Kore’nin Batı Kıyısında Denizden Çıkarılan Mado 4, 1420’lerden Joseon Dönemi Vergi Gemisini Ortaya Çıkardı

11 dakikalık okuma
Kore’nin Batı Kıyısında Denizden Çıkarılan Mado 4, 1420’lerden Joseon Dönemi Vergi Gemisini Ortaya Çıkardı

Vergi Güzergâhından Arkeolojik Keşfe 600 Yıllık Yolculuk

1420 dolaylarında batan ahşap bir yük gemisi, Güney Kore’nin batı kıyısındaki Taean açıklarında deniz tabanından çıkarıldı. Gemi, erken Joseon krallığının başkentine nasıl erzak sağladığına dair somut kanıtları gün yüzüne çıkardı. Mado 4 olarak bilinen gemi, güneybatıdan bugün Seul olarak anılan Hanyang şehrine vergi tahılı ve resmî mallar taşıyordu.

İçindekiler
  1. Vergi Güzergâhından Arkeolojik Keşfe 600 Yıllık Yolculuk
  2. Pirinç Hükümetin İşleyişini Nasıl Sağlıyordu?
  3. Etiketler ve Seramikler Neler Anlatıyor?
  4. Hanyang’a Uzanan Zorlu Kıyı Geçişi
  5. Çift Direk ve Beklenmedik Bir Onarım Malzemesi
  6. Katmanlar Altında Korunan Gövdenin Çıkarılması
  7. Koruma Çalışmaları Neden Yaklaşık 15 Yıl Sürecek?
  8. Mado 5, Goryeo Tarihinde Daha Gerilere Ulaşabilir
  9. Taean Açıklarında Neden Bu Kadar Çok Gemi Batığı Var?
  10. Joseon’un Tedarik Sisteminden İşleyen Bir Örnek
  11. Öne Çıkanlar

Deniz Kültürel Mirası Ulusal Araştırma Enstitüsü, ilk kez 2015’te tespit edilen alanda on yıl süren araştırma ve koruma çalışmalarının ardından kurtarma çalışmalarına öncülük etti. Mado 4, ülkede tamamen kazısı yapılarak çıkarılan ilk Joseon dönemi gemisi. Günümüze ulaşan gövdesi yaklaşık 12 metre uzunluğunda ve 5 metre genişliğinde; başka bir deyişle yaklaşık 39 x 16 fit.

Ahşap yük etiketleri, seferi Güney Jeolla eyaletindeki Naju’da bulunan bir tahıl deposuna ve Hanyang’da, Han Nehri üzerindeki Mapo’da yer alan büyük bir devlet ambarı olan Gwangheungchang’a bağlıyor. Pirinç kapları, seramikler ve geminin yapısı, hükümetin ihtiyaçlarını karşılayan gemileri inceleme olanağı sağlıyor; araştırmacılar bunları, söz konusu çalışmaları anlatan yazılı kayıtlarla birlikte değerlendirebiliyor.

Gövde, ayrıca beklenmedik iki ayrıntıyı koruyor: çift direk yerleri ve demir çivilerle yapılmış onarımlar. Araştırmacılar çivilerin, geleneksel bir Kore gemisinde metal bağlantı elemanlarının kullanıldığı doğrulanmış ilk örnek olduğunu belirtiyor. Bu bulgu, dönemin gemi yapımcılarının yalnızca ahşap geçmeler ve pimler kullandığı yönündeki önceki akademik görüşleri sorgulatıyor.

Yakın çevredeki buluntular öyküyü daha da geriye götürüyor. Arkeologlar, geçici olarak Mado 5 adı verilen ve Goryeo dönemine ait olabilecek bir batıkla ilişkili 87 seladon eseri çıkardı. Yaklaşık 1150-1175 yıllarına tarihlenen seramikler ve çevredeki kalıntıların tek bir batık alanına ait olduğu doğrulanırsa, Kore’de bilinen en eski batığın belirlenmesine yardımcı olabilir.

Reklam

Pirinç Hükümetin İşleyişini Nasıl Sağlıyordu?

Erken Joseon döneminde devlet maliyesinin temelinde pirinç vardı. Çok sayıda hane, segok adı verilen tahıl vergisini ödüyor; görevliler de başkente sevkiyatı düzenlemeden önce bu vergiyi bölgesel ambarlarda topluyordu. Tahıl devlet dairelerinin ihtiyaçlarını karşılıyor, askerlere ücret olarak veriliyor ve işçileri besliyordu. Bu nedenle pirincin taşınması, devletin temel görevlerinden biriydi.

Joun adı verilen nakliye sistemi, deniz ve nehir güzergâhlarını mevsimlik programlar ve resmî gözetimle bir araya getiriyordu. Sistem; gemileri, mürettebatı, yük listelerini ve hareket saatlerini düzenliyordu. Ahşap etiketler ve kayıt defterleri, sevkiyatlar eyalet depoları ile başkente hizmet veren ambarlar arasında taşınırken görevlilerin yükleri takip etmesine yardımcı oluyordu.

Mado 4, doğrudan bu sisteme bağlı bir segok taşıma gemisine dair ilk somut kanıtı sunuyor. Yükü ve güzergâhı, geminin özel bir ticari seferden ziyade vergi pirinci, haraç olarak gönderilen seramikler ve diğer resmî yükleri taşıyan idari ağın parçası olduğunu gösteriyor.

Deniz Kültürel Mirası Ulusal Araştırma Enstitüsünden bir yetkili, gemiyi erken dönem hükümetinin günlük işleyişini nasıl sürdürdüğünün kanıtı olarak nitelendirdi:

Bu yalnızca bir gemi değil. Joseon devletinin fiziki altyapısının yeniden gün yüzüne çıkması. Erken dönem bürokrasisinin gıda, mal ve bilgiyi uzak mesafelere nasıl taşıdığını ortaya koyuyor.

Çıkarılan gemi, araştırmacıların bu altyapıyı ölçülebilir biçimde incelemesini sağlıyor. Ahşap parçaları bir yük gemisinin nasıl inşa edilip bakımının yapıldığını gösterirken yük etiketleri gemiyi adı bilinen devlet tesislerine bağlıyor. Bu ayrıntılar bir araya geldiğinde, tarihî kayıtlardaki anlatım; çıkış noktası, varış yeri ve idari amacı belli somut bir yolculuğa dönüşüyor.

Etiketler ve Seramikler Neler Anlatıyor?

Araştırma sırasında daha önce 120’den fazla eser çıkarılmıştı. Kataloglanan buluntular arasında 63 ahşap yük etiketi ve saray hizmetinde ve üst düzey görevlilerce kullanılmak üzere üretilmiş bir Kore seramiği türü olan 152 parça buncheong seramiği bulunuyor. Diğer buluntular arasında bir zamanlar devlet pirincini taşımış kaplar da var.

Ahşap etiketlerde, çıkış ve varış noktalarını belirten mürekkepli bilgiler bulunuyor. Etiketlerde Naju ve Gwangheungchang’ın adları geçiyor; böylece bir eyalet tahıl deposu, başkentin başlıca yanaşma ve depolama tesislerinden birine bağlanıyor. Vergi tahılı Gwangheungchang’da sayılabiliyor, işlenebiliyor ve dağıtılabiliyordu.

Bazı seramik parçalarındaki işaretler, saray için yiyecek ve içecekten sorumlu kraliyet dairesi Naeseomsi ile bağlantılı. Bu işaretler, yük etiketlerinde belirtilen güzergâha başka bir idari bağlantı daha ekliyor. Pirinç, etiketli yükler ve devlet kullanımı için hazırlanmış seramikler, tedarik sisteminin farklı unsurlarının birlikte taşındığını gösteriyor.

Reklam

Yükü desteklemek için kullanılan ahşap kirişler de çıkarıldı. Pirinç kaplarıyla birlikte bu kirişler, ağır bir yükü sabit tutmak ve gelgitli denizlerdeki yolculuk sırasında tahılı sudan korumak için alınan pratik önlemleri ortaya koyuyor. Yüklü bir geminin içindeki hareketlilik, zaten zorlu olan bir geçişi daha tehlikeli hâle getirebileceğinden, yükün istiflenme biçimi önem taşıyordu.

Mürettebatın günlük çalışma düzenine ilişkin doğrudan kayıt yok. Bununla birlikte günümüze ulaşan donanım, düzenli bir yükleme ve dikkatli bir depolama yapıldığına işaret ediyor. Bu çalışma, geminin başkente gıda ve mal ulaştırma amacına hizmet ediyordu.

Hanyang’a Uzanan Zorlu Kıyı Geçişi

Naju’dan yola çıkan gemi, güçlü gelgitlerin, kayalık geçitlerin ve sığ suların bulunduğu bir kıyı boyunca ilerliyordu. Taean’ın dar kanalları ve resifleri özellikle tehlikeliydi. Akıntılar hızla değişebiliyor, kötü hava görüş mesafesini düşürerek gizli tehlikelerden kaçınmayı zorlaştırıyordu.

Resmî gemiler genellikle kıyı güzergâhlarını izliyor, barınmak ve erzak almak için mola veriyordu. Adalar ve kanallar duraklama olanağı sunuyordu; ancak akıntılar değiştiğinde aynı geçitler gemileri tuzağa düşürebiliyordu. Bu nedenle kıyıya yakın seyretmek pratik avantajlar sağlasa da gemileri kayalıklara, sığlıklara ve hızlı akıntılara yakın tutuyordu.

Araştırmacılar, bu koşulların Mado 4’ün batmasına yol açmış olabileceğini düşünüyor. Kum ve mil zamanla kalıntıların üzerini örterek gemi gövdesinin deniz tabanında korunmasına yardımcı oldu. Geminin nasıl battığına ilişkin kesin koşullar belirlenmiş değil.

Mado 4’ün varış noktası da bu zorlu güzergâhın neden önemli olduğunu açıklıyor. Gwangheungchang, Han Nehri üzerindeki Mapo’da bulunuyordu. Burada su yoluyla gelen mallar, başkentin depolama ve dağıtım sistemine aktarılabiliyordu. Başarılı bir sefer, güneybatıdaki tarımsal üretimi Hanyang’da tahıla ihtiyaç duyan insanlara ve devlet dairelerine bağlıyordu.

Çift Direk ve Beklenmedik Bir Onarım Malzemesi

Mado 4’ün çift direk düzeni, erken Joseon dönemi gemi yapımına dair nadir bir bakış sunuyor. Önceki Kore gemilerinde çoğunlukla tek direk bulunuyordu. Bu gemide direk yerleri başa ve ortaya yakın görünüyor; böylece yelkenlerin kuvveti iki noktaya dağıtılıyordu.

İki direk, tek ve yüksek bir direğe bağlı kalmadan esnek bir yelken düzeni sağlayabilir. Araştırmacılar bu düzeni, çalkantılı sularda daha yüksek hız ve kontrol olanağıyla ilişkilendiriyor. Dar kanallardan ağır pirinç ve seramik yüküyle geçen bir gemi için farklı yük koşullarında dengeyi korumak yararlı olmalıydı.

Reklam

Bu düzen, kaptana yelkenleri ayarlamak için daha fazla seçenek de sunuyordu. Güçlü gelgitlerde mürettebat, ilerlemeyi sürdürmek için ana yelkeni kullanırken öndeki yelkeni küçültebilir ya da indirebilirdi. Düzeni tersine çevirmek geminin dönmesine yardımcı olabilirdi. Bu tür ayarlamalar, geminin başını kontrol etmeyi, yan rüzgârlara karşılık vermeyi ve yön değiştirmek için gereken alanı azaltmayı sağlayabilirdi.

Onarılmış bölümlerde bulunan demir çiviler, geminin çalışma hayatına dair farklı türde kanıtlar sunuyor. Ana yapı hâlâ ahşap geçmeler, çok sayıda küçük pim ve dayanıklılık sağlayan yatay döşenmiş kalaslardan oluşuyordu. Metal, sonraki onarımlarda kullanılmış; bu da hasara müdahale edilmesi gerektiğinde geleneksel yapım yöntemlerinin başka bir malzemeyle birleştirilebildiğini gösteriyor.

Çatlamış bir kalas ya da açılmış bir birleşim yeri, bir demirci ve gemi ustası tarafından çivilerle güçlendirilebilirdi. Onarımlar, gemi hizmetteyken pratik çözümler üretildiğini düşündürüyor ve 15. yüzyılın başlarında zanaatkârların kullanabildiği malzemelere ilişkin kanıtları genişletiyor. Ayrıca araştırmacılara Kore gemilerinin bakımının nasıl yapıldığına dair varsayımları yeniden değerlendirme olanağı sunuyor.

Katmanlar Altında Korunan Gövdenin Çıkarılması

Arkeologlar gövdeyi çıkarmadan önce Mado 4’ü yıllarca inceledi. Önceki çalışmalar sırasında eserleri çıkarıp açıkta kalan ahşap parçaları akıntılardan ve canlılardan korumak için kumla örttüler. Bu koruma, inceleme devam ederken hassas ahşabın güvenli biçimde örtülü kalmasını sağladı.

En son çalışmada ekipler, gövdenin geri kalanını kaldırmadan önce 107 ahşap yapısal parçayı çıkardı. Sancak tarafında, yani geminin başına doğru bakıldığında sağ tarafında, kaplama 11 katmana kadar korunmuş durumda. Bu düzeyde korunmuş olması, geminin biçimini ve yapımını incelemek için araştırmacılara kayda değer kanıt sağlıyor.

Günümüze ulaşan yapı, ahşap parçaların nasıl birleştirildiğinin ve gövdenin yük altında nasıl esneyebildiğinin yakından incelenmesine imkân veriyor. Yaklaşık 12 x 5 metrelik boyutları, yük alanı, kaplama ve direk yerleri arasındaki ilişkiyi incelemek için somut bir çerçeve sunuyor.

Alet izleri, ahşap incelemeleri ve onarılmış bölümler, gemiyi Kore gemi yapımına ilişkin yazılı anlatımlarla karşılaştırmak için yeni olanaklar sağlayacak. Mado 4, yapım özelliklerini, yükünü ve idari etiketleri tek bir arkeolojik alanda bir araya getirerek araştırmacıların geminin tasarımının yanı sıra işlevini de incelemesine olanak tanıyor.

Reklam

Koruma Çalışmaları Neden Yaklaşık 15 Yıl Sürecek?

Çıkarılan ahşap parçalar şimdi Taean’da uzun bir koruma sürecine girecek. Yüzyıllar boyunca su altında kalmış ahşabın, çıkarıldıktan sonra dikkatle işlenmesi gerekiyor; aksi hâlde kuruma sırasında eğilip çatlayabilir.

İlk olarak tuzdan arındırma işlemi uygulanıyor. Uzun süreli banyolar, tuz ve mineralleri ahşaptan çekip çıkarıyor. Ardından koruma uzmanları, ahşabın biçimini kaybetmeden kuruyabilmesi için parçaları sağlamlaştırıyor. İşlem, kontrollü nem koşullarını ve ahşabın hücresel yapısındaki suyun yerini alan yumuşak kimyasalları içerebiliyor.

Deniz Kültürel Mirası Ulusal Araştırma Enstitüsü, gövdenin tam restorasyonunun yaklaşık 15 yıl süreceğini tahmin ediyor. Bu uzun takvim, özgün malzemenin korunmasının hızla sergilenmesinden öncelikli olduğu diğer büyük denizcilik koruma projeleriyle uyumlu.

Ziyaretçiler seçilmiş eserleri şimdiden Taean Deniz Müzesi’nde görebiliyor. “Denizleri Aşan Ulusun Gemisi” adlı özel sergi Eylül 2025’te açıldı ve Şubat 2026’ya kadar sürmesi planlanıyor. Yük etiketleri, seramikler ve pirinç kapları, gövdenin yakındaki bir alanda koruma süreci devam ederken ziyaretçilere seferle doğrudan bağ kurma olanağı sunuyor.

Mado 5, Goryeo Tarihinde Daha Gerilere Ulaşabilir

Mado 4’ün çıkarılmasıyla bağlantılı araştırmada, yakın sularda başka bir olası batığa ait bulgulara da ulaşıldı. Sonar haritalaması ve su altı dalışlarında iki grup seladon seramiği, ahşap bir çapa ve yükü desteklemek için kullanılan bir kütük bulundu.

Araştırmacılar 87 seladon eserini 12. yüzyılın ortalarına, yaklaşık 1150-1175 yıllarına tarihlendiriyor. Grubun içinde tabaklar, kâseler ve fincanlar bulunuyor; bazı parçalar kabartma desenler taşıyor. Fırıldak ve konik şapkayı andıran biçimler, dönemin üsluplarıyla ilişkilendiriliyor.

Yükün içeriği, tahıl gibi temel ürünlerin yanında orta ve alt rütbeli görevlilere yönelik sofra eşyalarının da taşınmış olabileceğini düşündürüyor. Goryeo seladonları Doğu Asya’da değer görüyordu. Bu buluntu, bu tür eşyaların gündelik ihtiyaçlarla birlikte nasıl taşındığına dair olası bir bakış sunuyor.

Reklam

Arkeologlar olası alana Mado 5 adını veriyor. Tek bir batık olduğu doğrulanırsa, Mado 4’ten iki yüzyıldan uzun süre önceye tarihlenen bu alan, Kore’de bulunan en eski batık olacak. Kapsamlı bir kazıda ahşap çapa ve ilişkili ahşap parçalar, geminin boyutunu ve yapısını yeniden ortaya koymaya yardımcı olabilir.

Çevredeki deniz koridorunda, 13. yüzyılın başı ve ortasına tarihlenen Mado 1, Mado 2 ve Mado 3 de bulundu. Daha yeni seramikler, Joseon kıyı taşımacılığını birleştirip sistemleştirmeden önce de Mado Boğazı’ndan düzenli mal taşındığına işaret ediyor.

Taean Açıklarında Neden Bu Kadar Çok Gemi Batığı Var?

Taean’daki deniz arkeolojisi, bir zamanlar denizcileri zorlayan aynı coğrafi koşulları yansıtıyor. Batı kıyısı sığ; adalar arasındaki kanallar gelgit sularını güçlü akıntılara dönüştürüyor. Gizli kayalıklar ve yer değiştiren kum setleri, özellikle kötü havalarda başka tehlikeler yaratıyor.

Güvenlik için kıyıya yakın seyreden denizciler bile küçük seyrüsefer hatalarının ciddi sonuçlar doğurabileceği dar su yollarından geçmek zorundaydı. Ancak bir gemi battıktan sonra tortular batığı hızla örterek ahşabın ve yükün korunmasına yardımcı olabiliyordu. Gemileri tehlikeye sokan koşullar, onlardan kalan izlerin korunmasını da sağladı.

Tarihî anlatımlarda Mado Boğazı, haraç ve vergi taşıyan gemilerin sık uğradığı bir durak olarak geçiyor. Gemiler burada barınabiliyor, yük aktarabiliyor ya da fırtınanın dinmesini bekleyebiliyordu. Kayıtlara göre 1392 ile 1455 yılları arasında Taean bölgesinde yaklaşık 200 gemi battı.

Yerel balıkçılar 2007’de bir batık buldu ve bu keşif bölgenin su altı mirasına yönelik ilgiyi yeniden artırdı. O yıl yapılan bir keşifte büyük miktarda Goryeo seladonuna ulaşıldı. O tarihten bu yana, yüzyıllar boyunca devlet maliyesini, saray kültürünü ve yurt içi dağıtımı destekleyen koridorda bir düzineden fazla batık belgelendi.

Başlıca tarihler, keşifleri çok daha uzun bir tarihsel dönem içine yerleştiriyor:

  • Yaklaşık 1150-1175: Olası Mado 5 batığıyla ilişkilendirilen seladonların üretim dönemi.
  • 13. yüzyılın başı ve ortası: Mado 1, Mado 2 ve Mado 3’ün tarihlendirildiği dönemler.
  • 1392-1455: Tarihî kayıtlara göre Taean bölgesinde yaklaşık 200 geminin battığı dönem.
  • Yaklaşık 1420: Mado 4, Hanyang’a vergi tahılı ve resmî mallar taşırken battı.
  • 2007: Yerel balıkçılar bir batık buldu; Taean açıklarındaki bir keşifte büyük miktarda Goryeo seladonuna ulaşıldı.
  • 2015: Mado 4’ün bulunduğu alan ilk kez tespit edildi.
  • Eylül 2025-Şubat 2026: Taean Deniz Müzesi’nde “Denizleri Aşan Ulusun Gemisi” sergisinin planlanan açık kalma dönemi.

Joseon’un Tedarik Sisteminden İşleyen Bir Örnek

Mado 4, çoğu zaman ayrı ayrı incelenen çeşitli tarihî kanıt türlerini bir araya getiriyor. Etiketler güzergâhı belirliyor, yük devletin neleri taşıdığını gösteriyor, gövde ise bu işi yapan geminin yapım ve onarım özelliklerini ortaya koyuyor.

Çift direk, resmî gemilerin programa uyması gereken zorlu kıyı güzergâhlarında hıza ve manevra kabiliyetine önem verildiğini düşündürüyor. Demirle yapılan onarımlar da bakım konusunda pratik bir yaklaşımı gösteriyor: ihtiyaç duyulan yerlerde köklü ahşap geçme tekniği metal takviyeyle birleştirilmiş.

Ahşap parçaların ve alet izlerinin daha ayrıntılı incelenmesi, araştırmacıların yazılı kaynakları denetlemesine ve malzeme ve yöntemlerin kronolojisini netleştirmesine yardımcı olabilir. Yakındaki Goryeo seramiklerinin incelenmesi, aynı kıyı koridorunun tarihine yeni bir bölüm ekleyerek düzenli deniz taşımacılığına ilişkin kayıtları daha eski dönemlere taşıyabilir.

Öne Çıkanlar

  • Mado 4, yaklaşık 1420’de battı ve on yıl süren araştırma ve koruma çalışmalarının ardından Taean açıklarında denizden çıkarıldı.
  • Güney Kore’de tamamen kazısı yapılarak çıkarılan ilk Joseon dönemi gemisi olan Mado 4, joun vergi taşıma sistemine dair somut kanıtlar sunuyor.
  • Geminin yük etiketleri, Naju’yu bugün Seul olarak anılan Hanyang’daki Gwangheungchang’a bağlıyor.
  • Buluntular arasında 63 ahşap yük etiketi, 152 parça buncheong seramiği, pirinç kapları ve yük destekleri bulunuyor.
  • Gövdesinde çift direk ve onarılmış bölümlerde demir çiviler bulunuyor. Bunlar, geleneksel bir Kore gemisinde metal bağlantı elemanlarının kullanıldığı doğrulanmış ilk örnek.
  • Günümüze ulaşan gövde yaklaşık 12 x 5 metre; sancak tarafındaki kaplama 11 katmana kadar korunmuş durumda.
  • Tam restorasyonun yaklaşık 15 yıl sürmesi bekleniyor. Seçilmiş eserler Şubat 2026’ya kadar Taean’da sergilenecek.
  • Yakınlarda, yaklaşık 1150-1175 yıllarına tarihlenen 87 seladon eseri bulundu. Bunlar, doğrulanması hâlinde Kore’de bilinen en eski batık olabilecek Mado 5’e ait olabilir.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir