Özel Burs, Japonya’da Oturum Statüsü Olmayan Öğrencilerin Eğitimlerine Devam Edip Geleceklerini Planlamalarına Yardımcı Oluyor

12 dakikalık okuma
Özel Burs, Japonya’da Oturum Statüsü Olmayan Öğrencilerin Eğitimlerine Devam Edip Geleceklerini Planlamalarına Yardımcı Oluyor

Aylık burs ve eğitimine devam etme fırsatı

Japonya’da oturum statüsü olmayan gençlere verilen ve devlet lisesinin bir aylık öğrenim ücretini karşılamaya yetecek 10.000 yenlik burs, eğitimlerine devam etmelerine yardımcı oluyor. Solidarity Network with Migrants Japan ve Anti Poverty Network tarafından 2023’te başlatılan özel burs programı, ortaokuldan sonra seçenekleri hızla daralabilen öğrencilere maddi desteğin yanı sıra özel ders ve rehberlik sunuyor.

İçindekiler
  1. Aylık burs ve eğitimine devam etme fırsatı
  2. Göçmenlik kararları bir ailenin hayatını nasıl değiştirdi?
  3. Ortaokuldan sonra masraflar neden ağırlaşıyor?
  4. Özel derslerde belgelerle ilgili zor konuşmalar da yapılıyor
  5. Bağışlar desteği sürdürüyor, ancak finansman belirsizliğini koruyor
  6. İleri eğitim, oturum statüsüne giden dar bir yol sunabilir
  7. Hukuki belirsizlik gündelik okul yaşamına yansıyor
  8. Yurt dışındaki destek neler gösteriyor, hangi açıklar sürüyor?
  9. Okulların ve toplulukların atabileceği pratik adımlar
  10. Politika önerileri eğitim ve aile istikrarına odaklanıyor
  11. Öne Çıkanlar

Kanto bölgesinde yaşayan, Orta Doğu ülkelerinden birinden gelen 16 yaşındaki bir öğrenci için bu destek ağustosta yapılan bir ev ziyareti sırasında ulaştı. Üniversite öğrencisi olan özel ders öğretmeni aylık bursu verdi, okul çalışmalarını kontrol etti ve kendisini nasıl hissettiğini sordu. Ziyaret, öğrenciye okul masrafları için para ve bundan sonra ne yapacağını düşünmesine yardımcı olabilecek biriyle vakit geçirme fırsatı sundu.

Genç kız eskiz defterlerini hep yanında taşıyor ve moda tasarımcısı olmayı umuyor. Ailesi maddi sıkıntılar yaşıyor; kız, sınıf arkadaşlarının hâlâ konuştuğu okul gezilerine katılamamış. 18 yaşındaki öğretmeni, üniversite ve meslek okullarına başvururken seçeneklerini artırabilecek Eiken İngilizce sınavına ve Japonca Dil Yeterlilik Sınavı’na hazırlanmasını önerdi.

Ziyaretin ardından öğrenci, hedefinden ve eğitimine devam edip edemeyeceğine ilişkin belirsizlikten söz etti:

Hayalim moda tasarımcısı olmak. Bir meslek okuluna gitmek istiyorum ama bunun mümkün olup olmadığından emin değilim.

Öğrencinin durumu, bursun neden öğrenim ücretinin ötesine geçtiğini gösteriyor. Derslere devam etmek bir zorluk. Liseden sonra eğitime ya da istihdama geçiş için karşılanabilir ve yasal açıdan uygulanabilir bir yol bulmak ise başka bir zorluk.

Reklam

Göçmenlik kararları bir ailenin hayatını nasıl değiştirdi?

Öğrencinin anne babası zulümden kaçarak sığınma başvurusunda bulundu. Başlangıçta çalışma izinleri vardı. Üç yıl önce, sınır dışı edilmeleri beklenirken göçmenlik gözetimini askıya alan ancak çalışma hakkını ortadan kaldıran geçici salıverme uygulamasına alındılar.

