Belém’de milyarlarca dolarlık taahhüt, ancak Çin’den katkı yok
Çin, zengin ülkelerin büyük iklim finansmanı çabalarına öncülük etmesi gerektiğini savunarak COP30’da Brezilya’nın Tropikal Ormanları Sonsuza Dek Koruma Fonu’na (TFFF) mali katkıda bulunmadı. Birleşmiş Milletler iklim zirvesinin ilk haftasında, 53 ülkenin desteği ve 5,5 milyar doları aşan ilk taahhütlerle başlatılan fon, Brezilya’nın uluslararası desteği güçlendirmesini umduğu Çin katkısı olmadan yola çıktı.
İçindekiler
- Belém’de milyarlarca dolarlık taahhüt, ancak Çin’den katkı yok
- Brezilya’nın açılışta sağladığı destek
- Ayakta kalan ormanlar nasıl gelir sağlayacak?
- Çin neden önce zengin ülkelerin adım atmasını istiyor?
- Anlaşmazlığın arkasındaki sorumluluk ilkesi
- Brezilya’nın orman hedefleri farklı baskılarla karşı karşıya
- Finansman açığı ormanlar açısından neden önemli?
- Destekçiler istikrarı görüyor, eleştirmenler piyasa riskini sorguluyor
- Çin’in olası rolü ve sonraki adımlar
- Öne Çıkanlar
Norveç on yıl içinde 3 milyar dolar katkı taahhüt ederken Brezilya ve Endonezya, 1’er milyar dolarlık taahhütlerini yineledi. Portekiz 1 milyon dolar, Hollanda ise sekretarya için 5 milyon dolar teklif etti. Fransa 500 milyon avroya kadar katkı sunabileceğini belirtirken Almanya, fonun kuruluşunu resmen destekledi.
Brezilya’nın hedefi çok daha büyük: Sermayesini yatırıma yönlendirip getirisini tropikal ormanları koruyan ülkelere ödeme yapmak için kullanacak 125 milyar dolarlık bir fon. Önerilen yapı, hükümetlerden ve hayırsever kuruluşlardan 25 milyar dolar, emeklilik fonları ve varlık yöneticileri dâhil özel yatırımcılardan ise 100 milyar dolar toplamayı öngörüyor.
Çinli temsilciler fikri ilke olarak desteklese de Brezilyalı muhataplarına finansman konusunda ilk adımı gelişmiş ekonomilerin atması gerektiğini söyledi. Pekin’in tutumu, geçmişteki sanayileşme süreçleri fosil yakıtlara dayanmış ülkelere daha fazla yükümlülük veren “ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar” iklim ilkesine dayanıyor.
Zirveye Amazon’un kıyısında ev sahipliği yapan Brezilya açısından Çin’in katkısı, diğer yükselen ekonomileri ve kurumsal yatırımcıları katılıma teşvik edebilirdi. ABD, Çin ve Hindistan’dan üst düzey yetkililerin açılış oturumlarına katılmaması, hükümetlerin gereken hızda kaynak bulmakta zorlandığı bir dönemde iklim diplomasisini çevreleyen siyasi baskıları yansıtıyor.
Brezilya’nın açılışta sağladığı destek
Etkinlik organizatörleri, bildiriyi destekleyen 34 tropikal orman ülkesi dâhil 53 ülkeden destek açıklandığını duyurdu. Bu 34 ülke, gelişmekte olan dünyadaki tropikal ormanların yüzde 90’ından fazlasını barındırıyor. Bu da girişime, korumayı amaçladığı ormanların bulunduğu ülkelerin hükümetlerinden kayda değer destek sağlıyor.
Açılışa otuzdan fazla devlet başkanı ve hükümet temsilcisi katıldı. Avrupalı ortaklar modeli desteklerken Norveç hükümeti taahhüdünü, ormansızlaşmayı durdurmanın aciliyetine ve ülkelerin birkaç yıl boyunca güvenebileceği finansman ihtiyacına yanıt olarak sundu.
Norveç’in 3 milyar dolarlık taahhüdü on yıla yayılıyor. Brezilya ile Endonezya’nın taahhütleri toplamda 2 milyar dolara ulaşıyor. Fransa’nın 500 milyon avroya kadar çıkabilecek katkısı koşullara bağlılığını korurken Almanya’nın desteği, fonun kuruluşuna siyasi destek anlamına geliyor. Hollanda’nın 5 milyon dolarlık katkısı ise girişimin yönetimine yardımcı olacak sekretarya için ayrıldı.
Brezilya, bu ilk taahhütlerin kamu ve özel sektörden çok daha büyük miktarda kaynak akışını teşvik etmesini istiyor. Hedeflenen 25 milyar dolarlık sponsor katkısı, planlanan 125 milyar dolarlık yapının beşte birini oluşturuyor; kalan beşte dördünün özel yatırımcılardan gelmesi bekleniyor. Tasarım, tam kapasiteye ulaşıldığında sponsor sermayesindeki her bir dolar için özel sermayeden dört dolar sağlamayı amaçlıyor.
Desteği kullanılabilir finansmana dönüştürmek, onay açıklamalarından fazlasını gerektiriyor. Hükümetlerin taahhütlerini imzalı katkılara dönüştürmesi, yatırım yapısının da emeklilik birikimlerini ve diğer müşterilerin parasını yöneten kurumlar için yeterince cazip hâle gelmesi gerekiyor. Risk, ödemeler ve karar alma süreçlerine ilişkin kurallar bu süreci şekillendirecek.
Ayakta kalan ormanlar nasıl gelir sağlayacak?
TFFF olarak bilinen Tropikal Ormanları Sonsuza Dek Koruma Fonu, ulusal hükümetlere yağmur ormanlarını ayakta tutmaları için sürekli bir mali teşvik sağlamayı amaçlıyor. Kısa süreli hibe döngülerine dayanmak yerine, zaman içinde gelir getirmek üzere yatırıma yönlendirilen bir sermaye havuzu, yani bir vakıf fonu gibi işleyecek.
Özel bir yatırım aracı, sermayeyi finans piyasalarına yönlendirecek. Getiriler, yatırımcılara yapılacak ödemeleri karşılayacak ve tropikal orman örtüsünü koruyan ya da artıran ülkelere yıllık aktarım sağlayacak. Amaç, hükümetlerin tek tek yardım projelerinin süresini aşan koruma harcamaları planlayabilmesine imkân veren kalıcı bir finansman oluşturmak.
Ülkelerin yararlanıcı olabilmesi için ormansızlaşmayı üzerinde uzlaşılan bir referans seviyenin altında tutması ve şeffaflık ile yönetişim standartlarını karşılaması gerekecek. Referans seviyesi, orman kaybının ölçüldüğü karşılaştırma düzeyidir. Uydu takibiyle ayakta kalan orman alanı ölçülecek; orman kaybı ya da bozulması görülen yerlerde ödemeler azaltılacak.
Ormanların bozulması, tamamen yok edilmeleri kadar önemli. Bir orman haritada hâlâ görünürken gördüğü zarar, niteliğini ve yaban hayatını destekleme ya da karbon depolama kapasitesini azaltabilir. Bu nedenle önerilen ödeme sistemi, hem geriye kalan alanı hem de bu alanın içindeki tahribatı hesaba katmayı amaçlıyor.
Ödemelerin en az yüzde 20’si, ormanların korunmasında önemli rol oynayan yerli halklar ve yerel topluluklar için ayrılacak. Sponsor ülkeler ile orman sahibi ülkeler, yönetişim organlarında eşit temsil edilecek; yatırım portföylerinde ise çevre üzerinde büyük etkisi olan faaliyetlere yer verilmeyecek.
Dünya Bankası, Brezilya ve ortakları Tropikal Orman Yatırım Fonu ile ayrı bir sekretarya kurarken kayyum ve geçici ev sahibi olarak görev yapacak. Kayyumun rolü, fonların üzerinde uzlaşılan yapı çerçevesinde yönetilmesiyle ilgili. Özel yatırım aracı ve sekretaryanın ise fonun sürekli işleyişini desteklemesi amaçlanıyor.
Çin neden önce zengin ülkelerin adım atmasını istiyor?
Çinli yetkililer Brezilya’ya fonun değerli bir girişim olduğunu söyledi, ancak Pekin iklim finansmanında öncülüğü gelişmiş ekonomilerin üstlenmesi gerektiğini savunuyor. Çin, iklim rejimi içinde uzun süredir kendisini gelişmekte olan ülke olarak tanımlıyor ve çok taraflı iklim fonlarına bağışçı olması yönündeki baskılara karşı çıkıyor.
Pekin, ülke içinde emisyonları azaltmaya ve yurt dışında teknoloji kullanımını yaygınlaştırmaya odaklandı. Çin’in geçmişinde yenilenebilir enerji ve elektrikli ulaşıma yönelik büyük ölçekli iç yatırımlar bulunuyor. Yeni bir uluslararası fona kaynak sağlamak, Çin’i onlarca yıldır savunduğu gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki ayrımda bağışçı konumuna taşıyacak.
Çin kurumları, iklim kaynaklarını çoğu zaman ikili projeler, devlet bankaları ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki iş birliği anlamına gelen Güney-Güney iş birliği kanalları üzerinden yönlendiriyor. Bu kanallar, Çin’in desteklediği projelerle ilişkisini ortak bir çok taraflı fona katkıda bulunmasından farklı kılıyor.
TFFF, olası katkı sağlayacak ülkelerin yönetişim, katkıların hesaplanması ve sonuçlar üzerindeki denetim konularında soru işaretleri taşımasına yol açıyor. Brezilyalı yetkililer, Çin’in de aralarında olduğu bazı hükümetlerin kaynak taahhüdünde bulunmadan önce fonun nihai yapısını şekillendirmede rol almak istediğini söyledi. Kamu sermayesini küresel ölçekte özel yatırımlarla birleştirmeyi amaçlayan bir fon için bu kararlar, katkı sağlayanların yetkiyi ve mali riski nasıl paylaşacağını belirliyor.
Anlaşmazlığın arkasındaki sorumluluk ilkesi
1992 tarihli Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ilkesini ortaya koydu. Basitçe ifade etmek gerekirse tüm ülkeler küresel ısınmayla mücadele konusunda sorumluluk taşıyor; ancak yükümlülükleri, tarihsel emisyonları ve harekete geçme kapasiteleri arasındaki farklılıkları yansıtıyor.
Daha önce sanayileşen ülkeler, zenginliklerinin büyük bölümünü fosil yakıtlardan yararlanarak oluşturdu. Bu yaklaşıma göre gelişmiş ülkeler, azaltım olarak bilinen emisyon düşürme çalışmalarını ve uyum olarak adlandırılan, insanların iklim kaynaklı zararlarla başa çıkmasına yardımcı olacak önlemleri finanse etme konusunda daha güçlü yükümlülükler üstleniyor. Yükselen ekonomiler ise kendi ülkelerinde giderek daha fazla adım atıyor, ancak iklim fonlarını finanse etmeleri beklenmiyor.
Çin, bu ilkeye iklim müzakerelerinin neredeyse her turunda atıfta bulundu. COP30’daki tutumu da bu yaklaşımı sürdürüyor: Ormanların korunmasını desteklerken mali sorumluluğun öncülüğünü zengin ülkelerin üstlenmesi gerektiğinde ısrar ediyor.
TFFF, Birleşmiş Milletler’in resmî iklim finansmanı sisteminin dışında yer alıyor. Bu durum, büyük yükselen ekonomilerin katılımını kolaylaştırabilir; çünkü bu girişime katkıda bulunmaları, diğer iklim finansmanı düzenlemelerinde üstlenecekleri rol için bağlayıcı bir emsal yaratmadan mümkün olabilir.
Yine de Brezilya’nın hedefleri bu tartışmayı kaçınılmaz kılıyor. Sponsor sermayesinde 25 milyar dolar hedefleyen bir fonun, önemli miktarda kaynak sağlamaya istekli hükümetlere ihtiyacı var. Daha büyük özel yatırım hedefi ise kamu desteğine duyulan güvene bağlı. Çin’in katılımı hem mali açıdan önemli olacak hem de diğer olası katkı sağlayıcılara siyasi bir mesaj verecek.
Brezilya’nın orman hedefleri farklı baskılarla karşı karşıya
Brezilya, ormanların korunmasının iklim hedeflerinde merkezi önem taşıdığı zirveye en önemli katkısı olarak TFFF’yi sunuyor. Hükümet, Amazon’daki ormansızlaşmanın geçen on yılın en yüksek olduğu yıllara kıyasla keskin biçimde azaldığına ve ormanları ayakta tutarken biyolojik kaynaklardan değer üreten bir ekonomi olan biyoekonomiyi geliştirme çabalarına dikkat çekiyor.
Brezilya, petrol arama faaliyetlerini genişleten kararlar ve uzak yağmur ormanlarından geçen otoyollara ilişkin yeniden alevlenen tartışmalar nedeniyle de mercek altında. Bu baskılar fonun amacını açıklamaya yardımcı oluyor: Koruma faaliyetlerini, ormanları yok eden ya da onlara zarar veren faaliyetlerin sürekli geri plana ittiği bir seçenek olmaktan çıkarıp kalıcı bir gelir kaynağına dönüştürmek.
Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, kamu ve özel sektör sermayesini bu misyona destek vermeye çağırdı. Belém’de yaptığı konuşmada ormanların korunmasını fosil yakıtlardan uzaklaşma süreciyle ilişkilendirdi:
Enerji dönüşümünü hızlandırmak ve doğayı korumak, küresel ısınmayı sınırlamanın en etkili iki yoludur. Zorluklarımıza ve çelişkilerimize rağmen, ormansızlaşmayı adil ve stratejik biçimde tersine çevirmek, fosil yakıtlara bağımlılığı aşmak ve bu hedeflere ulaşmak için gerekli kaynakları harekete geçirmek üzere yol haritalarına ihtiyacımız olduğuna inanıyorum.
Brezilya’nın çevre ve iklim değişikliği bakanı Marina Silva, kısa yardım döngüleri yerine ormanların kalıcı biçimde korunmasını hedefleyen fonun kuruluşunu tarihî bir an olarak nitelendirdi:
Fonun kuruluşu, tropikal ormanların korunmasında bir dönüm noktasıdır.
Dünya Bankası Başkanı Ajay Banga, koruma hedefini fon yeterli büyüklüğe ulaştığında yaratabileceği ekonomik değerle ilişkilendirdi:
Ölçeği büyütülürse sağlayacağı faydalar, ekonomiye ve kalkınmaya katkı sunar.
Yerli halklar ve yerel topluluklar için ayrılan payın yanı sıra orman sahibi ve sponsor ülkelerin eşit temsili, güven oluşturmayı amaçlıyor. Brezilya ile ortaklarının şimdi bu taahhütleri yatırımcıların kabul edeceği mali sözleşmelere dönüştürmesi gerekiyor.
Finansman açığı ormanlar açısından neden önemli?
Tropikal ormanlar çok büyük miktarda karbon depoluyor ve kıtalar genelindeki yağış düzeninin oluşmasına yardımcı oluyor. Bu ormanları korumak, küresel ısınmayı yavaşlatmanın en hızlı yollarından biri. Ormanlar ayrıca biyolojik çeşitliliği, su güvenliğini ve milyonlarca insanın geçim kaynaklarını destekliyor.
Bilim insanları, Amazon’un ekosistemin bazı bölümlerinde kalıcı değişikliklere yol açabilecek kuraklaşma koşullarının tetikleyeceği bir eşik noktasına yaklaşma riski taşıdığı uyarısında bulunuyor. Eşik noktası, aşıldığında değişimin tersine çevrilmesinin zorlaşabileceği sınırdır. Bu kaygı, daha sonra ormanları yeniden eski hâline getirmeyi planlamak yerine yeni zararları önlemeyi daha acil kılıyor.
Araştırmacılar, orman zengini ülkelerin ormansızlaşmayı durdurmak ve bozulmuş alanları onarmak için her yıl karşılanmamış on milyarlarca dolarlık ihtiyaçla karşı karşıya olduğunu tahmin ediyor. Enerji, ulaşım ve uyumu kapsayan daha geniş iklim finansmanı ihtiyaçları ise yılda trilyonlarca dolara ulaşıyor.
Hükümetler ve çok taraflı bankalar bu talebi tek başlarına karşılayamaz. Bu nedenle TFFF büyük ölçüde özel yatırımcılara dayanıyor. Önerilen vakıf fonu, her iki hedefi de desteklemek için finansal getirileri kullanarak yatırımcıların geri ödemesini yaparken düzenli koruma ödemeleri sağlamayı amaçlıyor.
Fon, ölçülebilir ulusal sonuçlara bağlanan ödemeler yoluyla ormanların sunduğu hizmetlere mali değer biçmeyi öngörüyor. Hazine kurumları ve topluluklar için öngörülebilir gelir, harcama ve yatırım planlarını kolaylaştırabilir. Yatırımcılar açısından cazibesi ise mali yapıya ve üretebileceği getiriye bağlı olacak.
Destekçiler istikrarı görüyor, eleştirmenler piyasa riskini sorguluyor
Destekçiler TFFF’yi, kısa süreli hibelerden ve tek tek karbon projelerinden oluşan dağınık yapıdan çıkış yolu olarak görüyor. Ortak kurallara sahip küresel bir sistem, doğrulanmış koruma sonuçlarını ödüllendirebilir ve hükümetlere ormanları korumaları için sürekli teşvik sağlayabilir.
Eleştirmenler, finans piyasaları dalgalandığında yatırımcı getirilerinin öncelik kazanabileceğinden ve orman sahibi ülkelerin en çok istikrarlı desteğe ihtiyaç duydukları dönemde belirsiz ödemelerle karşılaşabileceğinden endişe ediyor. Fonun gelirleri yatırım performansına bağlı olduğundan, öngörülebilir orman finansmanı vaadi kısmen mali riskin ne kadar iyi yönetileceğine dayanıyor.
Diğer kaygılar, doğanın bir finansal varlığın temeli hâline getirilmesine odaklanıyor. Eleştirmenler yeni bir aracın, mevcut çok taraflı fonlardan kaynak çekebileceğini ya da yasa dışı ağaç kesimi ve arazi gasbıyla mücadele eden ulusal programları zayıflatabileceğini savunuyor. Buradaki soru, fonun ormanları korumak için hâlihazırda çalışan kurumlar ve yaptırım mekanizmalarıyla nasıl bir arada işleyeceği.
Uydu takibi de uygulamada güçlükler doğuruyor. Orman bozulmasını ölçmek, ağaçların kesilip alanın temizlendiğini tespit etmekten daha zor olabilir. Ayrıca bir yerdeki koruma çalışmalarına başka yerlerde artan ormansızlaşma eşlik edebilir. Yıkıcı faaliyetlerin bir yerden başka bir yere kaymasına, ulusal sınırları aşması da dâhil olmak üzere, “sızıntı” deniyor.
Girişimi destekleyenler, güçlü güvencelerin, şeffaf kuralların ve bağımsız doğrulamanın bu riskleri yönetebileceğini söylüyor. Tasarımda ormansızlaşmanın arttığı yerlerde ödemelerin azaltılması, çevreye zarar veren yatırımlara kısıtlama getirilmesi, yönetişim organlarında eşit temsil ve ödemelerin en az beşte birinin yerli halklar ile yerel topluluklara ayrılması zaten yer alıyor.
Düzenli ödüllerin büyük ölçekte sunulması, vakıf fonunun büyümesine ve taahhütlerin imzalı katkılara ne kadar hızlı dönüşeceğine bağlı olacak. Aynı mali yapı yatırımcıları, ulusal hükümetleri ve koruma çalışmaları ödüllendirilecek sonuçların merkezinde yer alan toplulukları tatmin etmeli.
Çin’in olası rolü ve sonraki adımlar
Çin daha sonra katkıda bulunabilir. Pekin, taahhütte bulunmadan önce resmî bir yönetişim rolü isteyebilir ya da yatırım aracı ve risk paylaşım kuralları tamamen belirlenene kadar beklemeyi tercih edebilir. BRICS üzerinden iş birliği ve Orta Doğu’daki kaynak zengini ortaklarla ilişkiler de zamanlamayı etkileyebilir.
Çinli yetkililer daha önce fikre ilgi duyduklarını belirtirken katkı miktarı ve zamanlaması konusunda temkinli davranmıştı. Çin’in katkısı, Brezilya’nın stratejik hedeflerinden biri olan, büyük yükselen ekonomilerin yalnızca olası yararlanıcılar olarak değil finansörler olarak da katılmasını teşvik edebilir. Çin’den gelecek katkının miktarı ya da açıklanacağı tarih henüz belirtilmedi.
Fon, uluslararası sermayeyi ormanların korunmasına yönlendirmeyi amaçlıyor. Katılım aşamalar hâlinde gelişebilir: destek açıklaması, tasarıma katılım ve ardından yatırım. Brezilya’nın, orman sahibi ülkelere ödemelerin başlamasını sağlayacak ilk eşiklere ulaşmak için sponsor sermayesini biriktirmesi gerekiyor.
Brezilya ve ortaklarının sekretaryayı, yatırım politikalarını ve doğrulama kurallarını nihai hâle getirmesi gerekiyor. Dünya Bankası, Tropikal Orman Yatırım Fonu sponsor ve özel sektör sermayesiyle kurulana kadar kayyum olarak görev yapacak. Tasarım sürecine katılan hükümetler, ilk yatırım turunu 2026’ya kadar tamamlamayı hedefliyor.
Başlıca kilometre taşları, iklim çerçevesinin oluşturulmasından fonun planlanan uygulamasına kadar uzanıyor:
- 1992: Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ilkesini ortaya koyuyor.
- COP30’un Belém’deki ilk haftası: Brezilya, 53 ülkenin desteği ve 5,5 milyar doları aşan ilk taahhütlerle TFFF’yi kuruyor.
- 11 Kasım 2025: Çin fikri ilke olarak destekliyor, ancak mali katkı taahhüdünde bulunmuyor.
- 2026: Tasarım sürecine katılan hükümetler ilk yatırım turunu tamamlamayı hedefliyor.
Sekretarya, doğrulanmış performansa göre kaynakları bir milyar hektardan fazla tropikal ormana dağıtmayı planlıyor. Fonun tümüyle faaliyete geçmesi, sponsorların 25 milyar dolarlık ve kurumsal yatırımcıların 100 milyar dolarlık katkı hedeflerine ulaşılmasına bağlı olacak.
Ulusal politikalar da yatırım yapısı kadar önemli olacak. Ödemelerin yerel aktörlere ulaşması, yerli halkların güvence altındaki arazi haklarına sahip olması ve hükümetlerin yasa dışı ormansızlaşmaya karşı güvenilir izleme ve yaptırım mekanizmaları kurması gerekiyor. Bir bölgedeki ilerlemeye başka bir bölgedeki daha büyük yıkımın eşlik etmemesi için sistemlerin sızıntıyı da ele alması gerekecek.
Brezilya, açık kurallarla yönetilen büyük bir vakıf fonunun maliye bakanlarına korumayı yollar ve hastaneler gibi bütçeye dâhil etmek için gerekçe sunabileceğine güveniyor. Düzenli ve şeffaf ödemeler, hazine kurumları ile toplulukların plan yapmasına ve yatırımda bulunmasına, ayrıca ormanları ayakta tutarak gelir sağlayan bir ekonomi kurmasına olanak tanıyacak.
Öne Çıkanlar
- Çin, gelişmiş ülkelerin iklim finansmanında öncülük etmesi gerektiğini söyleyerek TFFF’ye mali katkıda bulunmadı.
- Fonun kuruluşu 53 ülkenin desteğini ve 5,5 milyar doları aşan ilk taahhütleri aldı.
- Norveç on yıl içinde 3 milyar dolar taahhüt etti; Brezilya ile Endonezya 1’er milyar dolarlık taahhütlerini yineledi.
- Fon, 25 milyar dolar sponsor sermayesi ile özel yatırımcılardan gelecek 100 milyar doları birleştirerek 125 milyar dolar toplamayı hedefliyor.
- Yatırım gelirleri, doğrulanmış orman koruma çalışmalarına bağlı yıllık ödemeleri destekleyecek.
- Ödemelerin en az yüzde 20’si yerli halklar ve yerel topluluklara aktarılacak.
- Dünya Bankası kayyum ve geçici ev sahibi olarak görev yapacak; sponsor ülkeler ile orman sahibi ülkeler yönetişimde eşit temsil edilecek.
- Hükümetler 2026’ya kadar ilk yatırım turunu hedefliyor; Çin’in olası katkısının miktarı ve tarihi henüz açıklanmadı.






