Çinli Gönüllüler, Ukrayna İçin Savaşarak Pekin’in Uyarılarına Meydan Okuyor

11 dakikalık okuma
Çinli Gönüllüler, Ukrayna İçin Savaşarak Pekin’in Uyarılarına Meydan Okuyor

Kiev’deki bir hastanenin enkazından Ukrayna Silahlı Kuvvetlerine

43 yaşındaki Çin vatandaşı Tim, 8 Temmuz 2024’te Kiev’deki Ohmatdit Çocuk Hastanesi’ne düzenlenen füze saldırısının ardından çocuk servisinin enkazında yürütülen kurtarma çalışmalarına saatlerce yardım etti. O gün Ukrayna genelindeki saldırılarda en az 43 kişi hayatını kaybetti. Kiev yakınlarında yardım ulaştıran Tim için yıkım, sivil gönüllü çalışmalarını bırakıp askerlik hizmetine geçme nedeni oldu.

İçindekiler
  1. Kiev’deki bir hastanenin enkazından Ukrayna Silahlı Kuvvetlerine
  2. Tim neden Çin’den ayrılıp Ukrayna’da kaldı?
  3. Fan’ın iş kayıplarından askerlik hizmetine uzanan yolu
  4. Yabancı gönüllüler Ukrayna birliklerine nasıl katılıyor?
  5. İnsansız hava araçlarına talep artıyor, dil engeli görevleri sınırlıyor
  6. Çin vatandaşları Rusya için de savaşıyor
  7. Pekin’in inkârı ve Washington’ın değerlendirmesi
  8. Esir alınan yabancıların askerlik statüsü neden önemli?
  9. Peng Chenliang’ın bildirilen ölümü ve Çin’deki riskler
  10. Bireysel tercihler, Çin’e dair tek bir bakış açısını sorgulatıyor
  11. Öne Çıkanlar

Tim birkaç hafta içinde Ukrayna Silahlı Kuvvetlerine katıldı. 20 Ekim 2025 itibarıyla Ukrayna’nın güneyinde görev yapıyor, insansız hava araçları ve mühendislik işleri üzerinde çalışıyordu. Bu becerilere cephe yakınlarında sürekli ihtiyaç duyuluyor. Yaptığı iş piyade görevinden daha güvenli olsa da gerçek riskler taşıyor.

Tim, Pekin’in yurt dışındaki askerî operasyonlara katılmama uyarılarına rağmen Ukrayna için savaşmayı seçen az sayıdaki Çin ana karası vatandaşından biri. Ukrayna tarafında, kara kuvvetlerindeki yaklaşık 8 bin yabancı gönüllü arasında yalnızca birkaç düzine Çin vatandaşının görev yaptığı tahmin ediliyor. Bu kişilerin tercihleri, Moskova’ya yakın duran devlet medyasının şekillendirdiği Çin kamuoyundaki genel olarak Rusya yanlısı görüşle çelişiyor.

Şimdi insansız hava araçlarına odaklanan bir Ukrayna birliğinde görev yapan Tim, bulduğu amacı şöyle anlattı:

Daha anlamlı bir şey yapmak istedim.

Tim’in yaşadıkları, çoğu zaman ayrı ayrı ele alınan savaşın çeşitli yönlerini bir araya getiriyor: sivillere yönelik saldırılar, yabancıların askere alınması, Çin’deki bilgi kontrolü ve ülkedeki siyasi yönelime karşı çıkmanın kişisel bedeli. Bir başka Çinli gönüllü Fan, iş hayatındaki başarısızlıkların ve borçların ardından Ukrayna’ya gitti. İki erkek de işe yarar bir şey yapma ve aileleri için farklı bir gelecek bulma arayışında olduklarını anlatıyor.

Reklam

Tim neden Çin’den ayrılıp Ukrayna’da kaldı?

Tim, Ukrayna’ya ilk olarak Temmuz 2023’te ticari vizeyle geldi. Çin’de işsizdi ve ülkenin siyasi ortamından memnun değildi. Ayrılmadan önce, Çin’in internet kısıtlamalarını aşarak yabancı medyaya ulaşmak için sanal özel ağ (VPN) kullanıyordu. Rusya’yı dost, Ukrayna’yı saldırgan olarak gösteren devlet medyasına güvenmiyordu.