Aile, geçen yıl Göç Kontrolü ve Mülteci Tanıma Yasası’nda 2023’te yapılan değişikliğin ardından denetimli salıverme uygulamasına geçti. Bu uygulama, sınır dışı edilmeyi bekleyen bazı kişilerin Göçmenlik Bürosu tarafından belirlenen bir denetçinin gözetiminde çalışmasına izin veriyor. Bu değişikliğe rağmen öğrencinin anne babası iş bulamadı.

Ailenin yaşadıkları ve bursun ortaya çıkışı birkaç aşamaya yayılıyor:

  • Ekim 2025’teki haberden üç yıl önce anne baba geçici salıverme uygulamasına alındı ve çalışma izinlerini kaybetti.
  • Göç Kontrolü ve Mülteci Tanıma Yasası 2023’te değiştirildi; iki destek ağı da burs programını başlattı.
  • Aile, sınırlı istihdama izin verilebilen denetimli salıverme uygulamasına 2024’te geçti.
  • Öğretmen, ağustos 2025’te öğrenciyi ziyaret ederek 10.000 yenlik bursu verdi ve dersleriyle gelecek planlarını görüştü.

Geçici salıverme, kısıtlamaların yanı sıra yükümlülükler de getiriyor. Kişilerin belirlenen zamanlarda yetkililere bildirimde bulunması ve yasal durumlarıyla ilgili süregelen belirsizlikle yaşaması gerekiyor. Anne babalar için çalışma kısıtlaması, resmî gelir elde edememek anlamına geliyor. Çocukları ise ailelerinin faturaları ödemekte zorlanmasını izlerken eğitim görüyor.

Denetimli salıverme çalışma olanağı yaratabiliyor ancak iş bulmak hâlâ zor. İşverenler karmaşık kurallarla karşı karşıya kalıyor ve statüsü değişebilecek birini işe almaktan çekinebiliyor. Pek çok aile işsiz kalırken bu hanelerdeki lise öğrencileri de statüleri veya ailevi kaygılar nedeniyle nadiren ücretli işlerde çalışıyor.

Ortaokuldan sonra masraflar neden ağırlaşıyor?

Japonya’da ilkokul ve ortaokul zorunlu eğitim kapsamında; yerel yönetimler çocukların okula devam edebilmesi için destek sağlıyor. Lise zorunlu değil, ancak öğrencilerin neredeyse tamamı liseye kaydoluyor. Bu aşamada ücretler ve diğer masraflar, oturum statüsü olmayan aileler için daha ciddi bir engel oluşturuyor.

Oturum statüsü tanınmış haneler öğrenim ücreti desteği ve diğer yardımlardan yararlanabiliyor. Bu statüye sahip olmayan aileler ise ortaokuldan sonra genellikle söz konusu desteklerden dışlanıyor. Anne babaların çalışma izni de yoksa, mütevazı bir okul masrafını bile ödemek zorlaşıyor.

Reklam

Masraflar yalnızca öğrenim ücretinden ibaret değil. Üniformalar, ders kitapları, öğle yemekleri, kulüp faaliyetleri ve okul gezileri para gerektiriyor. Gezi ücreti ya da sanat malzemeleri için yapılan bir ödeme, düzenli geliri olmayan bir aileyi katılım ile vazgeçme arasında seçim yapmaya zorlayabiliyor.

Bu kararlar öğrencilerin hem öğrenimini hem de arkadaşlıklarını etkiliyor. Bir geziye katılamamak, ortak bir deneyimi kaçırmak demek. Ödenemeyen yemek ve kulüp ücretleri, sınıf arkadaşlarından farklı olma hissini artırabiliyor. Okul umut kaynağı olmayı sürdürürken maddi sıkıntının özellikle görünür olduğu bir yere de dönüşebiliyor.

Bursun aylık tutarı bilerek mütevazı tutulmuş. Değeri, düzenli olarak verilmesinden ve öğrencilerin daha az kaygıyla derslere katılmasına yardımcı olmasından geliyor. Öğretmenler bursun yanı sıra öğrencilerde yalnızlaşma işaretlerini gözlüyor ve öğretmenleriyle ve arkadaşlarıyla bağlarını korumalarını teşvik ediyor.

Özel derslerde belgelerle ilgili zor konuşmalar da yapılıyor

Solidarity Network with Migrants Japan ve Anti Poverty Network programı üç ihtiyaca göre tasarladı: düzenli burs, öğretmenlerin düzenli ev ziyaretleri ve öğrenciler ileri eğitim ya da iş başvurusu yaparken karşılarına çıkan engelleri aşmalarına yardım.

Öğretmenler, kimi zaman kardeşlerin ve okul ödevlerinin doldurduğu oturma odalarında öğrencilere destek olmak için evlerine gidiyor. Ders desteği sunuyor; öğrencilerin durumlarını okul kabul görevlilerine ya da işverenlere açık ve saygılı biçimde anlatma pratiği yapmalarına yardımcı oluyorlar.

Başvuru sürecinin son aşamalarında belgeler sorun yaratabiliyor. Öğretmenler, lise mezuniyeti koşullarını yerine getirmelerine rağmen okula kabulü ya da iş teklifi geri çekilen öğrencilerden söz ediyor. Bir kurum ya da işveren, öğrencinin hızlıca sağlayamayacağı veya nasıl açıklayacağını bilmediği belgeler isteyebiliyor.

Oturum kartı talebi genç bir kişinin kime başvuracağı ya da ne sunacağı konusunda kararsız kalmasına yol açabiliyor. Öğretmenler öğrencilerin okul kabul birimleri ve işe alım yöneticileriyle erkenden iletişim kurmasına, hangi evrakların gerektiğini öğrenmesine ve açık bir kontrol listesi hazırlamasına yardım ediyor. Bu konuşmaların provasını yapmak da özgüven kazandırabiliyor.

Programda görev yapan 22 yaşındaki öğretmen Miwa Kato, öğrencilerin bu aşamada fırsatları nasıl kaybedebildiğini anlattı:

Bazı öğrencilerin lise mezuniyeti koşullarını yerine getirmelerine rağmen okul kabulleri ya da iş teklifleri geri çekildi. Lise öğrencilerinin önceden kesin teyit alması veya durumlarını yazılı olarak açıklaması zor. Dışarıda bırakılmamaları için başkalarıyla nasıl iletişim kuracaklarını birlikte çalışıyoruz.

Reklam

Bağışlar desteği sürdürüyor, ancak finansman belirsizliğini koruyor

Burs programı bağışlara dayanıyor. Öğretmenler ve koordinatörler, ailelerin güvendiği desteğin daha öngörülebilir hâle gelmesi için istikrarlı bir finansman kaynağı oluşturmak istiyor.

Burs yinelenen bir okul masrafını karşılamaya yardımcı olduğunda düzenlilik önem taşıyor. Program ayrıca öğrencilerin akademik zorluklarını fark edebilen, planlarını konuşabilen ve evrak sorunu acil hâle gelmeden başvuruya hazırlanmalarına yardım edebilen güvenilir bir yetişkin mentor sağlıyor.

Kato bu çalışmanın amacını çocukların seçenekleri üzerinden anlattı:

Seçeneklerinin haksız yere kısıtlanmaması için çocukların desteğe ihtiyacı var.

Maddi yardım ve kişisel rehberliğin bir araya gelmesi, birbiriyle bağlantılı sorunlara çözüm sunuyor. Öğrencinin bir sonraki adım için gerekli notları, yeterlilikleri ve tavsiyeleri alacak kadar okulda kalması gerekiyor. Ayrıca yasal koşullarının izlemek istedikleri yolu nasıl etkilediğini anlamaları da gerekiyor.

İleri eğitim, oturum statüsüne giden dar bir yol sunabilir

Sophia Üniversitesi profesörü ve Anti Poverty Network direktörü Nanako Inaba, belgesiz aileler ve çocuklarıyla yakından çalıştı. Inaba, bazı durumlarda bir üniversite ya da meslek okuluna kabul edilmenin öğrenci vizesine giden yolu açabileceğini söylüyor.

Bu olasılık kişinin koşullarına bağlı. Maddi baskı ve statülerine ilişkin belirsizlikle zaten mücadele eden gençler için seçici programların istediği notlarla, sınav sonuçlarıyla ve tavsiyelerle mezun olmak başlı başına zorlayıcı.

