Pertamina'nın testleri Endonezya'yı ticari kullanıma yaklaştırıyor
Ekonomi İşlerinden Sorumlu Koordinatör Bakan Airlangga Hartarto, kamu enerji şirketi Pertamina'nın Pelita Air, Garuda Indonesia ve Citilink ile test çalışmalarını sürdürdüğünü belirterek Endonezya'nın palm yağı bazlı sürdürülebilir havacılık yakıtını iki ila üç yıl içinde piyasaya sunmayı hedeflediğini söyledi. 15 Kasım 2025 itibarıyla çalışmalar, gösterim uçuşlarından havayollarına düzenli ve karşılayabilecekleri bir fiyattan yakıt tedarik etmenin daha zorlu aşamasına geçiyor.
İçindekiler
- Pertamina'nın testleri Endonezya'yı ticari kullanıma yaklaştırıyor
- Bitkisel yağlar nasıl havacılık yakıtına dönüşüyor?
- 2021'den mevcut plana uzanan kilometre taşları
- Gösterim uçuşları neden güvenilir tedarike dönüşmeli?
- İklim kazanımları neden araziye ve atık kaynaklara bağlı?
- Sertifikasyon ve ticaret kuralları pazara erişimi şekillendiriyor
- Cilacap, Dumai ve Balongan genişleme planlarının temelini oluşturuyor
- Havayollarının yönetmesi gereken fiyat farkı
- Japonya ile ortaklıklar ve havacılığın daha geniş kapsamlı sınavı
- İlk ticari kullanım nasıl başlayabilir?
- Yolcular ve Endonezyalı havayolları neler kazanabilir?
- Özet
Garuda, palm yağı karışımlı yakıt kullanarak yolcu taşıdı. Ulusal havayolu, Ekim 2023'te Jakarta ile Surakarta arasında, yaklaşık 550 kilometrelik bir hatta, Boeing 737 800 NG ile 100'den fazla yolcu taşıdı. Yolcu uçuşundan önce motor yer testleri ve özel bir test uçuşu yapıldı. Bu çalışmalar, karışımın mevcut uçak ve havalimanı sistemlerinde güvenle kullanılabileceğini gösterdi.
Dünyanın en büyük palm yağı üreticisi Endonezya, yakıt üretiminde kullanılan ham maddeyi güvence altına almak için tarımsal üretim ölçeğinden yararlanmak istiyor. Ülkenin hedefleri arasında havacılığın karbon salımlarını azaltmak, yurt içinde sürdürülebilir havacılık yakıtı pazarı oluşturmak ve ithal fosil jet yakıtına bağımlılığı azaltmak bulunuyor. Bu hedefler, daha fazla biyoyakıtı, yeni enerji projelerini ve uluslararası finans kuruluşlarıyla ortaklıkları kapsayan daha geniş bir enerji dönüşümü programının parçası.
Ticarileşme planının hayata geçmesi için güvenilir rafineri üretimi, havalimanı depolarına nakliye, yakıt sertifikasyonu, sürdürülebilirlik denetimleri ve havayollarıyla anlaşmalar gibi birkaç unsurun bir araya gelmesi gerekiyor. İlk aşamada sınırlı miktarda yakıtın belirli rotalarda kullanılması, ardından karışım oranlarının tarifeli seferlerde yaygınlaştırılması bekleniyor. Endonezya, ticari kullanıma geçiş için kesin bir tarih açıklamadı.
Palm yağı olası bir tedarik avantajı sağlıyor ancak iklim faydası, nasıl yetiştirildiğine ve işlendiğine bağlı. Sıkı sürdürülebilirlik standartları, ormanların ve turbalık alanların korunması ve ham maddenin kaynağını gösteren kayıtlar bu çabada belirleyici olacak.
Bitkisel yağlar nasıl havacılık yakıtına dönüşüyor?
Yaygın olarak SAF adıyla bilinen sürdürülebilir havacılık yakıtı, mevcut uçaklarda ve yakıt altyapısında kullanılabilen, yenilenebilir kaynaklardan üretilen jet yakıtıdır. Onaylanan sınırlar içinde karıştırıldığında mevcut sistemlerde doğrudan kullanılabilen yakıta dönüşür; yani havayollarının uçaklarını veya havalimanlarının yakıt sistemlerini yenilemesi gerekmez. Geleneksel Jet A 1 ile aynı kalite gerekliliklerini karşılamalıdır.
Temel fark, yakıtın yaşam döngüsü boyunca oluşan salımlarla ilgilidir. Bu hesaplama, ham maddenin elde edilmesinden yakıtın üretilmesine ve uçakta yakılmasına kadar ortaya çıkan sera gazlarını kapsar. Ham madde sürdürülebilir olduğunda ve zararlı arazi kullanım değişikliklerinden kaçınıldığında, toplam salımlar fosil jet yakıtına kıyasla daha düşük olabilir.
İlk dönem SAF üretiminin büyük bölümü, hidroişlenmiş esterler ve yağ asitlerinin kısaltması olan HEFA yöntemini kullanıyor. Palm çekirdeği yağı ve atık yemeklik yağ gibi doğal yağlar temizleniyor ve yüksek basınç altında hidrojenle tepkimeye sokuluyor. Bu süreçte, uçak ve motor teknik özelliklerini karşılamak için geleneksel jet yakıtıyla karıştırılan parafinik bir yakıt üretiliyor.
Pertamina bu tür yakıtı Orta Cava'daki Cilacap rafinerisinde üretiyor. Şirket ayrıca biyolojik kaynaklardan elde edilen az miktarda yağın aynı rafineri ünitesinde petrol ürünleriyle birlikte işlendiği ortak işlem yöntemini de gösterdi. Böylece yenilenebilir ham madde mevcut bir üretim sürecine dahil edilebiliyor.
Şirket açıklamalarında Cilacap'taki ortak işlem hattının günlük yaklaşık 1.350 kilolitre kapasiteye sahip olduğu belirtildi. Gerçek üretim, ünitenin zaman içinde nasıl yapılandırıldığına ve işletildiğine bağlı. Güvenilir ticari tedarik sağlamak için tek seferlik başarılı partilerin yanı sıra düzenli üretim de gerekiyor.
2021'den mevcut plana uzanan kilometre taşları
Endonezya'daki havacılık yakıtı denemeleri, bir uçak üreticisi, bir rafineri işletmecisi ve yerli havayollarının katılımıyla birkaç yıla yayıldı. Süreç, motor testlerinin daha geniş kullanıma geçişte her aşamayı desteklemesiyle yakıtı test uçuşlarından yolcu uçuşlarına taşıdı.
- 2021'de devlete ait Dirgantara Indonesia şirketinin ürettiği CN 235 uçağı, palm yağı bazlı karışım kullanarak Bandung'dan Jakarta'ya bir test uçuşu gerçekleştirdi.
- Ekim 2023'te Garuda Indonesia, motor yer testleri ve özel bir test uçuşunun ardından aynı sınıftaki yakıtı kullanarak Jakarta-Surakarta hattında yolcu seferi yaptı.
- 15 Kasım 2025 itibarıyla Pertamina, Pelita Air, Garuda Indonesia ve Citilink ile çalışmalarını sürdürürken Airlangga, iki ila üç yıl içinde ticarileşme hedefini açıkladı.
Garuda'nın yolcu uçuşundan önce teknisyenler, normal sınırlar içinde kaldıklarını doğrulamak için motor performansını, salımları ve yakıt sisteminin işleyişini kontrol etti. Testler, Boeing 737 800 filosuna güç veren CFM56 7B motorlarını da kapsadı ve günlük operasyonlara ilişkin güveni destekledi.
Gösterim uçuşları neden güvenilir tedarike dönüşmeli?
Pertamina'nın Pelita Air, Garuda ve düşük maliyetli havayolu Citilink ile yürüttüğü çalışmalar, yakıtın değerlendirilmesini ve rafineriden havalimanı depolarına ulaştırılmasının planlanmasını kapsıyor. Tarifeli sefer yapan bir havayolunun, tekrarlanan kalkışlar için sürekli yakıta erişmesi; yakıtın kalitesinin tutarlı ve teslimatların uçuş takvimine uygun olması gerekiyor.
Garuda yöneticileri, düzenli kullanım için güvenli tedarik ve öngörülebilir fiyatlandırma da dahil olmak üzere ticari koşulları görüştüklerini söyledi. Başarılı testler, yakıtın uçaklarda kullanılabileceğini gösteriyor; düzenli alımlar içinse havayolları ile üreticilerin miktarlar, maliyetler ve teslimat düzenlemeleri üzerinde anlaşması gerekiyor.
Endonezya, daha önce 2020'ye kadar yüzde 3 jet yakıtı karışımına ulaşma hedefi koymuştu. Sektör testlere ve tedarik zincirlerinin kurulmasına odaklanırken uygulama ertelendi. Yeni ticarileşme takvimi, sınırlı miktarda yakıtın belirli rotalarda kullanılacağı bir başlangıca, maliyetler ve güvenilirlik iyileşirse de daha geniş kullanıma işaret ediyor.
Bu nedenle bir sonraki pratik adım, ticari ölçekte düzenli tedarikin kanıtlanması. Tarifeli uçuşlarda karışım oranlarının aşamalı olarak artırılması, üretim, depolama ve satın alma düzenlemelerinin birlikte büyümesini sağlayabilir.
İklim kazanımları neden araziye ve atık kaynaklara bağlı?
Palm yağı bazlı yakıt, ürün mevcut plantasyonlardan elde edildiğinde ve ormanlar ile turbalık alanlar sıkı biçimde korunduğunda fosil yakıta kıyasla daha düşük salım sağlayabilir. Bu sonucu değerlendirmek için kullanılan yöntem yaşam döngüsü analizidir; yalnızca uçak egzozuna değil, üretim ve kullanım boyunca oluşan salımların toplamına bakar.
Atık yemeklik yağ bu açıdan daha büyük bir avantaj sunuyor; çünkü bir atık akışı ve yeni tarım arazisi gerektirmiyor. Üst düzey bakanlar, yurt içinde havacılık yakıtı üretimi için umut vadeden bir ham madde olarak buna dikkat çekti.
Palm yağına yönelik yeni talep, dolaylı arazi kullanım değişikliği adı verilen bir riski de beraberinde getiriyor. Basitçe ifade etmek gerekirse artan talep, belirli bir yakıt üreticisi yerleşik bir plantasyondan alım yapsa bile, tarımı büyük miktarda karbon depolayan alanlara kaydırabilir. Yakıtın nihai iklim bilançosu açısından bu alanların korunması önem taşıyor.
Endonezyalı yetkililer, yerli standartların ve denetimin havacılık yakıtı tedarikinin sürdürülebilirlik beklentilerini karşılamasını sağlayacağını belirtiyor. Bu çalışma, ham maddenin nereden geldiğinin ve artan talebin yeni orman tahribatına yol açıp açmadığının denetlenmesini kapsıyor.
Sertifikasyon ve ticaret kuralları pazara erişimi şekillendiriyor
Avrupa Birliği, ormansızlaşma endişeleri nedeniyle palm yağının taşımacılıkta enerji kaynağı olarak kullanılmasını kısıtladı. Avrupa'ya uçan havayolları sıkı ham madde sürdürülebilirliği kurallarıyla karşı karşıya ve bu pazarlarda kredilendirmeye uygun olmayan yakıtı satın almakta tereddüt edebilir. Bazı ülkelerde tüketicilerin palm yağına yönelik incelemesi de sürüyor.
Birçok bölgedeki havacılık yakıtı alıcıları, arazi kullanımını ve iş gücü koşullarını denetleyen sertifikasyon ve izlenebilirlik şartlarını uygulamaya koyuyor. İzlenebilirlik, alıcıların sürdürülebilirlik iddialarını doğrulayabilmesi için malzemenin kaynağından işlenmesine ve teslimatına kadar olan sürecin kayıt altında tutulması demek.
Çevre örgütleri daha güçlü güvenceler çağrısında bulundu. RSPO gibi bağımsız sertifikasyon, ulusal ISPO standardı, arazi örtüsünün uyduyla izlenmesi ve değirmen düzeyinde şeffaf raporlama, alıcıların iddia edilen iklim kazanımlarının gerçek olup olmadığını değerlendirmesine yardımcı olabilir.
Endonezyalı üreticilerin çalışma standartlarına uyulduğunu göstermesi ve küçük üreticilerin mevcut arazilerde verimi artırarak fayda sağladığını kanıtlaması da gerekecek. Politika yapıcılar, iç talep ile atık yemeklik yağ gibi ham maddelere yönelik ihracat talebi arasında denge kurmalı.
Bu gereklilikler çevresel performansı ticari pazara erişime bağlıyor. Havayolu müşterileri arayan bir üreticinin güvenilir yakıtın yanı sıra bu müşterilerin sürdürülebilirlik raporlaması ve pazar kuralları için ihtiyaç duyduğu kayıtları da sunması gerekiyor.
Cilacap, Dumai ve Balongan genişleme planlarının temelini oluşturuyor
Pertamina, Cilacap'taki üretimi geliştirdi ve atık yemeklik yağı havacılık yakıtına dönüştüren girişimini genişletiyor. Planlar, işlemenin Riau'daki Dumai'ye ve Batı Cava'daki Balongan'a yayılmasını kapsıyor. Tedariki artırmak için rafineri mühendisliğinin yanı sıra toplama, nakliye ve depolama da gerekiyor.
Üst düzey bakanlar, Endonezya'da toplanan atık yemeklik yağın büyük bölümünün şu anda ihraç edildiğine dikkat çekti. Jakarta, tesisler üretimi artırdıkça bu malzemenin daha fazlasını yurt içinde kullanmayı amaçlıyor. Böylece havacılık yakıtı programı, yeni tarım arazisi gerektirmeyen bir atık ham maddeye erişebilecek.
Güvenilir bir gözetim zinciri şart olacak. Palm yağında bu zincir plantasyonda, atık yemeklik yağda ise toplayıcıda başlıyor. Alıcıların malzemenin kaynağını ve sürdürülebilirlik iddialarını doğrulayabilmesi için zincirin rafineriden havalimanı depolarına kadar devam etmesi gerekiyor.
Pertamina iştiraki Kilang Pertamina Internasional'ın icra direktörü Taufik Aditiyawarman, atık yemeklik yağ programını ve daha önceki palm çekirdeği yağı denemelerini, sürdürülebilir yakıtın yurt içinde üretilebildiğinin kanıtı olarak nitelendirdi. Şöyle konuştu:
Bu USAF projesi, sürdürülebilir ve düşük karbonlu bir enerji portföyü geliştirme kararlılığımızın somut kanıtıdır.
Aditiyawarman, yakıtın geliştirme aşamasından pratik kullanıma geçişinde 2021'deki CN 235 testine ve 2023'teki Garuda yolcu uçuşuna da kilometre taşı olarak işaret etti. Şunları ekledi:
İki deneme, bitki bazlı havacılık yakıtının artık yalnızca bir fikir olmadığını kanıtlıyor. Artık gerçeğe dönüştü.
Havayollarının yönetmesi gereken fiyat farkı
Sürdürülebilir havacılık yakıtı, bölgeye ve üretim yöntemine bağlı olarak çoğu zaman geleneksel jet yakıtının iki ila beş katı fiyata satılıyor. Yakıt, uçakların teknik gerekliliklerini karşılasa ve güvenilir bir tedarik zincirine sahip olsa bile bu fiyat farkı yaygın kullanımın önündeki en büyük engel olmaya devam ediyor.
Havayolları bu farkı karışım zorunlulukları, vergi kredileri ve alım anlaşmalarının bir bileşimiyle yönetebilir. Alım anlaşması, gelecekteki üretimin satın alınmasına yönelik bir sözleşmedir. Üreticiye müşterisi olacağı konusunda güven verir, havayolunun da tedarikini ve maliyetlerini planlamasını sağlar.
Rezervasyon ve talep sertifikaları başka bir yöntem sunuyor. Bu sistem, bir yerdeki alıcının başka bir yerde üretilip tüketilen sürdürülebilir yakıtın bedelini ödemesine imkân tanıyor. Böylece fiziksel yakıt, uçağın kalktığı havalimanında bulunmasa bile müşteriler kullanımı destekleyebiliyor.
CORSIA gibi uluslararası programlar da havayollarının salım artışlarını dengelemesini zorunlu kılarak karbon salımı daha düşük yakıta talep yaratıyor. Havayolları için yakıt alımları, operasyonel maliyetleri iklim taahhütlerini izlemek için kullanılan salım hesaplamalarına giderek daha fazla bağlıyor.
Endonezya, ilk talebi desteklemek için sınırlı bir karışım zorunluluğunu yeniden yürürlüğe koyabilir ve buna fiyat farkını azaltacak mali önlemler eşlik edebilir. Bunlar, piyasaya giriş döneminde değerlendirilebilecek politika araçları arasında. Öngörülebilir satın alma düzenlemeleri ve üretim desteği, havayollarının ara sıra kullanımdan tarifeli tüketime geçmesine yardımcı olabilir.
Japonya ile ortaklıklar ve havacılığın daha geniş kapsamlı sınavı
Endonezya, yurt içindeki rafineri çalışmalarının yanı sıra uluslararası yatırım ortaklıkları kurmaya çalışıyor. Asya Sıfır Emisyon Topluluğu çerçevesinde Jakarta ve Tokyo, sürdürülebilir havacılık yakıtını da kapsayan bir proje grubu üzerinde Japonya Uluslararası İşbirliği Bankası ile çalışıyor.
Endonezyalı yetkililer SAF'ı ticari açıdan uygulanabilir görülen projeler arasına koyarak yurt içi üretimin pilot ölçeği aşabileceğine duydukları güveni ortaya koydu. Yetkililer, Bali Air Show gibi etkinliklerde ilerlemeyi göstermeyi hedeflediklerini de söyledi.
Daha geniş politika araçları arasında üreticilere yönelik mali teşvikler, sürdürülebilirlik sertifikasyon sistemleri ve diğer üretim yöntemleriyle ilgili araştırmalara destek yer alabilir. Bunlar arasında alkolden jet yakıtı üretimi ve yeşil hidrojen ile yakalanan karbondan elde edilen sentetik gazyağının elektrikten sıvı yakıt yöntemleriyle üretilmesi de bulunuyor. Bu tür önlemler, nerede üretim kapasitesi kuracaklarına karar veren yatırımcılar için belirsizliği azaltabilir.
Havayolları, batarya ve hidrojenin henüz uygulanabilir olmadığı uzun mesafeli uçuşlarda salımları azaltmanın başlıca yolu olarak sürdürülebilir havacılık yakıtını görüyor. Sektör kuruluşları, net sıfır planlarına ulaşmak için havacılığın 2050'de yılda yaklaşık 450 milyar litre sürdürülebilir yakıta ihtiyaç duyacağını tahmin ediyor; bu miktar mevcut üretimin çok üzerinde.
Bu ölçek, havacılığın çok sayıda ham madde ve teknolojiye ihtiyaç duyacağı anlamına geliyor. Yağların yanı sıra tarımsal artıklar ve belediye atıkları, ayrıca elektrikten sıvı yakıt yöntemleriyle üretilen yakıtlar da olası kaynaklar arasında. Endonezya'nın planladığı tedarik, küresel ölçekte çok daha büyük bir ihtiyaca katkıda bulunacak.
İlk ticari kullanım nasıl başlayabilir?
Endonezya'da gerçekçi bir başlangıç, Jakarta ve Surabaya gibi büyük merkezlerden yapılan belirli seferlere odaklanabilir; yakıt, Pertamina rafinerilerinden belirli aralıklarla gönderilen partiler halinde tedarik edilir. Bu, ilk aşama için olası bir işletme modeli; daha geniş kullanıma geçiş üretime, maliyete ve güvenilirliğe bağlı.
Havayolları, miktarları ve fiyat formüllerini birkaç yıllığına sabitleyen alım anlaşmaları imzalayabilir. Yer hizmetleri şirketleri ürünü sertifikalı seviyelere karıştırıp kalite kontrolünü yönetirken havayolları da sürdürülebilirlik raporları ve kurumsal müşterileri için salım azalmalarını kayda geçirebilir.
Üreticilerin, doğrudan kullanılabilen jet yakıtına ilişkin teknik standartları belirleyen ASTM şartnamelerine uyması gerekiyor. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'ndeki düzenleyici kurumlar güvenlik onaylarını denetleyecek. Motor üreticileri, performansın ve bakım aralıklarının değişmediğini doğrulamak için rutin kontrolleri sürdürecek.
Yakıt mevcut uçak ve sistemlerde kullanılmak üzere tasarlandığından pilotlar ve yolcular operasyonel açıdan bir fark görmeyecek. Tedarik, satın alma anlaşmaları ve politika desteği bir araya gelirse havayolları, karışımlı yakıtla yapılan ara sıra uçuşlardan yurt içi ağlarının bazı bölümlerinde tarifeli kullanıma geçebilir.
Yolcular ve Endonezyalı havayolları neler kazanabilir?
Sürdürülebilir yakıt karışımı kullanılan bir uçuşta yolcular, diğer uçuşlardakiyle aynı güvenlik prosedürlerini izler ve aynı uçuş performansını deneyimler. Değişiklikler, yakıt tedarik zincirinde ve havayollarının ilerlemeyi ölçmek için kullandığı salım hesaplamalarında gerçekleşir.
Yakıt maliyetindeki artış kısa vadede bilet fiyatlarına yansıyabilir. Havayolları bu maliyeti çoğu zaman sertifika anlaşmaları yoluyla kurumsal müşterilere ya da belirli çevreci ücretleri seçen yolculara yansıtıyor. Devlet teşvikleri bu etkiyi hafifletebilir; yeni rafineriler, verim artışı ve üreticiler arasındaki rekabet de zamanla fiyat farkını daraltabilir.
Endonezyalı havayolları, filolarını yenileyip ağlarını genişletirken güvenilir yurt içi tedarikten yararlanabilir. Küresel pazarda ek üretim, iklim hedeflerine ulaşmak için çok sayıda tedarikçiye ihtiyaç duyan sektöre yeni bir yakıt kaynağı sağlayabilir.
İki ila üç yıllık hedef artık kanıtlanmış uçuşları düzenli bir ticari faaliyete dönüştürmeye odaklanıyor. Bunun ne kadar hızlı gerçekleşeceğini rafineri üretimi, havayolu sözleşmeleri, fiyat desteği ve sertifikasyon belirleyecek; iklim faydasını ise ham madde tercihleri ve arazi koruma önlemleri şekillendirecek.
Özet
- 15 Kasım 2025 itibarıyla Endonezya, palm yağı bazlı sürdürülebilir havacılık yakıtını iki ila üç yıl içinde ticarileştirmeyi hedefliyordu.
- Pertamina, test ve tedarik düzenlemeleri üzerinde Pelita Air, Garuda Indonesia ve Citilink ile çalışıyordu.
- Bir CN 235, 2021'de test uçuşu gerçekleştirdi; Garuda ise Ekim 2023'te palm yağı karışımlı yakıtla yaklaşık 550 kilometrelik bir uçuşta 100'den fazla yolcu taşıdı.
- Cilacap'ta palm çekirdeği yağı ve atık yemeklik yağ kullanılarak yakıt üretiliyor. Şirket açıklamalarında ortak işlem kapasitesinin günde yaklaşık 1.350 kilolitre olduğu belirtiliyor.
- Endonezya'nın 2020'ye kadar yüzde 3 jet yakıtı karışımına ulaşma yönündeki önceki hedefi ertelendi.
- Genişleme planları Dumai ve Balongan'ı kapsıyor. Asya Sıfır Emisyon Topluluğu çerçevesinde Japonya ile yürütülen işbirliğine havacılık yakıtı yatırımı da dahil.
- Yakıt fiyatları çoğu zaman geleneksel jet yakıtının iki ila beş katı düzeyinde; sözleşmeler, teşvikler ve sertifikasyon kullanımı şekillendirecek.
- İklim faydaları ham maddeye ve arazi kullanımına bağlı. Sürdürülebilirlik denetimlerinde ormanların ve turbalık alanların korunması, çalışma standartları ve izlenebilirlik belirleyici.
- Sektör kuruluşları, havacılığın 2050'de yılda yaklaşık 450 milyar litre sürdürülebilir yakıta ihtiyaç duyacağını tahmin ediyor.