Arkadaşları, okuduklarına ya da paylaştıklarına dikkat etmesi konusunda onu uyardı. Tim, yaygın olarak “güvenlik duvarı” diye anılan kısıtlamaların dışındaki video ve haberleri izlemek ve okumak için VPN kullanmayı sürdürdü. Ülkesindeki haber ve sosyal medya sıkı biçimde kontrol ediliyordu. Bu kaynaklardaki anlatımlarla Ukrayna’da yaşadıkları arasındaki fark, Tim için önem kazandı.

Saldırı altındaki Ukrayna’da beklemediği kadar sıcak karşılandı. Hava saldırısı sirenleri çalıyor, seyir füzeleri şehirlere isabet ediyor ve elektrik kesintileri günlük yaşamı aksatıyordu; buna rağmen yabancılar ona sıcak davranıyordu. Eşini ve çocuğunu Avrupa’ya getirmeyi düşünmeye başladı.

Tim aylar boyunca bağışları ve tıbbi malzemeleri saldırı altındaki şehirlere taşıdı. Yerel gönüllüler ve yardım kuruluşlarıyla bağlantılar kurdu, insanların saldırılara nasıl uyum sağladığını izledi ve füzeler gelmeye devam ederken acil durum ekiplerinin enkazdan kurtulanları çıkardığına dair anlatımlar dinledi. Ukrayna zamanla onun için ziyaret ettiği bir yer olmaktan çıktı.

Hastaneye yönelik saldırı, bu bağlılığı askere katılma kararına dönüştürdü. Enkaz çalışmalarına yardım ettikten sonra arkadaşlarına resmî olarak orduya katılacağını ve teknik becerilerini kullanacağını söyledi. Yolculuğu iki yılı aşkın bir döneme yayıldı:

  • Temmuz 2023: Tim ticari vizeyle Ukrayna’ya geldi ve sivil yardım çalışmalarına başladı.
  • 8 Temmuz 2024: Hastaneye yönelik saldırının ardından Ohmatdit’te kurtarma çalışmalarına yardım etti. Ukrayna genelindeki saldırılarda en az 43 kişi hayatını kaybetti.
  • Saldırıdan sonraki birkaç hafta içinde: Ukrayna Silahlı Kuvvetlerine katıldı.
  • 20 Ekim 2025 itibarıyla: Ukrayna’nın güneyinde insansız hava araçları ve mühendislik işleri üzerinde çalışıyordu.

Fan’ın iş kayıplarından askerlik hizmetine uzanan yolu

Fan, iş hayatında yaşadığı aksiliklerin ve biriken borçlarının ardından Çin’den ayrıldı. Faydalı olmak istiyor, Ukrayna kuvvetlerine katılmanın yolları hakkında çevrim içi pratik bilgiler arıyordu. Aramalarında, Uluslararası Lejyon’a katılma yolları ve askerî destek görevleri hakkında bir yapay zekâ asistanından aldığı yönlendirmeler de vardı.

Reklam

Ukrayna’ya vardıktan sonra Fan başlangıçta insansız hava aracı operatörü olarak çalıştı. Dil güçlükleri cephe yakınındaki görevleri zorlaştırınca, daha sonra Ukraynaca öğrenirken bir depoyu koruma görevine geçti. Görev değişikliği, teknik becerileri olan yabancı bir askerin yapabileceği işleri bile iletişim imkânlarının belirleyebildiğini gösteriyor.

Fan kendisini ne açık sözlü ne de siyasi teoriyle ilgilenen biri olarak tanımlıyor. Kaygısı daha somuttu: Çin’de ifade özgürlüğü alanının daraldığını hissediyordu. Çocuğunun, muhalefet olarak yorumlanabilecek yorumları nedeniyle polis tarafından götürülen blog yazarlarını izleyerek büyümesini istemiyordu.

Tim ve Fan farklı kişisel sorunlarla karşı karşıyaydı: birinin işsizliği, diğerinin iş kayıpları ve borçları vardı. İkisi de Çin’deki siyasi yaşamdan duydukları rahatsızlığı dile getiriyor. Kararlarında Ukrayna’ya yardım etme isteği; anlam bulma, kişisel güvenlik ve aileleri için fırsat yaratma umuduyla birleşti.

Yabancı gönüllüler Ukrayna birliklerine nasıl katılıyor?

Ukrayna, yurt dışından gelen gönüllüleri örgütlemek için 2022’nin başlarında Uluslararası Lejyon’u kurdu. Yabancı ülke vatandaşları bu oluşumda görev yapabiliyor ya da Ukrayna ordusunun düzenli birlikleriyle sözleşme imzalayabiliyor. Lejyon başvuruları inceliyor, adli sicil kayıtlarını kontrol ediyor ve önceki askerlik hizmetini değerlendiriyor.

Kabul edilen adayların sözleşme imzalaması, sağlık değerlendirmelerinden geçmesi ve bir birliğe bağlanmayı kabul etmesi gerekiyor. Eğitim, geçmiş deneyime göre değişiyor. Muharebe deneyimi olan gönüllüler cepheye gitmeden önce Ukrayna’nın usulleri ve komuta sistemleri hakkında ek eğitim alabiliyor. Dil becerileri sınırlı olanlar çoğu zaman destek görevlerinde başlıyor.

Askerlik hizmeti, savaş bölgesine kısa süreli bir ziyaretten ibaret değil; yükümlülükler getiriyor. Ücret, yan haklar ve izinler sözleşmeye ve Ukrayna yasalarına göre belirleniyor. Temel teçhizatı devlet sağlıyor, ancak birçok yabancı gönüllü daha iyi donanım almak için para topluyor.

Yabancı askerler insansız hava araçları, iletişim, mühendislik ve dil desteği alanlarında becerilerini ortaya koyabiliyor. Tim’in teknik işleri ve Fan’ın değişen görevleri, yabancı gönüllülerin yapabileceği işlerin çeşitliliğini ve nerede görev yapabileceklerini belirleyen pratik sınırları gösteriyor.

Reklam

İnsansız hava araçlarına talep artıyor, dil engeli görevleri sınırlıyor

İnsansız hava araçlarıyla yürütülen savaş öylesine hızlı genişledi ki Ukrayna birlikleri sürekli operatör ve teknisyene ihtiyaç duyuyor. Askerler, zırhlı araçlara saldırmak, mühimmat bırakmak ve Rus mevzilerini keşfetmek için birinci şahıs görüşü sağlayan insansız hava araçları kullanıyor. Operatörler kameradan görüntü alarak aracı bir hedefe yönlendirebiliyor ya da bir bölgeyi inceleyebiliyor.

Mühendisler ayrıca insansız hava araçlarını karıştırmaya karşı daha dayanıklı hâle getirmek ve ekipmanı sahadaki koşullara uyarlamak için çalışıyor. Teknik geçmişi olan gönüllüler, tercümanlar ya da her iki dili konuşan ekip arkadaşları iletişim kurmalarına yardımcı olduğu sürece, Ukraynacaları sınırlı olsa bile katkıda bulunabiliyor.

Dil, ciddi bir pratik sorun olmaya devam ediyor. Birliklerde Ukraynalı ve yabancı personel bir arada görev yapıyor; emirleri ya da güvenlik bilgilendirmelerini çevirmek her zaman kolay olmuyor. Cephe yakınlarında yanlış anlaşılan bir talimat insanları tehlikeye atabilir. Bu nedenle birçok gönüllü boş zamanlarında Ukraynaca öğreniyor.

İletişim riske yol açtığında komutanlar askerleri lojistik ya da nöbet görevlerine kaydırabiliyor. Fan’ın insansız hava aracı operatörlüğünden depo güvenliğine geçmesi böyle bir düzenlemeydi. Tim’in insansız hava araçları ve mühendislik alanındaki çalışmaları, yabancı gönüllülerin piyade olarak görev yapmadan katkıda bulunabileceği başka bir alan sunuyor. Bununla birlikte, savaşa yakın olması onu hâlâ tehlikeye açık hâle getiriyor.

Çin vatandaşları Rusya için de savaşıyor

Ukrayna’daki küçük Çinli grup, Rus birliklerinde bulunduğu bildirilen daha kalabalık Çinli topluluğunun yanında yer alıyor. Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Nisan 2025’te Ukrayna askerlerinin Donetsk’te Rusya için savaşan iki Çin vatandaşını esir aldığını söyledi. Zelenski, aralarında çoğu sosyal medya üzerinden devşirilenlerin bulunduğu 150’den fazla Çin vatandaşının Rus kuvvetlerinde sözleşmeli olarak görev yaptığının belirlendiğini ifade etti.

Ukraynalı yetkililerin açıklamasına göre asker adayları Moskova’ya gidiyor, kısa bir sağlık kontrolünden geçiyor ve savaşa gönderilmeden önce bir ila iki ay eğitim alıyordu. Douyin’de Çin vatandaşlarını Rus eğitim alanlarında, sahra kamplarında ve topçu ateşi altında gösteren videolar dolaşıma girdi.

Ukrayna istihbaratı, Çinli asker adaylarının sık sık işsizlik, borç ya da hızlı para kazanma arzusunu gerekçe gösterdiğini belirtti. Bazılarının seyahat ve sözleşme ayarlamaları için aracılara ödeme yaptığı bildirildi. İşe alım yapanlar düzenli gelir vaat ediyor; ancak hizmet koşulları ağır olabiliyor ve iletişim sorunları yaşanabiliyor.

Reklam

Zelenski, esir alınan askerleri ve daha geniş kapsamlı asker toplama iddialarını, Ukrayna’nın ortaklarından daha fazla yardım istemek ve Pekin’den açıklık talep etmek için gündeme getirdi. Rusya’nın Çin’i savaşa çektiğini savundu. Ukrayna Devlet Başkanı bir basın toplantısında şöyle dedi:

Çin şu anda Rusya’ya askerî destek veriyor ve ABD buna dikkat etmeli.

Ukrayna, uluslararası kamuoyunun dikkatini çekmek ve Pekin’e özel asker alımını engellemesi için baskı yapmak amacıyla Rus askerleri arasında esir alınan Çin vatandaşlarını kamuoyuna duyurdu. Bu askerlerin varlığı, Kiev’e diplomatik girişimlerinde Çin’in savaşa ilişkin tutumuna itiraz etme imkânı da veriyor.

Pekin’in inkârı ve Washington’ın değerlendirmesi

Çin, hükümetinin asker gönderdiği ya da vatandaşlarını savaşmaya yönlendirdiği iddiasını reddediyor. Pekin, cepheye giden kişilerin kendi başlarına hareket ettiğini söylüyor. Dışişleri Bakanlığı, Çin’in çatışmanın tarafı olmadığını belirtiyor ve vatandaşlarına savaş bölgelerinden ve askerî operasyonlardan uzak durmaları talimatını veriyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, ülkesinin tutumunu şöyle açıkladı:

Çin, Ukrayna krizinin tarafı değildir. Vatandaşlarımızdan çatışma bölgelerinden uzak durmalarını ve askerî operasyonlara katılmamalarını istiyoruz.

ABD’li yetkililer, Rusya için savaşan Çin vatandaşlarını Çin devletiyle doğrudan bağlantısı olmayan paralı askerler ya da ücret karşılığında devşirilmiş kişiler olarak tanımlıyor. Üst düzey yetkililer, Ukrayna’nın doğusunda esir alınan iki kişinin Çin kökenli olduğunu ve benzer şekilde devşirilmiş 100’den fazla kişinin Rusya tarafında görev yaptığını söyledi.

ABD’nin değerlendirmelerine göre bu kişilerin eğitimi yetersiz, savaş alanındaki etkileri ise sınırlı. Çin’in Ukrayna’ya muharip birlik gönderdiği doğrulanmış değil. Washington’ın daha geniş kapsamlı suçlaması, Çin’in ticari malzemeler yoluyla Rusya’nın askerî sanayisine destek verdiği iddiasına dayanıyor.

Çin ve Rusya, ortaklıklarının sınır tanımadığını söylüyor. Aralarındaki ticaret 2022’den bu yana, hem sivil hem askerî amaçlarla kullanılabilen ürünler de dâhil olmak üzere hızla arttı. ABD’li yetkililer, Çinli şirketlerin Rusya’nın silah üretimine katkıda bulunan takım tezgâhları, insansız hava aracı bileşenleri, motorlar ve mikroelektronik ürünler sağladığını belirtiyor.

Washington, birkaç Çinli şirkete yaptırım uyguladı ve Pekin’i diplomatik bedeller konusunda uyardı. Bu ekonomik ilişkiler, bireysel savaşçılar üzerindeki anlaşmazlığın arka planını oluşturuyor: Pekin Moskova’yla yakın ilişkilerini sürdürürken kendi vatandaşlarına çatışmalardan uzak durmalarını söylüyor.

Reklam

Esir alınan yabancıların askerlik statüsü neden önemli?

Yabancıların askere alınması, hukuki bir meseleyi de gündeme getiriyor. Paralı asker, genel olarak özel kazanç amacıyla savaşmak üzere devşirilen ve bir devletin silahlı kuvvetlerine dâhil olmayan kişi olarak tanımlanıyor. Birçok ülke, paralı askerlere savaş esirlerine tanınan korumaları sağlamıyor.

Bir devletin silahlı kuvvetlerine sözleşmeyle katılan yabancı gönüllüler genellikle meşru muharip sayılıyor. Basitçe söylemek gerekirse, kişinin uyruğu tablonun yalnızca bir parçası; rolü, savaşma nedeni ve silahlı kuvvetlerle ilişkisi de önem taşıyor.

Esirler açısından bu ayrım, hangi korumalardan yararlanabileceklerini etkiliyor. Ayrıca hükümetlerin yabancı ordularda bulunan vatandaşlarını tanımlarken neden farklı ifadeler kullandığını da açıklamaya yardımcı oluyor. Ukrayna’daki askerlik sözleşmeleri, Rusya’nın asker toplama düzenlemeleri ve ücret karşılığı savaşanlara ilişkin resmî tanımlar bu tartışmanın bir parçası.

Peng Chenliang’ın bildirilen ölümü ve Çin’deki riskler

2024’te, 29 yaşındaki Çinli gönüllü Peng Chenliang’ın Ukrayna Uluslararası Lejyonu’nda görev yaparken hayatını kaybettiğine dair haberler yayıldı. Hikâyesi, gönüllü ağları ve Tayvan’daki kilise bağlantıları aracılığıyla duyuldu.

Taipei’de Presbiteryen bir papaz olan ve aynı birlik grubunda görev yapan Tayvanlı gönüllülerle bağlantısı bulunan Huang Chunsheng, Peng’in otoriter yönetime karşı duruşunu anlattı. Papaz, Peng’in defin dileğini de aktardı:

Özgür bir Ukrayna’da, Tayvan’ın ulusal bayrağı altında gömülmek istiyordu.

Arkadaşları, Peng’in Rusya’yı ve iktidar partisini eleştiren çevrim içi paylaşımları nedeniyle Çin’de aylarca gözaltında tutulduğunu söyledi. Ayrıca başka bir Çin vatandaşının Ukrayna’ya geldikten sonra onu dolandırdığını belirttiler. Peng’in yaşadıkları, yabancı asker adaylarının cepheye ulaşmadan önce karşılaşabileceği yalnızlığı, maddi sıkıntıları ve dolandırıcılık riskini gözler önüne seriyor.

Ukrayna’ya destek veren diğer Çinli gönüllüler de akrabalarına baskı yapılmasından ve ülkelerine dönerlerse hukuki sorunlarla karşılaşmaktan korkuyor. Birkaç gönüllü, askere katıldıktan sonra aile üyelerinin polis tarafından sorgulandığını söyledi. Gönüllüler bu riski azaltmak için takma adlar kullanıyor ve akrabalarına dair kimlik belirleyici bilgileri paylaşmıyor.

Bu nedenle bazıları için Avrupa’ya yerleşmek hem kişisel bir hedef hem de güvenlik planı. Tim, ailesini Avrupa’ya getirmeyi ve hayat kurtaran işler yapmayı sürdürmeyi umuyor. Ukrayna’ya katılma kararı, bir gönüllünün geleceğini askerlik sözleşmesinin süresinin çok ötesinde değiştirebilir.

Reklam

Bireysel tercihler, Çin’e dair tek bir bakış açısını sorgulatıyor

Tim ve Fan, birçok Çinlinin özgürlüğe ve merhamete değer verdiğini göstermek istediklerini söylüyor. Hizmetleri, sansürün insanların görebileceklerini ve söyleyebileceklerini şekillendirdiği, kamuoyunun genel olarak Rusya’yı desteklediği bir ülkedeki küçük bir görüş akımını temsil ediyor.

Tercihleri, Çin vatandaşlarının hükümetlerinin yönlendirmesine uyduğu yönündeki basit bir tabloyu karmaşıklaştırıyor. Bazıları gelir vaat eden asker toplama ağları üzerinden Rus birliklerine katıldı. Çok daha küçük bir grup ise siyasi hayal kırıklığını, sivillere duyduğu yakınlığı ve hayatlarını faydalı kılma isteğini dile getirerek Ukrayna’ya katıldı.

Tim için dönüm noktası hâlâ Kiev’deki çocuk hastanesi. Aylarca yardım taşıması, onu saldırı altında yaşayan insanlara yakınlaştırmıştı; enkazdaki çalışmalara yardım etmesi ise üniforma giymeye yöneltti. Şimdi teknik askerî görevlerini, bir gün eşi ve çocuğuyla Avrupa’da hayat kurma umuduyla bir arada yürütüyor.

Tim, Çin dışındaki insanların Çin hükümetiyle halkını birbirinden ayırmasını da istiyor. Çinli gönüllü şu çağrıda bulundu:

Çin’den umudunuzu kesmeyin. Ülkemde çok sayıda iyi insan ve olumlu fikir var.

Öne Çıkanlar

  • Ukrayna kara kuvvetlerindeki yaklaşık 8 bin yabancı gönüllü arasında, Çin ana karasından birkaç düzine kişinin görev yaptığı tahmin ediliyor.
  • 43 yaşındaki Tim, 8 Temmuz 2024’teki saldırının ardından Ohmatdit Çocuk Hastanesi’ndeki çalışmalara yardım ettikten sonra askere katıldı. Şimdi Ukrayna’nın güneyinde insansız hava araçları ve mühendislik alanında çalışıyor.
  • Fan, insansız hava aracı operatörü olarak başladığı görevinde, Ukraynaca öğrenirken depo güvenliğine geçti.
  • Zelenski, Nisan 2025’te Ukrayna’nın Rusya için savaşan iki Çin vatandaşını esir aldığını ve Rusya’yla sözleşmeli olarak görev yapan 150’den fazla kişinin tespit edildiğini söyledi.
  • Pekin, vatandaşlarını savaşmaya yönlendirdiğini reddediyor ve çatışma bölgelerinden uzak durmalarını istiyor. ABD’li yetkililer, Rusya için savaşanları devletle doğrudan bağlantısı olmayan ücretli savaşçılar olarak tanımlıyor.
  • Washington ayrıca Çinli şirketleri Rusya’nın askerî sanayisinde kullanılan ürünleri sağlamakla suçluyor ve birkaç şirkete yaptırım uyguladı.
  • Peng Chenliang’ın 2024’te öldüğüne ilişkin haberler, maruz kaldığı iddia edilen dolandırıcılık ve diğer gönüllülerin ailelerinin polis tarafından sorgulanması, çatışmaların dışındaki riskleri gösteriyor.
  • Tim ve diğer gönüllüler, Ukrayna’ya desteklerini ve Çin’deki siyasi özgürlüklere ilişkin kaygılarını dile getirirken Avrupa’da bir hayat kurmayı umuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir