Güney Çin Denizi Davranış Kuralları’na neden hâlâ ulaşılamıyor?

12 dakikalık okuma
Güney Çin Denizi Davranış Kuralları’na neden hâlâ ulaşılamıyor?

2026 hedefi, denizde çözüme kavuşmamış anlaşmazlıklarla karşı karşıya

Filipinler, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği’nin (ASEAN) 2026 dönem başkanlığını, bağlayıcı bir Güney Çin Denizi Davranış Kuralları anlaşmasını ilerletmek için kullanmaya hazırlanıyor. Müzakereciler taslağın üçüncü okumasını tamamladı, ancak en önemli sorular hâlâ çözüme kavuşmuş değil: Kurallar nerede geçerli olacak, yasal bağlayıcılığı bulunacak mı, ihlaller nasıl ele alınacak ve bölge dışındaki orduların rolü ne olacak?

İçindekiler
  1. 2026 hedefi, denizde çözüme kavuşmamış anlaşmazlıklarla karşı karşıya
  2. Hukuki ayrılık neden önemli?
  3. Başlıca gerilim noktalarında neler yaşandı?
  4. Devriyeler, inşaat ve askeri ortaklıklar
  5. Davranış kuralları gerçekte ne sağlayabilir?
  6. Müzakereleri tıkayan dört soru
  7. Önceki vaatler neden yeterli güveni sağlayamadı?
  8. ASEAN diplomatik ilerlemeyi anlaşmaya dönüştürebilir mi?
  9. Mürettebatın hâlihazırda kullanabileceği güvenlik kuralları
  10. Tehlikeyi bugün azaltabilecek pratik anlaşmalar
  11. Önemli Noktalar

1 Kasım 2025 itibarıyla bu görüşmeler, Scarborough Sığlığı, İkinci Thomas Sığlığı ve Sabina Sığlığı’ndaki çatışmalarla aynı döneme denk geliyor. Filipinli mürettebat engelleme manevraları, çarpma ve tazyikli su saldırılarıyla karşı karşıya kaldı. Manila, Haziran 2024’teki bir çatışmada Çinli personelin kesici aletler kullandığını ve ekipmanlara zorla el koyduğunu bildirdi.

Çin, dokuz kesikli çizgi içinde gerçekleşen yabancı askeri uçuşları ve devriyeleri egemenlik ihlali olarak nitelendiriyor. Filipinler, Vietnam, Malezya ve Brunei’nin yanı sıra ABD, Avustralya, Kanada ve Japonya gibi ortakları, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) kapsamındaki seyrüsefer ve üst uçuş haklarına atıfta bulunuyor.

Önerilen kurallar, tarafların bu farklı tutumları sürerken karşılaşmaları daha güvenli hâle getirmeyi amaçlıyor. Adaların kime ait olduğuna karar vermeden veya deniz sınırlarını çizmeden çatışmaları yönetmeyi hedefliyor. Temel zorluk şu: Taraflar yalnızca gemi hareketleri konusunda değil, bu hareketlerin gerçekleştiği sularda geçerli olan hukuki kurallar konusunda da anlaşamıyor.

Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., ülkesinin yaklaşan ASEAN dönem başkanlığını bağlayıcı bir anlaşma arayışını sürdürme hedefiyle ilişkilendirdi. Sürecin yavaş ilerlemesine rağmen devam etmesi yönündeki kararlılığını dile getirirken şunları söyledi:

Vazgeçmek bir seçenek değil.

Reklam

Hukuki ayrılık neden önemli?

UNCLOS, farklı deniz yetki alanlarını ve bu alanlarda geçerli hakları belirliyor. Karasuları, kıyıdan itibaren 12 deniz miline kadar uzanabiliyor. Münhasır ekonomik bölge (MEB) ise 200 deniz miline kadar uzanabiliyor ve kıyı devletine kaynaklar üzerinde hak tanıyor. Sözleşme, kıta sahanlığı haklarını da düzenliyor.

Adalar, kayalıklar ve sular çekildiğinde su üstünde kalan oluşumlar bu kurallar kapsamında farklı muamele görüyor. Bir oluşumun hukuki sınıflandırması, deniz yetki alanı oluşturup oluşturamayacağını ve bu alanların ne kadar genişleyebileceğini belirlemeye yardımcı oluyor. Bu nedenle küçük bir resifin statüsü, çevresindeki çok daha geniş bir deniz alanı açısından önem taşıyor.

Filipinler’in açtığı dava kapsamında UNCLOS uyarınca kurulan bir tahkim heyeti, 2016’da Çin’in dokuz kesikli çizgisinin hukuki dayanağı olmadığına ve bazı oluşumların MEB oluşturamayacağına hükmetti. Çin kararı reddetti. Buna rağmen karar, birçok hükümetin ihtilaflı bölgelerdeki faaliyetleri değerlendirme ve operasyon planlama biçimini etkiledi.

Pekin, bazı resifleri, sığlıkları ve çevrelerindeki suları egemenlik alanı olarak görüyor. Filipinler ve diğer ülkeler ise bölgenin büyük bölümünün kendi MEB’lerinde veya uluslararası sularda kaldığını savunmak için UNCLOS’a ve tahkim kararına dayanıyor. Çin ayrıca, diğer ülkelerin UNCLOS’la çeliştiğini söylediği esas hatlar ve iç hukuk kuralları ilan etti.

Gemiler ve uçaklar bu hukuki iddiaları uygulamaya taşıyor. Hak iddia eden taraflar kendi yorumlarını uyguluyor; yakın karşılaşmalarda sahil güvenlik güçleri, donanmalar ve deniz milisleri yer alıyor. Risk anlık: Bir çarpışma, yaralanma veya başka bir geminin niyetinin yanlış yorumlanması, süregelen bir anlaşmazlığı krize dönüştürebilir.

Başlıca gerilim noktalarında neler yaşandı?

İkinci Thomas Sığlığı’nda, karaya oturmuş ve paslanmakta olan Filipinler gemisi BRP Sierra Madre bulunuyor. Küçük bir askeri karakol olarak kullanılan gemiye ikmal görevlerinde çarpma, engelleme ve tazyikli su kullanımıyla karşılaşıldı. Manila’nın Haziran 2024’teki çatışmaya ilişkin açıklamasında, Çinli personelin kesici aletler kullandığı ve ekipmanlara zorla el koyduğu belirtildi.

Filipinler’in ana adası açıklarındaki Scarborough Sığlığı, 2012’deki bir gerilimin ardından Çin’in kontrolüne geçti. Filipin devriyeleri burada güçlü su püskürtmelerine ve yakın takibe maruz kaldı. Sabina Sığlığı, Filipinler’in ikmal konvoylarıyla Çin’in engelleme girişimlerinin toplandığı bir alan hâline geldi.

Sabina çevresindeki Çin gemilerinin sayısı arttı; 2024’te gerilim noktalarında çarpma ve tekrarlanan tazyikli su kullanımı olayları yaşandı. Filipinli mürettebat yaralanmalar ve ekipman hasarı bildirdi. Çin ayrıca sahil güvenlik güçlerine yabancı mürettebatı uzun süre gözaltında tutma yetkisi veren denizcilik kurallarını duyurdu.

Reklam

Anlaşmazlık ve anlaşmazlığı yönetme girişimleri onlarca yıldır devam ediyor:

  • 1990’lardan bu yana: Görüşmeler, Güney Çin Denizi’ndeki davranışlara ilişkin kurallar oluşturmayı amaçlıyor.
  • 2002: Daha kapsamlı bir anlaşmaya doğru adım olarak Tarafların Davranış Bildirisi kabul edildi.
  • 2012: Bir gerilimin ardından Çin, Scarborough Sığlığı’nın kontrolünü ele geçirdi.
  • 2014: Pasifik’teki deniz kuvvetleri, Denizde Plansız Karşılaşmalar için Gönüllü Davranış Kuralları’nı kabul etti.
  • 2016: Filipinler’in açtığı davadaki tahkim heyeti kararını açıkladı; Çin kararı reddetti.
  • 2019: ASEAN donanmaları Denizcilik Etkileşimi Kılavuz İlkeleri’ni kabul etti.
  • Haziran 2024: Manila, İkinci Thomas Sığlığı’ndaki çatışmada kesici aletler kullanıldığını ve ekipmanlara el konulduğunu bildirdi.
  • 2026: Filipinler, ASEAN dönem başkanlığını yürütecek ve bağlayıcı Davranış Kuralları’nı ilerletmeye çalışacak.

Devriyeler, inşaat ve askeri ortaklıklar

Manila, devriyeleri artırıp daha büyük sahil güvenlik gemileri konuşlandırarak karşılık verdi. Kapsamlı Takımada Savunma Konsepti; bölgede daha güçlü bir varlığa, üslerin iyileştirilmesine, yeni sensörlere ve ortaklarla işbirliğine öncelik veriyor. Bu yaklaşım, denizdeki faaliyetleri bunları destekleyen tesis ve ekipmanların geliştirilmesiyle birleştiriyor.

ABD, Filipinler’le tatbikatlarını genişletti ve eğitim amacıyla Typhon kara konuşlu füze sistemini Filipinler topraklarına konuşlandırdı. Avustralya ve Japonya, Filipin kuvvetleriyle ortak seyir ve tatbikatlar gerçekleştirdi. Bu faaliyetler, bölgesel güvenlik gündeminde bölge dışındaki savunma ortaklarının rolünü daha doğrudan hâle getirdi.

Vietnam da işgal ettiği oluşumlardaki inşaat çalışmalarını hızlandırdı; bunlar arasında yeni bir uçak pisti de bulunuyor. İnşaat faaliyetleri, diğer hak sahipleri kendi varlıklarını güçlendirirken Vietnam’ın konumunu pekiştiriyor. Her hükümet, diğerlerinin eylemlerini kendi güvenlik ve kontrol kaygıları çerçevesinde değerlendiriyor.

Savunma ortaklıkları ve ulusal yetki alanlarındaki faaliyetler hukuka uygun. Ancak Pekin, rakip orduların artan varlığını, iddia ettiği oluşumların yakınındaki operasyonlarını kısıtlama çabası olarak görüyor. Filipin devriyeleri, Çin’in engellemeleri, inşaat çalışmaları ve askeri tatbikatlar; her hamlenin bir karşılık doğurduğu ve ardından diğer tarafça düşmanca niyetin kanıtı olarak görüldüğü bir döngüyü besliyor.

Davranış kuralları gerçekte ne sağlayabilir?

Davranış Kuralları, egemenlik iddialarını ve UNCLOS’u değiştirmez. Pratik amacı, tehlikeli olayları azaltmak ve krizlerde hükümetler arasındaki iletişimi sürdürmektir. Başarılı bir anlaşma, hükümetler anlaşmazlıklarını sürdürürken bile mürettebat ve yetkililere öngörülebilir prosedürler sunar.

Olası taahhütler arasında uluslararası hukukla uyumlu seyrüsefer ve üst uçuş serbestilerinin korunması, itidalli davranılması ve üzerinde yerleşim bulunmayan oluşumların işgal edilmesinden veya buralarda inşaat yapılmasından kaçınılması yer alıyor. İletişim ve güvenlik protokolleri hem deniz kuvvetlerinin gemilerini hem de kolluk görevindeki gemileri kapsayabilir. Balıkçılara güvenlik standartları konusunda eğitim verilebilir.

Reklam

Acil durum hatları, ortak olay soruşturmaları ve arama kurtarma prosedürlerinin paylaşılması, bir sorun çıktığında karşılık verme yolları sunabilir. Ortak kolluk eğitimi, mürettebatın baskı altında uzlaşılan kuralları uygulamasına yardımcı olabilir. Bir arabuluculuk süreci, kuralların nasıl yorumlanacağı veya uygulanacağı konusundaki anlaşmazlıkları ele alabilir.

Katılımcıların izin ve veri paylaşımı konusunda uzlaşması koşuluyla, deniz bilimsel araştırmaları ve çevrenin korunması da işbirliği alanları hâline gelebilir. Taraflar belirli bir bölgede çalışmaya kimin onay verme yetkisi olduğu konusunda anlaşamayabileceğinden, bu faaliyetler pratik düzenlemeler gerektiriyor.

Kurallar, mevcut hukuki tutumları korumalı ve nihai çözümleri açık bırakmalı. Ayrıca örtüşen hak iddialarına sahip ülkeler arasında balıkçılık, petrol ve gaz ile koruma konularında daha ayrıntılı görüşmelere imkân tanıyabilir. Bu esneklik, her katılımcının her müzakereye katılmasını gerektirmeden belirli düzenlemeler yapılmasını sağlayabilir.

Müzakereleri tıkayan dört soru

Coğrafi kapsam, başlıca engellerden biri. Çin, bazı hassas bölgeleri fiilen kuralların dışında bırakacak daha dar bir kapsamı tercih ediyor. Filipinler ve Vietnam ise kuralların çatışmaların yaşanma olasılığının en yüksek olduğu yerlere ulaşması için ihtilaflı oluşumların kapsama alınmasını istiyor.

Hukuki statü de bir başka ayrılık noktası. Bazı ASEAN ülkeleri, ihlaller için açık sonuçlar öngören bağlayıcı bir belge istiyor. Çin ise aleyhinde kullanılabilecek bir antlaşma yerine siyasi ağırlığı olan esnek bir metni tercih ediyor. Fark, kurallara uymak zorlaştığında hükümetlerin ne yapmakla yükümlü olacağı konusunda.

Uygulama ve uyuşmazlıkların çözümü de bağlantılı bir sorun oluşturuyor. İhlalleri ele alacak kadar güçlü bir süreç, muhtemelen en az bir tarafın direnciyle karşılaşır. Genel ilkelerde anlaşmak; bir olayı kimin inceleyeceği, sonuca varacağı veya karşılık verilmesini isteyeceği konusunda anlaşmaktan daha kolay.

Bölge dışındaki ordular, dördüncü büyük mesele. Çin, dışarıdan gelen donanmaların kuralların kapsamı dışında kalması gerektiğini savunuyor. Bazı Güneydoğu Asya ülkeleri ise yabancı devriyeleri, liman ziyaretlerini ve tatbikatları daha güçlü bir komşuya karşı denge kurmak için vazgeçilmez görüyor.

Taraflar bu soruları çözüme kavuşturmuş değil. 2026’ya yönelik siyasi hedefin ötesinde bir tamamlanma tarihi belirlenmedi. Bir takvim müzakereleri teşvik edebilir, ancak anlaşma için kapsam, yükümlülükler ve hesap verebilirlik konusunda kararlar alınması gerekiyor.

Reklam

Önceki vaatler neden yeterli güveni sağlayamadı?

2002’deki Tarafların Davranış Bildirisi’nin daha kapsamlı bir anlaşmaya zemin hazırlaması amaçlanmıştı. O tarihten bu yana arazi ıslahı, tahkim edilmiş karakollar, tehlikeli engelleme girişimleri ve ablukalar devam etti. Hak iddiasında bulunan ülkeler bölgedeki varlıklarını genişletirken büyük güçler arasındaki rekabet ihtilaflı sulara daha fazla yaklaştı.

Hükümetler artık önerilen metinleri bu deneyime göre değerlendiriyor. İtidal taahhüdü, yakın bir engellemeyle karşı karşıya kalan mürettebat için diğer geminin kararlarını değiştirmediği sürece sınırlı değer taşır. Görüşmeler yıllarca sürerken davranışlarda buna karşılık gelen bir değişiklik yaşanmaması, güven oluşturmayı zorlaştırıyor.

Yediler Grubu (G7) liderleri, Çin’i arazi ıslahı, karakol inşası ve bunların askeri amaçlarla kullanılması yoluyla deniz güvenliğini tehlikeye atmakla suçladı. Ayrıca diğer hak sahiplerine ve yabancı gemilere karşı zorlayıcı ve tehlikeli taktikleri eleştirdiler. Kınama açıklamalarında şu ifadeler yer aldı:

G7, arazi ıslahı ve askeri kullanım amacıyla karakollar inşa edilmesi dâhil, deniz güvenliğini tehlikeye atan yasa dışı, kışkırtıcı, zorlayıcı ve tehlikeli eylemleri kınadı.

Çin bu nitelemeleri reddediyor. Görüşmelerin bir turunun ardından Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Güney Çin Denizi’nin Asya’yı ilgilendiren bir mesele olduğunu ve büyük güçler arasındaki rekabetin veya müdahalenin platformuna dönüşmemesi gerektiğini savundu. Şöyle dedi:

Asya, büyük güçler arasındaki rekabetin sahnesi değildir.

ASEAN diplomatik ilerlemeyi anlaşmaya dönüştürebilir mi?

ASEAN uzlaşıyla çalışıyor; üyelerinin Güney Çin Denizi’nde farklı çıkarları ve Çin’le farklı ilişkileri bulunuyor. Bu nedenle olaylar yaşandığında ortak bir tutuma varmak zorlaşıyor. Bazı başkentler uzlaşma ararken diğerleri direnişe ve güvenlik ortaklıklarına daha fazla önem veriyor.

ASEAN, 2016 tarihli tahkim kararını topluca desteklemedi. Açıklamalarında sık sık uluslararası hukuk, seyrüsefer ve üst uçuş serbestileri ile itidal gibi ortak ilkelere dönüyor. Bu tutumlar, her hükümete kendi yanıtını seçme alanı bırakırken diyaloğun sürmesini sağlıyor.

Müzakerecilerin taslağın üçüncü okumasını tamamlaması, ilerleme kaydedildiğine işaret ediyor. 2025’te ASEAN dönem başkanlığını yürüten Malezya, görevi 2026’da Filipinler’e devretmeden önce süreci istikrarlı biçimde ilerletmeye çalışıyor. Çinli yetkililer kuralların tamamlanmasını desteklediklerini söylüyor ve bu desteği, iddialarından taviz vermekten ziyade bölgesel istikrara bağlılık olarak sunuyor.

Reklam

Pekin’le yapılan görüşmelerin ardından Malezya’nın savunma yönetimi, Çin’in süreci sonuçlandırmaya ilişkin tutumunu aktardı:

Çin, Davranış Kuralları’nın hazırlanmasını destekliyor ve hayata geçirilmesini bekliyor.

Marcos, bağlayıcı bir sonuca ulaşma çabasını sürdüreceklerini taahhüt etti. Diplomatik görev, anlaşmaya verilen desteği, denizde nasıl işleyeceğini belirleyen hükümler üzerinde uzlaşmaya dönüştürmek.

Mürettebatın hâlihazırda kullanabileceği güvenlik kuralları

Bağlayıcı bir kurallar dizisinin bulunmaması, deniz kuvvetlerini bazı mevcut kılavuzlardan yoksun bırakmıyor. 2014’te kabul edilen Denizde Plansız Karşılaşmalar için Davranış Kuralları (CUES), Pasifik’teki deniz kuvvetlerinin kullandığı gönüllü güvenlik ve iletişim uygulamalarını içeriyor.

2019’da kabul edilen ASEAN Donanma Komutanları Denizcilik Etkileşimi Kılavuz İlkeleri (GMI) de yanlış hesaplamaları azaltmayı ve olağan karşılaşmaları daha öngörülebilir kılmayı amaçlıyor. Alışılmış prosedürler, gemiler beklenmedik biçimde karşılaştığında subayların diğer geminin niyetini anlamasına yardımcı olabilir.

Her iki belge de bağlayıcı değil. Kapsamları, kolluk görevlilerinin karıştığı çatışmalar, sivil ikmal görevleri ve deniz milislerinin davranışları konusunda da boşluklar bırakıyor. Bu boşluklar önemli; çünkü Güney Çin Denizi’nde tekrarlanan olayların çoğunda yalnızca donanmalar arasındaki karşılaşmalar değil, sahil güvenlik güçleri ve ikmal gemileri de yer alıyor.

Başkentler ve komuta merkezleri arasındaki acil durum hatları, yetkililer bunları hızla kullanır ve harekete geçme yetkisine sahipse yardımcı olabilir. Ortak kurtarma tatbikatları, acil durum yaşanmadan önce tarafların birbirini tanımasını sağlar. Standart telsiz ifadeleri, hız kuralları ve gemiler arasındaki asgari mesafeler, bir engelleme sırasında subaylara pratik yönergeler sunabilir.

Tarafsız bilgi toplama çalışmaları ve olay sonrasında yapılacak görüşmeler, hükümetlerin yaşananları anlamasına, söylentileri sınırlamasına ve bir sonraki karşılaşmayı iyileştirmesine yardımcı olabilir. Bir kurallar dizisi bu uygulamaları düzenli prosedürlere dönüştürüp işe yararlıklarını korumak için düzenli gözden geçirmeler öngörebilir.

Tehlikeyi bugün azaltabilecek pratik anlaşmalar

Müzakereler sürerken hak iddiasında bulunan ülkeler daha dar kapsamlı düzenlemelere yönelebilir. Seçeneklerden biri, sahil güvenlik ve balıkçılık denetim gemilerinin karşılaşmalarına yönelik özel bir ek hazırlamak. Bu ek, engelleme sırasında uygulanacak hızları, asgari mesafeleri ve İngilizce ile Çince telsiz ifadelerini belirleyebilir; düzenli ortak eğitimlerle desteklenebilir.

Arama kurtarma işbirliği de başka bir pratik çalışma alanı sunuyor. Kurtarma kaynaklarının ortak bir haritası ve standart bir olay bildirim formatı müdahale sürelerini kısaltabilir. Her yıl farklı ülkelerin ev sahipliğinde düzenlenecek tatbikatlara, bayrağı ne olursa olsun yaralı personel ve hasarlı gemilere yönelik prosedürler dâhil edilebilir.

Reklam

Hak iddiasında bulunan ülkelerden seçilecek küçük bir irtibat görevlileri grubu, olayları yaşandığı sırada kayda alabilir, acil durum hatlarının kullanımını koordine edebilir ve değişiklikler önerebilir. Bulguları bağlayıcı olmayabilir; ancak tekrarlanan olay örüntülerini tespit etmeyi ve ele almayı kolaylaştırabilir.

Çevre ve balıkçılık düzenlemeleri, mevsimlik avlanma araları, tahrip edici yöntemlere karşı ortak devriyeler ve mercan sağlığının ortak izlenmesini kapsayabilir. Karma mürettebatlı bilimsel seferler, sürtüşmenin daha az yaşandığı bölgelerde veri toplayabilir. Anlaşmalardaki ifadeler, her katılımcının egemenlik konusundaki tutumunu korumalı.

Büyük tatbikatların önceden duyurulması, işgal altındaki oluşumlardan belirli mesafelerin korunması ve uçakların ışıkları ile telsiz çağrılarına ilişkin prosedürlerle askeri faaliyetler daha öngörülebilir hâle getirilebilir. Bu önlemler, denizde ve havada hukuka uygun faaliyetleri sürdürürken niyetlerin daha kolay anlaşılmasını sağlar.

Bu tür düzenlemeler, mürettebata anlaşmazlıkların çevresinde daha güvenli biçimde hareket etme yolları sunarken mülkiyet ihtilaflarını çözümsüz bırakır. Değerleri pratik sonuçlarda yatar: daha hızlı iletişim, daha açık talimatlar, daha iyi kurtarma koordinasyonu ve karşılaşmaların tırmanması için daha az fırsat. Bu alanlarda ilerleme kaydedilmesi, gelecekteki bir kurala duyulan güveni de artırabilir.

Önemli Noktalar

  • Filipinler, 2026’daki ASEAN dönem başkanlığı sırasında bağlayıcı bir Güney Çin Denizi Davranış Kuralları anlaşmasını ilerletmeyi planlıyor.
  • Müzakereciler taslağın üçüncü okumasını tamamladı; ancak coğrafi kapsam, yasal bağlayıcılık, uygulama ve bölge dışındaki ordular tartışmalı olmaya devam ediyor.
  • Kurallar; egemenlik iddialarını, deniz sınırlarını ve UNCLOS’u değiştirmeden davranışları düzenlemeyi amaçlıyor.
  • 2016 tarihli tahkim heyeti, Çin’in dokuz kesikli çizgisinin hukuki dayanağını reddetti. Çin kararı kabul etmedi.
  • Scarborough, İkinci Thomas ve Sabina sığlıklarında çarpma, tazyikli su kullanımı ve bildirilen yaralanmalar dâhil tehlikeli karşılaşmalar yaşandı.
  • Filipinler devriyelerini ve savunma işbirliğini artırırken Vietnam, işgal ettiği oluşumlardaki inşaat çalışmalarını hızlandırdı.
  • Mevcut gönüllü deniz kuvvetleri kılavuzları; sahil güvenlik güçleri, sivil ikmal görevleri ve deniz milislerinin davranışları konusunda boşluklar bırakıyor.
  • Görüşmeler sürerken acil durum hatları, kurtarma işbirliği, olay incelemeleri ve pratik güvenlik kuralları riskleri azaltabilir.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir