma hazırlıklarını azaltması beklenmiyor. Hükümet, diplomasi anlaşma arayışını sürdürürken dış ortaklıkların baskıya karşı caydırıcılık sağlamaya devam edeceğini söyledi. Dış ortakların rolü müzakerelerde tartışma konusu olmayı sürdürse de müzakereler ve güvenlik iş birliği birlikte ilerliyor.

Manila müzakereleri nasıl hızlandırmak istiyor?

Dışişleri Bakanı Lazaro’nun önerdiği girişimin odağında daha yoğun bir müzakere takvimi var. Daha sık toplantılar, yetkileri artırılmış çalışma grupları ve kesin takvimler; kapsam, hukuki statü ve olay yönetimi konularına odaklanılmasını sağlayabilir.

2023’te kabul edilen yönergeler, taslak metin alışverişini hızlandıracak bir çerçeve sunuyor. Filipinli diplomatlar, ASEAN üyelerini uzlaşı yoluyla sürece dâhil etmeyi sürdürürken bu çerçeveyi açık sorumluluklara ve son tarihlere dönüştürmek istiyor.

Filipinler Ulusal Güvenlik Konseyi Sözcüsü Jonathan Malaya, müzakerelerin gidişatını ve Manila’nın hedefini şöyle anlattı:

Görüşmeler buzul hızında ilerliyor ama davranış kurallarının Filipinler’in 2026’daki dönem başkanlığı sırasında tamamlanabileceğine dair umudumuzu koruyoruz.

Müzakere geçmişi yirmi yılı aşıyor. Bu hedefe giden yolda öne çıkan bazı aşamalar şöyle:

  • 2002: ASEAN ve Çin, bağlayıcı olmayan Tarafların Davranışlarına İlişkin Bildiri’yi kabul etti. Davranış kurallarına yönelik resmî müzakereler yıllar sonra başladı.
  • 2012: Güney Çin Denizi’ne yapılan atıflar konusunda çıkan anlaşmazlığın ardından ASEAN, Kamboçya’nın dönem başkanlığı sırasında ortak bildiri üzerinde uzlaşamadı.
  • 2016: Filipinler’in açtığı davada verilen tahkim kararı, Güney Çin Denizi’nin büyük bölümünü kapsayan tarihî hak iddialarını geçersiz kıldı. Çin kararı reddetti.
  • 2023: ASEAN ve Çin, müzakereleri hızlandırmayı amaçlayan yönergeler üzerinde uzlaştı.
  • 2025 başları: Yetkililer, davranış kuralları taslağının üçüncü okumasının tamamlandığını bildirdi.
  • 2025: Malezya’nın ASEAN dönem başkanlığı, görüşmeleri ilerletmek için bir geçiş noktası niteliğinde.
  • 2026: Filipinler ASEAN dönem başkanlığını devralacak; davranış kurallarının tamamlanması için hedeflenen yıl bu.

Tamamlanma hedefi belirli bir imza tarihi değil, bir yıl olarak açıklandı. Hukuki statü, coğrafi kapsam, uygulama düzenlemeleri ve bölge dışı ortakların ele alınış biçimi henüz karara bağlanmadı.

Reklam

Pratik güvenlik önlemleri nasıl olabilir?

Gemi ve uçaklar için asgari ayırma mesafeleri, mürettebatın ortak bir güvenlik standardına sahip olmasını sağlayabilir. Ortak telsiz usulleri, personelin kendini tanıtmasına, niyetini bildirmesine ve gemiler birbirine yaklaştığında tutarlı biçimde karşılık vermesine yardımcı olabilir.

Kurallar, bir geminin diğerini yana doğru itmek için ona baskı uyguladığı çarpma ve bordalama hareketlerini yasaklayabilir. Tazyikli su toplarının yüksek basınçla ve göz kamaştırıcı lazerlerin kullanılmasına getirilecek kısıtlamalar da güvenlik kaygılarını artıran diğer davranışları ele alabilir.

Sivil ikmal misyonları için üzerinde uzlaşılmış refakat usulleri belirlenebilir. Tartışmalı oluşumların yakınındaki büyük tatbikatlar ya da kolluk faaliyetleri öncesinde bildirimde bulunulması belirsizliği azaltabilir. Operasyonel komutanlar arasındaki acil hatlar ise bir olayın ardından doğrudan iletişim kurulmasına olanak sağlayabilir.

ASEAN ve Çin üyelerinden oluşan ortak bir komite olayları kaydedebilir, gerçekleri doğrulayabilir ve düzenli güvenlik bültenleri yayımlayabilir. Kamuya açık raporlar, hükümetlere ve daha geniş kamuoyuna denizdeki davranışlara ilişkin sürekli bir kayıt sunar.

İhlallere verilebilecek olası karşılıklar arasında özür, hasarlı ekipman için tazminat ve daha güvenli uygulamalara yönelik ortak eğitimler bulunuyor. Bu tür önlemler, tarafların iddialarını değiştirmeden bir çatışmanın sonuçlarını ele alabilir.

Müzakereciler anlaşmayı aşamalı olarak oluşturmayı da değerlendirebilir. Olayları önleme ve iletişimi geliştirme üzerine ilk bölümü, güven arttıkça balıkçılık, arama kurtarma ve bilimsel iş birliğine ilişkin bölümler izleyebilir.

Bazı ASEAN uzmanları, Güneydoğu Asya sularındaki deniz faaliyetlerini kapsayan ve bölgede etkin olan tüm devletlere açık, daha geniş kapsamlı paralel bir anlaşma önerdi. ASEAN önce bu belge üzerinde uzlaşabilir, ardından diğer ülkelerin de katılmasına izin verebilir. Böyle bir anlaşma, daha geniş bir alanda öngörülebilir davranışları destekleyerek Güney Çin Denizi kurallarını tamamlayabilir.

İlerleme toplantılarda ve denizdeki davranışlarda sınanacak

2002 bildirgesinin uygulanmasından sorumlu ASEAN-Çin üst düzey yetkililer grubu, ilerlemeyi izlemek için kilit bir platform olacak. Düzenli toplantılar ve kapsam, hukuki statü ve uyum konusundaki farklılıkları azaltmaya yönelik çalışma grupları, hızlandırılmış takvimin uzlaşma sağlayıp sağlamadığını gösterecek.

Uygulama ya da acil hatlar konusunda birleştirilmiş taslak metin de ilerleme göstergesi olacak. Malezya’nın 2025’teki çalışmaları ve Filipinler’in 2026’daki dönem başkanlığı, yakın vadeli diplomatik takvimi oluşturuyor.

Müzakere sürecinin yanında İkinci Thomas Sığlığı, Scarborough Sığlığı ve Sabina Sığlığı da pratik bir sınav sunacak. Daha az çarpma ve tazyikli su kullanımıyla birlikte daha öngörülebilir iletişim kurulması, anlaşma imzalanmadan önce daha güvenli alışkanlıkların yerleşmeye başladığına işaret eder.

Reklam

Güneydoğu Asya ülkelerinin enerji arama kararları ve bu kararlara verilen tepkiler de hükümetlerin UNCLOS’la uyumlu kurallar üzerinde uzlaşıp uzlaşamayacağını sınayacak. Olayların tırmanması siyasi uzlaşmayı zorlaştırır.

Manila’nın hedefi bu iki süreci bir araya getiriyor: uygulanabilir yükümlülükler doğuran bir müzakere süreci ve mürettebatın daha az tehlikeyle karşılaştığı bir faaliyet ortamı. 2026 için temel sınav, ASEAN ve Çin’in gemileri karşılaştığında davranışlara yön verecek kadar somut kurallar üzerinde uzlaşıp uzlaşamayacağı olacak.

Özet

  • Filipinler, ASEAN dönem başkanlığını yürüteceği 2026’da Güney Çin Denizi Davranış Kuralları’nı tamamlamak istiyor.
  • Süreç; 2002’deki bildiri, 2023’te kabul edilen hızlandırma yönergeleri ve taslağın 2025 başlarında tamamlandığı bildirilen üçüncü okumasının ardından sürüyor.
  • Temel anlaşmazlıklar hukuki yükümlülükler, uygulama, coğrafi kapsam, bölge dışı ortaklarla askeri tatbikatlar ve enerji projeleri konularında yoğunlaşıyor.
  • Filipinler ve Vietnam bağlayıcı taahhütler isterken Çin daha esnek düzenlemeleri tercih ediyor.
  • Çarpma, engelleme, tazyikli su kullanımı ve diğer çatışmalar, olayları önlemeye yönelik kuralların aciliyetini artırdı.
  • Manila, diplomasiye paralel olarak askeri modernizasyonu ve ABD, Japonya ve Avustralya’yla iş birliğini sürdürüyor.
  • Olası güvenlik önlemleri arasında ayırma mesafeleri, telsiz usulleri, acil hatlar, olay bildirimi ve ihlallere verilecek karşılıklar bulunuyor.
  • 2026 tamamlanma hedefi için belirlenmiş bir imza tarihi yok; temel müzakere başlıkları henüz çözüme kavuşmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir