Sovyet havacılığında on iki gün
1984'te Malezyalı havayolu kaptanı Gurcharan Singh Sidhu, sıra dışı bir görev için Sovyetler Birliği'ne gitti: Sovyetlerin başlıca yolcu uçaklarından ikisini uçuracak ve Batılı jetlere alışkın bir pilotun gözünden değerlendirecekti. 12 gün süren ziyaretinde Aeroflot'un Moskova'daki üssünden Tupolev Tu 154 ve Ilyushin Il 86 uçaklarıyla uçtu; yanında havayolunun başpilotları vardı. Değerlendirme uçuşlarının her biri yaklaşık 90 dakika sürdü.
İçindekiler
- Sovyet havacılığında on iki gün
- Farklı uçaklarla şekillenen bir kariyer
- Malezyalı bir kaptan neden davet edildi?
- Geniş bir ağ için tasarlanan iki uçak
- Kokpitte neler farklıydı?
- Hız ve motor gücünün ötesine bakmak
- Resmî refakatçiler ve Sovyetler Birliği'nde daha geniş bir gezi
- Diplomatik ihtiyatın ardındaki trajedi
- Zaman çizelgesi ve kalıcı bir mesleki bağ
- Öne çıkanlar
Gurcharan o sırada Malaysia Airlines'ta kıdemli pilot ve Malaysia Airlines Pilotlar Birliği başkan yardımcısıydı. Ev sahipleri, Sovyet sistemi dışından deneyimli bir ticari havayolu kaptanının uçakların performansını, kokpit tasarımını, işletim prosedürlerini ve havayolu hizmetine hazır olup olmadıklarını incelemesini istiyordu. Batılı uçaklardaki günlük deneyimi, karşılaştırma yapması için pratik bir temel sağlıyordu.
Davet, Sovyetler Birliği ile Batı'nın siyasi ve askerî rekabet içinde olduğu, Soğuk Savaş'ın gergin bir döneminde geldi. Henüz bir yıl önce Korean Air Lines'ın 007 sefer sayılı uçağı, Sovyet hava sahasına girmesinin ardından düşürülmüştü. Bu nedenle, amacı teknik olsa bile yabancı bir kaptanın Sovyet havayolu kokpitlerine girmesi hassas bir konuydu.
Malezya İçişleri Bakanlığı yolculuğu onayladı ve görüntüye dikkat etmesi, propaganda amacıyla kullanılma ihtimaline karşı temkinli olması konusunda onu uyardı. Uçuşlara, toplantılara ve bilgilendirmelere bir tercüman ve koruma eşliğinde katıldı. Programında Moskova'nın yanı sıra Leningrad ile Baltık cumhuriyetleri Estonya, Letonya ve Litvanya da vardı.
Ziyaret, onu Sovyet sivil havacılığında bu düzeyde erişim elde eden ilk Malezyalı yapmış olabilir. 1984 içindeki kesin tarihler belirtilmiyor. Ortaya çıkan tablo, mesleki değerlendirme çerçevesinde gerçekleşen ve devlet konuklarına genellikle gösterilen resmî misafirperlikle çevrelenen, iki havacılık sistemi arasındaki ender bir buluşma.
Farklı uçaklarla şekillenen bir kariyer
Gurcharan, uçuş kariyerine 1971'de Malaysia Singapore Airlines'ta başladı. Havayolu 1972'de Malaysia Airlines ve Singapore Airlines olarak ikiye ayrılınca Malaysia Airlines'a katıldı ve kariyer basamaklarını tırmanmayı sürdürdü. Sovyet daveti geldiğinde, boyutları, motorları ve işletim gereklilikleri birbirinden çok farklı uçaklarda deneyim kazanmıştı.
Uçurduğu uçaklar arasında Fokker F27 turboprop, Boeing 707, Airbus A300 B4 ve McDonnell Douglas DC 10 vardı. Turboprop uçaklarda türbin motoru pervaneyi döndürürken, kariyerindeki daha büyük jetler yolcuları daha uzun mesafelere taşıyordu. Bu uçaklar arasında geçiş yapmak, farklı sistemlere, kokpit düzenlerine ve mürettebat prosedürlerine hâkim olmayı gerektiriyordu.
Meslektaşları arasındaki konumu da önemliydi. 1983'te Dublin'de düzenlenen büyük bir uluslararası pilotlar toplantısında Malezya'yı temsil etmişti. Malaysia Airlines Pilotlar Birliği'nin başkan yardımcılığını yaptı, daha sonra başkanı oldu; böylece havayolunda uçuş görevlerini meslektaşlarını temsil etme sorumluluklarıyla bir arada yürüttü.
Gurcharan'ın sonraki kariyeri Malezya'nın ötesine uzandı. 1997'de uçuş operasyonları direktörü olarak Hindistan'daki Jet Airways'e geçici görevlendirildi; bu kıdemli görevinde havayolunun standartlarını, eğitimini ve prosedürlerini denetliyordu. Daha sonra Korean Air ve Suudi Arabistan'daki Al Wafeer Airlines'ta çalıştı, ardından AirAsia X'te uçtu. Neredeyse tüm ülkeleri kapsayan ticari havacılık haritasını ziyaret ettiği, 43 yıla yayıldığı belirtilen kariyerinin ardından 2013'te emekli oldu.
Havacılık dışındaki ilgi alanları hokey ve golfü kapsıyordu. Gençlik yıllarında Perak'ı hokeyde temsil etti ve 1991'de Dünya Havayolları Golf Şampiyonası'nı kazandı. 1994'te Perak hükümdarından Datuk unvanı aldı. Kendisine destek olan ve dakiklikle odaklanma alışkanlığını kazandıran anne babasına teşekkür ediyor. Eşi Arunee Dee iam, daha önce Korean Air'de kabin görevlisi olarak çalıştı.
Malezyalı bir kaptan neden davet edildi?
Malezya'nın Bağlantısızlar Hareketi içindeki konumu, Gurcharan'ı uygun bir konuk hâline getirdi. 1980'lerde ülke hem Doğu hem de Batı'yla ilişkilerini sürdürüp ticaret yapıyordu. Malezyalı bir kaptan, jeopolitik bir rakibin temsilcisi olarak gelmeden, saygın bir ulusal havayolunu temsil edebilirdi.
Sovyet havacılık yetkilileri, kendi sistemlerinin dışından güvenilir değerlendirmeler arıyordu. Yolcu uçakları Sovyet nüfuz alanı dışındaki havayollarınca daha az tanınıyordu. Batılı uçakları düzenli olarak kullanan bir pilot, bu uçakları uluslararası havayollarının beklentileriyle karşılaştırabilirdi. Gurcharan, bölgesel bir turboproptan uzun yolculuklarda kullanılan büyük jetlere kadar uzanan bir deneyime sahipti.
Bakış açısı, uçağın uçuş sırasındaki hissiyatıyla sınırlı değildi. Eğitim düzenlemeleri, bakım olanaklarına erişim, mürettebatın iş yükü, yolcu deneyimi ve seferlerin aksamadan gerçekleştirilme oranı da bu geniş değerlendirmenin parçasıydı. Seferlerin aksamadan gerçekleştirilme oranı, teknik bir sorun nedeniyle uçuşu geciktiren ya da iptal ettiren durumlar yaşanmadan bir uçağın planlandığı gibi kalkabilme tutarlılığını ifade eder.
Tasarımcılar ve havayolu yöneticileri açısından bu tür gözlemler, kokpitte yapılacak değişikliklere ve hizmet uygulamalarına yön verebilirdi. Ayrıca havacılık fuarlarında Sovyet uçaklarının yabancı izleyicilere nasıl tanıtılacağını da etkileyebilirdi. Tu 154 veya Il 86 için kayda değer ihracat satışları olmasa bile pratik geri bildirimler Sovyet sistemi içinde işe yarayabilirdi.
Aeroflot, devlet havayolu olma rolünü Sovyet teknik kapasitesinin bir simgesi olma rolüyle birleştiriyordu. Nüfusun yoğun olduğu hemen her bölgeyi birbirine bağlayan geniş bir ağ işletiyor, Sovyet tasarımı uçakları yurt içi ve yurt dışındaki yolculara sunuyordu. Ziyaretçi bir kaptanın uçakları yakından değerlendirmesine izin verilmesi, karar vericilerin açık ve dürüst operasyonel geri bildirime değer verdiğini gösteriyordu.
Dolayısıyla Gurcharan'ın daveti, mesleki deneyimi, uluslararası pilot temsilini ve Malezya'nın diplomatik konumunu bir araya getiriyordu. Ziyaret teknik bir çerçevede düzenlenmişti; kaptanın siyasi ortamın farkında olarak uçakları kendi özelliklerine göre değerlendirmesi bekleniyordu.
Geniş bir ağ için tasarlanan iki uçak
Tu 154 ve Il 86, 1970'lerin sonu ile 1980'lerin başında Sovyet sivil havacılığının önemli parçalarıydı. Geniş bir ülkenin ve nüfusun yoğun olduğu hemen her bölgeyi birbirine bağlayan bir devlet havayolunun ihtiyaçlarını karşılıyorlardı. Her ikisi de Sovyet işletim koşulları ve standartları, özellikle orta menzilli seferler ve büyük merkezler arasındaki yoğun rotalar gözetilerek tasarlanmıştı.
Tu 154, Boeing 727 ile boyut ve amaç bakımından karşılaştırılabilecek, üç motorlu dar gövdeli bir uçaktı. Dar gövdeli uçaklarda tek bir yolcu koridoru bulunur. Uçak, orta menzilli rotalarda hızı dayanıklılıkla birleştiriyordu ve daha bozuk pistlerde çalışabilmesiyle biliniyordu. Bu özellik, Aeroflot ağının bazı bölümlerinde işe yarıyordu.
Uçağın yol tutuşu ve performansı dönemi için güçlü sayılıyordu; ancak Batılı uçaklara alışkın bir kaptan farklı göstergelerle, görsel ipuçlarıyla ve kokpit içi görev dağılımıyla karşılaşacaktı. Düzen, uçuş mühendisi ve çoğu zaman bir seyrüsefer uzmanı da dâhil olmak üzere daha kalabalık bir uçuş ekibinin görev yaptığı Sovyet uygulamasını yansıtıyordu.
Il 86, Sovyetler Birliği'nin ilk geniş gövdeli yolcu uçağıydı. Dört motoru ve büyük kabiniyle büyük şehirler arasındaki yoğun yolcu akışını taşımak üzere tasarlanmıştı. Genel olarak DC 10 ve ilk Airbus A300'lerle aynı pazar segmentinde yer alsa da menzili ve verimliliği, Sovyet nüfuz alanındaki Aeroflot ihtiyaçlarına ve belirli uluslararası seferlere göre uyarlanmıştı.
Il 86 sağlam yapılıydı; iç hatlarda ve bölgesel rotalarda çok sayıda yolcu taşımaya uygundu. Geniş iç mekânı ve sarsıntısız uçuşu, uçağı değerlendiren Batılı havayollarının dikkatini çeken özelliklerdi. Sovyet bloku dışında satılması daha zordu; çünkü birçok havayolu uçak tedariki, eğitim ve destek için zaten Batılı sistemlere bağlıydı.
Uçakların kendisi kadar ticari düzenlemeler de önemliydi. Bilinmeyen bir uçak tipini değerlendiren bir havayolu, mürettebatının bu uçağı nasıl kullanmayı öğreneceğini, bakım desteğinin nasıl sağlanacağını ve uçağın mevcut prosedürlere nasıl uyacağını göz önünde bulundurmalıydı. Gurcharan'ın çeşitli Batılı uçaklardaki deneyimi, Sovyet ev sahiplerine bu işletim dünyasıyla doğrudan karşılaştırma yapma olanağı veriyordu.
Kokpitte neler farklıydı?
Gurcharan, Malaysia Airlines'ta alışık olduğu çalışma düzeninden farklı uygulamalara sahip kokpitlere girdi. Dönemin Sovyet sivil uçaklarında irtifa ve hava hızı çoğunlukla metrik birimlerle gösteriliyordu. Gösterge etiketleri ve prosedür notları, Rusçada kullanılan Kiril alfabesiyle yazılmıştı.
Kokpit prosedürleri de sorumlulukların farklı dağılımını yansıtıyordu. Uçuş mühendisi uçak sistemleriyle ilgilenirken, bir seyrüsefer uzmanı navigasyona yardımcı olabiliyordu; kokpitte üç, hatta dört kişi görev yapabiliyordu. Ziyaretçi bir kaptanın hem kumandalara hem de ev sahibi ekibin görev paylaşımına hâkim olması gerekiyordu.
Değerlendirmeler sırasında Aeroflot'un başpilotları ona eşlik etti. Deneyimli bir rehberlik sunarak, alışık olmadığı göstergeleri, birimleri ve prosedürleri kendi uçuş alışkanlıklarıyla bağdaştırmasına yardımcı oldular. Güvenli operasyon, iletişime ve uçağı normalde kullanan ekiplerin eğitimine saygı göstermeye bağlıydı.
Her uçuş yaklaşık bir buçuk saat sürdü. Bu süre, ayrıntılı bir çalıştırma ve taksiyi; ardından kalkışı, tırmanışı, düz uçuşu ve uçağın kumandalara tepkisinin kontrolünü kapsayabilir. Yatış kontrolleri, uçağın boylamasına ekseni çevresinde nasıl döndüğünü; yunuslama kontrolleri ise burnunun nasıl aşağı ve yukarı hareket ettiğini inceler.
Farklı irtifalardaki güç ayarları ve uçağın otomasyon sisteminin işleyişi de değerlendirilebilirdi. Uçağa ve havaalanı koşullarına bağlı olarak değerlendirme, yaklaşma ve inişi incelemek için bir trafik turunu; ayrıca kabin basınçlandırma, elektrik beslemesi ve hidrolik sistem gösterimlerini içerebilirdi.
Basınçlandırma kabini irtifada konforlu tutar; hidrolik sistemler ise uçak donanımını çalıştırmak için basınç altındaki sıvıyı kullanır. Bir havayolu kaptanı açısından pratik soru, mürettebatın uçağı uçururken bu sistemleri ne kadar kolay izleyip yönetebildiğidir. Gurcharan'ın iki uçuşunda tamamlanan kontrollerin kesin sıralaması ayrıntılı olarak belirtilmiyor.
Hız ve motor gücünün ötesine bakmak
Gurcharan'ın değerlendirici olarak taşıdığı değer, kısmen havayolu hizmetinin günlük gerekliliklerine dayanıyordu. Bir kaptanın değerlendirmesi; kokpitten görüşü, kumandaların konumunu ve okunabilirliğini, kontrol listelerinin açıklığını, telsiz kullanımını ve mürettebat üyeleri arasındaki iletişimi kapsayabilir. Aynı anda birden fazla görevle ilgilenilmesi gerektiğinde bu ayrıntılar özellikle önem kazanır.
Boeing 707 ve DC 10'u uçurma deneyimi, Sovyet tasarımcılara ve havayolu yöneticilerine birçok uluslararası havayolunun beklentilerine dair pratik bir fikir veriyordu. Geri bildirim; yakıt tüketimini, tırmanma oranını, hız kontrolünü, kabin gürültüsünü ve basınçlandırmanın sağladığı konforu kapsayabilirdi. Uçağın varışından sonraki kalkışına kadar yapılması gereken işleri de içerebilirdi.
Bu hazırlık süreci uçuşu yer operasyonlarına bağlar. Bir uçağın yeni bir sefer için bir dizi işlemden geçirilmesi gerekir; tasarımı ve prosedürleri de bu işlerin ne kadar sorunsuz yürütüleceğini etkiler. Havayolu tarifelerine aşina bir pilot, havadaki performansın yanı sıra bu gereklilikleri de değerlendirebilir.
Tanıtım ve değerlendirme uçuşları, üreticilerin tasarım tercihlerini sınaması ve uçakları potansiyel müşterilere sunması için bugün de standart bir yöntem. Davet edilen pilot, makinenin tasarımına ilişkin her ayrıntıyı zaten bilen biri değil, onu günlük hizmette kullanabilecek bir kişinin bakış açısını getirir.
Değerlendirme hızın, menzilin, tırmanma performansının ve motor itkisinin ötesine geçer. Kokpit düzeni, uyarı göstergeleri, otomasyonun ne yaptığının anlaşılabilirliği ve olağan dışı durumlar için kontrol listelerinin kullanılabilirliği ekiplerin çalışma biçimini etkiler. Yoğun hava sahasında geçen uzun günlerde uçağın yalnızca yetenekli değil, anlaşılır da olması gerekir.
Gurcharan, Sovyetler Birliği ziyaretine Batılı uçaklarda binlerce saatlik deneyimle geldi. Katkısı, alışılmadık bir uçağın ve o uçağın mürettebat prosedürlerinin birbiriyle nasıl uyum sağladığına bakan, sahadan gelen bir havayolu kaptanının sağduyulu değerlendirmesiydi.
Resmî refakatçiler ve Sovyetler Birliği'nde daha geniş bir gezi
Sovyetler Birliği ziyareti sıkı biçimde koordine edilmişti. Gurcharan'a bir tercüman ve koruma eşlik etti; seyahat programı çok önceden belirlenmişti. Rehberli tesis turları, ev sahiplerinin ona göstermeyi seçtiği yerleri kapsıyor; toplantılar ve bilgilendirmeler de resmî programın parçasını oluşturuyordu.
Yerel yöneticiler onu kabul etti ve özel bir demiryolu vagonuyla Leningrad'a gitti. Resmî ziyaretçiler için konaklama hazırlandı. Bu düzenlemeler, ana görev havacılık değerlendirmesi olsa da yolculuğa bir devlet konuğu ziyaretinin havasını veriyordu.
Yola çıkmadan önce Malezya İçişleri Bakanlığı'nın da kaygıları vardı. Bakanlık, onayıyla birlikte Soğuk Savaş hassasiyetlerine karşı uyanık olması ve gösteri amacıyla kullanılmaktan kaçınması yönünde tavsiyede bulundu. Gurcharan, profesyonel Aeroflot ekipleriyle çalışarak dikkatini test uçuşlarına ve teknik değerlendirmelere verdi.
Moskova'daki uçuşların ardından yolculuk trenle Leningrad'a, oradan da Estonya, Letonya ve Litvanya'ya devam etti. Bu Baltık cumhuriyetleri Aeroflot'un ağına bağlıydı ve operasyonları ve eğitimi destekleyen havacılık tesislerine ev sahipliği yapıyordu. Turlar ve bilgilendirmeler, havacılığı daha geniş bir endüstriyel ve kültürel ortamın içinde sunuyordu.
Gurcharan bu deneyimi muhteşem ve unutulmaz olarak nitelendirdi. Dünyanın başka yerlerine yaptığı önceki ziyaretlerle karşılaştırıldığında, Batı ile Sovyet nüfuz alanı arasındaki bölünmeyi anlatmak için kullanılan Demir Perde'nin gerisindeki günlük yaşama sıra dışı bir bakış sunuyordu. Havaalanları, ekipler ve yolcu uçakları, çoğu zaman dışarıya kapalı olan bir toplumu tanımasına aracılık etti.
Diplomatik ihtiyatın ardındaki trajedi
Korean Air Lines'ın 007 sefer sayılı uçuşunun gölgesi bu temasın üzerine düşüyordu. Uçak, 1983'te Sovyet hava sahasına girdikten sonra Japon Denizi üzerinde düşürülmüş, bu olay uluslararası sivil havacılığı sarsmıştı. Trajedi, seyrüsefer denetiminde değişikliklere yol açtı ve daha sonra ABD'nin GPS sinyallerini sivil kullanıma açmasına vesile oldu.
GPS, kullanıcıların uydu sinyallerinden yararlanarak konumlarını belirlemesini sağlar. Havacılıkta doğru seyrüsefer, mürettebatın nerede olduğunu anlamasına ve planlanan rotayı izlemesine yardımcı olur. KAL 007'nin ardından yaşananlar, navigasyon ile kısıtlı hava sahalarının çevresindeki riskleri özellikle hassas konular hâline getirdi.
1984 ziyareti bu güvensizlik ortamında gerçekleşti; onaylar, refakatçiler ve deneyimli ev sahibi kaptanlar mesleki temas için kontrollü bir ortam sağladı. Simülatörde ve kokpitte güvenliğe odaklanan çalışmalar, farklı sistemlerden pilotların daha geniş siyasi gerilime rağmen bilgi alışverişinde bulunmasına imkân verdi.
Sivil havacılık, silahlı çatışmalarla bağlantılı tehlikelerle karşılaşmayı sürdürdü. Malaysia Airlines'ın MH17 sefer sayılı uçağı 2014'te doğu Ukrayna üzerinde düşürüldü; Ukraine International Airlines'ın PS752 sefer sayılı uçağı ise 2020'de düşürüldü. Her iki trajedi de hava savunma faaliyetlerinin sivil uçuşları ne kadar hızlı tehdit edebileceğini gösterdi.
Çatışma bölgelerinde ve çevresinde yaşanan daha yakın tarihli olaylar, rota değişiklikleri ve mürettebata ulaşan eksik bilgiler konusundaki endişeleri yeniden artırdı. Soruşturmalar, ihtilaflı bölgelerin yakınında rota planlamasını ve risk değerlendirmelerini şekillendirmeyi sürdürüyor. Buna karşılık Gurcharan'ın Sovyet ziyareti, cephe hattından uzakta, planlı bir değerlendirme olarak ve Aeroflot kaptanlarının gözetiminde gerçekleştirildi.
Zaman çizelgesi ve kalıcı bir mesleki bağ
Gurcharan'ın Sovyet görevi, havayollarını, ülkeleri ve uçak kuşaklarını kapsayan bir kariyerin parçasıydı. Başlıca tarihler, ilk havayolu görevinden uluslararası operasyon yöneticiliğine uzanan ilerleyişini gösteriyor:
- 1971: Malaysia Singapore Airlines'ta uçmaya başladı.
- 1972: Havayolunun bölünmesinin ardından Malaysia Airlines'a geçti.
- 1983: Dublin'deki büyük bir uluslararası pilotlar toplantısında Malezya'yı temsil etti.
- 1984: Sovyetler Birliği'ni 12 gün ziyaret etti ve Tu 154 ile Il 86'yı değerlendirdi.
- 1991: Dünya Havayolları Golf Şampiyonası'nı kazandı.
- 1994: Perak hükümdarından Datuk unvanı aldı.
- 1997: Uçuş operasyonları direktörü olarak Hindistan'daki Jet Airways'e geçici görevlendirildi.
- 2013: AirAsia X'te uçtuktan sonra emekli oldu.
Malezya'nın daha sonraki havacılık ilişkileri, farklı uçak gelenekleri arasında iş birliğine başka bir örnek sunuyor. Ülke, Rusya menşeli Su 30MKM savaş uçaklarını işletiyor. Son yıllarda ABD'ye ait KC 135 havadan yakıt ikmal uçağı, Subang üzerinde Malezya Kraliyet Hava Kuvvetleri'ne ait Su 30MKM uçaklarına havada yakıt ikmali yapma alıştırması gerçekleştirdi.
Tatbikatta bom ve sepet tipi donanım kullanıldı ve resmî bir ortaklık programı kapsamında gerçekleştirildi. Bu düzende yakıt ikmali alacak uçak, sondasını tanker uçağın taşıdığı sepete bağlar. Uyumlu donanım sayesinde farklı tasarım geleneklerine göre üretilmiş uçaklarla görev yapan ekipler ortak bir işi tamamlayabildi.
Gurcharan'ın 1984'teki deneyimi, bu pratik temasın sivil havacılıktaki bir örneğiydi. Pilotlar, mühendisler ve hava trafik kontrolörleri prosedürler, kontrol listeleri ve eşgüdümlü sorumluluklar üzerinden birlikte çalışır. İş yükünü, açıklığı, yedek sistemleri ve ekip iletişimini karşılaştırmak, üreticiler ve düzenleyici kurumlar farklı sistemlerden gelse bile yararlı fikirler doğurabilir.
Aradan kırk yılı aşkın zaman geçse de ziyareti Malezya havacılığının sıra dışı bir dönüm noktası olmayı sürdürüyor. Gergin bir dönemde deneyimli bir havayolu kaptanını Sovyet kokpitlerine taşıdı; uçak üreticilerine dışarıdan bir operasyonel bakış, ona da Aeroflot'un geniş ağının ardındaki insanları ve prosedürleri yakından görme fırsatı sundu.
Öne çıkanlar
- Kaptan Gurcharan Singh Sidhu, 1984'te 12 gün süren Sovyetler Birliği ziyaretinde Moskova'da Tu 154 ve Il 86'yı değerlendirdi.
- Aeroflot'un başpilotlarının eşlik ettiği uçuşların her biri yaklaşık 90 dakika sürdü.
- Malezya İçişleri Bakanlığı ziyareti onayladı ve Soğuk Savaş hassasiyetleri ile propaganda ihtimali konusunda temkinli olmasını tavsiye etti.
- Programda resmî kabuller, refakatçiler ve tesis turlarıyla birlikte Leningrad, Estonya, Letonya ve Litvanya da yer aldı.
- Batılı uçaklardaki deneyimi, Sovyet uçaklarının performansını, kokpit düzenini ve havayolu prosedürlerini değerlendirmesi için bir temel sağladı.
- Sovyet sivil havacılığında bu düzeyde erişim elde eden ilk Malezyalı olmuş olabilir.
- Daha sonra yurt dışında kıdemli havacılık görevlerinde bulundu ve 43 yıla yayıldığı belirtilen kariyerinin ardından 2013'te emekli oldu.