Dil yeterlilikleri bu hazırlığın pratik bir parçası. Eiken İngilizce sınavı ve Japonca Dil Yeterlilik Sınavı, başvurulabilecek okulların kapsamını genişletebilir. Moda okumak isteyen öğrenciye öğretmeninin verdiği tavsiye, günlük okul çalışmalarını ileri eğitimde olası bir yerle ilişkilendiriyor.

Inaba, Japonya’nın Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’yi onaylamasına da dikkat çekiyor. Sözleşme eğitim hakkını tanıyor, ortaöğretimin her çocuk için mevcut ve erişilebilir olmasını, yükseköğretime erişimin ise kapasiteye dayanmasını öngörüyor.

Inaba’ya göre Japonya’da büyümüş çocuklar, ailelerinin oturum statüsü olmasa da bu hakkı kullanabilmeli. Bu çocukların çoğu ülkede doğmuş ya da küçük yaşta gelmiş, akıcı Japonca konuşuyor ve burada arkadaşlıklar ve hedefler edinmiş durumda.

Reklam

Inaba, Japonya’da liseyi bitiren gençler için daha güçlü güvenceler talep etti:

Bu çocukların çoğu burada doğdu ya da küçük yaşta geldi. Hayatları Japonya’da kök saldı. Burada liseden mezun olanlar için hükümet, kalıcı oturum yolları oluşturmayı değerlendirmek de dâhil olmak üzere hakları güvence altına almalı.

Bu gençlerin çoğu ilk okul günlerinden beri Japon okullarına devam ediyor. Akranlarıyla aynı İngilizce ve Japonca yeterlilik sınavlarına hazırlanıyorlar. Inaba, öğrenimlerine devam edebilmelerinin ortaokulun ötesine uzanması gerektiğini savunuyor.

Hukuki belirsizlik gündelik okul yaşamına yansıyor

Japonya’daki göçü inceleyen akademisyenler, 2023’te ülkede oturum statüsü olmadan yaşayanların sayısını yaklaşık 70.000 olarak tahmin etti. Bu nüfusa Japon okullarına giden çocuklar yetiştiren anne babalar da dâhil.

Yaşadıklarını anlatan gençler, çoğu zaman ailelerinin evraklarının sınıf arkadaşlarınınkinden farklı olduğunu ilkokulun üst sınıflarında ya da ortaokulda öğrendiklerini hatırlıyor. Bir öğretmenin belge istemesi ya da kulüp gezisine katılmak için kimlik şartı aranması konuyu görünür hâle getirebiliyor.

Bu farkı öğrenmek, arkadaşlıkların ve ait olma duygusunun büyük önem taşıdığı bir yaşta strese ve gizliliğe yol açabiliyor. Öğrenciler Japoncayı akıcı konuşup okul yaşamına aşina olsalar da sınıf arkadaşlarının nadiren düşünmek zorunda kaldığı kısıtlamalarla karşılaşabiliyor.

Geçici ya da denetimli salıverme uygulamasındaki aileler, gündelik masraflar konusunda tekrar tekrar seçim yapmak zorunda kalıyor. Anne babalar çoğu zaman çalışamıyor; öğrenci de yardım etmek istese bile genellikle ücretli bir işte çalışmıyor. Okul gezisi ödemesi krize dönüşebiliyor, öğle yemeği borçları birikebiliyor ve kulüp faaliyetlerine katılmak karşılanamaz hâle gelebiliyor.

Burs bu baskının bir kısmını hafifletirken öğretmenler de öğrencilerin okulla bağlarını sürdürmesine yardımcı oluyor. Programın pratik amacı, para yetersizliğinin ya da belgelerle ilgili belirsizliğin eğitimin bir sonraki aşamasını aksıtmasını önlemek.

Yurt dışındaki destek neler gösteriyor, hangi açıklar sürüyor?

ABD’de bazı eyaletler, yerel liselerden mezun olan belgesiz öğrencilere devlet üniversitelerinde yerleşik öğrenci öğrenim ücreti ödeme olanağı tanıyor. Yerleşik öğrenci ücreti, yerel ikamet koşullarını karşılayan öğrencilerden alınan tutar; bu nedenle öğrenim bedeli diğer başvuru sahiplerinden alınandan farklı oluyor.

