Aylardır kapalı olan sınırı yaklaşık 2.000 hacı geçti
Hinduizm dışındaki Sih dininin kurucusu Guru Nanak’ın 556’ncı doğum yıl dönümünü anmak üzere Hindistan’dan yaklaşık 2.000 Sih hacı, 4 Kasım 2025’te Pakistan’a girdi. Pakistan bu vesileyle 2.100’den fazla vize verdi ve mayısta iki ülke arasında yaşanan ölümcül çatışmalardan bu yana ilk kez Lahor yakınlarındaki Wagah Attari sınır kapısından büyük bir ziyaretçi grubunun geçmesine izin verdi.
İçindekiler
- Aylardır kapalı olan sınırı yaklaşık 2.000 hacı geçti
- Bu yıl dönümü hacıları neden sınırın ötesine çekiyor?
- Dört önemli türbeyi kapsayan on günlük program
- Wagah Attari’de çiçeklerle karşılama
- Nisan saldırısı aylar süren seyahat kısıtlamalarına nasıl yol açtı?
- Wagah Attari bu hac yolculuğunun ötesinde neden önemli?
- Kartarpur ayrı bir güzergâh olarak kapalı kalıyor
- 1974 protokolü dini ziyaretleri mümkün kılıyor
- Daha geniş çaplı diplomatik donma sırasında sınırlı açılış
- Öne Çıkanlar
Sınır muhafızları her iki tarafta düzenli kuyruklar oluştururken yetkililer gelenleri çiçeklerle karşıladı. Hacıların çoğu bagaj ve hediyelerle sınırı yürüyerek geçti. Bazıları bu yolculuğu ilk kez yapan akrabalarıyla seyahat etti; aylarca süren seyahat kısıtlamaları nedeniyle ulaşılması zorlaşan kutsal yerlere ailelerini götürdü.
Sınır geçişi, mayısta dört gün süren ve 70’ten fazla kişinin hayatını kaybettiğinin bildirildiği çatışmalardan bu yana sınırdaki en büyük sivil hareketlilik oldu. Bu çatışma, Hindistan ile Pakistan arasında 1999’daki Kargil Savaşı’ndan bu yana yaşanan en şiddetli karşılaşmaydı. Ardından olağan seyahatler durdu; hacılar, ayrı düşmüş aileler ve diğer yolcular sınırı geçmek için daha az seçeneğe sahip oldu.
Kasım ayındaki açılış, dini festival için tanınan özel bir istisnaydı. Kara sınırı genel trafiğe kapalı kalırken, Pakistan vizesi almadan büyük bir türbeyi ziyaret eden Hintli Sihlerin normalde kullanabildiği ayrı Kartarpur Koridoru da kapalıydı. Bu grubun Wagah Attari üzerinden girişine izin verilmesi, daha geniş kapsamlı kısıtlamaları değiştirmedi.
Ziyaretçilerin Pakistan genelindeki türbelerde on gün geçirmesi planlandı. Ana durakları, Guru Nanak’ın doğduğu Pencap eyaletindeki Nankana Sahib’di; burada Gurdwara Janam Asthan’da törenler düzenleniyor. Yolculuk kapsamında Lahor, Hasan Abdal ve Kartarpur’daki kutsal yerler de bulunuyordu. Böylece Sihlerin dini yaşamındaki önemli noktalar tek bir organize ziyaret kapsamında bir araya geldi.
Bu yıl dönümü hacıları neden sınırın ötesine çekiyor?
Guru Nanak’ın doğumunun kutlandığı Guru Nanak Gurpurab, Sih takviminin en önemli tarihlerinden biri. Hindistan, Pakistan ve dünyadaki Sih toplulukları bu günü ilahiler okuyarak, geçit törenleri düzenleyerek ve langar olarak bilinen toplu mutfaklarda yemek paylaşarak kutluyor. Bu mutfaklarda dini buluşmanın parçası olarak herkese ortak yemek sunuluyor.
Hindistan’da yaşayan Sihlerin bu yıl dönümünde yola çıkmaları için özel bir neden var: İnançlarının en saygın kutsal yerlerinden bazıları bugünkü Pakistan sınırları içinde bulunuyor. Türbe bir ailenin dini yaşamı ve geçmişiyle yakından bağlantılı olsa bile ziyaret etmek için uluslararası sınırı geçmek gerekiyor.
Nankana Sahib, Guru Nanak’ın doğum yeri olduğu için bu hac yolculuğunun merkezinde yer alıyor. Sih geleneğine göre Guru Nanak son yıllarını Kartarpur’da geçirdi. Bu yerlerde ibadet etmek, yıl dönümü kutlamalarını onun yaşamıyla doğrudan bağlantılı mekânlarla buluşturuyor.
Yolculuk, 1947’de Hindistan ile Pakistan’ı kuran bölünmeyle atalarının yaşadığı kentler iki tarafta kalan aileler için de kişisel bir anlam taşıyor. Bazı ziyaretçiler için bir Sih ibadethanesi olan gurdwarada dua etmek, aile öykülerinden hatırladıkları yerlere dönüşle iç içe geçiyor. Böylece inanç ve aile tarihi aynı yolculuğun parçası olabiliyor.
Dört önemli türbeyi kapsayan on günlük program
Hacıların programı on gün boyunca duaları, dini mekân ziyaretlerini ve kültürel etkinlikleri bir araya getiriyor. Başlıca duraklar şunlar:
- Guru Nanak’ın doğum yeri Nankana Sahib’deki Gurdwara Janam Asthan.
- Lahor’daki Gurdwara Dera Sahib.
- Hasan Abdal’daki Gurdwara Panja Sahib.
- Guru Nanak’ın son yıllarıyla bağlantılı Kartarpur’daki Gurdwara Darbar Sahib.
Bu türbeler, Guru Nanak’ın yaşamındaki ve Sihizmin ilk dönemlerindeki önemli aşamaları temsil ediyor. Pakistan tarafında yer almaları, iki ülke arasındaki seyahati birçok Hintli inanan için dini ibadetin pratik bir parçası hâline getiriyor.
Pakistan tarafındaki düzenlemeleri Pakistan Evkaf Vakıfları Kurulu ve Diyanet İşleri Bakanlığı koordine ediyor. Hindistan’daki Sih kuruluşları heyetlerin oluşturulmasına yardımcı oluyor. Büyük bir grubu birden fazla kentte ulaştırmak için festival etrafında ulaşım, konaklama, güvenlik ve üzerinde uzlaşılmış bir programın düzenlenmesi gerekiyor.
Wagah Attari’de çiçeklerle karşılama
Hacılar, Sınır Güvenlik Gücü’nün gözetiminde Hindistan tarafında sabah erkenden sıraya girdi. Birçoğu safran rengi ve lacivert sarık takıyordu; bazıları bagajlarını başlarında taşıyordu. Sınırı geçtikten sonra Pencap eyaletinin azınlık işleri dairesi ile Evkaf Vakıfları Kurulu yetkilileri tarafından karşılandılar; yetkililer çiçekten kolyeler ve gül yaprakları sundu.
Pakistan Diyanet İşleri Bakanlığında üst düzey yetkili Nasir Mushtaq, festival için sınır kapısının yeniden açılmasının dini azınlıklara saygıyı ve siyasi anlaşmazlıklara rağmen kültürel bağları canlı tutma arzusunu gösterdiğini söyledi. Mushtaq’ın açıklamaları, Pakistan’ın ilişkilerin zor bir dönemden geçtiği sırada dini ziyaretlere erişimi sürdürme yönündeki beyan edilen çabası çerçevesinde geldi.
Pakistan’ın Yeni Delhi Yüksek Komiserliği, vize verme kararının din özgürlüğünü ve kültürel anlayışı desteklediğini bildirdi. Diplomatik temsilcilik amacını şu sözlerle açıkladı:
Vize verme kararı, dinler ve kültürler arasında uyum ve anlayışı geliştirme çabalarıyla tutarlıydı.
Pakistan’a geçtikten sonra gazetecilere konuşan bir Sih hacı, karşılamadan duyduğu memnuniyeti dile getirirken ters yönde yolculuk eden ziyaretçilerin de benzer bir muamele görmesini umduğunu söyledi. Hacının adı açıklanmadı:
Kendimizi başka bir ülkedeymişiz gibi hissetmiyoruz. Pakistan’dan gelen ziyaretçilerin Hindistan’da aynı şekilde karşılanmasını umuyorum.
Karşılamalar, geçişlerin ciddi biçimde kısıtlandığı bir kontrol noktasında gelenlere kişisel bir hoş geldin mesajı verdi. Yolculuğa birlikte çıkan aileler için sınırı geçmek, belki de daha önce yalnızca fotoğraflardan ve anlatılan öykülerden bildikleri türbelere yönelik uzun süredir beklenen ziyaretin başlangıcı oldu.
Nisan saldırısı aylar süren seyahat kısıtlamalarına nasıl yol açtı?
Kriz, Hindistan yönetimindeki Keşmir’de bulunan Pahalgam kasabasında 22 Nisan’da düzenlenen ve 26 turistin öldüğü saldırının ardından başladı. Yeni Delhi, saldırganları İslamabad’ın desteklediğini öne sürdü. Pakistan bu iddiayı reddederek soruşturma çağrısında bulundu.
Mayıs başında Hindistan ile Pakistan dört gün boyunca topçu ateşi, insansız hava aracı saldırıları ve sınırlı füze saldırılarıyla karşılıklı çatıştı. 70’ten fazla kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Çatışma, 1999’daki Kargil Savaşı’ndan bu yana komşu ülkeler arasındaki en tehlikeli karşılaşmaya dönüştü ve sonuçları saldırıların yaşandığı bölgelerin ötesine uzandı.
ABD Başkanı Donald Trump daha sonra tırmanışı durdurmak için ateşkes sağladığını söyledi. Ateşkes, çatışmaları durdurma anlaşmasıdır; silahlar sustuktan sonra seyahat kısıtlamaları sürebilir. Wagah Attari aylarca yolculara kapalı kaldı, Kartarpur Koridoru da faaliyetlerini durdurdu. Büyükelçiliklerin hizmetleri kısıtlanırken diğer alanlardaki diyalog da duraksadı.
Hac ziyaretine izin verilmesine yol açan başlıca gelişmeler şöyleydi:
- 22 Nisan 2025: Pahalgam’daki saldırıda 26 turist öldü; Hindistan Pakistan’ı suçladı, Pakistan ise iddiaları reddetti.
- Mayıs 2025’in başı: Dört gün süren topçu ateşi, insansız hava aracı saldırıları ve sınırlı füze saldırılarında 70’ten fazla kişinin öldüğü bildirildi.
- Mayıs çatışmalarının ardından: Olağan seyahatler durdu; Wagah Attari yolculara, Kartarpur Koridoru ise ziyaretçilere kapalı kaldı.
- 4 Kasım 2025: Guru Nanak’ın 556’ncı doğum yıl dönümü için yaklaşık 2.000 Hintli Sih hacı Wagah Attari üzerinden Pakistan’a girdi.
4 Kasım’daki geçişe dini takvime bağlı özel izin kapsamında olanak tanındı. Hacılar ziyaretlerine başlarken sınır genel trafiğe kapalı kalmayı sürdürdü.
Wagah Attari bu hac yolculuğunun ötesinde neden önemli?
Wagah Attari, Pakistan’daki Lahor’u Hindistan’daki Amritsar’a bağlıyor ve iki ülke arasında yolcuların kullandığı tek açık kara sınır kapısı olma özelliğini taşıyor. Sıkı biçimde denetlenen bu bölge normalde diplomatlar, sağlık hizmeti almak için seyahat edenler, resmen onaylanmış gruplar ve sınırlı miktarda eşya taşımacılığı için kullanılıyor.
Sınırın karşılıklı taraflarında yaşayan aileler, kapıdan geçişler durduğunda doğrudan iletişim kurabilecekleri az sayıdaki kanaldan birini kaybediyor. Dolayısıyla kapanma turizmden daha fazlasını etkiliyor. Akraba ziyaretlerini ve belirli bir sağlık ya da dini amaçla düzenlenen yolculukları aksatabiliyor.
Bu haftaki geçişin boyutu, sınır açılışını olağan dışı kıldı. Aylardır sıradan yolculara kapalı olan sınırdan yaklaşık 2.000 kişi geçti. Sınır muhafızları ve her iki taraftaki yetkililer, ziyaretin onaylanan amaca uygun kalmasını sağlarken gelenlerin geçişini koordine etmek zorunda kaldı.
Hac yolculuğu kontrol noktasının ötesinde de planlama gerektirdi. Organizasyon görevlileri ve güvenlik kurumları, ziyaretçilerin gidecekleri yerlere ulaşabilmesi ve ibadete katılabilmesi için güzergâh, konaklama ve kalabalık yönetimi hazırlıklarına haftalar öncesinden başladı.
Kartarpur ayrı bir güzergâh olarak kapalı kalıyor
Kartarpur Koridoru Kasım 2019’da açılarak Hindistan’daki Dera Baba Nanak’tan Pakistan’ın Kartarpur kentindeki Gurdwara Darbar Sahib’e özel bir güzergâh oluşturdu. Hindistan vatandaşları normalde internet üzerinden izin başvurusu yapabiliyor ve Pakistan vizesi almadan türbeyi günübirlik ziyaret edebiliyor.
Güzergâh, tarım arazilerinden geçerek doğrudan türbe kompleksine ulaşan kısa ve çitlerle çevrili bir yoldan oluşuyor; ziyaret gün batımında sona eriyor. Bu sayede inananlar yalnızca birkaç kilometre uzaktaki kutsal yere erişebiliyor. Onlarca yıldır bu türbeye gidememiş yaşlı hacılar da bu imkândan yararlanabiliyor.
Koridor, sert bir sınırla bölünmüş bir bölgede dini mekânlara erişimin simgesi hâline geldi. Düzenlemesi Wagah Attari üzerinden yapılan on günlük hac yolculuğundan farklı: Koridor günübirlik ziyaret olanağı sunarken festival heyeti vizeleriyle Pakistan içinde birden fazla yeri ziyaret ediyor.
Kartarpur, mayıstaki çatışmalardan bu yana kendisine ayrılmış güzergâh üzerinden kapalı kaldı. Kapanma, belirli festivallerde düzenlenen hac ziyaretleri için verilen sınırlı sayıdaki vizeye talebi artırdı. Mevcut program Kartarpur’u da kapsıyor ancak ziyaretçiler grup seyahati düzenlemesi kapsamında Pakistan’a Wagah Attari üzerinden ulaşıyor.
7 Kasım itibarıyla koridorun yeniden açılması ya da Wagah Attari üzerinden genel seyahatlerin yeniden başlaması için herhangi bir tarih açıklanmamıştı. Bu nedenle dini ziyaret, daha geniş kapsamlı seyahat kısıtlamaları sürerken tanınan sınırlı bir açılış olarak kaldı.
1974 protokolü dini ziyaretleri mümkün kılıyor
1974 tarihli Hindistan-Pakistan Dini Türbeleri Ziyaret Protokolü, bu tür yolculukların çerçevesini oluşturuyor. Protokol, Hindular, Müslümanlar ve Sihler için yıllık grup ziyaretleri takvimi belirleyerek toplulukların 1947’deki bölünmenin ardından sınırın öte yanında kalan kutsal yerlere ulaşmasına yardımcı oluyor.
Protokol kapsamında hacılar sıradan turistler olarak değil, özel vizeleri bulunan kayıtlı gruplar hâlinde seyahat ediyor. Ev sahibi ülkenin yetkilileri onlara eşlik ediyor; türbelerde veya misafirhanelerde konaklama ayarlanıyor. Bu düzenleme her ziyarete belirli bir dini amaç ve organize bir yapı kazandırıyor.
Pakistan Evkaf Vakıfları Kurulu, Sih ve Hindu dini mekânlarını yönetiyor; konaklama, güvenlik ve ulaşımı düzenliyor. Sorumlulukları arasında Nankana Sahib, Panja Sahib ve Katas Raj gibi türbelere gidiş ve dönüş yolculukları da bulunuyor. Hac düzenlemelerinin koordinasyonuna Diyanet İşleri Bakanlığı da yardımcı oluyor.
Hindistan’da Şiromani Gurdwara Parbandhak Komitesi gibi Sih kurumları, yolcu listelerinin hazırlanmasına ve yolculuğa çıkanlara destek verilmesine yardımcı oluyor. Bu görevler, vize sürecini büyük bir heyetin pratik ihtiyaçlarıyla buluşturuyor.
Protokol, odağında dini mekânlara erişim olduğu için ilişkilerin uzun süre gergin kaldığı dönemlerde de yürürlükte kaldı. Bu haftaki ziyaret de aynı örüntüyü izliyor: Kısıtlamaların çoğu sürerken belirli bir grup, belirli bir festival için seyahat ediyor.
Daha geniş çaplı diplomatik donma sırasında sınırlı açılış
Hindistan ile Pakistan’ın hacılar konusunda iş birliği yapması, dini bir vesileyle gerilimin sınırlı ölçüde hafiflemesini sağladı. Ticaret kısıtlı, üst düzey görüşmeler durgun ve Kartarpur Koridoru hâlâ kapalı. Şimdilik öncelik, on günlük ibadet ve türbe ziyaretleri programını tamamlamak.
Bununla birlikte Wagah Attari’deki pratik iş birliği, günlük sorunları birlikte çözmek zorunda olan yetkililer arasında temas sağlıyor. Gelenlerin işlemlerinin yapılması, grupların yönlendirilmesi ve sonraki yolculukların ayarlanması gerekiyor. Birçok başka iletişim kanalı duraksarken bu alışverişler bir iletişim kanalının işler durumda kalmasını sağlıyor.
İnanç ve kültürle ilgili küçük adımlar, diplomatik donma sırasında temasın sürmesine yardımcı olabiliyor. Festival olaysız tamamlanırsa yetkililer Kartarpur Koridoru’nu yeniden açmayı, gelecekteki hac ziyaretlerine katılabilecek kişi sayısını artırmayı ya da hastalar ve ayrı düşmüş aileler için sınırlı seyahatleri yeniden başlatmayı değerlendirebilir. Bunlar mevcut ziyaretin ötesinde atılabilecek olası adımlar.
Hacılar içinse yolculuğun yakın ve kişisel önemi, inançlarının merkezindeki yerlere ve bazıları için aile tarihlerindeki mekânlara ulaşmak. Wagah Attari’deki karşılama ve ardından yapılan ziyaretler, değişen siyasi ilişkilere rağmen sürdürülen insani bağları tazeliyor.
Öne Çıkanlar
- Yaklaşık 2.000 Hintli Sih hacı, mayıstaki çatışmalardan bu yana en büyük sivil sınır geçişi olan 4 Kasım 2025’te Pakistan’a girdi.
- Pakistan, 1974 tarihli dini ziyaretler protokolü kapsamında Guru Nanak’ın 556’ncı doğum yıl dönümü için 2.100’den fazla vize verdi.
- On günlük program Nankana Sahib, Lahor, Hasan Abdal ve Kartarpur’u kapsıyor.
- Hac ziyareti için Wagah Attari açılırken genel seyahatlere izin verilmedi.
- Kartarpur Koridoru kapalı kaldı; 7 Kasım itibarıyla yeniden açılma tarihi açıklanmadı.
- 22 Nisan’da Pahalgam’da düzenlenen saldırıda 26 turist öldü; mayısta dört gün süren çatışmalarda ise 70’ten fazla kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.
- Pakistanlı yetkililer hac ziyareti iznini dini özgürlüğün, kültürel anlayışın ve topluluklar arasındaki bağların desteklenmesi olarak sundu.