Pek çok üniversite özel burslar ve kampüs kaynak merkezleri de kurdu. Bu merkezler hukuki danışmanlık, mali yardım rehberliği ve benzer koşullarla karşılaşan diğer öğrencilerle iletişim olanağı sağlayabiliyor.

Reklam

Öğrenciler bazı kampüslerde mali yardımın sınırlı olduğunu ve kendilerine ayrılmış alanların bulunmadığını bildirmeye devam ediyor. Toplum kuruluşları ve öğrenci örgütleri, ihtiyaçlarına daha iyi yanıt veren hizmetler talep ediyor.

Federal sivil haklar yetkilileri, belgesiz öğrencilere ya da DACA olarak bilinen Çocukluk Çağında Gelenler İçin Ertelenmiş Eylem programından yararlananlara ayrılmış bazı bursların diğer başvuru sahiplerini hukuka aykırı biçimde dışlayıp dışlamadığını da inceledi. Öğrencileri destekleme çabaları sürerken uygunluk, adalet ve şeffaflık konusundaki tartışmalar da devam ediyor.

Japonya’da eğitim için sunulan uluslararası burslar genellikle farklı bir gruba yönelik. Büyük programlar çoğunlukla geçerli vize ve uyruk kanıtı istiyor; bu nedenle Japonya’da oturum statüsü olmadan yaşayan gençler bu desteklerden yararlanamıyor.

Japonya’daki özel burs programı daha erken, lise döneminde devreye giriyor. Eğitim için başka bir ülkeye taşınmayı finanse etmek yerine, öğrencinin hâlihazırda yaşadığı eğitim sistemine bağlı kalmasına yardımcı olacak küçük bir burs ve düzenli bir mentor sağlıyor.

Okulların ve toplulukların atabileceği pratik adımlar

Milletvekilleri daha kapsamlı değişiklikleri değerlendirirken okullar ve yerel gruplar gündelik engelleri ele alabilir. Gizli danışmanlık, daha açık evrak şartları ve belirli masraflara yönelik yardım, öğrencilerin okulla bağlarını sürdürmesini kolaylaştırabilir.

Okullar ve topluluklar için belirlenen pratik adımlar şunları içeriyor:

  • Oturum statüsüyle ilgili soruları olan öğrenciler için okulda gizlilik içinde başvurabilecekleri bir görevli belirlemek.
  • Kabul, mezuniyet ve belge şartlarına ilişkin yazılı rehberlik sağlamak.
  • Öğle yemeği, geziler ve sınav masraflarına yardımcı olmak için veli ve öğretmen dernekleri ya da mezun grupları aracılığıyla gizli acil durum fonları oluşturmak.
  • Eiken İngilizce sınavı ve Japonca Dil Yeterlilik Sınavı için hazırlık desteği sunmak ve sınav ücretlerine yardım olanaklarını değerlendirmek.
  • Rehber öğretmenleri ve sınıf öğretmenlerini oturum statüsüyle bağlantılı stresi tanıma ve öğrencileri güvendikleri toplum kuruluşlarına yönlendirme konusunda eğitmek.
  • Aileleri hukuki danışmanlık ve sosyal hizmetlerle buluşturabilecek kâr amacı gütmeyen kuruluşlarla çalışmak.
  • Meslek okullarından ve işverenlerden belge şartlarını yayımlamalarını ve başvuru sahiplerinin soruları için bir irtibat kişisi belirlemelerini istemek.

Bu önlemler, öğrencilerin bir faaliyete, başvuruya ya da zamanında alınacak tavsiyeye erişimini kaybedebileceği noktaları ele alıyor. Göçmenlik statüsünün ilgili hukuki süreçlerle çözüme kavuşturulması yine gerekecek; okullar ise kendi şartlarını anlamayı ve bunlara hazırlanmayı kolaylaştırabilir.

Politika önerileri eğitim ve aile istikrarına odaklanıyor

Hak savunucuları ve akademisyenler, göç yasalarının tamamını yeniden yazmadan eğitimi korumayı amaçlayan değişiklikler önerdi. Önerilerden biri, oturum statüsünden bağımsız olarak reşit olmayan çocukların eğitim desteklerinden yararlanmasını sağlayarak mali yardımı çocukların okula devam etme hakkıyla daha yakından ilişkilendirmek.

Bir diğer öneri, Japonya’daki bir üniversiteye ya da meslek okuluna kabul edilen lise mezunları için geçiş öğrenci vizesi oluşturmak. Böyle bir yol, resmî statü çözüme kavuşturulurken eğitime devam edilmesini sağlayabilir.

Reklam

Diğer öneriler anne babalara odaklanıyor. Okul çağında çocukları bulunan ve denetimli salıverme uygulamasındaki hanelere sınırlı çalışma izni verilmesi, ailelerin olağan eğitim masraflarını karşılamasına yardımcı olabilir ve bağışlara bağımlılıklarını azaltabilir.

Okullara, öğrenci vizesine giden yasal bir yol bulunduğunda kabulün geri çekilmesini önlemeye yönelik rehberlik verilebilir. Belgelerin kontrolü için standart bir takvim oluşturulması, beklenen kayıt yeri ortadan kalkmadan önce öğrencilere ve kurumlara soruları çözüme kavuşturma zamanı tanıyabilir.

Kamu ve özel kaynaklarla desteklenen bir acil eğitim fonu önerisi, yardımların daha öngörülebilir olmasını sağlayabilir. Bu fikirler birlikte ele alındığında öğrenim ücretini, hanelerin gündelik gelirini ve mezuniyetle ileri eğitim arasındaki idari adımları kapsıyor.

Öneriler henüz kazanılmış haklar değil, fikir aşamasında ve kararlar için bir takvim açıklanmadı. Açıklanan amaç, Japonya’da yaşayıp eğitim gören çocukların derse katılabilmesini, giriş sınavlarına girebilmesini ve göçmenlik bürolarını okula dönüştürmeden hak ettikleri yerlere kabul edilebilmesini sağlamak.

Şimdilik özel burs, bu olanakları küçük bir öğrenci grubunun erişebileceği mesafede tutuyor. Daha kapsamlı bir politika çerçevesi, eğitimi Japonya’da şekillenmiş ancak oturum durumu belirsiz olan daha fazla gence bu desteği ulaştırabilir.

Öne Çıkanlar

  • Solidarity Network with Migrants Japan ve Anti Poverty Network, oturum statüsü olmayan lise öğrencilerine yönelik burs programını 2023’te başlattı.
  • Aylık 10.000 yenlik burs, devlet lisesinin bir aylık öğrenim ücretini karşılayabiliyor. Öğretmenler ayrıca akademik ve pratik destek sunuyor.
  • Oturum statüsü olmayan aileler ortaokuldan sonra genellikle öğrenim ücreti desteği ve diğer yardımlardan yararlanamıyor; çalışma kısıtlamaları da maddi baskıyı artırıyor.
  • Geçici salıverme çalışmayı yasaklıyor. Denetimli salıverme sınırlı çalışmaya izin verebilse de aileler iş bulmakta zorlanabiliyor.
  • Öğretmenler, başvurular son aşamaya gelmeden önce öğrencilerin belge şartlarını netleştirmesine ve okullarla ve işverenlerle iletişim kurmasına yardımcı oluyor.
  • Sophia Üniversitesi profesörü Nanako Inaba, ileri eğitimin bazı durumlarda öğrenci vizesine giden yolu açabileceğini söylüyor; daha güçlü haklar ve istikrarlı oturuma giden yollar talep ediyor.
  • Göç araştırmacıları, Japonya’da 2023’te oturum statüsü olmadan yaşayanların sayısını yaklaşık 70.000 olarak tahmin etti. Bu kişilerin arasında okul çağında çocukları olan aileler de bulunuyor.
  • Burs programı bağışlara dayanıyor. Daha kapsamlı önlemler arasında eğitim destekleri, geçiş öğrenci vizesi, anne babalara sınırlı çalışma izni ve daha öngörülebilir acil durum fonlaması yer alıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir